HOFWIJCK. (continued 2)

Dit 's woord en weder-woord van Waerd en waerde gasten, Die hier mijn eenigheit op 't onvoorsiens verrasten, Of veel en veel genoyt verschijnen in mijn' Hof, En vallender op 't fruyt, het fruyt der buycken, of Het fruyt der Boecken: fruyt, dat niet en kan verrotten, Fruyt dat den Maeyeman[145], schuld-eischer van de Sotten, Sijn maenen niet en vreest. Besit ick my alleen, Geheel en onverdeelt, en word ick moê getreên En molewijs[146] gestapt in 't rond, in 't langh, in 't kruys-pad; Of seght my nat of kouw, 't waer oorbaer dat ick t' huys trad; Ick treê wel in vier treên en in vier huysen thuys: Vier huyskens over hoecks, en elck een' groene kluys, Daerin sich kluysenaers gekluystert konden wenschen, Belocken my om 't seerst, en spreken schier als Menschen: «Komt», roept' er een, «tot my», en 't andere: «tot my», 't Zij dat het deses tael, of ghenes Echo zij: En ick hangh tusschen vier, als Mahomet sijn' beenen In 't even staegh geweld van vier versierde steenen!

In 't einde deel ick 't scheel, en vraege Sonn en Wind, Waer ick best sitten sal gedoken en geblindt, Geblindt en ongesien: meest winnen 't twee van vieren, Die neffens 't groote spoor mijn Hofwijckjen vercieren, En doen den vreemdelingh in 't rijden en in 't gaen Uytroepen: «'t Is daer moy, en 't staet' er my wel aen». Daer schuyl ick in de Klimm' en in de Memme-bloemen[147]; Daer hoor ick my met lust dan prijsen, dan verdoemen; Daer duyck ick achter my, gelijck de Schilder sat, Die achter 't Tafereel der Kijckers dit en dat Beluysterd' en beloegh[148]; daer ligh ick, als gestorven, En hoor, als naer mijn dood: «Wat is daer gronds bedorven, En klaere kley gespilt, om overdaed van lust!» Daer hoor ick tegen aen: «Wel zij hem waer hy rust, Den Planter, die den poel van eertijds wilde weyen Vercierde met de pluym van altijds groene meyen, En dorst een hoeckjen erfs besteden aen sijn' vreughd, En keurde matelick verquisten voor een' deughd, En docht, het Goud en was in 't water niet geworpen, Dat streckte voor vermaeck van hem, en Stadt, en Dorpen».

Daer hoor ick, wat noch meer? of wat en hoor ick niet? Den Kermis-boer sijn geld, den Vryer sijn verdriet Beweenen aen de Meid, die niet en schijnt te hooren. Moy Meisjen, siet rondom, de Boomen hebben ooren: Ick hebb' het Voorburghs-bier sien sieden in uw' borst, En over 't Minne-vier een' and'ren niewen dorst Ontsteken in uw hert; ick hebb' u Kees sien douwen, Sien foolen mond aen mond, ick hebb' den besten Bouwen, Den niewen Schorteldoeck sien wringen tot een slet, En hebje 't Klaes verboôn, Kees hebje 't niet belet: «Trijn», seîd' hy, «trouwe Trijn, wat heît het te beduyen? De kolen aen den haerd, de Middagh-Son in 't Zuyen Zijn koeler dan de Sneew by 't vier daer ick in brand! Komt, soetert, eens voor al, waer is je rechter hand? Kom, nobele kersow[149], 't is by men ziel ter eeren, En om de werld in echt met suck slagh te vermeeren As jouw moy bakkes is: Wat Duyvel schort'er an? Men Vaêrtje sagh'et gaern, je Mortje weeter van; Jen oom, Klaes Gerritse, seît meenighmael: wel, Keesje, Hoe maeckj'et mit men Nicht? gaet an; het wildste beesje Wordt metter tijd 'etemt; de Knijne worde mack, Het Nachtegaeltje neemt sen koytje voor een tack: Houdt jy maer voet by steck; de Meisjes moete suer sien; Dat sel wel overgaen: je selt noch sulcken tuer[150] sien; Trijn sel iens mit en wip ontdoyen, dat gaet vast; Soo voer ick mit men Pleun: wat had ick s' op epast, Eer 't ja-woord schuyven wouw! dan wouwse, maer se'n sou niet; Die molen liep rondom: dan souse, maer se 'n wou niet: In 't ende quam't er toe, als ick' er 't minst om docht: Soo benne w' entelick as lijm an ien erocht: Maer, as je weet, het lock en heît niet wille diene, Dat vleis van ongse vleis en bien van ongse biene Liep speulen by de weght; en 't is met Pleun edaen, Wangt die niet meer en magh, die moet wel stille staen; Dan, dat waeyt jou in 't zeil; nouw heb ick woll' noch webbe Noch langd, noch weuninge, Trijn moet al 't hoopjen hebbe, En 't wordt je saem egunt: gaet an slechts, wat je meught, Je vrijt niet min als 't puyck van Delfland en sen jeughd.

Nouw mochje miene, kint, nou mochje grouwen, hartje, Dat ick je goetje vry, wangt dat is 't ouwe partje Van 't volck te langdwort[151], jae, wel degelick in stê: Maer by kris en by kras (en daer 's gien jocke mê), Je deed me gien spuls recht, wouw jy me dat op tijge: By gurcke, 't moet' er uyt, al mocht ick 't beter swijge, 'k Heb mê kley an me gat; dat weet me 't Hongslaerdijk, Te 's Gravensaê in 't sangt, te Wateringh in 't slijck: En offer wat an schortt, ongs' Anne Jans, me Meutje, En doeter mê niet toe; en Gerrit Oom, 't out reutje, Heît maer ien speul-kint t'huys, soo komt het al op mijn: 't Is soet te deelen, daer twie hangden miester zijn: Neen, liefste, 't aerdsche goet en hoef ick niet te soken: You Hemelse Parsoon, jouw monekje soet besproken, You kaeckjes as een roos, jouw ooghjes as en get[152], You borsjes, met verlof, daer ick men pinck op set (Stil, seyse, schaemje niet, Kees? houdtje hangde voorje, Nouw, Kees, hoe staeje soo?) wel nou dan, Troosje, hoorje, Die hebbe mijn jongh hart ontsteken en beklemt: Jae, 't sou niet overgaen, al stondje naeckt in 't hemt!

En benje 't boeren moê, en staetje 't melcke tegen, Ick weet raet tot 'en pluym, 'en mantel, en 'en degen; En voor jouw weet ick raet tot en geporste huyck, Of tot, hoe hiet ick 't oock? laet sien: 'en Haeghse pruyck, En swarte lap voor 't hooft, voor 't steke van de vliege, En bouwe met en hoep, om vroêmoers te bedriegen, En schoentjes as men duym, soo kort niet, maer soo smal, En al 't goed dat de Vent van 't Kostelicke Mal J'ens heît eretorijckt (ick gis je kent wel lese, Of spelle O. N. on) en datter by moet wese; Ick weet raet tot en Krots[153], met spickers deur 'et leer, Als Gerr't van Velsens Ton, gehackelt, min noch meet:

Stae by, de bruyne Meer met ronde witte kolle; Twie meugew'er wel voên. Gut, Trijn, hoe souw'we rolle, 't Schavot[154] om, langhs de Plaets, de Vyver, en 't Voorhout, Deur al dat luye volck beslagen in fijn gout! 'k Heb menigh Maenendagh men selver dood ekeke An dat besuckt[155] gesleep: wel, seîd ick, selleweke, Is dat het ploegen hier? geeft dat den Haegh de kost? Dan, docht ick, meugelick daer hebbent' er begost, Die 't niet te mackelick en wete te volende; Nou benne s'er an vast, nou meugense niet wende; Al gaet het by de wint. 'k Sagh 't sommigh' an der neus; En docht ick, Joffer, of men Vrouw, of enter-deus[156], Rijdt daerje rijdt, men gelt rijdt metje langhs de straete: Men haver was te goed om onbetaelt te laete: Voldoet men ceêltjes eerst, en rijdt dan je naers moê. Gut, trock ick na de Hal, en na den Backer toe, En na den Brouwer mê, en veul meer fijne Borgers, (Ja borgers neffens mijn) jouw' schamele versorgers, En sonder die je sturft van honger en van kouw, 'k Mien da'kker op mijn voys en klaechliet hoore souw. Wat duycker, dat 's gien kunst, sen hartje te verblyen, En, aster[157] niet en is, en Boer sen beurs te snye!— 't Woort wasser qualick uyt, ick tasten in men sack, Ick vond men Beurs elight: dan 't was klein ongemack, En Ducketon dry vier: al ken 't emens[158] niet deere, De Duyvel hael den Haeg, men wilt niet gaern ontbeere;— Neen, seî'ck soo by men selfs, in[159] 't lock wil, dat men Trijn Men echte wijfje word, en ick 'er man magh zijn, We hanghe mê wel wat an sulvergoed en kraelen: Maer, lust ongs pracht of prael, we willen 't braef betaelen; En gingen w' iens te Bier, te kermis, of te mart, De witte[160] mosten uyt, of 't gingh noyt van men hart».

«Dat heb je wel», sey Trijn, «aêrs moste we niet leve, Dat ben ick niet ewent; wangt die wat heît te geve, Die macher wat op doen: Maer liever niet 'ehult, Dan dat ick op men kop sou dragen kap en schult».

Kees voelde, dat de Boom te met begon te kraecken; Met noch een houw twee dry kond hy ter aerde raecken. Daer hakten hy op aen, of 't in den snoeytijd waer; En, naer ick merken kon, daer wierd van twee een paer: D'een rechter hand quam voor, en d'ander liet haer vangen, En, als een' Lijster-bey, soo sagh Trijn om haer wangen: Al gaende, sagh ick wel, soo vielder veel te doen, En, naer 't van verre klonck, soo was 't een vrouwen-Soen.

