EERSTE AFDEELING.
Reading edition
(Het tooneel ver-beeldt het pothuis van een kruier, laag van verdieping, met een vervelooze binten-laag. In den haveloozen, gecementeerden achtermuur bevindt zich een langwerpig tuimelraam met vale gordijnen. In den hoek, rechts van achterwand en zijwand, een ombuigende trap met onderdeurtje, tot de straat toegang gevend. Tegen die trap aan, langs de rechterzijwand, twee bedsteden. Onder het tuimelraam een ijzeren ledikant. In den linker-hoek van achterwand en zijwand lijnen waaraan de wasch te drogen hangt: heel voor een slap gespannen beddelaken. De linkerwand, met een verschoten behang, toont naden van gespleten planken. In het derde plan van die wand de afvoer voor de gebarsten potkachel. Daarnaast, tweede plan, een ladenkastje met heiligebeeldjes. Tegen het beschot, éérste plan, een lompe tafel, waarboven een flauw-brandende petroleumlamp. Meer naar de zijde der bedsteden een kleinere withouten tafel, die voor werkbank dienst doet en door een eind kaars in een flesch belicht wordt. Aan de bovenbinten hangen eenige kleinere takels. Late Februari-middag. Zwakke schemer door de gordijnen van het tuimelraam).
Eerste Tooneel.
Thijs, Jacob, Sien.
Thijs (door het tuimelraam een hijschtouw vierend, dat Jacob langzaam bost). Meer van ’t bed van de jongen afhoue—al de smurrie valt op de deken …
Jacob (norsch). Droog zand. Vooruit maar! (bost een poos voort). Verroest, komt ’r geen end an?
Thijs (wiens voeten en broekspijpen alleen zichtbaar zijn). Zee je wat?
Jacob. Of d’r gedorie geen end an komt?
Thijs. ’k Zal maar ja zegge—anders krijg je ’t wéer op je heupe—’k versta geen woord …
Sien (bij de tafel ’n kous stoppend, schel:) Of ’r geen end an komt, vader, vraagt-ie!…
Jacob. Of-ie ’t zoo niet gehoord het!…
Thijs (op de knieën, het hoofd door ’t raam stekend). Wat smoes jij toch? Denk je da’k luistere ken met die herrie op straat?… (tot Sien verwonderd). Jìj hier?
Sien. Nee—’n ander!
Thijs. Werkt de febriek niet vedaag?
Sien. De febriek jà—wìj niet, hahaha!
Jacob (tot Thijs). Blijf nou niet op de lijn legge, vader!
Thijs (opstaand, grommend). ’t Is ’n merakel, ’n gedonder van de andere wereld … Daar komt de takel! Pak an.…
Jacob. ’k Ken ’r niet bij. Wacht! (stapt op ’t bed).
Thijs. Mot je met je vuile poote op de deken stappe! Is d’r geen trap?
Jacob. Je geeft ’m ommers hier an—en dan zàl d’r ’n deuk in weze—dan zàl-ie minder glad in z’n nest legge—ik leg wel vier maande voor hem op de grond, goddoome … (springt van het bed, smijt touw en takel in den hoek bij de trap).
Sien. Toe maar! Mot de takel stuk?
Thijs (op de trap). En waarom ben jij niet na de febriek?
Sien. Waarom?… Omdat we …
Thijs (ongeduldig). Omdat we!… Omdat we!… Is ’t alweer mis?
Sien. As je ’t zoo wéét—wat vraag-ie dan?
Thijs. Ik waarschouw je às d’r wat gebeurd is!
Sien (onverschillig). Hoor! De paar cente die ’k verdien—(even oplevend) wié het ’r in de laaste tijd alleen ingebracht?—worde me met ’n snauw afgenome! En as me met z’n alle ’n middag vrij neme om de koningin te zien rijje, krijg je ’t op je brood of je van de straat opgeraapt ben! Me zorg, hoor! Tot ’t me de keel uithangt …
Thijs. Bè-je met z’n àlle vortgebleve …?
Sien. Dat zeg ’k toch …
Thijs. Zonder te vrage …?
Sien. Laat-ie ’r wat tege doen!..
Thijs. ’t Is goeie …
Sien (opvliegend). Wat is d’r goeie? Mot ìk spelbreker zijn, as d’r tweehonderd gelijk de koningin wille zien …?
