CHARTVLARIVM SANCTI PETRI DE BVRGO.

I.

Carta de officio & dignitate Prioris Burgensis ecclesie.A

PRIOR1 primum comuni consilio canonicorum talis eligi debet, qui ecclesie & universe dispensationi tocius comunie idoneus habeatur. Deinde assensu abbatis in capitulo ab universo conventu voluntarie approbatus pompatice in ecclesiam ductus, ad dexteram abbatis ab ipso abbate collocari debet; primus cantare, ultimus legere2, curam universorum gerere. Si quid inhonestum aut emendandum fuerit, corrigere & emendare. Dum abbas non affuerit, clericos in choro communi consilio & voluntate canonicorum elevare, capiscolium & rectorem scolarum in capitulo consilio & voluntate canonicorum [pone]re. Primus de universis necessariis communie3, intrinsecus sive extrinsecus respondere. Baiulum,4 cellerarium5 & omnem familiam providere & custodire, sacramenta in capitulo cum canonicis & procuratoribus capere, intus & extra curiose administrare; procuratores, sive dispensatores communie ceterarumque rerum consilio canonicorum disponere, claves commendare, iusticias & iudicia in capitulo pertractare, hac definire. Si vero prior defuerit, deliberacione & iudicio procuratorum aliorumque canonicorum iusticie & iudicia pertractanda hac definienda sunt, nisi tanta vel talis interveniat causa, que definiri non valeat. Tunc ad abbatem recurratur, ut in capitulo cum canonicis per ipsum diffiniatur. Prior in comutationibus sive in venditionibus ubique terciam partem sibi recipit, nisi in propriis ecclesie possessionibus [nec non] in condaminis6, & in clauso7, & in prato, & in devisio8, & in feudis canonicorum. Prioris sunt domus & casamenta, a domo Giraldi Chaulet usque ad vallum [d]e las Torloicheiras, & tenementu[m Ga]landi & vinea de Ylice. Deficiente priore, omnia que prioratus sunt debent ad communiam canonicorum & mensam redire, unde accepta fuerunt. Prior in refectorio primus ad tintinnabulum sedet, solus comedit, duplicem capit cibum, in comestionibus carnium & piscium, exceptis volucribus de quibus tercia pars ei minuitur. In consultis primus; Benedicite suum est; nichil de rebus ecclesiasticis sive communie sine canonicis vel procuratoribus agere habet, nisi forte grandis interveniat causa. Quicquid ad ecclesiam vel ad communiam attinet consilio canonicorum agendum est. Placita enim vicarie & negocia causarum hominum universe terre communie, a priore sive a procuratoribus cum canonicis in claustro pertractanda sunt. Lex communiter canonicorum est. In gatgeriis9 quas communia acceperit, si quid venditionis vel commutationis evenerit totum communie erit.

Nos B. Ebredunensis Archiepiscopus10, & P. succentor Parisiensis11, oculata fide ista predicta vidimus in cartolario ecclesie Sancti Petri de Burgo, & legimus de verbo ad verbum12.

II.

27 janvier 1065.

[Bulla privilegii Alexandri II papæ]A.

(Habemus) Bullam Alexandri papæ II continentem quatuor capita in substantia effectualiter. Primum quidem, quod ipse papa ecclesiam Sancti Petri de Burgo sub deffensione Sedis Apostolicæ recepit1. Secundum, quod omnia eidem ecclesiæ olim oblata seu offerenda, tam a Gontardo episcopo Valentiæ2 quam etiam a suis prædecessoribus seu a quibuscunque fidelibus, confirmavit. Tertium, quod indebitas atque injustas consuetudines seu invasiones, quas ipse episcopus seu prædecessores sui fecerunt, omnino irritas & inutiles decrevit. Quartum, quod interdicit ut nulla persona dictam ecclesiam de his inquietet seu diminuat, indebitos atque nocuos mores imponat. Quod si aliquis attemptaverit & admonitus canonice emendare contempserit, sciat se authoritate apostolica excommunicatum. Datum Laterani, vj^o kalendas februarii, pontificatus sui anno quarto 3.

III.

1160.

Carta de gageria quam habet ecclesia de Burgo a Giraldo Bastet in portu de Burgo A

EGO Odo Dei gracia Valentinus episcopus1, per presentem cartam sigilli mei impressione signatam tam presentibus quam futuris notum facere dignum duxi, quod prior & canonici Sancti Petri de Burgo suam michi presenciam exhibentes, tum quibusdam scripturis tum testibus idoneis sufficienter coram me probaverunt, quod Giraudus Bastet2 quicquid iuris in portu de Burgo habere videbatur, pro C.C.C.C. solidis Viennensis monete3 pignori obligavit priori & canonicis eiusdem ecclesie presentibus & futuris; ita tamen quod quandocumque pignus huiusmodi sibi vel heredi suo fuerit redimendi facultas, postquam idem4 canonici annualem censum omnino receperint & debite fortis plenam habuerint solucionem, ius proprietatis quod in eodem portu sibi congruere debet, libere & quiete ad eum redibit & eius vel heredis sui convertetur in usus. Preterea iuxta eiusdem pacti tenorem si forte idem canonici emcionis vel pignoris causa ab his qui in partem eiusdem Giraudi sub ipsius dominio predicti portus possessores existunt, quicquam poterint vendicare, prehabito tamen ipsius Gir. vel heredis sui consilio, libere & quiete sibi adquirere & possidere liceat; & cum idem pignus liberabitur quascumque in adquisicione rusticani iuris5 eadem ecclesia expensas fecisse videbitur, cum debita forte plenarie recuperare debebit. Vt igitur ea que predicta sunt firma maneant & inconcussa, & ad quorumlibet calumniancium iniuriam cohercendam si forte ibidem ab aliquo fuerit illata, quod idem Gir. pro posse suo se opponat ita tamen quod guerram vel expensas inde non faciat, ipse & Willelmus de Cruzol frater eius sub iuramento promiserunt; insuper & fideiussores & obsides constituti sunt Petrus Ugonis, Galbertus de Balfre cum ipsis; & si forte super hoc aliqua predictis canonicis ab aliquo inferretur iniuria unde adversus Gir. merito conqueri deberent, ad commonicionem prioris vel alicuius canonici infra Valenciam tamdiu obsidium sub iuramento tenere debent, donec de dampnis sibi illatis condigne sit satifactum (sic). Si vero predictorum aliquem interim mori contigerit, eque idoneus obses vel fideiussor ad commonicionem prioris vel alicuius canonici de Burgo sine mora restitui debet. Quod ut fideliter observetur hec omnia laudavit Agnes uxor Gir. & fideiussores constituti sunt Willelmus Eustorgii, Guinisius de Castro Novo6, Ar. de Castro Boc7. Testes sunt Falco prior, Siebodus, Petrus, Willelmus Aaugis, Boso, Vgo de Pairan, Willelmus de Alexiano. Eapropter supradictis testibus & eorumdem canonicorum scripturis ego plenam adhibens fidem, quod inter eos & ipsum Gir. contractum fuerat confirmavi & robur auctoritatis mee atribui. Facta sunt hec anno ab Incarnacione Domini M^o C^o lx.

IV.

1162.

Carta de gageria quam habet ecclesia de Burgo a Willelmo de Cruzol in portu. de Burgo A.

EGO Willelmus de Cruzol1, cum necessitas mea creditorum suffragium me cogeret implorare, urgenti necessitati mee consulere volens, quicquid iuris habere videbar in portu de Burgo, prehabita consilii deliberacione, pro D. C. solidis2 Viennensis monete domno Falconi priori de Burgo & ceteris eiusdem loci canonicis presentibus & futuris, cum matris mee vicecomitisse consilio & assensu, pignori obligavi: ita tamen quod quandocumque pignus huiusmodi fuerit michi vel heredi meo redimendi facultas, postquam idem canonici annualem censum cum integritate receperint & debite sortis plenariam solucionem habuerint, ius proprietatis quod in eodem portu ad me spectare dinoscitur, libere & quiete meos vel heredis mei redigatur in usus. Si vero predicta moneta tunc temporis videretur aliquatenus deteriorata, de pacto talem sibi teneor facere recompensacionem quod ecclesia predicta indemnis per omnia conservetur. Preterea taliter inter nos ego & ipsi convenimus, ut si forte ab his qui nomine meo ibidem possessores existunt, emcionis vel pignoris causa, bona fide & iusto titulo eam quam ibidem partem habere videntur, eadem ecclesia poterit adhipisci, prehabito tamen mecum vel cum herede meo consilio, sibi vendicare liceat & possidere; & cum idem liberabitur pignus, quascumque in adquisicione rusticani iuris expensas idem canonici fecisse noscuntur, cum debita sorte plenarie recuperare debebunt, Vt igitur ea que predicta sunt a me fideliter & efficaciter observentur, & si forte calumnia vel iniuria aliqua super hoc ab aliquo sibi illata fuerit, quod sine guerre & expensarum incommodo me pro posse meo opponam, sub iuramento ego & Ar. de Aj & Oliverius de Montaisone promisimus & obsides & fideiussores nos inde constituimus; ita tamen quod quandocumque idem canonici de illata super hoc sibi iniuria merito conqueri poterint, nos infra castrum de Cruzol tamdiu obsidium tenere debemus donec condigne sibi sit satifactum. Ad maiorem huius rei constanciam domnum Odonem Valentinum episcopum avunculum meum, in cuius presencia hec omnia facta noscuntur, fideiussorem constitui, quem instanter rogavi quatenus sigilli sui munimine presentem cartam corroboraret. Item obsides & fideiussores constitui Guienisium de Castro Novo, Vgonem d'Aj, Bo. de Bolzanis, Vmber. de Castro Novo, Vmber. de Castro Boc, Ar. de Castro Boc, sub tali scilicet condicione quod si quis de predictis obses vel fideiussor interim decesserit, ad commonicionem prioris vel alicuius canonici de Burgo eque idoneus infra mensem sibi restituatur. Facta sunt hec anno ab Incarnacione Domini M^o C^o lx^o ij^o.

V.

1164-82.

De protectione Odonis episcopi A.

ODO Dei gracia Valentinus dictus episcopus, karissimo in Xpisto & venerabili filio suo Guigoni Sancti Petri de Burgo reverendo priori & ceteris eiusdem ecclesie canonicis presentibus & futuris, in perpetuum. Cum omnibus ecclesiis iuridictioni nostre subiectis ex officio nobis iniuncto iura sua tueri & integra conservare & earum paci & tranquillitati in posterum providere debeamus, specialiter eas fovere & earundem utilitatibus & incrementis totis nos providere viribus oportet, que digniores Deo inter ceteras exibent famulatus, & nobis specialius adherere noscuntur, Eapropter, dilecti in Domino filii, utilitati & paci vestre in posterum providentes, quecumque predia, quascumque possessiones sive redditus, nomine emcionis vel pignoris, seu fidelium beneficiis vel quibuslibet aliis modis, ecclesia vestra tam per se quam per alios inpresenciarum iuste & quiete tenere vel possidere videtur, vel in futurum Deo propicio canonice poterit adhipisci, nos illa qua fungimur auctoritate confirmamus vobis & in perpetuum vestris usibus profutura concedimus. Addicientes quod si qua secularis persona eadem bona sive res vestras vobis auferre vel diminuere, vel vobis invitis contrectare vel turbare presumpserit, secundo terciove commonita si ab iniuria desistere noluerit & super illatis dampnis eidem ecclesie non satifecerit, Omnipotentis Dei & ecclesie Valentine & nostram indignacionem incurrat, & a sacra communione Corporis & Sanguinis Domini, dum in sua nequicia perseveraverit, prorsus alienus existat. Cuntis (sic) autem ibidem iura sua servantibus sit pax & iretribucio a Deo in eternum & in seculum seculi. Amen.--Hec autem volumus firmiter observari, salva tamen reverencia & auctoritate pontificali1.

VI.

1183.

[Carta de permutatione ecclesiæ Burgi cum Eustachio præposito Valentiæ]A.

(Habemus unum) instrumentum sive cartam continentem permutationem quam ecclesia Burgi fecit cum Heustachio felicis recordationis præposito Valentiæ1, ex qua ecclesia est multum augmentata in redditibus, cum dominio & decimis de Marisco2, & quod ultra est de candellis & avena exonerata. Data sub anno Domini M^o clxxxiij^o. Cujusquidem instrumenti seu cartæ tenor in effectu talis est:

Et primo sequuntur illa quæ idem præpositus dedit ecclesiæ ac perpetuo concessit.--In primis siquidem candelas quas ecclesia solet præposito administrare; item avenam censualem quam percipiebat in mansis qui dabantur ad plantandum vineas.--Item super Sazie vinea sita in montata3: iij solidos4, vj barralia vini censualia.--Item super tenemento Petri Vitelli5: xij denarios census.--Item super tenemento Balborum6: ij panes, ij capones, j gallinam census.--Item super tenemento hominum qui dicuntur Romeracii7: ij panes, ij capones, j gallinam census.--Item super tenemento sito circa claustrum ecclesiæ ab oriente & ab austro a parte cureriæ usque ad portam claustri, cum dominio & bajulatione, videlicet xviij den., iij sestaria avenæ, j sestarium ordei census.--Item concessit ut panes hominum infra hoc spacium habitantium coquantur in furno ecclesiæ.--Item idem præpositus dedit ecclesiæ omne dominium quod habebat in domo, casali & ij8 ortis juxta plateam publicam cureriæ, duo fossata cum congregatione aquarum in eisdem fossatis.--Item totum jus & dominium quod habebat in tenemento fratrum Templi9 juxta tenementum Joannis Glaudus.--Item remisit ecclesiæ decimas de Marisco.--Item jurisdictionem quam habebat in homicidis, traditoribus, adulteris, perjuris & in illis qui de crimine perduellionis convinciebantur hominibus ipsius ecclesiæ.--Item omne jus & dominium quod habebat in hominibus ecclesiæ cum omnibus eorum bonis tam in vita quam in morte, & pariter in domo nomine tenus pauperum quæ Helemosinaria10 dicitur.--Item licitum est tam hominibus ecclesiæ quam præpositi se transferre de una terra ad11 aliam, sed tamen spectabunt ad dominium cujus terram inhabitabunt versa vice.

Et versa vice hæc sunt quæ ecclesia Burgi remisit eidem præposito temporibus perpetuis.--Et primò x tenementa quæ habebat in vico ab alveo cureriæ usque ad domum Confratriæ12, quæ reddunt annis singulis videlicet ix solidos, v denarios censuales.--Item domum, tertiam partem molendini ad arcus condam dicti molendini13 Sancti Maximi & unum mansum apud Avoyanum14.--Item in vico Ferrateriæ15 Valentiæ: v16 solidos censuales.--Hæc omnia Bozonus vicarius17 tradiderat de pignore eidem ecclesiæ pro xxx marcis argenti18 & decem libris.--Item ecclesia præter hæc dedit eidem præposito semel tantum iiij^c 1 solidos.

Sane Heustachius præfatus supradictis concessionibus adjecit se plenarie laudasse & quicquid prædecessores sui sive episcopi Valentiæ nomine donationis, permutationis, conventionis sive quolibet alio modo cum ecclesia Sancti Petri contraxerint approbasse.

VII.

1183.

[Carta de confirmatione Odonis episcopi Valentini]A.

Plane Odo episcopus Valentiæ, assensu Capituli Valentiæ, laudavit & confirmavit quancumque donationem, permutationem & conventionem quas fecit eidem ecclesiæ, sive quencumque contractum quem cum eadem visus est habuisse. Adjiciens etiam quod quæcumque prædecessores fui episcopi, Guigo1, Lambertus2, Humbertus3, Gontardus4, Heustachius5 Bernardus6, & præpositi Valentiæ eisdem episcopis contemporanei, videlicet Gentio7, Arnaldus, Guilhermus & alius Guilhermus, tam in ecclesiis quam in quibuscumque redditibus vel possessionibus, sive quibusilibet aliis modis sub prætextu donationis, permutationis vel alicujus contractus dictæ ecclesiæ concesserunt. Etiam quicquid Bernardus patriarcha Antiochenus8 de consuetudine terræ Sancti Petri attestatus est, sicut in ejus cartolario continetur, eidem ecclesiæ; perpetuo laudavit & confirmavit.