Nu, Huyskens, soet vertreck, ghy zijt niet komen drijven Daer ghy soo vierkant staet; 't heeft al van swaere schijven Mijn' lichte Bors ontlast, te werden soo ghy zijt: Maer voor een' sulcken deun schel ick u alles quijt. My docht Kees Adam was, en Trijn mocht Eva wesen, En 't Paradijs hier naest; soo vrijdense voor desen De goê'luy van dien tijd, doe Waerheit onbevleckt Met rock, noch onderkeurs, noch hemd en was gedeckt, Maer gingh in Stadt gekleedt gelijck nu by de Boeren.

En, als ick 't overweegh, sy wetens' uyt te voeren, De soete vryery, met aerdiger bestier, Dan wy met al ons Hoofsch ge_larm_ en ge_soupir_; Wy schaemen ons Moêrs tael, als 't gelden sal met minnen; Verlieft werdt amoureux, en van gevallen sinnen Niet min als sens ravis, bekoorlickheên, attraits, Gewonnen gunst, faveur, en nemmermeer, jamais, Bruyn' oogen, beaux esclairs, beaux soleils, en beaux astres, Misnoegen, desespoir, blauw scheenen-zeer, desastres; Als of het vryspel self niet kaps genoegh en waer, Wy doender bellen toe, en haelen, 'k weet niet waer, Waer mê de sottigheid ter degen uyt magh klinken; Als ick een' Vrijster waer, de Vryer sou my stincken, Die uyt den Lande liep om tolcken van sijn hert!

Vergeeft my, jonge luy, ick keur 't een' malle pert, Al 't sinne-loos gelaet daer mê ghy meent te proncken: 'k Hebb' oock eens jong geweest, 'k hebb' oock eens voelen voncken Dat Minn' heet in goed Duytsch: maer tot de raserny Die in de sinnen slaet en viel ick noyt van my.

En Meisjens, met verlof, 'k moet eens mijn hert uyt spreken, 't En sal geen laster zijn, of 't staet u vry te wreken: Jae, wreeckt de waerheit self; dat valt veel tijds haer lot; Het smaeck' u heel of half, onthoudt het van een' Sot: De weecker Menschlickheit, het volck met lange rocken, En hebb' ick noyt gehaet: eer heeft het my betrocken, Eer heb ick 't nae gegaen, of vriendelick ontmoet: Want, seîd' ick, keurde God al dat hy maeckte, goed, Dit 's van den besten slagh het tweede: soud ick laecken Dat God gepresen heeft? daer neffens quam 't vermaecken, Dat alle Menschlickheit in 't onderscheid bevindt, En daer door yeder, wat hy niet en heeft[161], bemint: Daer neffens quam het schoon met sijn' bevallickheden, En daer ick Vrouwenschoon met minnelicke reden Geluckigh sagh verselt, en daer ick styve deughd In morwe leden vond, en maeghdelicke jeughd Met wetenschap, of lust tot wetenschap, besteken, En daer ick wijsheit hoord' uyt rooselippen breken, Daer, docht my, was ick by des wijsen mans gerecht: In sil'vre Schotelen goud' Appelen geleght; Maer, daer ick 't niet en vond, en was ick van schoon' oogen, Van blanck vel, en blond haer noch meer noch min bewogen, Dan van het houten hoofd, dat op de Cyters hals De soete Joffer maeckt, tewijl de Cyter vals En doof en ongestelt niet waerd en is te hooren: Kort om ick socht mijn Oogh te paeyen en mijn' Ooren; Dat hiet ick volle vreughd. Gevoelens geile sin En keurden ick noyt grond van wel-gestelde Min; Daer Trouwen 't voorland was, en teelens lust met reden, Daer viel ick vies en kies, en socht gesonde leden, Daer in een' held're Ziel, gelijck een blinkend swaerd In een' fluweelen scheê, gehuyst waer en gepaert God liet my sulcken Ziel en sulcken Lijf gebeuren: En doe was Keesjes hert van Trijntjes niet te scheuren; Maer jocken stond van kant: daer wierd in ernst gevleidt, En oorbaer wederzijds gewogen met bescheid: De Zielen wierden eens; de Cassen van die Zielen, Die d'eene d'andere geluckelick bevielen, Bevestigden den koop, en 't stond den Hemel aen, Dat die vier, paer en paer, te bedde souden gaen.

Hoe 't schickte, tuyght de tijd van thien vergulde jaeren, Die wy eenlijvelick en evenzieligh waren: Maer tuygen zijnder noch te soecken, dien het heught, Dat my de domste tocht van d'allergroenste jeughd Ter aerden hebb' gevelt, doen kruypen hebb', doen beven, Doen schreyen om genâ, doen bidden om het leven, Doen knielen, aeps-gewijs, voor een fier Vrouwen-beeld. Fier, seîd ick, Vrouw tot Man, fier Vrouw uyt Man geteelt, En die weêr sonder Man noch Man noch Vrouw kan teelen, De minst' in Hoofd en Hert, de minst' in alle deelen? Daer most'er meer als een mê spelen; en dat schoon, Dat Vel-diep aengenaem, in 't hooghste van sijn' throon, En kon mijn' vryheit noyt in slaverny verkleden: En als ick wanckelde, stracks stelde sich de Reden Ter weere voor mijn' eer; stracx sey sy, 'k was een Man, En sy mijn onder-mensch, die ick Meestersche van Mijn voordeel maken wouw, en, was 't soo verr' gekomen, Dat Vrouwen eerbaerheit most wachten op Mans droomen, Dat Spil-zij swijgen most tot dat de Swaerd-zij sprack (Dat schadelick begin van menigh ongemack), Als 't Mans hert open gingh en veilde sijn' gedachten, Sijn minst was, weder-gunst van 't Vrouwen-hert te wachten; Of 't was een mancke min, en 't kon, in allen schijn, Noch in den Hemel Trouw, noch voor de menschen zijn. Want wien waer 't mogelick een' spijtig' gast t' onthaelen, En wat schoon en wat rijck kon d'ongenucht betaelen, Van een gedwongen hert, van een verkracht gemoed? En wie dê geerne dat sijn weêrgaê noode doet? Wegh, Ouders wreet geweld, wegh, Hel van felle vrinden: Is 't Jae-woord aen de Pley[162], en anders niet, te vinden, Soo segh ick: heyligh Neen; de Schael moet even staen Door eigen weder-wight, of 't Hylick is verraên. Mijn hert is uyt geseght: ick pass' op geen verwijten: De steen is uyt de hand; sy mogender in bijten, Dien 't lust te spertelen; als 't bijten over is, Soo sal de waerheit noch een redelick gewiss'[163] Doen stemmen met mijn stemm', en seggen: «Dat 's gesproken, En dat 's een Batavier, die, door waerschijn gebroken, Te voorschijn heeft gebracht het moeyelick blancket, Dat nemmer goed en doet, en veeltijds 't goed belet».

Wat heb ick tijds gespilt, wat had ghy tijds te spillen, Die dit gewichtigh stuck ten uytersten moght willen Voltoyen naer de Kunst! maer 't is soo verr' voltoyt, Dat die 't begrijpen wil, begrijpt het nu of noyt; Die 't niet en wil, verdient geen meerder onderrechten: My lust den stegen[164] niet onendigh te berechten; Elck sijn gevoelen vry, het mijn is uyt gepleit: Wel hem die beter weet, ick gun hem sijn bescheid. Men moght my 't langh geteem met billickheid verwijten, Als wild' ick vrienden hier haer' schoenen doen verslijten, Haer' Ooren en haer' Tongh: terwijl my 't spreeckwoord raeckt, Dat nemmer eigen grond den meester moede maeckt.

Maer, Vrienden, lacht van hoop; 't moêmaken gaet ten ende; En schrickt niet, of ick 't weêr Zuyd en Zuyd-Oost aen wende, En weêr naer 't lange Plein, daer ick u staende hiel, En met meer woorden als goê reden overviel: 'k Neemp 't voor een Schaeckberd nu; daer't ons niet lang geleden Der Koninginnen gangh gelust heeft te betreden, In voor en achterwaerts, in zydelingh verstel; Daer volght' er noch een op: den toenaem weet ick wel, Maer noem hem binnens monts: het is de gangh der Gecken[165]. Staet in de Boomgaert-poort: ten Oosten staet een hecken, Ten Zuyden staet' er een: twee tweelingen in 't kort, Daer door den Geckengangh, naer toe getreden wordt. Kiest recht' of slincker hand, ghy raeckt het Plein te boven; En daer mê voer ick u in Hofwijcks schoonste hoven.

't Oost-Eiland is' er een, 't West-Eiland is sijn paer[166]. Die nu De Groot, of Cats, Heins, of Barlaeus waer, Die nu een' oude Pen, by een' van al versleten, In dit groen machtigh waer, en louw en koel geseten, Moght seggen wat hy docht, en singen wat hy siet! Al wat ick heb geseght, waer weinigh meer als niet.

'k Heb menigh uer verpraet: hier hoefden ick meer weken, Meer maenden te verdoen, meer jaeren uyt te prêken, Dan ueren allerweegh, om schielick door de pijn, De pijn van overvloed, de stameringh, te zijn: Let op den overvloed; verdraeght mijn' stameringen, Al voegense noyt min als midden in het singen; Mijn' onmacht sal 't gewicht der dingen doen verstaen, Als, daer een Mensch de Son derft maelen, of de Maen.

