Front matter (continued 2)

&Αν η ευεργεσία πρέπει να εκτιμάται με την αξίαν της, ή αναλόγως της ανάγκης του ευεργετουμένου&. ― Επιδέχεται δε αμφισβήτησιν αν πρέπει, να λαμβάνωμεν ως μέτρον το πόσον ωφελήθη ο ευεργετηθείς, και συμφώνως με αυτό να ανταποδώσωμεν, ή το πόση ήτο η ωφέλεια του ευεργετήσαντος. Διότι οι μεν ευεργετηθέντες λέγουν ότι έλαβον χάριν, η οποία ως προς τον ευεργετήσαντα ήτο μικρόν πράγμα, και ότι ήτο δυνατόν να την λάβουν από άλλους, διά να εξευτελίσουν το ποσόν. Οι άλλοι όμως λέγουν αντιθέτως ότι έδωκαν το περισσότερον που ημπορούσαν, και όσα δεν ήτο δυνατόν να δώσουν άλλοι, και εν ώρα κινδύνου ή εις ανάλογους ανάγκας. Τόρα λοιπόν, αφού αυτή η φιλία είναι της χρησιμότητος, μήπως άραγε μέτρον αυτής είναι η ωφέλεια του ευεργετηθέντος; Διότι αυτός είναι που έχει ανάγκην, και ο άλλος τον βοηθεί με την ελπίδα ότι θα απολαύση ίσην ευεργεσίαν. Επομένως η βοήθεια έγινε τόση, ώστε να τον ωφελήση, και διά τούτο πρέπει και αυτός να αποδώση όσον εκέρδισε ή και περισσότερον. Διότι τούτο είναι ωραιότερον. Εις τας φιλίας όμως της αρετής δεν υπάρχουν παράπονα, ως μέτρον δε φαίνεται ότι είναι η προαίρεσις του ευεργετήσαντος. Διότι της αρετής και του ήθους το σπουδαιότερον έγκειται εις την προαίρεσιν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ις'.

&Δυσαρέσκειαι εις την φιλίαν της υπεροχής&. ― Φιλονικούν δε και εις τας φιλίας της υπεροχής. Διότι έκαστος απαιτεί να λάβη περισσότερον, όταν όμως γίνη τούτο, διαλύεται η φιλία. Δηλαδή και ο καλλίτερος νομίζει ότι είναι πρέπον, αυτός να λάβη περισσότερον ― διότι εις τον αγαθόν αποδίδεται περισσότερον ― το ίδιον όμως νομίζει και ο ωφελιμώτερος. Δηλαδή λέγουν ότι, όστις είναι άχρηστος δεν πρέπει να λάβη το ίσον. Διότι τότε πλέον δεν είναι φιλία, αλλά ταμείον απομάχων, εάν δεν είναι σύμφωνα με την αξίαν των έργων τα κέρδη της φιλίας. Δηλαδή, καθώς εις την δοσοληψίαν λαμβάνουν περισσότερα όσοι συντελούν περισσότερον, το ίδιον λέγουν ότι πρέπει να γίνεται και εις την φιλίαν. Αλλά ο ελλιπής και ο χειρότερος φρονούν το αντίθετον. Δηλαδή ότι ο καλός φίλος φαίνεται, όταν βοηθή τους έχοντας ανάγκας. Διότι, λέγουν αυτοί, τι το όφελος να είσαι φίλος με ένα σπουδαίον ή πανίσχυρον, αφού βέβαια δεν περιμένεις να ωφεληθής τίποτε; Φαίνεται όμως ότι ο καθείς έχει ορθήν αξίωσιν και ότι πρέπει ο καθείς να κερδίζη από την φιλίαν, όχι όμως το ίδιον πράγμα, αλλά ο μεν εύπορος τιμήν, ο δε άπορος κέρδος. Διότι της μεν αρετής και της ευεργεσίας αμοιβή είναι η τιμή, της δε στερήσεως βοήθημα είναι το κέρδος. Φαίνεται δε ότι αυτό είναι το ίδιον και εις τα πολιτεύματα. Δηλαδή δεν τιμάται όστις δεν δίδει τίποτε διά το κοινόν αγαθόν. Διότι το κοινόν δίδεται εις τον ευεργετούντα το κοινόν, κοινόν δε είναι η τιμή, επομένως δεν είναι δυνατόν, συγχρόνως να πλουτίζη κανείς από τα κοινά και να τιμάται. Διότι εις όλα κανείς δεν υποφέρει το ολιγώτερον. Διά τούτο εις τον ολιγοστεύοντα τα χρήματα χάριν των κοινών αποδίδουν τιμήν, και εις τον μη δωροδοκούμενον δίδουν χρήματα. Διότι το σύμφωνον με την αξίαν διατηρεί την φιλίαν, καθώς είπαμεν. Ομοίως λοιπόν πρέπει να σχετίζωνται και οι άνισοι, και όστις ωφελείται χρηματικώς ή με αρετήν, πρέπει να ανταποδίδη τιμήν, διά να φαίνεται ότι ανταποδίδει ό,τι του είναι δυνατόν. Διότι μόνον το δυνατόν απαιτεί η φιλία, και όχι όσον αξίζει. Ούτε είναι βεβαίως δυνατόν εις όλα να αποδίδωμεν όσον αξίζει, καθώς συμβαίνει εις τας τιμάς των θεών και των γονέων. Δηλαδή εις αυτούς κανείς δεν είναι ποτέ δυνατόν να αποδώση όσον αξίζουν, όστις όμως τους λατρεύει όσον ημπορεί, φαίνεται καλός. Διά τούτο ίσως φανή ότι δεν επιτρέπεται ο υιός να απαρνηθή τον πατέρα του, ενώ ο πατήρ ημπορεί να απαρνηθή τον υιόν. Διότι ο οφείλων πρέπει να αποδίδη. Αυτός όμως, ό,τι και αν έκαμε, δεν έκαμε αντάξια με όσα έλαβε προηγουμένως, ώστε πάντοτε μένει χρεώστης, αλλ' όσοι έχουν να λαμβάνουν έχουν δικαίωμα να απαρνηθούν, επομένως και ο πατήρ. Συγχρόνως όμως φαίνεται ότι κανείς πατήρ δεν ημπορεί να αποχωρισθή, εάν εκείνος δεν είναι καθ' υπερβολήν μοχθηρός ― διότι εκτός της φυσικής φιλίας, είναι σύμφωνον με την φύσιν του ανθρώπου να μη αποδιώκη την βοήθειαν. ― O υιός όμως ημπορεί να αποφεύγη ή να μη προθυμήται να βοηθήση, όταν είναι μοχθηρός. Δηλαδή οι περισσότεροι θέλουν να ευεργετούνται, αποφεύγουν όμως να ευεργετούν, διότι από τούτο δεν περιμένουν ωφέλειαν.