Hoc instrumentum seu carta sigillata (est) sigillis ipsorum dominorum episcopi & præpositi ac etiam Capituli Valentiæ, sub anno Domini M^o clxxxiij^o.

VIII.

1184-7.

[Carta Eustachii præpositi Valentiæ]A.

Item (habemus) quandam aliam cartam incipientem: Ego Heustachius, & finientem: munivit; nullamque datam habentem, partim continentem sine alia re contenta in carta supra proxime mentionata1.

IX.

1188.

[Carta de donatione et confirmatione Eustachii]A.

(Habemus) quandam cartam seu instrumentum continentem donationem & deinde confirmationem quas fecit ecclesiæ præfatus Heustachius præpositus & abbas inclytæ recordationis, ultra alia contenta in altera carta supra proxime mentionata.

Primo dedit tenementum Bozonis de Burgo, quod idem præpositus acquisierat de suo amendo ab heredibus ipsius Bozonis, feudatariis suis & etiam omne jus & dominium quod in eodem tenemento habebat.--Item omne jus & dominium quod habebat a dicta domo Bozonis usque ad furnum abbatis, ut claudit cymiterium parte occidentali, & a furno parte orientali terminatum ante portam ecclesiæ.--Item ecclesiam Sancti Apollinaris1 una cum dominio sitam juxta Rodanum cum suis pertinentiis.- -Item ut liceat canonicis vendere bannum2 duobus mensibus julio & augusto.--Item si quid hactenus ecclesia habuerit a feudatariis ipsius præpositi confirmavit.--Item & si quid in futurum ab eisdem acquisierit, aut ipsi Deo inspirante aliquid ecclesiæ dederint, authorizavit ad licentiam retinendi vel saltem post appellationem suam infra duorum annorum spatium vendendi.

Verum hanc cartam sive donationem Falco episcopus Valentiæ3 & etiam idem præpositus per impressionem sigillorum suorum confirmaverunt, anno M^o clxxxviij^o.

Est autem verum quod Ecclesia habet unam copiam hujus cartæ sub sigillis B. Archiepiscopi Ebredunensis & P. succentoris Parisiensis4.

X.

28 décembre 1189.

[Bulla confirmationis Clementis III papæ]A.

(Habemus) Bullam Clementis papæ III confirmantem omnia in dicta bulla Alexandri papæ II1 contenta, adjiciens etiam istam clausulam de sepulturis, inquiens:

PROHIBEMUS etiam ne parrochianos vestros quisquam ad sepulturam seu conversionem, nisi salvo iure ecclesie vestre, recipere audeat aut retinere2.

Decrevit ergo ut si quis hoc infringerit, indignationem Dei & beatorum Apostolorum Petri & Pauli ejusque se noverit incursurum. Datum Romæ apud Sanctum Petrum, V^o kalendas januarii, pontificatus sui anno iij^o 3.

XI.

1191.

De compositione facta inter ecclesiam Sancti Petri de Burgo et domum sancti Sepulcri A.

NOTUM fit presentibus ac posteris ad quorum notitiam presens scriptura pervenerit, quod orta fuerat controversia inter canonicos ecclesie Sancti Petri de Burgo & fratres Hospitalis sancti Sepulcri1, pro eo quod Burgenses canonici habebant parrochianos & parrochialia2 in domibus que sunt ante domum Hospitalis & in conductitia eiusdem hospitalis familia3: que utique ad plenum habere non poterant. Hinc erat quod pro parrochianis & parrochialibus sepe emergebant calumpnie, sepe oriebantur contentiones & rixe inter Burgenses canonicos & fratres Hospitalis. Vnde ad pacis & concordie stabilem firmitatem habendam in posteros, & ne discordie seminarium iam exorte de festuca truncum adduceret, omnis hec controversia per manum domni Falconis Valentini episcopi, assistentibus sibi Lamberto decano & Eldenone Valentino canonico, amicabili compositione in hunc modum terminata est. Guigo de Sancto Romano Burgensis ecclesie prior & ceteri eiusdem ecclesie canonici, Petrus cantor, Rico de Stella, Desiderius Penchenatz, Willelmus d'Aleisa, Latgerius, Petrus de Montilisio, Umbertus de Belregart, Durantus de Torno, Chatbertus de Cozau, laudaverunt, donaverunt & in perpetuum concesserunt dicti (sic) fratribus Hospitalis ius parrochiale, exceptis decimis in territorio del Muret4, prout clauditur cimiterio Hospitalis & via Romanensi, & via que est super molendinum d'Arcs, & via ab aquilone que ex transverso respondet istis duabus viis. Hoc tamen scito quod Burgenses canonici in pretaxato loco, scilicet del Muret, retinent sibi omnem censum & decimas &, omne ius dominii quod ibidem antea habebant, prout habent in ceteris ecclesie sue rebus, excepto in olchia que est iuxta cimiterium Hospitalis, que se habet ad IIII^or sextariatas terre, & excepto loco in quo erant domus ante domum Hospitalis, sicut clauditur via publica turris d'Aionis5 & via que ducit ad fontem Sancti Petri usque ad alveum: ibi enim non habebat ecclesia Sancti Petri censum nec decimas nec aliquod dominium, nisi ius parrochiale tantum quod plenarie dedit ecclesia Sancti Petri Hospitali. Donant etiam Burgenses canonici & in perpetuum concedunt fratribus Hospitalis sancti Sepulcri, ut eorum capellanus qui in omnibus festis in quibus signa pulsantur duppliciter, in choro Burgensi censualiter matutinali officio & misse maiori interesse debebat, ex nunc in antea libere & quiete remaneat, excepto quod in Ramis Palmarum, & in die Pasche, & in tribus diebus Rogationum, & in die Pentecostes & in festo sancti Apollinaris, isdem capellanus Hospitalis cum suo crucifero in signum subiectionis cum Burgensi processione6 ibit Valentiam, nec licebit ei aliquo modo memorate pactionis terminos transilire; similiter & in die Ascensionis isdem capellanus cum suo crucifero Burgensi processioni intererit: in omnibus his festis accipiens sibi & clerico suo de beneficio Burgensis ecclesie prout accipit corarius & subcorarius7. Sciendum preterea quod canonici ecclesie Sancti Petri de Burgo pro iure parrochiali quod in dictis locis ecclesie sancti Sepulcri concesserunt & pro remissione capellani, ab eadem x. solidos accipient censuales in feria III. Pasche; similiter & III. libras cere in vigilia beatorum Apostolorum Petri & Pauli, quas ibidem iam acceperant a tempore quo Burgensis ecclesia locum in quo constructa est ecclesia sancti Sepulcri concesserat fratribus Hospitalis. Hoc totum laudavit & concessit ex parte Hospitalis Dalmatius, qui tunc temporis erat preceptor per Viennensem episcopatum & Valentinensem, qui etiam sigilli sui impressione presentem paginam roboravit, assistentibus fratribus Petro Garnerii magistro Valentinensi, Bornone de Monteilz, Nicholao capellano, Johanne d'Aiserant, Sysbodo, Ademaro de Cuveira, Pontio d'Ai, Petro Ademart, Blanchino, Nicholao Pairoler, Petro Desiderii. Testes vocati sunt Burgenses clerici: Algisius de sancto Romano, Algisius de sancto Valerio, Willelmus Berengarii, Pontius d'Andaloc, Petrus de Chivo, Willelmus Cellarers, Martinus, Petrus Bosoni, Umbertus de la Balma, Giraldus de Gavaisano, Johannes Cigotz, Umbertus Badola, Petrus de Chaiffa, Poncius Auriols, Petrus Silvio. Vocati sunt etiam laici: Petrus Cellarers, Lambertus de sancto Nazario, Raimundus Otgerii, Petrus de Salas, Willelmus Guidonis. Acta sunt hec in Burgensi capitulo, assensu Falconis Valentini episcopi, qui presentem paginam sigilli sui auctoritate simul & testimonio confirmavit, pontificatus sui anno IIII^to, sedente in Urbe Clemente papa III^o. Consequenter ad maiorem firmitatem habendam in posterum auctorizata est presens scriptura impressione sigilli ecclesie Sancti Petri de Burgo. Hoc totum laudavit Bertrandus d'Ameillan prior Sancti Egidii8 & sigilli sui munimine confirmavit, anno Verbi Incarnati M^o C^o LXXXX^o I^o.

XII.

I^er avril 1192.

[Bulla Celestini III papæ pro jurisdictione et possessionibus]A.

CELESTINUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Guigoni priori & fratribus Sancti Petri de Burgo Valentie, salutem & apostolicam benedictionem. Ea que a nobis rationabiliter postulantur digno complere debemus affectu, & vota que a rationis tramite non discordant pie sunt & liberaliter admittenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris iustis postulationibus grato concurrentes assensu, apostolica vobis auctoritate concedimus, ut si quis de clericis vestris Capitulo suo inobediens fuerit liceat vobis eum quamdiu in contumatia permanserit, per interdicti sententiam & beneficii subtractionem donec resipuerit, appellatione remota punire. Ad hec etiam donationes, concessiones, permutationes & remissiones a Valentinis Episcopis & Abbatibus vestris rationabiliter ecclesie vestre collatas & hactenus observatas, ratas habemus & illibatas vobis precipimus observari. Specialiter quindecim dies banni mensis augusti1, remissionem candelarum & concessionem avene censualis quam percipere solebat Abbas vester in mansis que ad vineas plantandas donantur; decimas etiam in loco qui dicitur Mariscus & iurisdictionem quam habebat in hominibus ecclesie qui de homicidio, adulterio, periurio, proditione & crimine perduellionis rei habebantur, & quod de feodis Abbatum cum eorum assensu ecclesie vestre collatum est a feodatariis: hec omnia vobis sicut iuste & pacifice possidetis, auctoritate apostolica confirmamus & presentis scripti patrocinio communimus. Obeunte vero te nunc eiusdem loci Priore vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia preponatur, nisi quem fratres communi consensu vel maior pars consilii sanioris secundum Dei timorem & statuta canonum2 duxerint eligendum. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis seu confirmationis infringere vel ei ausu temerario contra ire. Si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem Omnipotentis Dei & beatorum Petri & Pauli Apostolorum eius se noverit incursurum. Datum Laterani, kalendas aprilis, pontificatus nostri anno primo3.

Duo vidimus hujus bullæ habet ecclesia, quorum unum recepit magister Andreas Champelli sub anno Domini M^o CCC^o Lx^o tertio, prima augusti; aliud vero fecerunt archiepiscopus Ebredunensis & succentor Parisiensis, tamen nullam datam habet.

XIII.

3 avril 1192.

[Bulla Celestini III de ecclesiis et juribus parrochialibus]A.

Vidimus Bullæ Celestini papæ tertii qui in alia præcedenti multa bona ecclesiæ Sancti Petri de Burgo fecit, etiam plurima alia bona fecit eidem ecclesiæ in sequenti Bulla.

In primis eandem ecclesiam Burgi sub protectione sua suscepit.--Item statuit quod omnes possessiones & quæcumque alia bona quæ eadem ecclesia in præsentiarum possidet aut in futurum possit adipisci priori & canonicis Burgi successoribusque suis illibata permaneant; in quibus hæc duxit exprimenda: præfatam ecclesiam Burgi, cum decimis, possessionibus & aliis pertinentiis; ecclesiam Sancti Thomæ1, ecclesiam Sancti Andreæ apud Castrum Novum Isaræ2, ecclesiam Sanctæ Mariæ de Marnaudo3, ecclesiam Sancti Joannis Castribuxi4, capellam Sancti Petri Castribuxi, capellam Sancti Nicolai Roche5, ecclesiam Sancti Georgii6, ecclesiam Sancti Saturnini7, ecclesiam Sancti Petri de Juvet8, ecclesiam Sancti Apollinaris extra Rodanum9, ecclesiam Sancti Marcelli de Javeysano10, ecclesiam Sanctæ Mariæ de Colombario11, domum Helemosinæ Burgi12; & tertiam partem lesdæ 13 carnium in macello Valentiæ, & totam lesdam carnium in macello Burgi. Libertates quoque & immunitates concessas, antiquas consuetudines hactenus observatas habuit ratas & perpetuo illibatas permanere voluit.-- Item interdixit ne aliquis constituat ecclesiam aut oratorium infra terminos parrochiarum ipsorum prioris & canonicorum.--Item ... interdictum ... (sic).--Item sepulturam quoque Burgi liberam esse decrevit.--Item statuit quod nullus ad sepulturam parrochianos Burgi admittat, nisi salva priori & canonicis in testamento canonica portione14.-- Item quod moriente priore Burgi, nullus alius ibi præponatur nisi quem canonici duxerint eligendum.--Item decrevit quod nemo ecclesiam Burgi turbet aut ejus possessiones auferat & ablatas retineat.

Postremo dedit omni creaturæ maledictionem contravenienti contra hanc constitutionem. Datum Lateranen., iij^o nonas aprilis, indictione decima, Incarnationis Dominicæ anno millesimo centesimo nonagesimo secundo, pontificatus vero domini Celestini papæ tertii anno primo.

XIV.

décembre 1192.

[Carta Falconis episcopi Valentini] de privilegio portus A.

SICUT ea que congruunt rationi & temporum antiquitate corroborantur, in sua debent stabilitate servari, sic nove adinventiones que contra ius emerserint & pristinam consuetudinem impedire videntur, de iure sunt resecande. Eapropter ego Falco, Dei gratia Valentinus episcopus, per presentem cartam sigillo meo signatam tam ad presencium quam futurorum noticiam transmittere dignum duxi, quod cum ecclesia Sancti Petri de Burgo, & Bernardus de Belregart1 & participes sui qui nomine eiusdem ecclesie portum de Burgo tenent, adversus quosdam navigatores in confinio Rodani constitutos iustam satis querelam proponerent, eo quod preter solitum ad hominum & lignorum & aliarum plurium rerum multitudinem asportandam, navigia plus debito magna parantes, eiusdem portus sibi redditus usurpare; tandem bone opinionis viris ascitis, ex eorum testimonio instructus, pretaxatam querimoniam terminare & ei debitum finem imponere cum consilii maturitate curavi. Quoniam igitur cum dampno alterius nemo locupletari debet2, idcirco decerno & sub pena v. solidorum & dimidii statuo & statuendo prohibeo, ne quispiam de supradictis navigatoribus lucri causa navigium teneat, unde eiusdem portus aliquatenus iura debita minuantur. De cetero piscatoribus interdico, ut non alia navigia teneant nisi ea cum quibus soliti sunt piscari, in quibus non ultra quam v. vel vi.3 homines, non quadrupedia, non setam, neque mel, neque aliquarum rerum sarcinas duas, non Lombardos4, neque Limina Sanctorum5 petentes vel ab eis redeuntes, neque merces portantes recipere presumant, nec a partibus medianorum asportare ligna vel aliqua talia que superius prohibentur. Sustineo tamen ut si quando Rodanum transire voluerint, & lignorum vel carbonum vel cinerum sarcinulam vel fructus arborum aliquis portans advenerit, in navigio suo recipere liceat. Volo iterum ut idem portus ius suum in omnibus & per omnia solitam habeat libertatem. Preterea concedo ut a loco qui dicitur mansus Saramannorum usque ad ingressum medianorum, naute eiusdem portus ius & potestatem utrobique habeant applicandi & faciendi quicquid a[d] usus suos necesse fuerit. Et si forte ventorum vel aquarum impetus navem vel navigia eiusdem portus sic impulerit ut aliquis inde dampnum sustineat, non statim eisdem nautis penam inferat, set pro mandato meo satisfactionem recipiat. Facta sunt hec anno ab Incarnatione Domini M^o C^o XC^o IJ^o, mense decembri, in aula pontificali. Testes sunt: Pe. de Torno, C^s Sⁱ Rⁱ 6, Dur. de Torno, L. baiulus, W. de Alexiano, Po. de Andalosco presbiter, Pe. de Chaissa clericus, W. nepos Ber. de Belregart, Vincencius piscator, Bontosus 7de Segularia, Bontosus Raiacia, Salvaniacus, Desiderius, piscatores.