Stae by, Castagnen-boom, staet by, breê Noten-bladen, Staet by, bloedt-droppeltjens op Qualsteren geladen Van d'een in d'ander' schaeuw verdwael ick in de keur; Elck troetelt mijn vermaeck met schoon om schooner geur: Maer ghy zijt Schaduwen, en meer niet, van de Planten Mijn' echte kinderen, mijn' spruyten, mijn geslacht, Mijn' afkomst, door mijn' sorgh ter aerden uytgebracht; Mijn' eigen Mannetjens, mijn' Leen-luy, en mijn' erven, Die al dat Boomen kont, kost ghy, als Boomen sterven, Maer 't sterven niet en kent: u stell' ick voor, in spijt Van 't eten van de Locht, van 't slicken van den tijd. 'k Heb trotsche Tempelen sien proncken in den duyster Van helderlick geboomt, en 't streckte tot haer luyster, Gesien en ongesien te duycken in dat koel, En, soo veel 't buytenst kan op 't binnenste gevoel, Die naere schaduwen zijn 't machtigh om te roeren, En 't hert beweeght' er af: Spreeckt Stede-liên, spreeckt, Boeren, Spreeckt, vriend en vreemdelingh, die langhs den Polder-dijck Des Somers in het stoff, des Winters in het slijck, Voor Hofwijck werdt gestut; wat seggen uw' gedachten, Wanneer ghy Hofwijck siet twee donker-groene nachten, Twee nachten van geboomt bevleugelen met pracht, Als warens' uyt het wildst van Pruyssen her gebracht, En door de locht gevoert, gelijck de liên te Roomen Van 't ongeloofelick Loretto derven droomen (Hoe wert de Menschlickheit van d' een' in d' ander' mist, Alss' eens het heiligh spoor van 's Hemels waerheid mist!) Daer 't kostelick gebouw geen' minder Metselaren Dan Engelen vermeldt, die over berg en baren In éénen nacht met Kerck en Autaer zijn gezeilt: Hoe pijnt ghy neck en hals naer d'ongemeene steilt' Van weêrzijds Masten-bosch, hoe tergen sy uw' sinnen, Om eens die wonderen van onderen, van binnen Te mogen oversien! hoe quelt u 't Vlieder-diep! Hoe wenscht ghy dat het droogh door Booner-sluysen liep, En ebde tot den grond! roept schepen aen en schuyten; Daer staen twee heckens voor; maer vromen uyt te sluyten, Is niet van haer bevel: de sloten zijn van stroo Voor d'openhertige; van yser, voer de snoô.

Treedt in de Wilderniss' ten Oosten of ten Westen; Den ingangh is gegunt, de wandelingh ten besten, En s' is uw' moeyte waerd: en, als ick 't seggen derf, Ghy sult met naberouw vertrecken van de werf, En seggen flus te Delft, of seggen flus te Leiden, Ghy hebt schoor-voetende van Hofwijck moeten scheiden; Daer, dat ghy noyt en saeght in 't lieffelickst gewest, Mast-boomen van der jeughd met Roosen zijn gemest. Met Roosen, let er op; sy staend' er noch en gloeyen, En, als sy, moê gepronckt, op 't einde van haer bloeyen Haer' hoofden droeffelick onthullen van 't gewaed, Hoort, Haeghsche Joffertjens, dat boven 't uwe gaet, Dan stroyen sy den vloer met haer' bevallickheden, Als of' er Bruydegom en Bruyd most overtreden: Dan komt het Hemelsch nat, dat door de Masten druypt, En opent scheur by scheur, daer blad voor blad in kruypt; En van dat soet bederf, en van dat schoon verrotten Versaedt sich Mast by Mast, en voert het in sijn botten. Gaet henen nu, en soeckt, of ergens wey of woud Met edeler gewasch begraest werdt of bebouwt.

Wie derft van Ypen-hout naer sulcken puyck-goed spreken? Het moet' er uyt nochtans; daer magh' es geen gebreken: En, is de Schildery voltrocken, laet de Lijst, Daer menigh onverstand de Schildery om prijst, Haer' beurte zijn vergunt: Tot u dan, Ypen-boomen! Door lange droomen heen, tot u ben ick gekomen, Scheid-palen van mijn' grond, belenders van mijn' Erf, En, als ghy spreken kost, Lijf-wachten van mijn' werf: Ghy staet niet daer ghy staet om 't eenige vermaken: Om Eer, om Nut, om Lust, die dry beroemde saken Daer al ons doen op loopt, staet ghy in 't voor-gelit, Op 't uyterste gescheid van 't Hofwijcker besit. Schoon voor-doen heeft sijn' kracht, als alle Koop-luy weten, En dickmael is het Huys by 't Voor-huys af te meten: De self-kant van 't Fluweel belooft wat van de Stoff' En by de Heiningen voor-oordeelt men den Hof; Soo kan uw' heerlijckheid, soo moet sy wat beloven; En die daer Hofwijck prijst heeft u vooral te loven, En die van Nootdorp af, en mogelick van Delf, Hofwijcker Hof ontdeckt, moet seggen by sijn self: Daer schuylt wat achter 't schoon van die verheven kruynen, Dat prijsenswaerdigh is; soo seker als de Duynen Betekenen de Zee ten einde van haer sand.

Daer med' is d'Eer voldaen: wat Nuttigheit mijn strand, Mijn soeten oever treckt van uw' getrouwe wortel, Dat weet de Schipper best, die 't stadige gebortel Van d' omgeroerde Vliet, in 't zeilen door haer nat, Afgrijselick verweckt en op mijn Kuste spat. Wat soud' er tegen staen, stondt ghy d' er niet soo tegen, Als of ghy nacht en dagh mijn' Vyand met den degen Van mijn' Lands-paelen dreeft, als of ghy dagh en nacht Mijn' Helbaerdieren waert, en pasten op de wacht, Van Hofwijck en sijn' rust; en hielpt my niet verliesen, Dat Plaetingen alleen, en Bitterlingh en Biesen Vergeefs verdedighden, 't en waer uw' stevigheid De golven overwon en all' haer' hevigheid?

Maer Lust, de derde dienst, die van u werdt genoten, Gaet boven d' eerste twee: ick sie u soo geschoten, Soo weelderigh gespreidt, soo deun en dicht gewert, Dat ick veil[168] onder u den felsten Middagh tert. Waer zijt ghy, werelds oogh, dat allom door wilt booren? Blaeckt over wegh en wey; hier is uw' kracht verloren: Hier laech ick met het sweet, dat van den Maeyer loopt, Hier heb ick over my een Ypen-zeil geknoopt, Een dack van bladeren, die voor de volle Manen, En voor de volle Son, jae, voor des Hemels tranen Mijn hoofd verdedigen: hier vlied ick louw en koel, Hier lijd ick sonder leed haer grouwelickst gewoel: Hier voel ick het vermaeck van naestgelegen lijden, By naestgelegen vreughd: hier smack ick het verblijden, Dat menschen wedervaert, die by de quellingh zijn, En voelen geen verdriet, en weten van geen' pijn.

Hier deel ick in die vreughd met mijn' bemindste panden, Mijn lieve Vyvelinghs[169] thien voeten en thien handen: Hier is heel Scheveningh verschenen t' mijner baet, En heeft mijn savel-kley met schelpen-gruys gestraet: Hier gaet de Bol in swangh, hier moet de Kegel beven, En sneven, en weer staen: hier keurt men 't soetste leven Gespeckt met stracken ernst, en met onnoosel jock.

Verr' zy van ons het spel, daer gunst-verlies en wrock By Geld-verlies op volght: verr' zij van mijn' gedachten, Door vrienden onvermaeck naer mijn vermaeck te trachten, 'k Verdoem den Teerlingh[170] niet, 'k en hebb' niet op[168] de Caert, Dan dat ick houw de tijd kan beter zijn gespaert, Als soo te lore gaen: en middelmatigh nutten Verschoont de leegheit self, en kan mijn' opspraeck schutten[171]. Maer daer verlies en winst van munte, geel of wit[172], In schijn van vriendlickheit der spelers hert besit, Daer 't ooghmerck, krijgen, is, werdt spel een slagh van krijgen. En die den slagh verliest, voor 't uyterst magh hy swijgen; Maer 't is een mensch die swijght, en, ken ick menschen-aerd, Daer is geen hert soo koel, geen' galle soo bedaert, Of af-breuck in de Bors maeckt spijtighe gedachten, Die 't meesterlick geweld[173] van Reden moet verkrachten, (En 't is der wijsen self haer uyterste gepoogh) Of 't spijt wil uyt den mond, ten minsten uyt het oogh.

Wat light my aen dat leed, wat lust my, lieve vrienden, Die flus mijn' tafel, flus mijn' wandelingh beminden, Still'-swijgende te sien vervloecken mijn onthael? Of, lacht de kans haer toe, wat lust my 't gasten-mael Met niewe rekeningh van kosten te beswaren, En werden tweemael Waerd, en moeten my bedaren Als of ick geerne schonck het ghen' ick noode miss', En maskeren mijn leed met vrolicke vernis? Ick haet mijns Vyands geld, of 't kan my niet verblijden: En, hael ick 't van mijn' Vriend, 't gevoelen van sijn lijden Maeckt dat ick mede lij, en wenschten hem sijn' schaê Met mijn verlies geboet, eer dat hy van my gae.

Soo laet spel spelen zijn; en oeffeningh van reden met vrolickheit beleidt, en sonder achter-smaeck[174] Die vriendlickheit vergall' en spel tot spellen maeck'. Dit ambacht gaet hier om, en 't gaet' er om met lusten: En dien 't niet langer lust veraessemt sich met rusten, En staet als kijcker by, of neemt de recht-banck waer, En oordeelt sittende van 't naeste spelend paer: En soo de Kegel valt, die Koningh is van achten, Soo vlieght' er wel een droom door spelende gedachten, Van Koningen ontdaen in 't midden van haer volck, Dat over einde staet, terwijl de swartste wolck Die oyt de Sonn' besloegh, wolck boven alle wonder, Dry Kroonen zeffens velt met ongehoorden donder.

En soo wordt bollen ernst, en Kegels-Parlament; En van dat onderhout en raeckt men niet ten end, Voor dat de keers uyt gae, de groote keers der wereld, En dat de Somer-dauw de Kruytjens over-peerelt, En dat den Hagenaer naer Koets en Schuyten vraeght, Om veiligh t'huys te zijn, eer dat de dagh ontdaeght. Dan berst het oude lied van «Scheiden, bitter scheiden» Uyt d'een of d'ander keel, en klinckt door wegh en weiden; En 't andere: «Wat sal men op den avond doen?» En 't slot is: «veel danckhebs», versegelt met een' soen.