Ego Jacobus domni episcopi notarius8, quinto anno pontificatus ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi.

XV.

8 mars 1207.

Compositio duorum litigantium A.

NE res gesta processu temporis revocetur in dubium, scripturarum solet apicibus commendari. Eapropter cum inter Salvaignetum & Covenent uxorem Petri Correia controversie mote fuissent super quibusdam rebus que quondam fuerunt Ricarde uxoris Salvaigneti, videlicet tercia parte portus & domo quadam & vinea; & hec omnia Covenenz, mortuo ipsius Ricarde filio in pupillari etate, ad se pertinere dicebat racione consuetudinis que in civitate Valencia habetur1, eo quod predicta Ricarda in tercio gradu consanguinitatis sibi coniuncta fuisset; & econtra Salvaignetus omnia supradicta sibi defenderet, tum ex eo quod hereditas filii sui ad eum pertinere debebat nulla obstante consuetudine, tum etiam quod Sazia uxor Bernardi de Belreguart uxori sue proximiore gradu parentele coniuncta fuerat: attestationibus hinc inde receptis & cognitis tandem ad pacem & concordiam sunt deducte. In primis prefata Covenenz de consensu & voluntate mariti sui Petri Correia, & Salvaignetus & Sazia uxor Bernardi de Belreguart de voluntate ipsius, compromiserunt super predictis controversiis se stare mandato & voluntati domni Jarentonis prioris de Burgo, & sibi fideiussores idoneos prestiterunt, Covenenz Ademarum Alamanni, Salvaignetus Bernardum de Belreguart, Sazia Petrum Cellerarii, ut quicquid ab ipso vel ab alio ipsius nomine diceretur ratum & firmum inter ipsos permaneret, & se observaturos in perpetuum sacramento prestito promiserunt. Ea propter supradicte controversie a domno Jarentone priore, de consilio Petri vicarii & magistri Ugonis & W. Arnaudi qui sibi asistebant, sopite sunt in hunc modum: Sazia terciam partem portus, super quam questio mota fuerat, iure perpetuo habere debet & possidere absque omni contradictione predictorum Salvaigneti & Covenent & suorum decetero successorum, ut nichil iuris, nichil requisitionis in predicto portu habeant, nec aliquam deinceps moveant questionem; prefata Covenenz domum habere debet, absque omni contradictione Sazie & Salvaigneti, & Sazia uxor Bernardi de Belreguart vij. libras & dimidiam in octabis Resurrectionis Domini sibi solvere tenetur; Salvaignetus vineam habeat & quiete possideat, & utraque predictarum Sazia & Covenenz L. solidos in eisdem octabis sibi solvat. Hec autem composicio, prout superius in singulis capitulis est expressa, sub religione sacramenti prestiti & fideiussorum satisdatione inviolabiliter iussa est observari, ut nullo iure, nulla racione ab aliqua parcium valeat retractari in tempore subsequenti. Acta fuerunt hec anno ab Incarnatione Domini M^o CC^o VII^o, viij^o ydus marcii, in camera ipsius Jarentonis prioris, testibus intervenientibus: Chatberto, Vmberto, Johanne de Tolosa, Poncio d'Andalosc, Petro Cellerarii, bono homine Mauricii, Raimundo de Platea, W. Ioram, Juvene Guarnerii, Ademaro Alamanni, Petro Correia, Bernardo de Belreguart, Raimundo Vitale. Insuper ad perennem rei memoriam & ne presens factum valeat vacillare, de consensu & voluntate canonicorum Sancti Petri, presens carta sigilli Sancti Petri firmo munimine insignita est.

XVI.

15 avril 1209.

Concordia de portu inter ecclesiam Sancti Petri et Giuidonem ac Aldebertum de Cruceolo A.

NOVERINT universi ad quorum noticiam presens scriptum devenerit quod, inter ecclesiam Sancti Petri de Burgo, & Guidonem de Crucolio & Aldebertum fratrem eius, ad cuius ius pertinebat quicquid pater eorum in portu de Burgo habuerat, ut ex consessione ipsius Guidonis habebatur, super eodem portu de Burgo amicabilis est habita inter ipsos composicio in hunc modum. Canonici ecclesie Sancti Petri proponebant eandem ecclesiam habere plene medietatem dominii in dicto portu, quod ab ipso Aldeberto & Guidone fratre eius in dubium vertebatur. Set hac presenti composicione actum est inter ipsos ut, absque omni contradictione ipsorum & successorum eorum, ecclesia deinceps plenarie habeat in perpetuum medietatem tocius dominii in portu & omnium proventuum que iure dominii obveniunt, scilicet in laudationibus venditionum sive aliorum contractuum, sive in omnibus placitamentis que quocumque modo percipiuntur in portu. Plane, prout nominatus Aldebertus & Guido recognoscebant, ecclesia Sancti Petri habebat in eodem portu ab antiquo xx. & v. solidos censuales; & ipsi dicebant se habere in portu xiji. solidos censuales, & vi. sextarios salis & vi. restes alliorum & vi. restes unionum, & x. denarios pro sotularibus ad opus baiuli, & quartaironem1 unum & dimidium piperis, & unciam & dimidiam cinnamomy2, quod ita esse ex toto ecclesia Sancti Petri non concedebat. Super hoc taliter diffinitum est: ecclesia Sancti Petri iure perpetuo habebit sibi de predictis xiji. solidis iji. denarios, & de predictis vi. sextariis salis quos ipsi se habere dicebant, habebit ecclesia iji. sextarios, & iji. restes alliorum & iii. restes unionum, & de predictis x. denariis qui solebant dari pro sotularibus v. denarios, de cartone3 piperis & dimidio & de uncia cinnamony & dimidia, medietatem per totum. Hec omnia supradicta cum medietate tocius dominii in portu, sicut superius4 expressum est, laudaverunt & concesserunt prefate ecclesie dictus Aldebertus & Guido in perpetuum ut, absque contradictione ipsorum & suorum decetero successorum, prenominata ecclesia supradicta in pace habeat & percipiat. Et hec omnia Aldebertus, ad quem pertinebat quicquid iuris pater ipsius in dicto portu habuerat, iuramento prestito firmiter comprobavit ut a se & successoribus suis perpetuis temporibus inviolabiliter observentur. Verum ecclesia Sancti Petri xx. libras, quas habebat in portu pro gatgeria in parte ipsius Aldeberti, eidem remisit; insuper xijij. libras Valentine monete5 eidem Aldeberto donavit, de quibus Guido ijij. libras habuit & insuper xx. solidos ab ecclesia: & filius eius Geraldus, qui omnia supradicta laudavit in manu Chatberti sacerdotis & canonici & eidem ecclesie extitit fideiussor, xx. solidos habuit ab ecclesia; et Petrus Malleni, qui huius rei extitit mediator, x. solidos habuit ab ecclesia. Et si aliquam querimoniam contra ecclesiam possent proponere Aldebertus & Guido, occasione perceptorum reddituum ex gatgeria, omnimodo finierunt, ita ut decetero nullo modo super hoc ecclesia valeat conveniri ab ipsis vel successoribus eorum. Sciendum etiam quod, de refectione que singulis annis debetur duobus portonariis eiusdem portus, actum est ut in refectione unius hominis medietatem prestet ecclesia, medietatem dictus Aldebertus. Hec autem, prout6 in singulis capitulis sunt expressa, assistentibus huic facto ex parte ecclesie Willelmo Arnaldi, Guigone Bernardi, Bertrando de Stella, Chatberto de Burgo, Willelmo Berengarii, canonicis Sancti Petri, ab utraque parte gratuito sunt recepta; in presentia domini Vmberti Valentini episcopi7 qui, ad preces Aldeberti & Guidonis, supradicta laudavit & concessit ecclesie in perpetuum. Acta sunt hec apud Valentiam in camera domini episcopi inferiori de turre, anno domini M^o CC^o VIJIJ^o. C littera dominicali8, xvij. kalendas maii. Testes interfuerunt Bertrandus de Stella, Willelmus de Bellomonte, magister Vgo Bellicensis, Guigo Bernardi, Willelmus Arnaldi, Chatbertus de Burgo, Willelmus Berengarii, Petrus de Sonna clericus, Bartholomeus baiuli filius, Petrus de Salis, Paganus de Crista, Covidatus, Folco de Crucolio, Petrus Malleni. Insuper ad perhennem rei memoriam, de voluntate utriusque partis, facta est presens carta, sigillo domini Vmberti Valentini episcopi confirmata.

Ego Jacobus domini episcopi notarius, decimo anno pontificatus ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi.

XVII.

13 février 1210.

[Carta de portu A.

NOVERINT uniuersi ... quod, inter ecclesiam Sancti Petri de Burgo & Willelmum de Cruszolio, super portu de Burgo amicabilis est habita compositio ... (I. 12) contradictione ipsius Willelmi & suorum.... Verum ecclesia Sancti Petri XXX. libras, quas habebat in portu pro gatgeria in parte ipsius Willelmi, eidem Willelmo remisit; insuper & vij. libras Valentine monete eidem Willelmo donavit. Et si.... Sciendum.... Acta fuerunt hec apud Burgum, in camera Willelmi Arnaldi, presentibus canonicis Sancti Petri, scilicet Willelmo Arnaldi & Vmberto tunc temporis procuratoribus, presentibus etiam Chatberto dicto de Burgo, Girberto & Willelmo de Clairiaco capellanis, & Willelmo Berengarii, Willelmo Cellarario, Bernardo de Bello Regardo, Boneto de Gilloscho. Consequenter, ut supradicta omnia maiori gaudeant firmitate & nulla possint in posteros occasione perturbari, dictus Willelmus, in presentia domini Vmberti Valentini episcopi, omnia prout ... recognovit & confirmavit, & promisit se & successores suos bona fide observaturos, Willelmo Arnaldi & Chatberto ex parte ecclesie ibidem assistentibus huic facto; &, ad preces ipsius prenominati Willelmi, dominus episcopus supradicta laudavit prefate ecclesie & in perpetuum confirmavit. Celebrata fuerunt hec apud Valentiam, in fornello inferioris camere domini episcopi, anno domini M^o CC^o IX^o, mense febroario, C littera dominicali, idus febroarii. Testes affuerunt magister Vgo Bellicensis, Lantelmus baiulus, Willelmus d'Erbes miles, Bernardus mariscalcus, Vmbertus de Druestallo, Bernardus de Bello Regardo. Insuper.... Ego Jacobus ... decimo anno ... scripsi & interfui huic facto.

XVIII.

5 juillet 1210.

[Confirmatio privilegiorum portus facta per dom. Humbertum episcopum. A

GESTARUM memoriam rerum fideliter scripta servant. Idcirco ego Vmbertus, Dei gratia Valentinus episcopus, tam presentis etatis quam future posteritatis hominibus, notum facere dignum duximus quod, sicut Falco bone memorie predecessor noster Bernardo de Belregart portum de Burgo habere concessit1 ut ea perhenniter gaudeat libertate qua2 in carta sigillo suo munita continetur, nos eidem habere laudamus &, ut illibatum perhenniter maneat, presentem cartam sigilli nostri patrocinio confirmamus. Verum predictus Bernardus pontonarios debet habere fideles qui redditus portus fideliter percipiant & quod a transeuntibus aliquid extorquere non presumant, nisi tantum ea que de iusta consuetudine in eo percipere solent dicti portus possessores, & si in aliquo deliquerint pontonarii, ex quo dictus B. vel sui successores certificati fuerint & infra mensem congrua satisfactione delictum non emendaverint, dictus B. & sui successores de transgressione & delicto tenebuntur: aliter vero prefatus B. nec sui successores a nobis sive a successoribus nostris de delicto pontonariorum nullo modo poterunt conveniri. Hec autem laudacio & confirmatio facta fuit anno Incarnationis Dominice M^o CC^o X^o, iji^o nonas julii, indictione xiji, currente C littera dominicali, in camera inferiori de turre.

Ego Jacobus domini episcopi notarius, xi. anno pontificatus ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi, sedente in Urbe Innocentio papa III^o, regnante Othone Romanorum imperatore3.

XIX.

septembre 1210.

[Confirmatio et autorisacio episcopalis et archiepiscopalis omnium donationum, concessionum, remissionum et permutationum ecclesie Burgi, habitarum seu collatarum ab episcopis Valentinis et prepositis Valencie ac abbatibus Burgi A.

UMBERTUS, Dei gratia Valentinus episcopus, dilectis filiis priori & canonicis ecclesie Sancti Petri de Burgo, in perpetuum. Et ius habet & iuris equitas, exaudiantur ut preces petentium, quas commendat & pietas & honestas. Eapropter, dilecti filii, vestris iustis petitionibus annuentes, visis & diligenter inspectis ecclesie vestre auctenticis instrumentis, donationes, remissiones, permutationes, concessiones habitas seu collatas vobis a predecessoribus nostris Valentinis episcopis & ecclesie vestre Burgensis abbatibus, & specialiter ab Heustachio nunc temporis preposito Valentino & abbate Burgensi, vobis dignum duximus plenarie concedendas. De quibus in presentis scripture serie quasdam censuimus exprimendas, videlicet: remissionem candelarum quas in usu abbatis ecclesia vestra solebat expendere, & concessionem avene censualis quam abbas vester in quibusdam mansis & cabannariis percipiebat quam diu sub annuo censu a cultoribus colebantur, in quibus ex quo ad plantandum vineas dantur abbas percipere nichil debet; preterea donationem trium solidorum & iii. asinatarum vini, cum iure & dominio vinee que fuit Sazie apud territorium de Montaa; item concessionem iuris sive dominii in hiis omnibus que Donnos & filii eius vestre ecclesie donaverunt; consequenter & concessionem dominii in quadam domo & quodam casali & duobus ortis iuxta portam publicam inter careriam & fossata, cum congregatione aquarum in eisdem fossatis; similiter & dominium tenementi Fratrum Templi apud Rodanum, iuxta tenementum Iohannis Glanduz; preterea, permutationem, quam abbas vester Heustachius cum Guigone priore & ecclesie vestre canonico visus est habuisse, ratam & firmam inperpetuum volumus observari; quam ne alicui pateat malignandi occasio in futurum presenti scripto dignum duximus adnotandam: «Cum decime in loco qui dicitur Mariscus ad ius abbatis spectarent, necnon homicide, adulteri, traditores, periuri & qui de crimine perduellionis convincebantur ad iurisdictionem ipsius abbatis pertinerent, iam dictas decimas & idem ius sive potestatem quam in talibus exercere solitus fuerat, eidem ecclesie in suis hominibus perpetuis temporibus habenda concessit, ita scilicet quod ius suum in ecclesiam transferens in talibus de cetero super homines ecclesie nullum ius habeat requirendi»; item omnes tam clericorum quam laicorum personas, tam in vita quam in morte, cum omnibus rebus suis mobilibus & immobilibus infra Burgum & extra que ad dominium sive ius ecclesie spectant, & domum nominetenus pauperum que Helemosinaria dicitur, iuxta factam permutationem, ab omnimoda exactione, vexatione, requisitione nomine suo vel successorum vel aliquorum pro ipsis facta, immunia, libera & absoluta perpetuis temporibus omnimodo fieri voluit, ita scilicet quod vel prior Burgensis & eiusdem loci canonici eidem abbati & successoribus suis dederunt & concesserunt x. tenementa que sunt a domo Confraternitatis usque ad careriam, ubi viiii. solidos & v. denarios censuales percipiebant, necnon gatgeriam quam habebant a Bosone vicario infra Burgum & extra, videlicet domum, terciam partem molendini ad Arcus, & unum mansum apud Avojanum, & v. solidos censuales infra Valentiam & quicquid idem Boso comune cum feudotariis habebat: que omnia pro xxx marchis argenti & x. libris eadem ecclesia obligata habebat. Hoc autem de antiqua consuetudine habetur, quod liceat tam hominibus abbatis quam hominibus ecclesie ad terram cuiuscumque voluerint se transferre, & in quacumque domo sive propria sive conducticia mansionem habuerit, ad dominium eius spectet sine querela cuius terram inhabitare videtur; preterea donationem totius tenementi Bosonis de Burgo, quod dictus Heustachius ab heredibus ipsius Bosonis feudotariis suis de suo emendo adquisierat, & quicquid iuris sive dominii abbatis vice videbatur habere in dicto tenemento Bosonis & in aliis domibus adiacentibus quas nunc temporis possident Pe. Cellararius & W. frater eius, & W. Arnaldi & Girbertus canonici, & concessionem ecclesie sancti Apollinaris que sita est prope ripam Rodani, quam Iohannes Galatei feudotarius dicti abbatis, minus iuste possidens, ecclesie Burgensi de iuditio anime sue restituit, & ut bannum duobus mensibus, scilicet iulio & augusto, vobis ibidem vendere liceat: hec omnia ab abbate vestro Heustachio vobis concessa, firma & inconcussa vobis & successoribus vestris, perpetuis temporibus volumus observari; item quicquid a feudotariis dicti abbatis de consensu ipsius, donatione, emptione vel aliomodo in presenti habetis, vobis inperpetuum habere & quiete concedimus possidere; set & si quid ab ipsis feudotariis abbatis in posterum adquisieritis, cum consensu ipsius abbatis vobis liceat retinere, vel si consensus ipsius abbatis non affuerit, saltem post appellationem ipsius infra duorum annorum spatium vobis distrahere liceat vel aliomodo alienare. Hec autem omnia, pro ut superius in singulis capitulis sunt expressa, ut a me & a successoribus meis inviolabiliter observentur & inconcussa permaneant, Ego Vmbertus Valentinus episcopus, assistentibus nobis Bertrando de Stella, Villelmo de Liberone, Villelmo de Bellomonte, canonicis, magistro Vgone clerico, laudo & per impressionem sigilli mei inperpetuum confirmo. Hoc actum fuit apud Valentiam, in domo episcopali, anno Domini M^o CC^o X^o, mense septembri, C littera dominicali. Affuerunt autem huic facto, ex parte ecclesie Sancti Petri W. Arnaldi, Vmbertus, Guigo Barnardi, Chatbertus, Girbertus, W. de Clariaco, Johannes de Tholosa. Ad ultimum, ut supradicta statuta maiori gaudeant firmitate & ut in posterum nullorum valeant malitia perturbari, Ego Vmbertus Valentinus episcopus rogavi dominum Vmbertum Viennensem archiepiscopum1, ut predicta omnia plenarie comprobaret & sigilli sui munimine confirmaret. Eapropter Ego Vmbertus Viennensis archiepiscopus, ad preces prefati episcopi & Burgensium canonicorum, consilio A. prioris Silve Benedicte2, Petri sacriste Viennensis & Romanensis3 & Ysmidonis cantoris4, supra scripta omnia, pro ut in superioris scripture serie sunt expressa, approbo, laudo & confirmo, & per impressionem sigilli mei presentem cartam plenissime auctorizo.

Ego Jacobus domini Vmberti episcopi notarius, cum proprii corporis infirmitate prepeditus per me scribere non valerem, magistro Petro scriptori presentem cartam scribendam mandavi, & mandato ipsius domini V. episcopi subscripsi & sigilli sui impressione signavi.

XX.

(6-27) juin 1214.

[De aquirimento portus Rodani [a Bernardo de Belregart] A.

NOVERINT universi ad quorum noticiam presens carta devenerit, quod Bernardus de Belregart dedit ecclesie Sancti Petri de Burgo, pro remedio anime sue, medietatem tocius vilanagii1 quam habebat in portu de Burgo, & in omnibus obventionibus eiusdem portus, pro anniversario suo & ut ab octabis Pasche usque ad festum Omnium Sanctorum, in illis diebus in quibus misse non celebrantur ad terciam2, ex redditu portus consueta beneficia darentur presbitero, diacono & subdiacono qui assisterent ad officium misse ad terciam. Et pari modo uxor eius Sazia3 dedit aliam medietatem ecclesie Sancti Petri de Burgo pro tribus anniversariis, ut ex redditibus eiusdem portus, in anniversario suo & patris sui & matris sue, consueta beneficia tam clericis quam pauperibus darentur.--Post mortem vero Barnardi, Aldebertus de Cruceolo questionem movit contra ecclesiam in prefato portu, proponens quod predictus Barnardus & Sazia tenebant ab eo quartam partem in portu, & pro eadem parte sibi censum prestabant quia erat de suo dominio: & ideo hoc donum non poterant facere ecclesie preter eius assensum. Hec vero discordia ita sopita fuit, quod ecclesia Sancti Petri dedit prefato Aldeberto xiji, libras Viennensis seu Valentine monete quas ei solvit in integrum, & prelibatus Aldebertus laudavit & concessit ecclesie habere & in perpetuum possidere quartam partem portus de Burgo que spectabat ad eius dominium, sicut prius tam predictus Barnardus quam Sazia ab eo possidebant: salvo iure placitamenti in mutacione prioris quando priorem de novo venire contigerit, scilicet duodecim solidorum & dimidii qui eidem Aldeberto prestabuntur vel cuicumque voluerit, & annuo censu qui pro eadem parte sibi prestabitur singulis annis in festo sancti Johannis, scilicet xiji solidos minus tribus denariis, & tribus sextariis salis; & tunc prestabit ecclesie ipse Aldebertus medietatem refectionis unius hominis. In Natali vero Domini, solventur ipsi Aldeberto censualiter tres restes alliorum & tres restes unionum, & quarta pars trium quartaronum piperis, & quarta pars trium unciarum cinnamomi & v. denarii qui prestabantur antiquitus baiulo pro sotularibus. Et hec concessio facta fuit ab Aldeberto Jarentoni priori & canonicis eiusdem ecclesie, tam presentibus quam futuris; & promisit eisdem predictus Aldebertus, obligando omnia bona sua tam presencia quam futura, quod predictam laudacionem ratam & firmam habeant tam ipse quam successores sui, & ipsam ecclesiam semper manuteneant & defendant in predicto portu, si aliquis ecclesie ibidem aliquam contradictionem faceret vel moveret. Et sciendum quod prefatus Aldebertus promisit ecclesie, quod ius suum quod habet in portu nullo modo concederet Hospitali pontis4, nec alicui persone qui (sic) adquireret ad opus pontis, vel burgensi alicui preter ecclesie assensum. Set si alteri persone vellet vendere vel alio modo alienare, prius debet requirere ecclesie voluntatem, & si ei ecclesia tantum dare voluerit quantum alius daret sibi habere poterit, ita ut verum rei precium non augeatur ab ipso Aldeberto vel suis ut ecclesia inde gravetur; similiter & ecclesia non debet ius suum alienare, nisi prius requisita Aldeberti & suorum voluntate: & hoc totum prefatus Aldebertus, sacramento corporaliter a se prestito, promisit se & successores suos observaturos bona fide, prout melius & sanius potest intelligi ab aliquo. Hec autem omnia comprobata fuerunt ab ipso Aldeberto coram domno V. Valentino episcopo, qui ad preces ipsius Aldeberti fideiussor & tutor extitit ecclesie Sancti Petri de Burgo ut supradicta fideliter observentur, & ad rei memoriam habendam in antea huic presenti scripture sigillum suum apponi precepit, mandato prefati Aldeberti, salvo iure sui dominii. Durat autem portus & obvenciones ipsius portus a portu Mure usque al Meias. Acta sunt hec in aula domini V. Valentini pontificis, presentibus canonicis Ber. de Stella, Vmberto de Bel Regart, Girberto, Willelmo de Clairiaco, Johanne de Tholosa, anno Domini M^o CC^o XIJIJ, mense junio, feria VI^a; testes vocati sunt: Po. de Cleu sacerdos, Johannes de Cornaz, Pe. Girbernz, Vgo Richardi, W. de Alexiano, W. Cellararius, magister Vgo, Po. de Alexiano, magister Petrus, Johannes de Fonte Malo, Pe. de Crest, Stephanus Richardi, Pe. Cellararius, W. Chamarlencs, Guigo Ruffus, filius Ademari de Castro Bucco.

Ego Jacobus domini episcopi notarius, XV. anno pontificatus ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi & sigilli sui patrocinio communivi.

Eodem die (10 mars), memoria Pe. Martini, cujus filia Sazia dedit huic ecclesie medietatem vilanagii quam habebat in portu, ut in hac die & in die anniversarii sui, & in memoria Garcine matris sue que fit XV. kal. septembris, beneficia clericis & pauperibus inpendantur; & ut idem beneficium, quod fit canonicis his tribus diebus, omnibus sacerdotibus hujus ecclesie tribuatur.

Item, memoria Garcine, cujus filia Sazia dedit huic ecclesie medietatem vilanagii quam habebat in portu, ut in hac die & in die anniversarii, & in memoria patris sui Petri Martini que fit vi. idus mardi, beneficia clericis & pauperibus inpendantur; etc., ut supra.

XXI.

22 Sept.-26 octobre 1214.

De aquirimento portus Rodani A.

NOVERINT universi..., quod Bernardus de Bel Regart dedit Deo & ecclesie Sancti Petri ... (l.2) Willelmus de Cruçol ... (l.20) Guillelmo censualiter... (l. 27) bona sua universa ... (l.12) d. Vmberto Valentino episcopo ... al Meias. Hoc autem laudavit Rainaudus filius Willelmi & sacramento confirmavit. Hec autem acta sunt in curia episcopali, in camera superiori de turre, anno Incarnationis Dominice M^o CC^o XIJIJ^o, X^o. kalendas octobris, indictione ij, presentibus Bertrando de Stella, Willelmo Arnaudo, V. de Belregart, Girberto canonico, Vgone Richardi, Johanne Raillartz, magistro Vgone, Johanne Bruifeira, Petro Cellarario, A. filio eius, Guigone Ausel, W^o Cellarario, W^o de Grana, Vmberto de Druestal, Arnaudo Ferlai, W^o fratre domus helemosinarie Sancti Petri de Burgo. Procedente tempore in eodem anno, vij^o kalendas novembris, in grangia ipsius Willelmi a Guillaran, domina Vassalda uxor sua &. filia eorum hoc totum laudaverunt bona fide & absque dolo, presentibus domno Girberto canonico Sancti Petri de Burgo, Willelmo de Sancto Johanne, Po. de Alexiano, Guigone Freideira.

XXII.

mars 1217.

[Compositio de portu ab Humberto episcopo facta] A.

EGO Vmbertus, Dei gratia Valentinus episcopus, notum facimus universis quod, inter B. de Belregart & Salvanetum ex una parte, & J. Ruellatorem1 & Bo. ex altera, mota fuit controversia coram nobis super portu inferiore ad tegulariam2, que sopita fuit inter eos in hunc modum: J. Ruellator & Bo. in vita sua tantum tenebunt portum ab eis & facient ipsis XX. solidos censuales. Hec compositio probata fuit a Burgensi ecclesia, que tunc obtinebat vilanagium quod dictus B. & uxor eius & Salvanetus in portu habuerant supradicto per Guidonem & W. dominos de Cruszol & Lambertum de Maires3, qui interfuerunt compositioni & dixerunt, prestito sacramento, factam fuisse compositionem sicut superius est expressum. Tandem defuncto Bo., cum Burgensis ecclesia portionem illam quam habebat in portu sibi vendicaret, eo quod assereret ipsum Bo. portionis illius quam ipse tenet habere usum fructum tantum dum viveret, uxor eius & liberi in dubium revocabant; G. vero de Cruszol datus est tutor liberis, & per ipsum & per alios testes fuit hec compositio probata ad plenum. Sane precibus ipsius G. & uxoris Bo., concessit Burgensis ecclesia tenere portum sub eodem censu XX. solidorum liberis & uxori ipsius Bo. ad vitam J. Ruellatoris, qui pari iure & pari modo & pari censu sicut idem Bo, in eodem portu fuerat constitutus; post mortem vero ipsius J. Ruellatoris qui huic compositioni interfuit, neque heredes eius, neque uxor, neque liberi ipsius Bo. neque alius ipsorum nomine aliquid iuris, aliquid rationis in prefato portu sibi poterunt vendicare. Et hoc totum uxor ipsius Bo. sacramento firmavit, & G. de Cruszol tutor liberorum Bo. promisit bona fide, prout melius potest intelligi, quod liberi ipsius Bo. hanc compositionem, que ad commodum ipsorum facta est, ratam & firmam semper teneant & observent, & contra eam nichil iuris opponant. Facta sunt hec apud Valentiam, in nostra presentia, in aula pontificali, anno Domini M^o CC^o XVIJ^o, mense marcio. Interfuerunt autem pro Burgensi ecclesia J. prior, W. [de] Cleriaco, Girbertus, J. de Tolosa, V. baiulus, magister V., B. baiulus, L. de Maires. Ad maiorem autem firmitatem habendam in antea, nos auctoritatem nostram huic facto tribuimus, & presentem cartam sigilli nostri fecimus munimine roborari.

XXIII.

12 décembre 1219.

[Honorii III papæ rescriptum de juribus præpositi] A.

Rescriptum apostolicum, continens quod prior &canonici Burgi conquerendo monstraverunt Honorio papæ III, quod præpositus Valentiæ injuriabatur eisdem super quodam fossato, præconisatione per villam & aliis rebus. Quocirca papa mandat archiepiscopo Viennensi1, & decano Aniciensi2 & præposito Ulciensi3, quatenus partibus auditis decernerent quod justum esset. Datum Viterbii, ij idus decembris, pontificatus ipsius papæ anno quarto4.

XXIV.

13 décembre 1219.

[Honorii III papæ commissio de excommunicatione Burgensis ecclesiæ]A.

Commissio per Honorium papam tertium facta archiepiscopo Viennensi, decano Aniciensi & præposito Ulciensi, ad cautelam 1 sententiæ excommunicationis & interdicti in ecclesiam & canonicos Burgi promulgatæ per abbatem de Droe2 & ejus collegas delegatos apostolicos ad instantiam præpositi Valentini, ut audirent causam & terminarent.

Cum olim quæstione mota, inter præpositum Valentiæ ex una & canonicos ecclesiæ Burgi partibus ex altera, super jurisdictione hominum Burgi & super eo quod canonici de negotiis & rebus ecclesiæ inconsulto præposito disponebant, causa fuisset a papa commissa abbati de Droe & ejus collegis. Tandem canonicis Burgi ad papam appellantibus, eandem causam ad ipsum delatam, procuratore præpositi & duobus de dictis canonicis procuratoribus ejusdem ecclesiæ coram papa constitutis, causam commisit cardinali Sancti Angeli qui protulit canonicos habere sufficiens mandatum ad eandem appellationem prosequendam; sed procurator præpositi, asserens eosdem canonicos esse excommunicatos per dictos judices, postulabat procuratores excommunicatorum repelli a procuratione hujusmodi. Ad quod canonici responderunt quod post appellationem ad papam interpositam, ipsi judices in ecclesiam Burgi interdicti & in eos excommunicationis (sententias) temere promulgarant, quibus dicebant se non teneri ex eo quia, cum coram ipsis judicibus fuisset ex parte canonicorum exceptum se non debere conveniri per litteras obtentas, in quibus non fiebat mentio de compromisso concorditer in arbitrium facto super his de quibus inter eos quæstio vertebatur, necnon duos eorumdem judicum esse concanonicos ipsius præpositi, quia eorum exceptiones non admittebant fuerat ad papam appellatum; sed illi, eorum appellatione contempta, contra eos processerunt: quare petebant dictas sententias denunciari irritas; procurator vero præpositi hæc negabat. Igitur papa his intellectis dictos canonicos apud eum constitutos ad cautelam fecit absolvi, mandans archiepiscopo Viennensi, decano Aniciensi & præposito Ulciensi, quatenus relaxatis ad cautelam dictis sententiis excommunicationis & interdicti, & revocato in irritum quicquid post appellationem attentatum, audiant causam & terminent. Datum Viterbii, idus decembris, pontificatus sui anno iiij^o.

XXV.

23 janvier 1220.

[Bulla Honorii III præposito Burgi jurisdictionem abbatis conferens]A.