Daer staen ick, Kluysenaer, ick Stelle-man[176], verlaten; Maer Vry-heer van mijn' tijd en van mijn doen en laeten, En smaeck den niewen lust van stilt' en eenigheit, Gelijck die, uyt der Zee en haer verbolgentheit Moê Zeemanschap gepleeght, moê wendens, en moê keerens, Moê tobbens, moê gekaetst, moê loevens, moê laveerens, Het oppertje bezeilt, en buyten weer en wind Sijn schielicke vermaeck in 't slechte[177] water vindt.

Betreckt my d'avont-uer, en kan ick my niet pijnen, Om onder dack te gaen vóór dat de Sterren schijnen, En all' de wonderen van 't heerlicke gesicht', Als d'ander' Keers verschijnt op 't ondergaende Licht, De tijd verveelt my min dan al de dagh der dagen, En 't spijt my, dat de klock van Voorburgh heeft geslagen Twee slagen meer als Acht, soo veel wercks valt my toe.

Wie oyt op Hofwijck was, en vraeg' niet wat ick doe: Ick ben te landewaert, en 't kan my niet verdrieten, Maer oock te waterwaert, en aen de Vliet der Vlieten, De levendste Rivier, de doorgeploeghtste Vaert Van all' die Holland kent en binnen 's Lands bevaert. 'k Geef 't voor de waerheit uyt, al heeft het schijn van liegen (De tuygen zijn te veel, al socht ick te bedriegen): Twee hondert kielen zijn voor Hofwijck heen getelt, Die dagelicks door Zeil, of Mensch, of Peerds geweld Voor Hofwijck henen gaen. Nu tert ick Rhijn en Maze, En Dort en Loevestein; nu lijd ick, dat men blase Van Sparen en van Y, jae, van de Noorder Zond, Daer niemand meer gevaers en wedervarens[178] vond, Als in mijn' volle Vliet; die niet en is te naken, Men siet' er Schip of Schuyt d'een d'andere genaken, Men siet' er Lijn door Lijn geweven, Peerd aen Peerd, Zeil achter Zeil gereckt, Roer tegens Roer gekeert; Men hoort' er van: «houw vol, houw binnen, en houw buyten», Men hoort den Jager-boef[179] sijn ongemack verfluyten, Of koelen met een lied de bleinen[180] die hy rijdt, Niet nu eens, en eens flus, maer stadigh en altijd, By donker en by daegh. Hier hoef ick niet te vraegen, Wat ty is 't van den dagh? de Beurt-schuyt kan 't gewagen: En die ten sevenen ten Haegh uyt werdt gebelt, Die weet ick, dat met my de klock van achten telt; Die vijf te Leyden hoort, telt recht voor Hofwijck seven; Dat 's 't uerwerck van de Plaets, dat, sonder veêr gedreven, En sonder weêr-wicht gaet, en daerom noyt en wraeckt, En daerom vaster gaet dan all' die m'elders maeckt, En windt sich selven op, en drijft sijn' eigen' raden.

Hier treed ick 't soetste pad van all' mijn'soetste paden: Hier treed ick wederzijds op 't kantjen van een' plas, Die d' een den anderen verpocchen[181] met haer glas. Ten Noorden is 't mijn diep, ten Zuyden is mijn Schuyt-nat, Daer ick dan d'eenen Boer, dan d'and'ren Schipper uyt vat, En vrage: «waer wilt 't heen, Goê mannen, waer van daen? Hoe gaet ghy soo ondiep, hoe zijt ghy soo gelaên?»— «Maer, Heerschop!» seghter een, wy hebben 't ruym vol plancke!» En geeft het goed wat winst? «Wy hebbe God te dancke, We laden 't te Sardam en komme langhs de Meer[182], Deur d' ouwe Weteringh, en soo den Rhijn om neêr, En soo deur Leidsendam, om tot Schiedam te lossen: Daer krijge we licht vracht van Varckens of van Ossen, Of wat de Koopman wil; want, kijck, 't is' en moy Schip, En 't voert wel licht en swaer; en krijge we dan slip, En moete leêgh naer huys, dat moete we verdrege: Schâ-baet, daer valt te met een kangsjen onder wege, Daer 't treck-gelt op magh staen; aêrs moetew' in de lijn, En halen 't met den hals; maer dat 's en korte pijn: Aen geun sy van den Dam en vinde we gien breggens[183] Dan mach' er 't Zeiltje by». Hier op volght veel meer seggens, Naer 't volckje sprakelick, en lichter aen de praet Als af te helpen is. Maer 't Schip, dat niet en staet, Ontvoert my 't letste woord, of, liever, letste woorden, Daer ick den sin af giss' al stond ick s' aen en hoorden[184]: «Klaes!» roept hy tot sijn knecht, die op 't voor-onder staet: Hoe lust het Steedse volck een praetje by de straet, Daer 't luys leêghs[185] staet en kijckt in 't midde van sijn' lussjes! Hoe kooselde[186] die Vent, hoe stil en hoe gerusjes; Hoe taeld' hy na bescheid van den bekenden wegh; 'k Nam't voor' en Hagenaer; en by men Ziel, ick segh, Dat Haeghje weeter of[187]: men[188] speult' er vreemde streke Se raken an groot goet te met in minder weke Dan wy der jaren an verslooven, nat en kout: Dan wetense gien raet met koffertjes vol gout, Dan gaet' et goet soo 't quam, dan tijense na buyte; En 't Roosenobeltje moet springe voor de kluyte, Voor Weuningh en voor Wey, voor Kroft en Klaver-kley; Gien goet en valt te dier, het macher of, wich hey! En dan 't Treweel[189] in 't werck, en dan, beget, Casteele As Toorens, elck om 't moyst. Y gut Klaes, hiet dat deele! Heît ongse lieven Heer ongs allegaêr 'emaeckt Uyt iene slagh van Kley, en worde wy ewraeckt, En erve wy in 't goet as Basterde? Wat Duyvel, 'k Wouw, dat men aessem mê iens gaen mocht over 't suyvel, 'k Mien, dat icker men spul sou speulen as en helt: Ick sie wel, dieder maer sen lijf wat naer en stelt, Eer j' omsiet benje rijck; 'en kusse mit en wape Maeckt alle kunsten goed; daer meugj' op sitte schrape, Tot datje Troortje[190] barst en wordt en Ys're kist Met seuve grendele, en wordje na gevist, Die 't laecke, doen 't soo wel, as die je 't stick verwijte; Soo wordt 'er niet eklapt. Klaes! moetet me niet spijte, Dat ongse bestemoêr, doe 'k Vaêr en Moêr verloor, Soo lijdige[191] versuft' en dwaelde van het spoor, En hielmen uyt' et School: Gut, had ick leere schrijve En lesen, as dat volck, wat wouw ick niet bedrijve! 'k Had langh een mantel an, een Tabbert, of suck goet, Voor een bepeeckte broeck, die 'ck nou verslijten moet; Een handje vol Latijn, heb ick me late segge, Daer komt het miest op an, en dat 's goet op te legge, We hebbe mê verstanght, we bennen al ien slagh, En dat 's wel haest eklaert, die maer wat suffe[192] magh».—

Meer had hy op de tongh, meer meenden hy te spreken; Maer 't Schip was voor den Dam, daer most hy 't laeten steken; En 't zeil most over end. Wie wenschte niet, de vracht Van sulcken Schip te zijn? nu heb ick 't maer gedacht. En, als ick 't overslae, de Boeren weten wonder: Maer weten min dan al: de waerheit loopt' er onder; Maer meer waerschijnlickheits. O, Schippertje, goed knecht! Waert ghy tot in den grond van alles onderrecht, Saeght ghy tot in de Milt van die ghy wilt benijden; Verstond ghy neffens my 't gepeperde verblijden, Het gallige vermaeck van die daer staet en siet, En hoort u sorgeloos staen fluyten langhs de Vliet, En wist ghy hoe dat hert, in 't midden van sijn' Roosen, Sijn' kommeren veeltijds niet weet waer langhs te loosen; En wist ghy, hoe hem 't haer te berge komt te staen, Die wel op Hofwijck is, en naer den Haegh moet gaen, Den Haegh, die doornen Haegh, daer Eer en Deughd en Reden Veel tijden wert betaelt met vuyl' ondanckbaerheden; Daer weldoen werdt beloont met laster of geweld; Daer 't uyterste gepoogh der Vromen werd gestelt Den boosen tot een' schimp; daer 't niet en is te passen, Men siet sich langhs of dwers door spijt of nijt bebassen[193]: Daer selfs de Vrede-min misduydt werdt voor misdaed; Ick meen, ghy sondt sijn lot verfoeyen voor uw' staet, En kruypen in' uw luyck, en leeren beter wenschen, En oordeelen 't geluck van uws gelijcke menschen Benijdelicker veel dan dat te Stêwaert blinckt, En achter de gordijn van aensien hinckt of stinckt.

Is 't Schippertje voorby, de Visscher uyt de Veenen. De Meisjens uyt de Wey, met koele bloote beenen, Met Emmertjens vol Melck, en vol gerustigheit, Versterken[194] wat ick peins, en wat ick heb geseît.

En, scheid ick uyt den praet, en, treed' ick uyt mijn' hecken, En, lust my achter 't groen der hagen, die my decken, De vrye vonnissen te hooren van mijn werck, Als laegh ick verr' van daer begraven in een' Kerck; Daer gaet het speeltjen aen, daer hoor ick soet en bitter, En al wat yeder denckt van huys en van besitter; Daer hoor ick vogelen van allerhanden beck, My roemen voor een Man, en doemen voor een' geck. De Veerschuyt voert van als[195]: daer sittend' er vol reden, Daer sittend' er vol spijt, die mijne sinlickheden Of prijsen uyt haer gunst of laken uyt haer' gall'.