HONORIUS, servus servorum Dei episcopus (sic), preposito Valentinensi salutem. Significasti nobis, fili, quod in ecclesia Sancti Petri de Burgo per tuam preposituram abbas existis, sed prior & canonici correctionem tuam contemnunt recipere, de negotiis ecclesie te inconsulto presumunt disponere; unde postulasti ut tibi dignaremur concedere, quod posses contra tales authoritate nostra procedere &, quod archiepiscopo Viennensi & conjudicibus super dispositione ecclesie ab apostolica Sede commissum fuerat, dignaremur revocare. Nos igitur in prefata ecclesia tibi jurisdictionem abbatis plenariam conferentes, & eos qui inobedientiam (sic) abbati debitam tibi negaverint exhibere, & tuo assensu non habito de negotiis ecclesie presumpserint disponere, per censuram ecclesiasticam compescendo. Sane ne prior & canonici de negotiis ecclesie de cetero te inconsulto disponant, id quod archiepiscopo Viennensi & conjudicibus suis super dispositione ecclesie commisimus, revocamus. Datum Viterbii, X^o kalendas februarii, pontificatus nostri anno quarto.

XXVI.

8 mai 1220.

[Honorii III commissio de falsificatione litterarum apostolicarum]A.

Commissio per eundem Honorium papam III facta episcopo Portuensi1, quatenus revocato in irritum quicquid fuerit attentatum, occasione quarumdam litterarum apostolicarum per ipsum papam falsarum deprehensarum2, compelleret venire personaliter ad præsentiam ipsius papæ cum qui litteras fabricavit vel easdem portavit, & tam præpositum Valentiæ quam alios quos eis usos esse constiterit. Datum (Viterbii,) viij. idus maii, pontificatus nostri anno iiij^to.

XXVII.

22 mai 1220.

[Honorii III commissio de canonicis non residentibus]A.

Bulla Honorii papæ III habens in substantia, quod duo de canonicis Burgi residentes in ecclesia Valentiæ præsumebant impedire ne alii canonici in Burgo residentes tractarent negotia ecclesiæ sine eorum assensu. Quocirca papa mandat cantori & archidiacono Viennensi1, quatenus causam audiant & fine canonico terminent. Datum Viterbii, xj kalendas junii, pontificatus sui anno iiij^o.

XXVIII.

27 mai 1220.

[Honorii III papæ bulla pro canonicorum residentium ordinationibus]A.

HONORIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori & capitulo Sancti Petri de Burgo Valentie, salutem. Ex parte vestra fuit nobis propositum, quod quidam canonici vestri raro vel nunquam in ecclesia vestra residentes dedignantur rectis dispositionibus capituli consentire, propter quod profectus ecclesie multipliciter prepeditur. Cum igitur turpis sit pars suo toti non congruens, imo nec pars sit etiam nominanda que ab integritate recedit1, authoritate presentium vobis indulgemus ut, non obstante dissensu vel contradictione temeraria pauciorum, quod a maiori & saniori parte canonicorum residentium ordinatur, ratum habeatur & firmum, nisi aliquid rationabile a paucioribus residentibus objectum fuerit & ostensum, quare id fieri non debeat vel non possit. Datum Viterbii, vj. kalendas junii, pontificatus nostri anno quarto.

XXIX.

30 mai 1220.

[Honorii III commissio contra falsificatorem litt. ap.]A.

Rescriptum apostolicum, continens quod dictus Honorius papa III asserit se reperisse esse falsas quasdam litteras apostolicas, quibus præpositus Valentiæ pro se usus fuit contra priorem & canonicos Burgi, eosdem excommunicando. Quocirca per hoc rescriptum papa mandat archiepiscopo Viennensi, quatenus puniret eum qui litteras fabricavit vel reportavit. Datum Viterbii, iij^o kalendas junii, pontificatus ipsius papæ anno quarto.

XXX.

octobre 1220.

[Geraldi episcopi Valentini sententia arbitralis de juribus et obligationibus præpositi Valentiæ et ecclesiæ Burgi]A.

[Habemus] quandam cartam sententiæ arbitralis, per dominum Guillermum1 episcopum Valentiæ prolatæ, super quæstione vertente ex una parte inter ecclesiam Burgi, & ex altera Lambertum præpositum Valentiæ. Ipse autem episcopus dixit per arbitrium statuendo, quod ordinatio negotiorum ecclesiæ ad priorem & canonicos pertineat abbate inconsulto, nisi monitione præmissa ab ipso præposito in aliquo negotio ecclesiæ negligentes extiterint: nam tunc cum eisdem debet illud negotium diffinire.--Item quod jurisdictio, tam civilis quam criminalis hominum ecclesiæ commorantium in terra communiæ, penes priorem & canonicos remaneat.--Item quod super domo Helemosinaria, & ecclesia Sancti Apollinaris prope Rodanum, & decimas in Marisco, & avena censuali in mansis, & chabaneriis & domo Bozonis, & dominio domorum adjacentium usque ad furnum, & super redditibus quos ecclesia percipiebat in Chirosiis: scilicet x. denarios, & in orto Petri Vion xvj denarios, & in orto delz Croses iiij solidos, & in Javeysano iiij^or sestaria siliginis & iiij^or solidos, & in alia parte quatuor cyminatas siliginis & ij solidos viij denarios; & super possessionibus & redditibus aliis de quibus instrumenta ecclesiæ faciunt mentionem, & super omnibus his quæ prior & canonici possidebant tempore Heustachii præpositi: nec ipse præpositus nec successores sui poterunt de cætero in aliquo priorem & canonicos molestare.--Item quod dominium portarum sit ecclesiæ, & claves communiter tam ex parte ecclesiæ quam præpositi alicui committantur.--Item quod ea quæ respiciunt communem utilitatem totius villæ tractentur communiter ab ecclesia & præposito.--Item quod præconizentur per villam expresso nomine abbatis, prioris & vicarii.--Item quod ecclesia solvat præposito in quolibet festo sancti Apollinaris vij libras ad faciendum librationem ecclesiæ eodem die.--Item quod medietas calcatorum2 d'Ars, dominii & census ejusdem, pro quo preciabatur ecclesiæ xv solidos & libra piperis census, præposito remanebunt.--Item quod fossata a porta cureriæ usque ad enclausas erunt præpositi, alia autem fossata quæ sunt usque ad Rodanum ecclesiæ remanebunt.--Item processio debetur præposito noviter instituto.--Item quod confirmatio prioris pertinet ad præpositum.

Hæc autem compositio a dicto episcopo facta fuit & ab utraque parte recepta in estris3 episcopalibus, quam per arbitrium jussit fieri sigilli sui munimine roboratam, anno Domini millesimo CCXX., mense octobris.

Quatuor alias cartas seu instrumenta habet ecclesia unius ejusdemque tenoris & datæ hujus cartæ supra mentionatæ. Ulterius quod dominus Conraldus, episcopus Portuensis & Sanctæ Ruffinæ papæ legatus, confirmavit dictam sententiam arbitralem, prout large satisque abunde continetur in duabus cartis seu instrumentis unius & ejusdem tenoris ac substantiæ, & quælibet carta incipit Conraldus, & fuit datum apud Valentiam, anno Domini M^o ccxxij^o, nonas julii (7 juil. 1222).

XXXI.

5 décembre 1220.

[Confirmatio reformationis ecclesiæ Sancti Petri ab archiepiscopo Viennensi peractæ]A.

Confirmatio Reformationis ecclesiæ Sancti Petri de Burgo per cardinalem Portuensem episcopum papæ legatum1 facta, continens quod archiepiscopus Viennensis, juxta commissionem sibi per eundem legatum factam, ad reformationem ecclesiæ Sancti Petri processit ut sequitur, in qua reformatione peregit vj:--Primum statuit ibi numerum quindecim canonicorum;--tum assignavit communiæ ecclesiæ molendinum & redditus ipsius & lxx^a solidorum quæ sunt in Valentia, quæ non sunt inter canonicos distributa, reliqua dividens inter canonicos residentes;--tum approbavit consuetudinem quam habebant ut redditus defuncti canonici primo anno post ejus decessum fabricæ ecclesiæ deputentur;--statuit etiam ut canonici residentes ibi completorium Dominæ Nostræ sicut horas decantent;--tum statuit ut si quis canonicorum vel clericorum ibi residentium officium sibi in tabula2 assignatum exsequi cessaverit, libra3 ipsius ecclesiæ deputetur;--tum sub poena excommunicationis singulis injunxit ut ordinationem prædictam observent, contradictores & rebelles excommunicando. Igitur præfatus legatus dictam reformationem confirmavit, attentantes contra hæc excommunicando, anno Domini M^o CC^o XX^o, nonas decembris.

XXXII.

4 décembre 1223.

[Bertrandi Diensis electi pronuntiatio inter ecclesiam de Burgo et Chabertum Pilosi]A.

B. Dei gratia Diensis electus1, omnibus ad quos littere iste pervenerint, salutem in Domino. Ad noticiam omnium volumus pervenire, quod Chatbertus Pilosi, occasione quarumdam litterarum quas obtinuerat a domino Portuensi apostolice Sedis legato, proponebat assignationem quorumdam reddituum ecclesie Sancti Petri de Burgo sibi factam fuisse ab eo, videlicet quartam partem in portu Rodani quam nos tenebamus quondam ab ecclesia Sancti Petri de Burgo, & mansum Garnerii cum decimis & omni proventu quem ibidem percipiebat predicta ecclesia; & econtra canonici de Burgo multiplici ratione se defendebant. Tandem in nos compromiserunt, hinc inde prestito sacramento ut nostre diffinitioni starent & mandato; & pro parte sua iuravit Chatbertus Pilosi, & ex parte ecclesie iuraverunt hoc idem W. Arnaldi, Girbertus, Jo. de Tolosa, W. de Cleriaco maior, Chatbertus de Alexiano, W. Cell(erarius), W. de Cleriaco minor, Vgo Richardi, Petrus de Belregart, canonici. Qui, inquam, eorum recepto sacramento, diffinimus in hunc modum: Chatbertus Pilosi reddidit litteras domini legati in manu nostra, quas obtinuerat de hujusmodi beneficiis, & renuntiavit omnibus litteris & omni auxilio quod obtinuerat a legato, ipse vel alius pro eo sub hujusmodi beneficiis obtinendis. Econtra ecclesia, quia litteras suas ad manum non habebat, debuit litteras suas reddere ex mandato nostro in manu prefati Girberti, ut ipse easdem corrumperet vidente Chatberto Pilosi, & ecclesia de mandato nostro eidem C(hatberto) assignavit mansum Garnerii cum dominio & decimis, denariis & aliis omnibus redditibus eidem manso pertinentibus, exceptis sex modiis2 vini qui sunt de super augmentis que fecerant possessores qui sunt ecclesie; & quarta pars portus Rodani quam nos solebamus tenere a predicta ecclesia, est ecclesie in perpetuum sine omni contradictione Chatberti: una tamen pea3, quam tenebat Girbertus in manso Garnerii, ab exactione Chatberti Pilosi inmunis erit; & preterea precepimus quod xl. solidi, qui expensi fuerant a quibusdam ecclesie canonicis pro litteris obtinendis, a procuratoribus ecclesie reddantur ipsis canonicis, omni occasione postposita. Hec omnia precepimus sub sacramento nobis exhibito, ut ab utraque parte fideliter teneantur sine omni dolo & fraude, prout melius & sanius potest intelligi & litteras ipsius Chatberti de voluntate ipsius corrupimus, ne aliquid ecclesie preiudicium generarent. Precepimus etiam sub eodem sacramento quod, si prior hanc compositionem vellet infringere, canonici predicti essent cum Chatberto & partem eius foverent. Sane prefati canonici promiserunt sub sacramento specialiter prestito nobis consentientibus, ut si aliquid esset datum ecclesie pro anniversariis mortuorum vel acquisitum ex denariis qui dantur pro eis vel inposterum daretur vel acquireretur, nulli decetero detur in beneficium neque aliquis canonicorum sibi petat dari vel alii, immo petentibus contradicat. Hoc idem dictum est de his que nunc temporis tenent canonici datis vel acquisitis pro anniversariis mortuorum, ut nulli in beneficium tribuantur si ad communiam devenerint, defunctis canonicis vel religionem ingressis, nisi forte ille qui dederit voluerit dare in beneficium alicui. Facta fuerunt hec, anno Domini M^o CC^o XXIII^o, pridie nonas decembris, in presentia testium: B. Monetarii, prioris de Castro Dupplo, Vgonis de Stella, canonici Valentini, Galberti & W. de Belregart junioris, militum, in domo nostra apud Valentiam, in camera inferiori. Et ne supra dicta aliquorum malicia processu temporis valeant perturbari, presens carta ad preces predictorum sigilli nostri est firmo munimine insignita.

XXXIII.

circ. juin 1224.

[Declaratio facta per dom. episcopum Diensem de tribus partibus portus Rodani spectantibus A.

WILLELMO Dei gratia Electo Valentino1, B. eadem gratia Diensis episcopus, salutem in Domino. Discretioni vestre notum fieri volumus, quod Guido de Cruszol & Giraudus Bastetz filius eius coram nobis proposuerunt, quod ecclesia Sancti Petri de Burgo quartam partem vilanatgii in portu habere non poterat ex concessione Aldeberti, quia pater suus concesserat eidem dominium quod habebat in portu de Burgo tantum in vita sua: quod ecclesia negabat. Tandem ab utraque parte fuit in nobis compromissum, & Guido de Cruszol & Giraudus Bastetz prestiterunt sacramentum quod nostre starent diffinitioni & mandato; & nos multis assistentibus in camera vicarii diximus, quod medietatis vilanatgii quam habuerat ecclesia a Barnardo de Belregart quartam partem habere possent, propter quartam partem dominii, Guido de Cruszol & Giraudus Bastetz, si redderent ecclesie ccc. solidos a festo sancti Johannis tunc proximo in annum continuum, interim nullam infestationem ecclesie facere debebant: quod si non tenerent, concessio facta ab Aldeberto ecclesie debebat esse firma & valida. Post mortem Sazie, in altera medietate vilanatgii quam Sazia habebat, quartam partem habere possent propter quartam partem dominii, redditis ecclesie ccc. solidis infra annum post mortem Sazie, & interim nullam infestationem debebant facere ecclesie in illa parte nec in aliis partibus: quod si non servarent, concessio facta ab Aldeberto debuit esse rata & firma. Et ita per sacramentum nobis prestitum eis injunximus, quod ecclesia[m] in portu de Burgo Valentie de cetero non infestarent, cum ecclesia tres partes tocius vilanatgii habere deberet: medietatem tocius vilanatgii propter medietatem tocius dominii quam habebat in portu, quartam partem aliam propter concessionem Willelmi de Cruszol qui habebat quartam partem tocius dominii portus.

XXXIV.

11 août 1233.

[Compromissum ecclesie Sancti Petri et G. Basteti dominum (sic) Cruceoli, factum in dom. J. archiepiscopum Viennensem, super questionibus portuum Rodani quas habere possent A.

NOS J. prior & capitulum ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie ex una, & Ego G. Bastetz dominus de Cruszol ex alia, compromittimus absolute in domnum J. archiepiscopum Viennensem, super omnibus controversiis & querelis motis & movendis usque ad festum Sancti Andree proximo venturum, que vertuntur inter nos vel verti possunt, & specialiter super querela portuum Valentie: promittentes per stipulationem stare mandato suo sive arbitrio, seu dicto sive diffinitioni, ut quicquid ipse super predictis dixerit, mandaverit aut arbitratus fuerit..., prout sibi placuerit, ratum & firmum habeamus inperpetuum; abrenuntiantes omni exceptioni que nobis posset competere ratione messium & vindemiarum, & etiam sollempnium feriarum, videlicet Dominicorum dierum & natalis apostolorum & aliarum sollempnitatum1, pena centum librarum interposita, cui dom. archiepiscopus mandav[er]it persolvenda ab ea parte que ipsius mandato nollet obtemperare, nichilominus suo dicto sive arbitrio seu mandato sive diffinitione firma & stabili permanente. Et nos W., Dei gratia electus Valentinus, in cujus dominio omnia de quibus est controversia continentur, hoc compromissum volumus2 & concedimus, & ut ea que a dom. J. archiepiscopo dicta sive arbitrata vel mandata seu diffinita fuerint firma & inconcussa perpetuis temporibus permaneant, fideiussor nos obligamus pro utraque parte, & Willelmus de Clariaco sacerdos pro parte ecclesie, & pro parte G. Bastet Michael capellanus Valentinus. Et ad huius compromissi firmum testimonium, huic carte sigillum nostrum jussimus apponi, & sigilla predicte ecclesie & G. Bastet. Actum anno Domini M^o CC^o XXX^o III^o, tercio idus augusti.