Daer seggend' er: «'t is wel: Het Geld is niet-met-al, 't Gebruyck is 't altemael; de Man die Hofwijck stichten Heeft wijsselick gedaen; hy most sijn hert verlichten Van lange slaverny; hy heeft' er voor geploeght, En, als hy ploegende sijn' Vorsten had vernoeght, En 't Vaderland voldaen, en niemant uyt gesopen, En niemands voordeelen met listen onderkropen; Den vromen voorgestaen, beschoncken en gevoedt, Den boosen 't hoofd geboôn, een Christelick gemoed In 't Christeloos gewoel van Haegh en Hof behouden; Wat lighter yemant aen, of hy een Hofjen boûden, En besighden een deel van onbesproken winst Tot onverboden vreughd, om nu en dan voor 't minst Een haventjen vertrecks uyt Hoofs gewoel en winden, Voor heul en adem-tocht van ziel en lijf «te vinden, En smaken 't onderscheit van ruymt' en van gedrangh? Verquisten is geen' eer; maer altoos deun en bangh Sijn self te pijnigen, om kinderen en erven Te laeten, wat sy wel en weeld'righ konnen derven, En prees noyt wijse man: Wel hèm, die wel vergaert En maetelick verspilt 't gen' hy wel heeft gespaert. De Man op Hofwijck heeft, in 't sorgen voor sijn selven, Sijn' kinderen bevrijdt van spitten en van delven, En van wat overschots sijn keurlickheid geboet[196], De rest is voor de rest, die 't hebben sal en moet. Maer beter' Tonnen schats heeft hy se leeren vullen Dan die haer mogelick ten deele vallen sullen, Vol smeltelick Metael, vol schijven, die het Vier, Het Water, en de Tijd kan brengen tot papier, Tot slenteren, tot niet. Hy laetse selfs vol schatten, Daer Water, Vyer, of Tijd niet aen en heeft te vatten, Van Deughd en Wetenschap, en al dat Mannen maeckt, En al dat, eens vergaêrt, sijn' Meester noyt versaeckt. God, die hem segende met kinderen die weten, En weten, mogelick, waer mede dack en eten, Het Vaderland ten dienst, te mogen waerdigh zijn, Beveelt hy haer beleid, naer dat hy door de pijn, Die 't lichaem draegen moet om van de Ziel te scheiden, Ter eewigheit sal gaen!»—Die man gingh breeder weiden, Maer 't Schuytje was verby, de Schipper riep: «stap wegh», En 't peerd ontvoerde my 't besluyt van sijn gesegh,

De Delfsche Veerman volght (dat gaet voor Hofwijck seker) Stracks op den Hagenaer; en weêr een nieuwe spreker, Een niewe kakelaer, gelijck het wesen wil, Dat een de vracht verbeent[197], daer vijftigh and're stil Den mondighsten ontsien, en 't hooge woort vergunnen. Die klapper tast my aen. (Van dusend een zijn't funnen[198], Van schaemte noyt geroert, van reden onversien, Van Eer en Liefde meer) Ten eersten is 't: «Laet sien! Wel hey, wat 's hier weer niews? sal 't noyt geen einde wesen, Al weêr een niew Kasteel in éénen nacht geresen! 'k Schick[199] endelick de vliet sal worden tot een' straet; Den Haegh sal metter tijd niet weten waer hy staet, Te Voorburgh of aen Duyn! siet die verweende gecken, Sy walgen van de Stadt; den Haegh en kan niet strecken[200], De straeten zijn te nauw, de wandelingh te kort; De Koets moet ruymer gaen: Wat Duyvel of haer schort? Is 't niet genoegh, Voorhout en Vyverbergh te schenden? Is 't niet genoegh, den Haegh t' ontstraten aller enden? Moet Voorburgh mê in 't spel? 'k magh heugen, dat die Wey Vol klare Klaver stond, vol vette beesten ley; Nu is 't een Hof, quansuys, een Hofwijck: wel, waerachtigh, Wy moeten in den grond, het volckje wordt te prachtigh! Sy schraepen 't goed by een, slincks of rechts, 't scheelt haer niet, En vallen dan aen 't werck van pijpjens in het riet. Bedenckt eens wat' er gelds aen sulcke raserny gaet, En of men op het end met eens betaelen vry gaet: Die Kloot en light niet stil: die dusenden verboût, En magh geen' honderden ontsien voor 't onderhout; Die hooge thuynen derft uyt leege[201] gronden haelen, Moet alle jaer sijn werck weêr en weêrom betaelen; Die Vent en houd ick met geen hondert Kroonen vry: Soo moet daer alles staen in 't lood en op de ry, Soo puntigh is m', als kacks[202]: men waer schier ongeboren Veel liever, dan een haegh te lijden ongeschoren; Of 't God belieft of niet, de paden moeten bruyn En kaeler zijn van gras als 't hooghste van een' duyn; De Schoffel heeft geen' rust, daer is een eewigh leven Van wiejen, dat men berst; de Thuynman magh wel beven, Soo 't onkruyd meester werdt door weelde van nat weêr, Door overval van werck, en door versuym noch meer. De Joffers in den Haegh, met all' haer' malle krullen, En hebben niet meer spels; men soud' er dry vier hullen, Al noemden ick' er meer, 'k wouw, dat ick 't had gewedt, Eer hier één Boogaerd-pad geklouwt is en geredt: En, om Gods lijdsaemheit met alle kracht te tergen, Als of' er werck gebrack, van vlackte maeckt men bergen, 't Land word tot Vyvertjens versnippert en gekerft, En 't is de braefste man, die 't konstelickst bederft: 't Huys moet in 't water staen, en Slots-gewijs staen proncken, Gelijck een' steenen flesch in 't koel-vat werdt gesoncken: Het riet-dack was wel eer de Weuninghs besten hoet; Doe mosten 't pannen zijn: dat 's nu de kleine voet; Het Leitje moet' er op, dat staet beknopt en abel, Waerom? de Land-heer deckt sijn luysen met een' Sabel[203], 't Huys komt niet minder toe; 't magh kosten wat het kan, Het decksel naer den pot, de kleêren naer den man. En, als ghy binnen gaet, wat meent ghy daer te vinden? Een opper-Kamertjen tot onderhout van vrinden, Als in den gulden tijd van 't Hollands slecht en recht? Neen seker, Kameren, op 't cierlickst afgerecht, Als stondt ghy binnen Delft: gemarmerde Saletten, En van dien niewen snoff; hoe noemt men 't? Camenetten[204], Pronck-cellen voor een' Prins, met borden en met leêr Op 't Haegelickst versien; (ja wel toch, lieven Heer! Waer wil dit heen in 't end!) en seght mend' er wat tegen, 't Heet maer een Weuninckje, een huysjen uyt den regen: 'k Wouw, dat hy met sijn' poort[205] in sneew en hagel sat, Die Land-heer heeten wil, en woonen als in Stadt! 'k Wouw dat hy»—«Weêr-aen», riep de Schipper, is dat rijen? Stap wegh, jou lompen uyl!' Soo raeckt' ick uyt het lijen; Ja, lijen ick bekent 't; want waerheit, al te fel Gepepert en gesult, gaet door en door het vel.

Onkennis niettemin maeckt onmin by de menschen, En, menig' droeve reis, heb ick my voelen wenschen, Mijn achterklapper waer mijn ronde Kamer-vriend, En met mijn onderhout, als ick met sijn, gedient: Daer soude men sijn waer noch sijn' waerachtigheden Niet overweldigen[206]: maer onderlinge reden Doen gelden wat sy kost, en vriendelick bericht Doorpluysen op een aes van 't fijnste goudgewicht; En d'een den anderen soo veel bescheits bewijsen, Dat laken lichtelick verkeeren sou in prijsen; Of, kond't geen prijsen zijn, ten minsten tot gedoogh Van hier een balck en daer een' splinter in ons oogh,

En soo begrepen wy, of trachtten te begrijpen, Hoe traegh voorsichtigheit moet vallen aen het slijpen Van nagel of van tand, om in 't gesicht te slaen Van die met ons voor God ten oordeel sullen gaen; God, die sich 't oordeel heeft en 't wraeckrecht voorbehouden, Als messen, die Hy ons, Sijn' kind'ren, niet vertrouwden, Sijn' blinde kinderen, dien geen geweer en past, Soo langt wy menschen zijn en dolen by den tast. Dit heb ick half geleert, en tracht het heel te leeren, En, was ick buyten 't spoor, ten halven om te keeren: Herstelt my op de baen van Dijn' gerechtigheit, Die my het oordeel van mijn' Broeder hebt ontseît!

Met sulcke leeringen bevracht ick mijn gedachten, En keur niet, of' er my quaedwillige toe brachten, Of redelicke liên; ick let niet op den man, Mits dat ick uyt sijn roet wat honighs trecken kan.

Nu is de dagh ten eind', nu seggen Maen en Sterren, 't Is tijd, u herssenen in 't bedd te gaen ontwerren. Ick weet het, en ick voel 't: noch gaet het langzaam toe; Want wy zijn kinderen, en hoeven schier een' roê, Die ons te bedde jaegh': ick wil 't van my bekennen, Het zij een' goede drift, het zij een quaed gewennen, Het slaepen houd ick voor geen menschelick vermaeck: En, als ick kiesen moght, ick wenschte my noch vaeck, Noch slaepen opgeleght. Foey, dagelicksche sterven! Foey, platte peluw-dood! foey, quistigh tijd-verderven! Die u ontbeeren moght, wat waer sijn leven langh! Hoe leefden hy in 't ruym, in stede van 't gedrangh Der ueren, die den dagh versnipperen tot leuren, En, als den avont valt, de Menschen van haer scheuren, En werpen se voor dood, als krengen, op het stroo. Maer emmers die het kost niet schicken, schickten 't soo. Te bedd'! 't is Gods bevel; men magh niet stadigh leven; Daer hoort wat stervens toe: de bladeren die beven, En houden aen den draed van een' verdorden steel, Gaen met den voet in 't graf; het groene gras wordt geel; Dat 's even of ick sey: «de dood is op de lippen: De Wereld sterft eens 's jaers; staet s'in den Herfst op 't glippen, Des Winters is sy dood, te weten, diep in slaep, Tot dat se 't Voorjaer weck', soo dat se geew' en gaep', En in den Somer kom' volkomentlick aen 't waecken. De kleine Wereld, Mensch, dien God eens wilde maecken, Hermaeckt Hy dagelicks, en, sonder dat respijt, Wy waeren 's levens kracht in weinigh' dagen quijt. Die kracht hanght aen die dood: wel hèm, die 't kan bezeffen, En stelt sijn' rekeningh soo met den Hemel effen In 't dagelicks versterf, als waer 't sijn leste kouw, Daer uyt hem de basuyn des Richters wecken souw.