XXXV.

juillet 1234-12 novemb. 1236.

[Divisio rerum Alberti et Odonis Alamanni fratrum A.

ANNO Domini M^o CC^o XXX^o IIII^o, mense julii, Grossa uxor quondam Arberti Alamanni, & filii sui Arbertus & Odo majores xxv annis, de consensu ipsius Grosse, ita super divisione rerum paternarum atque maternarum unanimiter convenerunt: videlicet quod Arbertus haberet in perpetuum pro portione sua totum tenementum patris sui, quod quondam eidem dederat pater suus cum uxorem duxit & postea in ultima voluntate sua cum omnibus suppellectilibus ejusdem, preter duos lectos ex toto munitos quos de illis habebit Odo frater suus; item habebit dictus Arbertus quatuor peas vinee que sunt in manso Nautes, quarum due pee sunt inter la Pelofencha & vineam B. Disder, alie due inter vineam W. Seignoret & vineam B. Disder: sed ex eis iiij^or faciet Odoni fratri suo ij sextaria frumenti & xii. denarios annuatim; similiter & las Pelofenchas & duas partes tinarum1 & vasorum, & terciam partem habebit Odo; & propter hoc quitius erit idem Odo ab omnibus debitis que debebat pater eorum & de illis que expenderat de dote ipsius Arberti filii sui, & faciet expensas funeris matris sue Grosse. Odo vero habebit omnes res alias que fuerunt matris sue Grosse: videlicet tres vineas que sunt in manso Nautes, quarum una adheret vinee P. Chastillo ab autro (sic) vinee W^o de Sancto Michaele a parte boree, altera adheret ab autro vinee P. Chastillo, a borea vinee W. Silvestri, altera adheret vinee W. Silvestri ab austro, a borea vinee P. Chastillo; & census quos percipiebat in eodem manso, scilicet xi. saumaas2 & vij cartas & dimidium vini meri, & xiij sextaria frumenti minus unam cartam, & xvi. solidos & ix. denarios censuales; & iij sextariatas terre quas habebat in eodem manso Nautes: sed pro his faciet diem anniversarium de iiji. denariis & ii. & i. in ecclesia Sancti Petri de Burgo pro patre & matre sua, & alterius anniversarii quartam partem: & quilibet predictorum fratrum de portione sua contentus fuit. Post mortem autem matris eorum Grosse, mediantibus amicis eorum Arnaudo Rufo canonico & sacerdote Sancti Petri necnon & Visello, hec eadem omnia ... ab utraque parte concessa fuerunt & approbata, & prestito corporaliter iuramento firmata..., in domo scilicet Petri de Brissiaco, & in crastinum sancti Martini, anno ab Incarnatione Domini M^o CC^o XXXVI^o, in presentia Bartolomei bajuli Valentini, B. de Vivalx, W. de Castro Bucco, P. de Castro Bucco, Philippi & Chastillo, Po. Otgerii & magistri P. scriptoris. Insuper ne aliquorum malitia presens factum valeat in posterum perturbari, facte sunt due carte per a. B. c. divise, & sigillorum domni S. prepositi Valentini & ecclesie Sancti Petri de Burgo impressionibus, de voluntate predictorum fratrum, sollempniter communite.

XXXVI.

18 mai 1238.

[Compositio inter ecclesiam Burgi et Giraldum Basteti dominum Crusseoli]A.

NOVERINT universi presentes litteras inspecturi, quod anno Domini M^o CC^o XXX^o VIIJ^o, XV kalendas junii, cum controversia esset inter ecclesiam Sancti Petri de Burgo Valentie ex una parte, & Giraldum Basteti ex altera, super portu Rodani Valentie: ecclesia siquidem asserebat se habere in dicto portu medietatem tocius dominii & totum vilanatgium, quod Giraldus Basteti neguabat, & econtra petendo dicebat medietatem tocius dominii & tres partes tocius vilanagii ad se pertinere. Tandem vero post multas altercationes dicta controversia, mediantibus Aquino & W^o de Væsco canonicis Valentinis, auditis utriusque partis racionibus hinc inde propositis & diligenter inspectis, de prudentum virorum consilio, assensu & voluntate utriusque partis sopita est amicabiliter in hunc modum. Ecclesia habebit libere & absolute perpetuis temporibus duas partes tocius dominii & duas partes tocius vilanagii portus predicti undique: qui portus protenditur ex utraque parte riparum a manso Saramandorum usque al Meias; & duas partes omnium proventuum & tocius alterius commodi, in omnibus que ratione portus vel usuatgii1 portus obvenient, vel alio modo possunt vel debent ratione portus vel usuatgii portus obvenire, percipiet & habebit pacifice & quiete, & duas partes expensarum omnium comuniter faciet bona fide. Giraldus Basteti vero habebit terciam partem dominii dicti portus & terciam partem tocius vilanagii tantum, & terciam partem omnium proventuum & tocius alterius commodi, in omnibus que ratione portus vel usuatgii portus obvenient..., percipiet & habebit pacifice & quiete, & terciam partem omnium expensarum faciet communiter bona fide; & dictus portus communiter bona fide debet locari & conductori plus offerenti locabitur, unius partis cujuslibet contradictione non obstante. Et est sciendum quod ecclesia dedit Giraldo Bastet quingentos solidos, & Basteto filio suo2 centum solidos Viennenses, quos Arnaldus Ruffi procurator dicte ecclesie nomine ejusdem ecclesie plene persolvit & numerando peccuniam satisfecit utrique, & de dictis quingentis & centum solidis tenuerunt se plenarie pro paccatis, ecclesiam nichilominus & alios qui super hoc tenebantur eisdem pro ecclesia absolventes. Renunciantes expressim exceptioni non numerate peccunie & non soluti precii, & si quid juris seu requisitionis dictus Giraldus in dictis duabus partibus portus habebat tam in dominio quam in vilanagio vel videbatur habere, totum dedit dicte ecclesie, remisit penitus & guerpivit, & in eandem ecclesiam transtulit; promittens per sollempnem stipulationem per se & suos successores Malleno de Podio Bosone priori recipienti nomine ecclesie, quod ipse Giraldus vel sui nichil facient per quod dicte due partes ecclesie possint deteriorari, & quod nullo modo, nullo tempore ecclesiam vel homines qui in portu erunt nomine ecclesie decetero inquietent vel turbent vel molestare presumant, vel aliquam aliam per se vel per alios inferant violentiam. Hoc idem totum per stipulationem sollempnem promisit Mallenus prior Giraldo Bastet nomine ecclesie & mandato capituli. Et ita de omnibus querimoniis quas super dicto portu hinc inde ad invicem faciebant pax est & concordia facta, amicabili compositione interveniente; quam pacem seu compositionem seu ordinationem se inviolabiliter observaturos & nullo modo, nullo tempore contra venturos predicti prior & capitulum, & Giraldus Basteti & Aldebertus frater ejus, & Bastetus filius ejusdem Giraldi, tactis sacrosanctis Evangeliis juraverunt, dictam compositionem omologando. Actum in camera W. de Væsco, presentibus testibus Malleno priore, Ademaro cellarario, Guiguone Eruis, W. Chapairon, Arnaldo Ruffo, canonicis dicte ecclesie; W. Chastel capellano de Subdione, Guichardone clerico, W. Gualbert, Bertrando del Vilar militibus; Arberto bajulo de Cruciolo, Poncio Ao^s Giraudo de Salis, Petro Ruffo, W. de Cruciolo &. pluribus aliis. Nos vero J., Dei miseratione sancte Viennensis ecclesie vocatus archiepiscopus, apostolice Sedis legatus, hanc presentem compositionem, pacem seu ordinationem aprobamus &. eidem auctoritatem ad utriusque partis instanciam inpertimur, & ad majorem firmitatem & memoriam perpetuis temporibus obtinendam presentes litteras sigilli nostri munimine fecimus roborari; & Nos M. prior & capitulum ad eandem firmitatem perpetuam obtinendam, presentem cartam sigillo ecclesie Sancti Petri de Burguo (sic) fecimus communiri; & Nos Giraldus Basteti, ut perpetuis temporibus presens compositio robur & firmitatem obtineat, huic presenti carte sigillum nostrum apponi fecimus; & Nos W^us electus Valentinus, ad preces utriusque partis, presentem cartam fecimus sigilli nostri munimine roborari.

In Xpisti nomine, amen. Nos Johannes de Bello Castro, canonicus ecclesie Valentinensis, utroque jure bacallarius, regens officium officialatus Valentie pro reverendo in Xpisto patre & domino dom. A. de Saluciis sancte Romane ecclesie cardinali, administratore ecclesiarum, comittatuum & episcopatuum Valentinen. & Diensis, notum facimus ... quod nos vidimus, tenuimus ... quoddam prima facie publ. instrumentum, inpendentibus quatuor sigillis cera alba sigillatum, sanum..., nobis per vener. & circumsp. virum dom. dom. Durandum Champelli priorem secularem ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie exhibitum ... cujus tenor est talis:... quod quidem instrumentum, nos..., sedentes pro tribunali more majorum nostrorum in curia ven. capituli Valentin. super quadam catreda super qua sedere elegimus..., transcribi jussimus ... Acta fuerunt hec in curia dicti ven. capituli Valentin., die XXVII^a mensis junii, indictione VII^a, anno Domini M^o CCC^o ottuagesimo quarto, testibus presentibus dom. Johanne Dodoti & Johanne Boreya, presbiteris Valentie; ego vero Petrus de Gado, de Alesio Valent. dioc. clericus, notarius publ. & curie Valent. juratus....

XXXVII.

31 mai 1245.

[Carta de portu inferiori Rodani A.

NOVERINT universi presentes litteras inspecturi, quod anno Domini M^o CC^o XL^o quinto, die mercurii post Ascensionem Domini, cum controversia verteretur inter Capitulum Sancti Petri de Burgo Valentie & Geraldum Basteti ex una parte, & Bovetum de Portu & Petronillam sororem suam & Audetam filiam quondam Michaelis fratris dicti Boveti ex altera, cui Audete pupille fuit datus tutor dictus Bovetus a curia Valentina, super vilanagio portus inferioris ad tegulariam: cujus portus duas partes vilanagii Arnaudus Rufus canonicus Sancti Petri de Burgo, factus & constitutus procurator a dicto Capitulo & a dicto G. Bastet super dicta controversia, dicebat ad dictum Capitulum pertinere & etiam ad dict. G. Basteti pleno jure: dicto Boveto pro se & sorore & nepte predictis e contrario proponente totum vilanagium dicti portus ad eosdem pertinere. Tandem post multas altercationes compromissum fuit ab utraque parte in nos Mallenum priorem Sancti Petri de Burgo & Vgonem Ysopi canonicum ejusdem ecclesie, tanquam in arbitros seu arbitratores vel amicabiles compositores, utraque parte promittente sub pena quingentorum solidorum Viennensium, quam penam pars parti stipulanti promisit, se atendere & servare bona fide quicquid super dicta controversia a nobis ... esset diffinitum, ordinatum, mandatum seu dictum...; penam vero ... pars que non observaret diffinitionem ... promisit se soluturam ... parti que ... observaret.... Insuper pro predictis omnibus observandis & atendendis, juravit pro se & dicta nepte pupilla ... dictus Bovetus, & hoc idem juravit dicta Petronilla auctoritate mariti sui Columbi, & Petrus Cocci pro parte supradictorum; & pro eadem parte dati fuerunt fidejussores Bonetus Melluras & Willelmus de Preposito. Pro parte vero altera juravit dictus Arnaudus Ruffus, procurator dicti Capituli, in animam ejusdem capituli, [bona] etiam sua pro hiis servandis obligavit; & Stephanus frater suus fuit fidejussor. Sciendum preterea quod partes renunciaverunt expressim omni legum auxilio & omni juri canonico ... & omni privilegio clericali ... Nos vero dicti M. prior & V. Ysopi ... arbitri..., visis, auditis & diligenter intellectis peticionibus ... & responsionibus hinc inde factis, testibus etiam & instrumentis a partibus productis, tandem ... de consilio peritorum pronunciavimus duas partes vilanagii dicti portus ad dictum Capitulum & terciam ad dict. G. Bastet pertinere, eosdem Capitulum & G. Bastet in possessionem dicti portus inducentes & parti adverse perpetuum silentium imponentes. Actum Valentie in domo vicarii Valentini, anno & die quo supra, presentibus testibus Pon. vicario Valentino, Geraldo Bastet, æstachio de Morgis, magistro Willelmo de Clariaco, Petro de Dievajua, Ademaro Cellararii, Lantelmo archipresbitero, canonicis Sancti Petri; Willelmo Lamberti de Charpei, Vgone Rollandi, clericis; Petro Renco, Willelmo del Vilar, militibus; Poncio de Stella canonico Valentino, Johanne vicariolo, Auriolo & multis aliis. Ad majorem vero firmitatem & perpetuam memoriam supradictorum omnium, est presens carta ad preces utriusque partis sigillis curie Valentine & Poncii vicarii Valentini & dicti Malleni prioris Sancti Petri de Burgo & Vgonis Ysopi arbitrorum munimine communita.

XXXVIII.

juin 1245.

[De censu altaris Sancti Andree de Burgo A.

Nos M. prior Sancti Petri de Burgo & capitulum ejusdem loci, notum facimus omnibus quod cum magister Villelmus de Sancto Remigio prior Sancti Felicis Valentini & conventus ejusdem loci fazuissent1 omnes census, videlicet L.iiii^or solidos Viennenses, quos percipit servitor2 altaris Sancti Andree de Burgo in territorio quod dicitur abbacia, quod est de dominio Sancti Felicis, quia ut asserebant jam deciderant in commissum3, eo quod servitores dicti altaris censum V^e solidorum censualium, quos facere debent singulis annis dicte domui pro censibus supradictis, retinuissent per tres annos, & placitamentum etiam XX. solidorum, quod solvi debet similiter ab eodem servitore in muctatione tantum cujuslibet servitoris ipsius altaris, domui supradicte non solvisset Ricardus clericus qui erat illius altaris servicio deputatus, nec desazire vellent ullo modo dictus prior & conventus census proximo nominatos, nisi pena esset imposita servitori altaris Sancti Andree si censum v^e solidorum & placitamentum xx. solidorum, ut superius est expressum, reddere differret ultra terminum ad hec solvenda assignatum. Tandem desaziverunt supradictos census ad instanciam nostram & ad preces L. archipresbiteri de Alexiano, capellani & canonici Valentini. Et nos talem penam imposuimus servitori sepesato, quod si ultra festum sancti Andree censum detinuerit memoratum, ulterius non percipiat libram solitam in ecclesia Sancti Petri donec de censu competenter satisfecerit domui Sancti Felicis; & eandem penam eidem servitori imponimus, si post mensem a susceptione administrationis dicti altaris placitamentum domui Sancti Felicis reddere distulerit supradictum. Recognoscimus etiam & fatemur, quod domus Sancti Felicis percipit decimam in toto illo territorio ubi sepedictus servitor percipit dictum censum; percipit etiam ibidem dicta domus placitamenta cum terre venduntur, sicut in aliis terris que sunt de suo pleno dominio hactenus percipere consuevit. Actum est hoc anno Incarnacionis Dominice M^o CC^o XL^o V^o, mense junii; in cujus rei testimonium presentem cartam sigilli capituli Sancti Petri de Burgo munimine fecimus roborari.

XXXIX.

27 novembre 1254.

[De decima agnorum pastorum Lioncel, Sancti Felicis et Sancti Petri de Burgo A.

IN nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti, amen. Nos magister Johannes officialis Valentinus, amicabilis compositor electus comuniter a magistro Willelmo priore Sancti Felicis Valentie1 ex una parte, & procuratoribus ecclesie Sancti Petri de Burgo ex altera, in causa que vertitur inter ipsos super quadam decima agnorum in hunc modum. Asserit prior Sancti Felicis Valen..., quod oves pastorum Lioncelli jacebant tempore hyemali infra limites decimarie2 Sancti Felicis, & postquam pepererant pastores transferebant fetas cum agnis suis in quoddam pratum quod est de decimaria Sancti Petri de Burgo ubi fuerunt ad tempus, & eedem oves cum agnis suis manserunt in parrochia seu in decimaria Sancti Felicis tempore quo agnorum decima percipi consuevit; & ideo dictus prior petit decimam dict. agnorum, cum domus Sancti Felicis eandem perceperit pacifice & quiete a tempore que non exstat memoria. Procuratores Sancti Petri de Burgo negant narrata, ut narrantur, & dicunt petita fieri non debere; item asserunt quod anno proxime preterito post Natale Domini, pastores Lioncelli fecerunt ramatam3 in decimaria Sancti Petri de Burgo, ad quam ramatam deportaverunt oves fetantes & fetus, ita quod quam cito & ubicumque fetus facerent dicte oves, deportabant fetus &. oves ad dictam ramatam; item dicunt & asserunt, quod pro majori parte illius temporis, videlicet a Natali Domini usque ad Pascha, paste fuerunt oves dict. pastorum infra limites decimarie Sancti Petri, unde dicunt quod propter hoc debent habere... decimam agnorum dict. ovium, quam petunt ... sibi adjudicari a nobis, domine judex; item asserunt quod ecclesia in cujus decimaria colliguntur & jacent oves fetantes cum fetibus debet habere decimam agnorum: hoc dicunt esse consuetudinem istius terre. Confitetur dictus prior omnia supradicta esse vera, excepta consuetudine quam negat. Nos vero, lite super hiis a partibus contestata, jurato de calumpnia, testibus ab utraque parte productis & etiam publicatis, concluso in causa a partibus supradictis, die veneris ante festum beati Andree assignata ad dictam causam amicabiliter concordandam, ipsa die, coram nobis partibus constitutis & petentibus a nobis dict. causam jure vel concordia terminari, dictum priorem & dict. procuratores Sancti Petri dicimus intentiones suas super hiis que proposuerant fundavisse; unde ipsam causam diffinimus & ordinamus amicabiliter in hunc modum: videlicet quod prior Sancti Felicis percipiat totam decimam agnorum quas oves fecerint in decimaria Sancti Felicis, licet deportati fuerint ad decimariam Sancti Petri, si ibidem non permanserint usque ad tempus quo decima agnorum levari consuevit, sed reportati fuerint seu reducti ad decimariam Sancti Felicis; & si de decimaria Sancti Felicis deportati fuerint agni ad decimariam Sancti Petri & ibidem permanserint tempore quo levatur decima, illa decima inter partes predictas comuniter dividatur; si vero alique oves fetus fecerint in decimaria Sancti Petri & ibidem permanserint seu inventi fuerint tempore quo levari decima consuevit, licet deportati fuerint ad decimariam Sancti Felicis, dicimus quod ecclesia Sancti Petri percipiat totam illam decimam; & si fetus quos oves fecerint in decimaria Sancti Petri ad decimariam Sancti Felicis fuerint deportati & ibidem permanserint & inventi fuerint tempore quo levatur decima agnorum, dicimus quod illa decima inter partes predictas comuniter dividatur. Actum Valentie, in curia episcopali, anno Domini M^o CC^o L. quarto, die veneris supradicta, presentibus testibus Johanne Torreti presbitero, Breissiaco sacrista Sancti Felicis, Poncio de Liberone canonico Sancti Felicis, Berengario; in cujus rei testimonium presentem cartam sigillavimus sigillo curie Valentine4.

XL.

13 avril 1256.

[Alexandri IV papæ commissio de causa inter capitulum Burgi et alios]A.

Commissio per Alexandrum papam IIII. directa officiali Dyensis, quatenus audiret causam, & appellatione remota sine debito decideret, per Capitulum Burgi movendam contra priorem Sancti Felicis Valentiæ, rectorem ecclesiæ de Tornone, Genesium de Urro1, Arnaudum de Castro Buco, milites & quosdam alios Viennensis, Valentinensis & Dyensis civitatum & dioeceseon, quia injuriabantur eisdem super quibusdam decimis, pecuniis, redditibus, terris, possessionibus & aliis rebus. Datum Lateranen., idibus aprilis, pontificatus sui anno ij^o.

XLI.

4 novembre 1261.

[Emphyteosis a præposito Valentino abbati Leoncelli facta]A.

NOS Guilhermus Hugo de Montilio prepositus Valentinus, notum facimus universis ... quod nos, pro evidenti utilitate prepositure nostre, damus & concedimus in perpetuam emphyteosim vobis fratri Andree abbati Lyoncelli, nomine ipsius monasterii Lyoncelli recipienti, & successoribus vestris, tres pecias nemoris sitas in Javaisano1, in territorio quod vulgariter appellatur Perreyra, que contiguantur a duabus partibus nemoribus domus del Coogner2, & ex altera vie publice qua itur versus Romanum; item & unam petiam terre sitam ibidem, contiguam ab una parte dictis nemoribus, & ex altera terre Sancti Petri de Burgo, & ex altera vie Romanis; item & aliam terram contiguam nemori Duranti Berbierii ex una parte, & ex altera campo nostro, & ex altera terre Petri de Sancto Bartholomeo; item & unam peciam nemoris sitam in territorio del Coig, que olim fuit Sancti Anthonii3; & generaliter omnes terras cultas & incultas, nemora, pascua, venationes, & quecumque olim a nobis tenuit seu a nostris antecessoribus domus Sancti Anthonii in dicto territorio de Javaisano, subtus viam & super viam; item & quandam peciam nemoris cum venationibus suis que est sita al Coig, & confrontatur ab una parte cum quadam terra domus del Coogner, & ex altera cum violo qui vadit ad pratum domus del Coogner: retento nobis & successoribus nostris in supradictis omnibus directo dominio & octo soludis Viennensibus censualibus, solvendis quolibet anno nobis & nostris in festo beati Appollinaris; & promittimus vobis ... quod nos predicta omnia vobis deffendemus ab omni inpetitore, & vos & vestros successores faciemus habere & tenere & pacifice possidere...; & confitemur & recognoscimus nos a vobis habuisse & recepisse pro dicta datione & concessione decem libras Viennenses. Et est sciendum quod Stephanus & Hugo Richardi fratres, bajuli nostri, jus bajulie quod habebant in predictis dederunt, cesserunt & remiserunt dicto abbati in perpetuum, confitentes se habuisse a dicto abbate ... viginti solidos Viennenses; quare nos ... renunciamus.... Et nos G. decanus & capitulum Valentie..., considerantes predicta esse facta pro utillitate ecclesie Valentine, eadem approbantes, in signum approbationis presentibus licteris sigillum capituli Valentini duximus apponendum; & nos dict. prepositus ... sigillum nostrum ... Actum est hoc anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo primo, die veneris post festum Omnium Sanctorum.

XLII.

circ. 1261.

[Census domus del Conners præposito Valentiæ]A.

Le Conners fai al prebost iiii. libr. cessals paiar a la S. Apolenar e dos fromaiges que devont valer vi. sols, par v. chabanarias e par lo claus prebostal Manaisa, e par una pessa de terra e par una pessa de pra que sont a Moillasola, e par tres pessas de bosc que sont Manaisa el loc que es appellas a Peireira, e tochant se de doas partz al bosc del Connier e d'autra partz a la via publica de Rotmas; & par una pessa de terra aqui meesme, que se ten d'una partz al bosc davandit, & d'autra partz a la terra de S. Pere de Borc, & d'aultra partz a la via de Rotmas; & par aultra terra que se ten d'una partz al bosc de Durant Berbier, & d'aultra partz al champ del prebost, & d'aultra part a la terra deu Jon. de Sainct Bartalmieu; & par una pessa de bosc que es el terraor del Coing, qui se saienreire de S. Anthoni. Et generalement per totas las terras cotivas & non cotivas, box, pasquers e chassas; & par totas las chauzas que tenian saienreire dels prebost li maisos de S. Anthoni el dit terraor de Javaisa de sotz la via & de sobre la via; & par una pessa de bosc en las chauzas que es al Coing, e tocha se d'una partz an la terra del Conier & d'aultra partz an lo viol qui vai al pra de la maiso del Conier: retengu al prebost & sos successors en totas las chausas que sont dechas la seignoria & par las pasquers de la Chalm & de tota la prebostia.

XLIII.

11 mai-4 juillet 1264.

[Testamentum bone femine Mauricie uxoris Petri Jovencelli A.

NOS Eustachius de Deiadjutorio, canonicus & procurator ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie, notum facimus universis presentibus & futuris, quod anno Domini M^o CC^o LX^o IIIJ^o, quarto nonas julii, oblata nobis quadam carta clausa, septem sigillis sigillata, totidemque signis & subscriptionibus subscripta & consignata, in qua dicebatur ultima voluntas bone femine uxoris quondam Petri Jovencelli, ad requisitionem Bartholomei Ruffi & Petroneti Jovencelli filiorum dicte bone femine, vocatis etiam omnibus quorum intererat, presentibus testibus qui in dicta ultima voluntate dicebantur interfuisse..., sigilla sua ... per juramentum recognoscentibus..., adhibitis etiam aliis sollempnitatibus que debent in talibus adhiberi, dictam cartam ... aperuimus & publicavimus, cujus tenor talis est:

In nomine Domini nostri Jhesu Xpisti, anno Incarnationis ejusdem M^o CC^o LX^o IIII^o, sabbato post dominicam qua cantatur Juibilate. Ego bona femina, uxor Petri Jovencelli, filia quondam Stephani Ruffi, sana mente licet infirma corpore, diem mortis mee cupiens prevenire, de bonis meis mobilibus & immob. ordino & dispono & testamentum meum seu ultimam voluntatem meam facio in hunc modum: In primis volo & precipio quod executores mei sedant clamores meos, solvant debita, elemosinas & legata, de bonis meis pacifice & quiete; heredes meos facio & constituo Bartholomeum clericum & Perronetum Jovencelli, filios meos, in vinea & terra que habeo in Carcusculis, que relinquo eisdem comuniter in hac forma: volo autem & precipio quod predicti heredes mei vel possessores dicte vinee & terre faciant in perpetuum singulis annis anniversarium meum in ecclesia Sancti Petri de Burgo de trecentis solidis cum libra & elemisona, prout ibidem consuetum est fieri pro CCC. sol., in cujus cimiterio meam eligo sepulturam; item volo & precipio quod dict. Bartholomeus filius meus habeat & percipiat C. sol. Viennenses, quos mihi debet Guenisius mercers, de quibus faciat expensas sepulture mee; item relinquo eidem B. filio meo xiiij. linteamina & v. mapas que fuerunt Girberni de Riperia patris sui, de xvi. linteaminibus que reddidit michi Petrus Jovencelli quando recessi ab hospicio suo; item relinquo eidem B. archam meam nucerinam; item relinquo eidem B. domum & casale que habeo in carreria, que quondam fuit Stephani Ruffi patris mei; item volo & precipio quod dict. B. filius meus habeat & percipiat fructus hujus anni predicte vinee de Carcusculis, cum ipse fecerit expensas dicte vinee anni presentis, & volo & precipio quod dict. Petronetus filius meus de predicta medietate vinee & terre de Carcusculis sit contentus nec quod amplius possit de bonis meis exigere seu habere; item volo & precipio quod executores mei vendant clamidem meam del pers vistent, & clamidem meam de bruneta nigra, & clamidem meam de flamine forti, & tunicam meam de bruneta: & de precio solvant duobus capellanis Sancti Petri & vicariis suis xxx. solidos Viennenses, quos sibi relinquo pro uno annuali, & cuilibet aliorum sacerdotum dicte ecclesie Sancti Petri, exceptis capellanis & vicariis suis, solvant unum tricesimum quod sibi lego; si vero aliquid residui fuerit totum distribuant executores mei in piis causis, secundum quod eis melius videbitur expedire. Ecclesie Sancti Petri lego v. sol., operi ejusdem ecclesie v. sol., pro lecto meo x. sol.; item Hospitali Sancti Jacobi Valentie lego unum lectum cum cultura & pulvinari & duobus linteaminibus & una flassata; item Petronille Corrigie nepti mee lego tunicam meam de ... & clamidem meam de more; Mauricie Corrigie nepti mee lego meum rozol. Executores hujus mee ultime voluntatis facio dom. Petrum de Chabannis & Guigonem de Podio sacerdotes, quibus dono plenam & liberam potestatem ... omnia faciendi que ego de bonis meis facere possem si presens essem, & dono cuilibet x. sol. pro labore suo. Hec est ultima voluntas mea, quam volo valere modis omnibus quibus valere potest ... Item lego Mauricie moniali Subdionis nepti mee supertunicale meum de flamine forti.--In quorum testimonium presentem cartam sigillari fecimus sigillo ecclesie Sancti Petri.

XLIV.

18 septembre 1265.

[Clementis IV papæ confirmatio privilegiorum]A.

CLEMENS episcopus, servus servorum Dei, Priori & Capitulo ecclesiæ Sancti Petri de Burgo, salutem. Omnes libertates & immunitates a prædecessoribus vestris (leg. nostris), sive per privilegia sive alias indulgentias ecclesiæ vestræ seu vobis concessas, nec non libertates & exemptiones sæcularium exactionum a regibus & principibus vel aliis Xpisti fidelibus rationabiliter vobis indultas, sicut eas juste & pacifice obtinetis, vobis & per vos ipsi ecclesiæ confirmamus. Si quis autem hanc paginam nostræ confirmationis infregerit, indignationem Omnipotentis Dei & beatorum apostolorum Petri & Pauli ejus se noverit incursurum. Datum Perusii, decimo quarto kalendas octobris, pontificatus nostri anno primo.

XLV.

13 juillet 1267.

[Clementis IV bulla de numero canonicorum]A.

Bulla Clementis papæ IIII, confirmans numerum quindecim canonicorum, quem Joannes archiepiscopus Viennensis, authoritate R. Portuensis episcopi Sedis apostolicæ legati, in ecclesia Burgi statuerat, prout dicitur in præcedenti carta1. Datum Viterbii, iij^o idus julii, pontificatus sui anno tertio.

XLVI.

30 octobre 1269.

[Carta] de facto portus Rodani A.