In spijt dan van mijn self en van de spijtigheden, Die 'ck van den snapper in de Veer-schuyt heb geleden, 'k Gae sterven voor een' reis, en scheide van mijn' kust, En gae my op mijn Slot begraven in mijn' rust: Of, is 't een toon te hoogh, mijn Slotjen magh ick 't heeten; En, vrienden van verstand, u derv' ick 't laeten weten: 't Is Hofwijcker Kasteel daer ick te roest in gae. Een' Kluys is oock een huys, en houdt voor wedergaê Der Princen hooge Burght, der Steden stercke mueren: 't Kasteel en 't Verkens-kot zijn evenwel gebueren; De Hut staet by de Tent, en elck en streckt niet meer Als voor een veiligh dack van klein of grooter Heer. Noch keer ick tot den roem, en poche met de beste; Houdt my des' ydelheit ten goede; 't is de leste: En, die ghy uw geduld den om-loop hebt vergunt, Verdraeght noch voor besluyt een woord van 't middel-punt.

Ten hoofde van 't groot Plein, het Bosch van Sycomoren, Daer Masten overhands door en door henen booren, Rijst een gemuerde Dijck (een' Brugg' en segg ick niet, Dat 's de gemeene slagh, die m'allom elders siet), Een' ondermuerde wal, een' wal beset met Roosen, Die m' uyt de Veerschuyt siet staen flonkeren en bloosen, Een lijdelicke Trapp', dien ick te leene houw Van u, Venetiën, de schoone; van 't gebouw, Het wonderlick gebouw, dat ghy Rialto doopten, Doe ghy d'er d'eene Stadt aen d'andere mê knoopten, En liet d'onkundige wantrouwen van den boogh, Die sulcken wijdde sou beslaen met éénen toogh: 't En was my niet ontgaen in twaelf en achtien jaren[207], Hoe hy my, overgaen, hoe hy my, ondervaren, In d'onervarentheit van jongen voet en oogh, Door 't steile vlack en door het vlacke steil bedroogh.

Hier hebb' ick 't na gebootst: twee flauwe steenen treden, En twee, en noch eens twee, zijn ses gelijcke leden Van 't Hofwijcksche Rialt'. Treedt op de leste twee: Ghy zijt niet meer vermoeyt als op den eersten treê: Ghy wandelt en ghy klimt; ghy laeft met lange poosen, Als Gal met Honighraed, en Distelen met Roosen, De dry mael korte moeyt, die ses mael achter een De minst swaerlijvige souw voelen in sijn' leên: Ghy vindt uw voet om hoogh, én weet niet of den sesten Den eersten opgangh is, en staet al op den lesten: Dat kan verdeelingh doen van besigh ongemack.

Die soo de kaerte van sijn' quellingen verstack, En temde suer met soet, en menghde pijn met rusten: Hy ploeghde sonder sweet en arbeide met lusten. Ben uer gespannen Booghs, twee Peze-loos[208] of dry, Ontwapent distelen, en suyckert slaverny: Langh eener-hand verveelt, het zij soo soet als 't zijn kan, Maer die met slockjens slorpt, vermant wel een azijnkan, En, die by wijlen sit, en valt geen voet-pad langh; Die van geen poosen weet, de weelde selver bangh: Beurt en veranderingh verlichten doen en laeten.

Vier naeckte Kinderen[209], al konnen sy niet praeten; Beduyden hier die leer: de Lente staet voor aen Met vroege Blommekens van 't jonge jaer gelaên: De Somer volght' er op, en pronckt met Koren-aeren; En dan den rijpen Herfst met smakelicke waeren; De Winter luy en leêgh, met Schaetsen aen den voet, Seght datter eens een tijd van leêgh-gaen wesen moet. Soo loopt de Tijd rondom, en deelt sich af in Maenden, En leert ons, ongevraeght, al wat ick flus vermaenden: Want wie en wierd niet sat van 't eenerhande jaer, Soo 't altijd Winter, jae, soo 't altijd Somer waer?

Hier is Rialt op 't hooghst; hier zijn wy, sonder weten, Tot aen de Val-brugh toe en op mijn' stoep geseten; De Val-brugh, Vreemdelingh; wat seght ghy nu van 't Slot? Gaet, noemt het nu Kasteel, of noemt het Duyven-kot, 't Sluyt met een' Val-brugh af. Ghy sult de ketingh[210] soecken: Maer dat 's een oude kunst: wy hebben beter' boecken, Van hooger onderwijs: wy roemen op een' vond, Die weinigh is gepleeght, die niemand en verstond, 't En waer de Meester sprack: leert buyten huysen bouwen, Daer 't veiligh slaepen is: de konst is waert t' onthouwen; De Val-brugh gaet om hoogh, en maeckt een dobbel' Poort, En buyten werdt[211] geen' klanck van ketenen gehoort, En binnen buytelt sy met een verborgen slinger, En sluyt, oock grendeloos, bewogen met een' vinger, De Keuken-water-poort. Daer sit ick in mijn' Gracht Van zestigh voet rondom, en spot met menschen-macht: Musketten ben ick baes, en slaep op bey mijn' ooren; Laet grove Stucken sien, die my bestaet te stooren; Soo roep ick: qui va là? en luyster na gespreck, En moet mijn' hoogen moet sien buygen voor een' geck. Maer beter' grendelen en sterker slagh van sloten Versekeren mijn bedd'; ick slaep' er ongesloten; De Val-brugh is gevelt, de spil roest in de pan, En 't is van dusend een ofs' op en neder kan.

Mijn trouwste Nacht-slot is: voor geen' ontrouw te vreesen, Geen' moord, geen' over-val, mijns wetens, waerd te wesen, Der vromen vriend te zijn, den boosen noyt geterght, Noyt ongelijck gedaen te hebben, noch geverght. God hoore, wat ick segg': ick kan geen' vyand noemen, Die sich in mijn verderf, met reden, sou verdoemen: Mijn bloed was noyt verbeurt, 'k en hebb'es geen gespilt, Daerom my yemant wensch' gerâbraeckt of gevilt: Men heeft my met de tongh besprongen en bestreden, En tot de wraeck geterght; Maer Gods bevel en Reden Zijn stadigh meesteren van mijn beleid geweest, En die mijn' hand ontsagh, heeft averechts gevreest. Mijn onschuld is bepleit; dat 's 't hoogste van mijn wreken; Soo houd ick hem voldaen, en sat van qualick spreken, En quaed doens ongesint, die sijn' verbolgentheit Ten arghsten heeft gevoelt bejegent met bescheid. God heb ick veel vertoornt, geen redelicke Menschen Gerechtelick geperst, mijn' ondergangh te wenschen; Soo schrijv' ick op de deur van mijn ontsloten Slot, Siet Hofwijck daer voor aen: Men vreest' er niet, als God. Het minder ongeval, van plunderen en rooven, En gaet my niet meer aen als Orgelen den dooven; En, of de boose lust uw' handen vergen moght De kunst, die niemand noch op Hofwijck heeft besocht[212], Huys-breker, spaert uw' moeyt; ick kan se niet betaelen; 't Is sottelick gewaeght, daer niet en is te haelen: En 't waer hier over kunst[213] te vinden by der nacht Den buyt, dien ick 'er noyt by daegh en hebb' gebraght. De reiser[214] sonder buyl[215] singht midden in de bossen, En weet, de roover heeft geen roer op hem te lossen; De rijcke wandelaer magh schricken voor geweld, De veilste paspoort is een' borse sonder geld. Mijn bedd' waer stelens waerd: maer daer voor soud ick vechten En, die my niet en steelt met twee vertrouwde knechten, Kan qualick Meester zijn van deken of matras, Daer op ick by der nacht meer als by dage pass': De rest en is geen waer, om by den wegh te voeren; Wie sou een' Schildery verduyst'ren voor de Boeren? Daer is geen heelen aen[216], 't zijn vodden van beslagh, By doncker ongesien, en lastigh by den dagh.

Peurt aen mijn' keucken niet: ick weet 'er niets van waerde: Mijn Bleck[217] en Silverwerck, mijn' schotelen van aerde, Mijn' linnen-kassen kael, verwachten sonder schrick, Wie tegens sulcken winst wil tuyschen[218] om een' strick: Heel Hofwijck is geen proy om lijf en lid te wagen; En died'er sich vergrijpt, sal 't op de leer beklagen, Om yser, overtent[219], om lood, om niet met al, Gelijck de Muys om 't speck, te treuren in de val.

Soo valsch is 't uyterlick, en soo bedrieght schoon schijnen: Mijn vollen inboêl is niet waerdigh om te mijnen, Als 't voor de Lapp'-boer[220] quam: en die van buyten staet, Meent dat een' leyen-dack beduydt een huys van Staet. Och armen! niet van straet, 't zijn schraele leêge wanden, Daer Kluyver[221] en Stê-boo niet wisten wat te panden, Hol als des Meesters hoofd: ten naesten by een' Ton, Als daer de Keiser voor most wijeken uyt de Son[222].

Goê rust dan, grijpend volck! ick wacht te nacht geen' gasten, Daer zijnd'er, die ick wensch my mergen noen[223] verrasten, Min haelens ongesint dan brengens, dat 's gewis, Maer halers metter minn', daer geen' wet tegen is; Huys-dieven van mijn Kass' en mijn' genegentheden, Vijf Zielen wel gehuyst in onverlemde leden, Vijf haelders op een' kerf, die noyt van yser wordt, Soo langh ick niet en vast, en kom geen hemd te kort; Vijf erven van mijn Erf, vijf leken, vijf Copyen Van 't slechte Principael, dat sy, God lof! verby, en Onendelick verby in waerde zijn geraeckt; Vier knechtjens, die mijn' sorgh tot Mannen heeft gemaeckt, Een Meisjen, tusschen moy en lijdelick van aensien, Daer in sich Moeders deughd ontwijffelick laet aensien; Vijf gasten ongenoyt en altijd wellekom, Die my doen wenschen dat den dagh van mergen komm'.

Dit vriendelick gesin onthael ick, sonder pruylen, Van dat sy d'eenigheit, daer in ick soeck te schuylen, Verstoren met haer' jeughd, en roeren Hofwijck om, En maken 't nauwer dan de straet van 't Achterom.

Daer zijn de gasten! flucks den Room-pot uyt den Polder[224], De Boonen van den staeck, de Netten van den solder, De Vyver in 't gewoel, de Snoecken in de Ly, Jan Maertsen in de praem, en elck al even bly (Bly met de volle vanghst, die selden komt te missen Van ongeroofde winst van ongekochte visschen), De Peeren van den Boom, de Lijster uyt de strick, Elck vrolicker als thuys, elck besiger als ick:

Ick besiger als elck, op 't lichten van de Seghen[225]; Wel segen in der daet, die segen brenght op segen, Die stadigh en op niews een' volle Visch-merckt geeft, En tusschen slibb' en kroost van Water-schatten leeft.

Daer vley ick mijn gepeins, en danck Geluck en Reden, Die my een' vette Wey tot water scheuren deden: Tot water, om mijn' erf te rijsen met die stoff, En houden 't winter-peil beneden Huys en Hof. Wel was 't een soete dwangh en een gesegent moeten, Daer door ick Hof en Huys ontsloegh van natte voeten, En gaf mijn' Boomen vry te weiden in het hoogh, Des Winters niet te nat, des Somers niet te droogh: Soo diep en soo ondiep pas als sy moghten sincken, En vinden spijs genoegh, en niet te veel te drincken; En die dien overslagh verdoemden metter haest, Staen d' uytkomst aen en sien, verwondert en verbaest, En d'opkomst staet haer aen, en doet haer met my seggen: Sulck water voor sulck' land, was geld op woecker leggen.

Danck hebb' de volle Vliet haer stadige gevaer[226], Die 't onder-water-volck doet vlieden voor 't gevaer, En in de ruyme stilt van Hofwijcks klaere broecken De stille ruymte met sijns levenstochten soecken; Van binnen veile vrê, voor buytens wilde vreughd Met ongerustigheit, die daerom niet en deught.

Onnoosel stom geslacht, ghy komt u hier vermeiden Gelijck de Land-heer doet: 't is Hofwijck voor ons beiden, Ick schuyl' er voor 't geraes, ghy duyckt'er voor 't getier: Eén insicht, één bescheid, één einde brenght ons hier; Maer, soo ghy spreken kost, hoe soudt ghy my beliegen, Hoe soudt ghy, in de Vliet, 't Hofwycker-hoofsch bedriegen Ontdecken voor den mond van d' een en d' ander' sloot, En roepen: «Siet u voor, daer binnen woont de dood! Het water isser koel in Vijver en in Grachten, Maer heete Ketelen en Roosters staen en wachten Dry voeten van de vreughd: men speelt' er met het net, En die daer slaepen wil, smoort in 't gevierde[227] bedd': Men noodt' er ons te gast, maer om den Waerd te spijsen; Dat 's Hofwijcks en dat 's Haeghs: let op den Raed der Wijsen, En steeckt u in geen gat daer geen gat door en is!»— Die dat bevroeden kan is kloecker als een Vis.

Is 't niet vermaecks genoegh, de Vissen te verrassen, Hoort, Vreemdelingh, en spreeckt genadigh van mijn' plassen: Een Vijver is vol vreughds, al waer hy Visseloos: Let op die Boomkens hier, let ginder op die Roos, En al wat, om den boord van mijn' gecierde grachten, Hofwijcker Hof verrijckt met ongemeene prachten: Een' Roose maeckter twee, vijf Boomkens zijnder tien, Vijf, op het water-vlack, vijf op het land gesien.

Indien ick niet en dool, dit Peerdje treckt noch stijver, En 't is de tweede reis gewoeckert met mijn' vijver: Twee Huysen voor één Huys, twee Eilanden voor één, Is weeldrigh' Alchimy, of ick en kender geen'.

Goud-jagers, hol en dol, en spot niet met mijn' winsten; Sy gaen voor d' uwe verr' of wegens' op, ten minsten; Ghy meent een' dobb'le kans te nutten, en ick oock; Ick teer op schaduwen, en ghy verteert in roock: Mijn' schaduwen staen vast, uw roock en kan maer vluchten, Uw' zijn verdwijnende, mijn' stadige genuchten; Uw' droomen kosten geld, de mijne niet een' duyt, En dueren, dat ghy 't weet, al gaet de Dagh-keers uyt; De Nacht-keers volght'er op, en thoont my weêr mijn' schatten, Soo, dat er een Narciss' sou poogen naer te vatten; En 't waer den Jongelingh vergeven, als hy sagh Al wat ick sie by nacht, en by den vollen dagh:

'k Sie boomen voet aen voet, 'k sie menschen met de voeten, En sonder struyckelen, malkanderen ontmoeten, 'k Sie, of ick meen te sien, de weder-zij van 't Rond, Als of ick in Japan, aen geen' zij Banda, stond: 'k Sie schuyten, kiel aen kiel, met averechtsche vrachten, 'k Sie hoeck en hengelroê versien van dobb'le schachten, 'k Sie Swanen dompelen, en boven 't water uyt, 'k Sie alle dingh noch eens; en, even als 't geluyd, Dat van de bergen stuyt en van de woeste wouden, En van een' hollen Muer, voor soeter werd gehouden Dan Trommel of Trompet, die 't doen doen wat het doet; Soo zijn mijn' schaduwen, of schijnen noch soo soet, Als 't schepsel dat haer baert, en schepselen doet schijnen, 't Is waer, sy gaen te niet; maer sien wy niet verdwijnen Al wat de wereld draeght? en Kroonen en Gebied, En sulcke schaduwen, vergaens' in 't ende niet?—

Zijn alle dingen doot, is 't Vijvertje bevrosen, Ick vraegh mijn' rappe jeughd, of 't qualick was gekosen, Wat waters voor wat gras, een' ry-baen voor een' wey? De Schaetsen swegen 't niet, als 't anders niemand sey: Die schetteren 't my toe, terwijl sy dusend quicken[228] In heen en weder-baen om Hofwijck henen stricken, En doen my door 't gewoel van soo veel beenen sien, Hoe wonderlick verscheelt het poogen van de liên:

Hoe vele naer één wit door vele wegen trachten, En elck door andere; hoe 't werren der gedachten De wereld overkruyst: Kort om, waer uyt ontstaet 't Oneindigh vuyl Papier, dat Kassen overlaedt, Dat boecken swellen doet, daer solderen af stenen, Die d' oude walgen doen, die kinderen beweenen, Van kinds been af verbeent[229] met schrick van wetenschap; Dat schrijven, segh ick, en dit kruysselingh geschrap Van Schaetsen slaen op een: De waerheit is te vinden Door wegen recht en kort: wy soeckens' als de blinden; En swieren gins en weêr, en maken langh van kort; Soo dat een rijs tot Boom, een blad tot Bladen wordt, En bladen tot een Boeck, en Boecken, wilde wouden, Daer wy den overlast soo wel af missen souden, Als 't konstigh opgesont van spijs en overvloed, Die ons doet quynen en den Apotheker voedt. Hoe rijp is dese text, om bladen vol te prêken! Maer 't waer een sot bestaen, het quaed met quaed te wreken, Veel schrijven met veel klaps: mijn' Rijdertjens zijn moê; Sy doen de Schaetsen af, en ick de[230] Venster toe.

Verheught u, Leser-lief, 't is met my omgekomen; Mijn' penn' is afgedicht; vreest voor geen' langer droomen; 't Kan soo voor eens bestaen, en nu ick, uyt gemaelt, Naer schijn en schaduwen tot Schaets-spel ben gedaelt, Soo wist ick lichtelick niet[231] lyvighs meer te vinden, Daerom ick uw geduld aen 't mijne sou verbinden.

Gevalt u, voor de moeyt, van 't kinder-mael te zijn, Wy sullen uw verdriet verdrincken in mijn' wijn; Komt peist'ren in mijn' Hutt' ('k sal 't geen Kasteel meer noemen, Ick ben soo sat als ghy van rijmen en van roemen) Als 't mael te maeghwaert is en 't laken van den dis, Dan sal ick u in 't kort doen sien, wat Hofwijck is, En voeden noch uw oogh met lieffelicker dingen, Dan die ick my vermeet te seggen oft te singen:

Ten Oosten met een Dorp, dat geen gelijck en kent, Ten Zuyden met een' Wey, die tegen 't Veen belendt, En duysent Wandelaers met vier gekloofde voeten, Die Hofwijck met den dagh beleefdelick begroeten, En loeyen my 't bedd' uyt, en roepen, in haer' spraeck: Op, luyaert! uyt de Pluym, en schaemt u van den vaeck! Past op de Peerelen, die in ons' eetsael flonck'ren, Eers' ons 't steil Sonnen-vier komt rooven en verdonck'ren; Daer komt de roover; in de vodden[232]; 't is hoogh tijd! Of denckt: ghy zijt uw deel in ons ontbijten quijt!»— Zuydwestwaert Hoef aen Hoef, en Voorburghs Ambachtsheeren, En Delft, haer' vaste vest, daer hondert Molens keeren, En tuygen, wat' er meels tot soo veel monden hoort, Daer van men 't Straet-gerucht schier binnen Hofwijck hoort: Dan Rijswijck, 't schoone Vleck, dat Princen kon bekoren[233]: Ter Westelicker Son den lieven Haeghschen Toren, En, over 't Broeckerhoy, der Graven hooge Woud, En voorts de witte wal van 't Scheveninger Sout. Kiest venster en gesicht; en weet' er af te seggen: «Dit keur ick voor het schoonst, dit soud ick liefst verleggen», Soo weet ghy meer als ick, die noch een weêrhaen ben, En twijfel, waer ick best mijn' oogen henen wenn'.