NOS magister Guillelmus, officialis Valentinus, notum facimus universis presentem cartam inspecturis, quod Petrus Chais, canonicus ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie ac procurator capituli ejusdem ecclesie..., nobis significavit quod, cum olim orta fuisset contencio inter Juvenem Chapus ex una parte & Bartolomeum Vincencii & Stephanum fratrem ejus ex alia, super quadam vendicione seu ascensacione obvencionum portus Rodani Valentie contingencium ecclesiam supradictam, quis ipsorum deberet preferri, dicta contencio terminata fuit seu sopita per magistrum Guillelmum de Verduno tunc temporis officialem Valentinum, in quem predicte partes & predict. capitulum, una cum Andrea Bovinz canonico dicte ecclesie per se cum quibusdam aliis canonicis dicte ecclesie quorum intererat, dict. controverciam posuerunt tanquam in amicabilem cumpositorem finiendam & terminandam. Unde timens dict. Petrus procurator dicti capituli, ne processu temporis super dicta contencione sopita iterum questio oriretur; timens etiam mortem testium & absenciam diuturnam (eorum) qui presentes fuerunt, & ne posset sibi & capitulo supradicto probacionis copia deperire, peciit a nobis istantissime ... ut testes ... quos produxerat coram magistro Deodato, tunc temporis officiali Valentino,... publicaremus & dicta ipsorum in formam publicam redigi faceremus. Unde nos, considerantes quod juste petentibus non est denegandus assensus, cum nobis constaret per acta curie Valentine que agitata fuerant coram magistro Deodato, predictos Bartolomeum, & fratrem ejus & An. Bovini citatos fuisse ut venirent testes jurare visusi quos intendebat producere dict. procurator, dicto A. Bovini die assignata conparente, aliis silicet (sic) Stephano & B. Vincencii minime cumparentibus; dict. magister Deodatus super articulis traditis ... testes recepit, quorum articulorum tenor talis est:--Intendit probare Petrus Chais, procurator prioris & capituli Sancti Petri de Burgo Valen..., quod contencio orta fuit ut supra; item intendit probare quod Juvenis Chapus dicebat seu contendebat vendicionem seu ascensacionem dicti portus sibi fore factam fuisse ad duos annos, ab Avione tunc temporis procuratore dicte ecclesie; item intendit probare quod Stefphanus Vincencii nomine suo & fratris sui... contendebat ... ascensacionem dicti portus sibi fore factam fuisse ad tres annos per A. Bovini tunc temporis procuratorem ecclesie predicte, precio L^a & trium librarum Viennensium; item intendit probare quod ... predicti ... posuerunt dict. controversiam in magistrum Guillelmum de Verduno, tunc temporis officialem Valentinum...; item intendit probare quod dict. A. confessus fuit se recepisse dictas L. & tres libras ex causa predicta coram dicto officiali ... & versas fuisse in utilitatem ecclesie, dicto capitulo hoc negante; item intendit probare quod dict. officialis amicabilis compositor, auditis hinc inde propositis, voluit & mandavit quod predicti Juvenis Chapus & fratres in simul habeant obvenciones portus per duos annos; item intendit probare quod super L. & tres libras voluit & mandavit quod, si predict. A. posset ostendere infra quindecim dies quod predicta pecunia esset versa in utilitatem ecclesie seu capituli, dict. capitulum seu ecclesia teneretur ad reddendam predicte peccunie summam fratribus antedictis, alioquin dict. A. predictis fratribus teneretur satisfacere; item intendit probare quod dicte partes dict. mandatum seu voluntatem aprobaverunt; item ... quod tres anni sunt elapsi vel circa quod predict. mandatum fuit prolatum.--§ Dicta predict. testium sunt hec: Hugo de Stella t(estis) ju(ratus) inter(rogatus) super primo ar(ticulo) ... nono, dixit per juramentum suum esse verum prout in eis continetur; inter(rogatus), quomodo hoc sciebat, dixit quod predict. omnibus interfuit & audivit; item de loco, dixit quod in curia episcopali, juxta parietem qui dividit curtem ospicii episcopalis & curtem que est a parte stabuli episcopalis; inter(rogatus) de presentibus, dixit quod bajulus Valentinus, Ar. del Fraysse & dom. Lantelmus de Balma, Guillelmus del Chafac, Guillelmus de Clairiaco, Bernardus Martini, dom. P. de Deiajutorio, magister Helyas; inter(rogatus) de tempore, dixit quod tres anni sunt elapsi post capitulum Sancti Petri de Burgo, quod celebratur in festo apostolorum Petri & Pa(u)li. Guilielmus de Clairiaco in(terrogatus), dixit ... idem per omnia quod primus; inter^us de presentibus, dixit quod Arnaudus del Fraysse, Guilielmus del Chafal, & bajulus Valentinus & plures alii de quibus non recordatur. Ber. Martini ... sigillatim & singulariter... de ciencia, loco, & tempore & presentibus, dixit idem quod primus. Magister Helyas ... dixit super 1^o art., quod bene vidit eos contendentes ... in curia Valentina & quod quilibet eorum dicebat se preferre in dicta ascensacione; super 2^o, dicit quod vidit Augo recognoscentem quod ascensaverat dict. portum Juveni Chapus ad duos annos; item audivit ab A. Bovini quod ascensaverat dict. portum Bar. Vincencii ad tres annos, de precio non recordatur; super 3^o, dixit quod bene audivit a Bar. Vincencii quod dictus A. ascensaverat sibi dict. portum ad tres annos & precio L. & trium librarum...; super 4^o, dixit quod controversia fuit posita in magistrum Guillelmum de Verduno...; super 5^o, dixit quod bene audivit dict. Andream confitentem quod dict. Bartolomeus satisf(ec)erat eidem ... & quod peccunia versa fuerat in utilitatem ecclesie, majori parte capituli seu saniori hoc negante; super 6^o, dixit quod dict. officialis mandavit quod dict. Juvenis & fratres haberent dict. portum ad duos annos insimul, de forma non recordatur; super 7^o, dubitat; super 8^o, dixit quod bene credit quod partes aprobaverunt dictum dom. officialis; super 9^o, dixit quod fere sunt tres anni elapsi quod hoc fuit. Dom. Petrus de Deiadjutorio... dixit idem per omnia quod primus, & super 6^o art., dixit plus quod dicti Juvenis Chapus, & Bar. & frater suus non receperunt mandatum quod continetur in pred. art....--Nos igitur, citatis primo dict. A. Bovini & fratribus, ut die martis ante festum Omnium Sanctorum coram nobis co(m)parerent, visuri publicacionem dictorum testium, sedentes pro tribunali, publicavimus dicta testium ... productorum; quibus publicatis, ad eternam rei memoriam prebentes nostram auctoritatem, in formam publicam redigi fecimus.... In quorum testimonium nos dictus officialis, & ut major firmitas dicte publicacioni prebeatur, ad preces dicti procuratoris, presentibus sigillum curie Valentine duximus apponendum. Datum III^o kalendas novembris, anno Domini M^o CC^o LX^o nono.

XLVII.

6 décembre 1276.

[Transactio monasterii Lioncelli cum domno preposito Valentie A.

NOSCANT presentes & posteri quod, quoniam non solum interdum inter dubia fragiles hominum facile vacillant animi, sed etiam quandoque quod egerunt feliciter contrahentes demoliri moliuntur impudenter contrahentium successores; decet utique viros altioris industrie universa eorum negocia cyrographorum instrumentorumve litteralium perpetue memorie comendare, taliter ut ambiguitas inde quelibet abscidatur, & omnis delirandi refricandique occasio posteris precludatur. Idcirco pateat universis quod, cum materia questionis & querele moveretur & agitari speraretur inter venerabiles viros domnum Pe. Rostagni prepositum Valentie ex parte una, & fratrem Martinum Gebenne monachum monasterii Lioncelli ordinis Cyster(ciensis), subpriorem & procuratorem, syndicum vel actorem ejusdem monasterii, nomine ... abbatis & conventus Lioncelli ex parte altera, super territorio & pascuis dicti dom. prepositi & usu eorumdem, in cujus possessione & quasi sub annuo censu iidem abbas & conventus ... existebant & extiterant diu est a temporibus retroactis, ut idem frater Martinus asserebat; tandem comunicato partium consensu mediatoribus viris venerabilibus & discretis, scilicet magistro Poncio Sablerii priore Sancti Petri de Burgo Valentie, & domno Hug(oni) de Stella canonico Valentino, dicta materia questionis & querele terminata est in hunc modum. Productis primitus per eundem fratrem Martinum pluribus testibus fide dignis examinatis, & exhibitis ... variis cartis sigillatis sigillis cereis pendentibus plurium antecessorum dicti dom. Pe. prepositi, quondam prepositorum Valentie; unde previsis & cum deliberatione plena & diligenti, consideratis depositionibus testium & cartis ab eisdem domnis priore & Hugone de Stella, ipsi concorditer pro bono pacis & concordie inter partes reformando cognoverunt ... mandaverunt & diffiniendo ... in scriptis hiis redigi ad perhempnem memoriam ... obtinendam preceperunt, abbatem, monachos & conventum monasterii & domus Lioncelli debere & posse uti decetero pascuis in territoriis prepositi & prepositure Valentie versus portum Confluentis & Chayssan & Javaysan in omni territorio ipsius prepositure, videlicet animalia sua & pastorum suorum & greges quorumcumque a(nima)lium suorum omni anno & tempore in ipsum territorium ubique inducendo, tenendo & pascendo secundum usum & consuetudinem (in) accensationibus pascuorum hactenus observatos; a claperiis vero & novis taillatis & dampnosis talis abstinendo, & pro hiis abbas & conventus ... Lioncelli donent & solvant ipsi Pe. preposito ... & prestare debeant annis singulis successive perpetuo ... in presenti civitate Valentie, inclusis ... censibus & usagiis hactenus ab ipsis dari & solvi (solitis) dicto preposito & suis predecessoribus, quatuor libras usualis & currentis monete in ista civitate Valentie1 in bonis denariis numerandis, & duos caseos de melioribus caseis ipsius domus Lioncelli ad valorem sex solidorum de moneta supradicta: salvo tamen semper & retento usu & ingressu & egressu dict. pascuorum & territorii dicte prepositure solum modo ipsis prepositis & eorum hominibus & illis de Burgo Valentie & gregibus & a(nima)libus eorumdem, exceptis aliis quibusque alienis. Quod vero mandamentum, diffinitionem, statutum, ordinationem & pronunciationem,.. prout prolata sunt & recitata,.. partes ipse ... approbarunt in continenti, emologaverunt & acceptaverunt; & nos capitulum, facta nobis per dictos Pe. prepositum, & magistrum Poncium priorem de Burgo & Hug(onem) de Stella nostros concanonicos relatione de premissis & ostenso quod secundum suam intentionem premissa cedunt & cadere videntur ad comodum dict. prepositi & prepositure, supradictis omnibus auctoritatem prebemus & consensum, predicta omnia in porterum valitura concedentes & etiam confirmantes. Datum in festo beati Nicholai, anno Domini M^o CC^o LXX^o sexto. In quorum testimonium & perpetui roboris firmitatem nos Pe. Rostagni prepositus & capitulum Valentinum carte presenti sigilla nostra duximus apponenda.

XLVIII.

22 juillet 1279.

[Transactio inter præpositum Valentinum et capitulum Burgi super jurisdictione et aliis]A.

IN nomine Domini, amen. Notum sit omnibus..., quod cum questionis materia esset orta inter Petrum Rostagni prepositum Valentinum, abbatem Sancti Petri de Burgo Valentie ex una parte, & capitulum Sancti Petri de Burgo ex altera, super eo quod dictus abbas asserebat confirmationem prioris ecclesie supradicte ad ipsum tanquam ad abbatem ipsius ecclesie pertinere, & quod ab eodem abbate prior de novo electus & ab ipso confirmatus ad dexteram ipsius abbatis debet in choro collocari, item quod prior eidem abbati debet homagium & fidelitatem facere; rursus asserebat idem abbas quod quando prior & capitulum Sancti Petri sunt in aliquo negotio terminando negligentes totaliter seu remissi, quod tunc idem abbas, legitima tamen monitione premissa, ad illud negotium terminandum potest cum canonicis in capitulo interesse. Capitulo ecclesie supradicte ex adverso dicente, quod dictus prepositus sive abbas injuriabatur eidem ecclesie super quodam fossato quod proprium ipsius ecclesie asserebat, prout protenditur dict. fossatum a porta Curerie usque ad portam Mauriciorum; item super dominio cujusdam orti siti in territorio de Loisas, inter ortum altaris Sancti Apollinaris & ortum filie Chapusii macellarii quondam, alveo quodam intermedio; item super procuratione quam asserebat dict. capitulum eundem prepositum, quando fuit creatus de novo in prepositum, indebite recepisse in ecclesia supradicta, cum nec sibi nec suis successoribus ad dict. procurationem ecclesia teneri debeat; item super eo quod preco Burgi Valentie debet preconisare in Burgo non expresso nomine prepositi, sed expressis nominibus abbatis, prioris & vicarii; postremo super eo quod idem prepositus non permittit ipsi ecclesie retinere ea que de feudis suis dicta ecclesia vult emere, vel eidem ecclesie donantur vel alias relinquuntur contra libertates & privilegia ipsius ecclesie Sancti Petri. Tandem cum de predictis questionibus & multis aliis inter se diutius litigassent, idem prepositus pro se & successoribus suis, de consensu & voluntate Gaufredi de Chasta decani & totius capituli Valentini ... ac nomine ipsius prepositure ex una parte, & dict. capitulum Sancti Petri de Burgo ex altera, unanimi voluntate & concordia ... compromiserunt in discretos viros G. Basteti abbatem Sancti Felicis, Lambertum de Montemayrano canonicum Valentinum, & magistrum Helyam de Salis, Johannem de Viriaco & Berengarium, canonicos ecclesie Sancti Petri de Burgo, tanquam in arbitros arbitratores seu amicabiles compositores, & sub pena centum librarum Viennensium...: prestito etiam hinc inde a partibus corporaliter juramento, quod stabunt & parebunt diffinitioni ... arbitrorum..., eorum arbitrium incontinenti emologabunt & perpetuis temporibus observabunt. Qui dicti arbitri, inquisita cum omni diligentia veritate..., inspectis instrumentis authenticis & privilegiis ecclesie, auditis etiam que partes proponere voluerunt..., componendo & arbitrando voluerunt & pronunciaverunt: quod confirmatio prioris ad abbatem Sancti Petri & prepositum Valent. pertineat, prout etiam in authenticis ipsius ecclesie Sancti Petri dignoscitur esse conscriptum; & quod prior ab ipso abbate ad dexteram ipsius abbatis installari debeat, fidelitatem vero eidem abbati tantum ut ceteri canonici facere teneatur; jurisdictio autem omnimoda & potestas plenaria, cohertio & correctio clericorum ecclesie Sancti Petri & familie eorundem & omnium hominum ecclesie commorantium in terra ipsius & communie eorundem, libere & integre penes priorem & canonicos communiter remaneat pleno jure; sane si prior & capitulum in aliquo negotio capituli terminando fuerint negligentes totaliter seu remissi, tunc legitima monitione premissa, abbas ad illud negotium terminandum cum canonicis, si voluerit, poterit in capitulo interesse: ordinatio vero ecclesie & capituli & omnium negotiorum ejusdem ad priorem & canonicos pertineat libere & absolute, inconsulto abbate, ut ab antiquo fieri consuevit; fossatum vero predictum cum pleno dominio & jure ipsi ecclesie perpetuis temporibus in pace remaneat, & totum dominium & censa orti predicti; preco vero Burgi preconisare de cetero teneatur, expresso nomine abbatis, prioris & vicarii, & non faciendo mentionem de preposito Valentie; de acquisitione vero super feudis prepositi, ut ab antiquo erat, fuit similiter ordinatum, scilicet quod dicta ecclesia de voluntate prepositi super feudis suis possit adquirere & relicta sibi retinere, vel saltem post interpellationem prepositi infra biennium dicta legata, relicta seu adquisita eidem ecclesie vendere liceat vel in alium transferre; pro procuratione vero predicta ecclesia Sancti Petri de cetero abbati seu preposito noviter instituto centum solidos Viennenses semel solvere teneatur, quos prepositus in Burgo quando pompatice ab ipsa ecclesia recipietur in prandio dicte procurationis teneatur expendere, vel si prepositus maluerit quatuor libras eidem ecclesia in pecunia solvere teneatur. Verum ne discordia inter prepositum & ecclesiam Sancti Petri in posterum possit oriri super piscatione fossati ipsius ecclesie & fossati de las Esclausas dicti prepositi, sic extitit ordinatum: quod prepositus & ecclesia, vel ille qui fossatum ecclesie tenebit, semel in anno vel alias si concorditer hoc facere voluerint, aquam possint insimul vel alter eorum super fossatum per clausorium prepositi retinere ne intret fossatum dicti prepositi, & per tornatorium subtus pontem Mauriciorum possint dicta fossata & debeant exauriri: pro expensis vero quas dict. prepositus fecerat in tornatorio fossati ecclesie, dicta ecclesia septem libras Viennenses eidem preposito solvere teneatur: de quibus ecclesia eidem preposito plenarie satisfecit; & ita sit pax & finis & concordia ... inter partes. Que omnia ... partes ipse incontinenti emologaverunt, acceptaverunt & eadem servare in perpetuum ... ad invicem promiserunt; renunciantes...: salvis aliis compositionibus & capitulis que non contradicunt compositioni presenti. Actum xi^o kalendas augusti, anno Domini M^o CC^o LXX^o nono; & ad majorem & perpetuam firmitatem predictorum habendam, presens carta sigillis dom. prepositi & ecclesie Valentine & Sancti Petri de Burgo de mandato predictorum extitit insignita.