Verveelt u 't uytsien, keert; met insien sal ick 't soeten, En doen u in een Kas van Boeren-boeckjens wroeten, Van Boecken uyt de Stadt, van wijsheit in 't Latijn, Of in sijn Moeder, Griecksch, of dat nu Talen zijn: Parijs-werck, en niew Roomsch, of in de ronde lett'ren Van 't prachtige Madridsch, of in het Engelsch quett'ren[234], De Tael van alle Tael, die nergens thuys en hoort, En allom boortigh is; of die m'in Holland hoort; Of in besaeit papier met letteren en noten Van over Zee gebracht, of in mijn' vorm gegoten; In Veêlen, soo ghy 't soeckt, in Luyten, soo 't u lust: Tot dat ghy bidden sult: «ey, gunt mijn' sinnen rust; 'k Ben Hofwijck sat gesien, gelesen, en gegeten; En wend het naer den Haegh: al wilt ghy hem vergeten, 't Is oock een soet verblijf, spijt Hofwijck en sijn' Heer!» Ja (segh ick suchtende), maer was 't voor desen meer.

Soo scheid ick van mijn' vriend, soo breeckt hy uyt mijn' banden, Soo treed ick uyt mijn Touw, soo raeckt ghy uyt mijn handen, Moê Leser, dien ick flus voor d' eerste groete gaf, Nu voor de leste geef: «De groote Webb' is af!»—

Noten:

[1] Hel-ste, helderste, scherpst. [2] Ben er. [3] Eerst «Delfland». [4] ondergrond. [5] De scheiding. [6] zwijgend. [7] Geen vrucht dragende. [8] Met eist beplante. [9] Vatbaar, vruchtdragend. [10] Des, daarvan. [11] onredelijk. [12] verg. boven in III en IV. [13] In zijn oorspronkelijke beteekenis van slecht. [14] Achter, o, voorraad. [15] Overleg. [16] Heel, gaaf. [17] Den weg bijster, mis. [18] kinder- [19] Anders paddestoelen. [20] Versta: in den tweeden en derden graad. [21] vooruitzicht. [22] Stadje. [23] verdeeld. [24] Versta: fidei commis, gelijk H. zelf aangeeft. [25] Voor wassen, groeyen. [26] beveelt. [27] zonder. [28] Van schuld kwijten. [29] David. [30] De bekende Toonbrooden. [31] geholpen. [32] dulden, toegeven. [33] lijden. [34] Ophoudt met staan. [35] asch. [36] brandstapel. [37] Verg. nog 't Liesbosch bij Breda. [38] Prins Frederik Hendrik, als Baron van Breda. [39] Voor woud. [40] toelonken. [41] Anders troepen. [42] Hofmeester. [43] Middaguur. [44] Van de zee omgeven [45] Thans wordt. [46] Tot hei wordt, verdort. [47] Ontnomen. [48] Versta: zijn geweven tapijtbehangsel. [49] Eerst: schilferen en vellen. [50] niet vangen. [51] wil er. [52] De bekende Utricia Ogel, aan welke hij meer dan één dichtjen wijdde. [53] Onverzoenlijk is. [54] bij. [55] Een scheeven mond trekken. [56] bekennen. [57] Zie zijn Bijbelstof, enz. [58] De, naar de kerkelijke overlevering, met pijlen doorschoten Sint Sebastiaan. [59] weigerde, begaf. [60] Anders trilt. [61] De van den Bosch, wel te weten. [62] jacht. [63] Versta: halsbrekend werk. [64] Thans in springen er ontaard; verg. boven dient er, enz. [65] blaar. [66] By, voor. [67] De haagsche bouwmeester. [68] Jacob van Campen. [69] Huygens—als men ziet—deelde in 't Renaissance-vooroordeel zijner dagen tegen de zoogenoemde Gothiek. [70] Eerst: voor mijn lusten. [71] Uit-rooide, uitgroef. [72] Ge-, ontmoeten. [73] Thans niets. [74] Dwaallichtjens. [75] toenaam. [76] iemand's. [77] Versta: de Natuur. [78] Plank. [79] Anders: verg. 't Hoogd. sonst. [80] worden. [81] eerst: sy viel. [82] De scheepspomp. [83] planken. [84] Voor sie om de volgende stomme h. [85] Thans voor 't verlengde reiziger in ongebruik geraakt; men mocht er echter 't vrouwelijk reizeres voor 't wanhebbelijk reizigster wel van gaan bezigen. [86] Thans morgen, gelijk worden voor werden. [87] Omdat G. s d. [88] Opgelegde taak. [89] Voor dacht, gelijk broght voor braght, enz. [90] Gebeurt, gelukt. [91] kracht. [92] Voor veilig. [93] Als steeds voor na. [94] afgetobt. [95] Denkt, dat ik mij honderd jaar ouder heb gesteld. [96] Beschutters. [97] sa Prinsen heerlijkheid en slot. [98] Perziken. [99] Eerst confituren. [100] Voor veiliger [101] Eva, in 't Paradijs. [102] monden. [103] niets. [104] wordt. [105] mist. [106] Bonte, veelkleurige. [107] Onschuldige. [108] spijst. [109] Tering naar nering. [110] geprezen. [111] Ongerepte groen. [112] Versta: de zingende vogeltjens. [113] Verstellen. [114] Beuk. [115] Toespeling op zijn bekende Hekeldicht. [116] De bekende haagsche straten. [117] Versta: in den pas geeindigden 80 jarigen vrijheidsoorlog. [118] Versta: het Engelsche, na de onthoofding van Karel I. [119] Die van Engeland, Schotland, en Ierland. [120] De bekende zaal op 't Binnenhof. [121] Eerst: mijn. [122] Thans toen. [123] De Apostel Paulus. [124] Zacheus, de tollenaar uit het Evangelie. [125] Eerst: En 't moeyelick geweld van schrale winterwinden Te weeren van myn Plein. Daer heb ick my verpraet: Sy syn nu hondert jaer, en overlangh in staet. [126] nabij. [127] Scheuren. [128] kleinigheid. [129] Paddestoel (Duivelsbrood). [130] Zoo, indien. [131] Onbetaste. [132] Versta: bitter. [133] erken. [134] onverkwikkelijk. [135] Versta: tegen zijn heeren in verzet. [136] 1618. [137] schuw. [138] behalve. [139] verschillen, schelen. [140] dwaallicht. [141] door en door. [142] harde [143] Eenvoudige. [144] knarbeentjens. [145] Versta: den dood met zijn seis. [146] Als een rosmolen. [147] camperfoelie. [148] Thans veelal tot belachte verzwakt. [149] bloem (eig. madelief). [150] Anders tier. [151] Voor landwaart. [152] git. [153] Borstlap. [154] Het later zoo beruchte Groenezootjen. [155] verwenscht. [156] tusschenbeiden. [157] Voor als er. [158] Voor een mensch. [159] zoo. [160] Versta: 't zilvergeld. [161] Eerst: al dat hy derft. [162] palei, pijn paal; versta: met dwang. [163] geweten. [164] stugge. [165] Versta: de schuinsche richting, waarin zich de zoogenoemde Raadsheeren in 't schaakspel bewegen. [166] wedergâ (verg. 't fransche en engelsche Pair). [167] Voor veilig. [168] Het vijftal zijner spruiten. [169] dobbelsteen. [170] Niets tegen. [171] Keeren. [172] Goud-of zilver-geld. [173] macht. [174] vrolyk moê-gemaakt. [175] nasmaak. [176] Vereenzaamde. [177] effen. [178] Heen-en-weêr varen. [179] Het schuit-jagertjen. [180] Anders bladen; [181] overroemen. [182] Die in Haarlem en Leiden. [183] Schippers-plattelandsch voor bruggen. [184] Als of ik die stond aan. [185] Lui en ledig. [186] Koutte, keuvelde; verg. 't fr. causer. [187] Af, van. [188] Voor men. [189] Truweel, truffel. [190] Trezoortjes, geldkistjen. [191] leelijk. [192] Denken, peinzen. [193] Daar 't niet zoo te ramen is, of men vindt zich van de eene of andere zij belaagd. [194] Bekrachtigen. [195] alles. [196] Zijn keur voldaen. [197] Verklapt, versnapt. [198] zotten. [199] Meen, stel. [200] toereiken. [201] lage. [202] Bij manier van doen. [203] Versta: muts van sabelbont. [204] Kabinetjens met goudleeren behangsel. [205] Versta: zijn achterpoort, achterste. [206] Met geweld onderdrukken. [207] Toen hij er in 't gevolg van Aersen van Sommelsdijck, geweest was. [208] Zonder gespannen pees. [209] Versta: vier beeldjens. [210] Anders ketting, keten. [211] Thans wordt. [212] Beproefd. [213] Meer dan kunst. [214] Thans steeds in den verlengden vorm reiziger gebezigd, doch waarvan men 't vrouwelijke reizeres wel voor 't wanhebbelijk reizigster mocht aannemen. Zie boven. [215] geldbuidel. [216] 't Is de moeite van 't helen niet waard. [217] blik. [218] Ruilen (verg. 't Hoogd. tauschen). [219] overtind. [220] Uitdraagster, opkoopster. [221] gerechtsdiender. [222] Versta: die Van «Diogenes, den wijze, Die woonde in een Vat», als 't bekende liedjen luidt. [223] Morgen middag. [224] Versta: de polderweî. [225] Vischnet. [226] In den zin van varen. [227] Versta: met vuur geheet, in zinspeling op dat, met de beddepan verwarmd. [228] Fraaye krullen. [229] Verstijfd. [230] Naar 't oorspronkelijke geslacht van 't Lat. fenestra; later, door verschepping der d verkeerdelijk onzijdig geworden, gelijk feest, beest, enz. [231] Thans niets. [232] Plunje, kleêren. [233] Blijkens het thans gesloopte huis te Nieuwburg, waar in 1697 de vrede van Rijswijk gesloten werd. [234] Niet, met Bilderdijk, met quoth in verband te brengen, maar als geluidnabootsend woord te verstaan.