Thijs. ’t Is goeie! (gaat bij Jacob aan ’t werktafeltje zitten)… ’t Is goeie—maar de weerlicht zal je hale, as d’r mot van komt … De koningin zien rijje—de koningin zien rijje—As ze je niet an de dijk zette, houe ze ’n dag loon in! (wrokkig)… of we daarmee kenne smijte …
Sien. Of ik ’t helpe ken, dat niemand anders verdient! Laat me niet alleen sappele!…
Thijs. ’t Is goeie.
Sien. Alles vreet ’r van mee …
Thijs (dreigend-van-stem). Ik zeg dat ’t goeie is!
Sien (Jacob bedoelend). Toe hij de kast in most, het-ie niet zooveel motte hoore as ik—om ’t minste geringste …
Thijs. Is ’t gedaan? Toe hij …
Jacob. Geef ’r geen asem …
Sien (de gestopte kous aantrekkend, den voet op den matten stoel). Nou mot diè ’n duit in ’t zakkie doen (nijdiger). Geef ’r geen asem … Da’s ook ’t eenige wat ’r te geven valt (bij den buurman opjoeling van vrouwen-gelach)… Die lache teminste … Die hebbe lol in d’r leven … Hier knies je je dood … Niet één van de meide op de febriek het zoo’n zuur bestaan … (de potkachel porrend). Ken mijn ’t schele!..
Tweede Tooneel.
De vorigen, Lammersen.
Lammersen (over de onderdeur). Hahaha! Hahaha! ’k Lach me ’n kriek, hahaha! Heb-ie de meide gehoord? Hahaha! (zich inhoudend)… Slaapt de jongen?
Thijs. Nee. Nee, kijk maar niet—leit ’r niet in—is met z’n moeder uit.
Lammersen (de trap af strompelend). Uit?… Uit?… Is-ie zoo’n end op streek?… Verrek die beroerde trap … As ’k me daar niet grijp, leg ’k op me achterwerk, hahaha!… Werachtig de dolle rakker het ’m gesmeerd!… Loopt-ie op krukke?
Thijs. Nee—z’n moeder rijdt ’m in ’n wagen …
Lammersen. Mocht dat voor de meester? (Thijs knikt)… Dan haalt-ie ’t ’r bovenop, Thijs, dat zeg ìk jou.
Thijs (het hoofd schuddend). Voor Jan groeit geen kruid meer—néé … (er wordt tegen de linkerwand gebonsd).
Lammersen (schaterlachend). Hahaha! Hoor je ’r tekeergaan? (tegen het beschot pratend) Hou je gemak maar, schele! Nou heb ik de tijd, hahaha!…
Sien (lachend). Zit ’r een opgesloten?
Lammersen. Ja, hahaha! De schele! In ’t kolenhok, hahaha! Alles mot ze me vrouw overklappe, hahaha!—as ’k ’n bak met de meide opzet—(nieuw gebons)—ga maar op de turve zitte, hahaha!—nou heb ’k de sleutel in me zàk, hahaha!—Hoe is-ie?
Thijs. ’k Wou dat je mijn zorg had …
Lammersen. Wat ben jij gul! Schiet ’r niks anders op over?… Vanmorrege hebbe de meide en ik ons ’n dubbele breuk gelache … Me hadde meeningsverschil—me vrouw en ik—over de duvel mag wete wat!—enne toe liep zij as ’n spin zoo nijdig de keuken in … „’k Ga eiere koke, kles maar toe!” zee ze. „Goed”, zee ik: „maar kook ze hàrd—dan hebbe me vijf menute rust!”… Hahaha! Hoe was-ie?…
Sien (lachend). ’k Ken merke da-je vrouw niet thuis is!
Lammersen. An me humeur?
Sien. Dat de meide zoo tekeergaan …
Lammersen (terwijl boven ’n winkelschel overgaat). De segarewinkel boven het ’n schel om te waarschouwe as ’r onraad is—ik vier, en de schele is vijf, meide, die lache en d’r bek niet kenne houe tòt ze onraad hoore, hahaha! Zóo as ’t hiernaast muisstil wordt, weet ik hoe laat ’t is! Ja, ja—as een van ons tweeën ’n oog dicht komt te doen—ga ìk met Toos, die de meidemutse opmaakt, trouwe.…
Sien. Dan zou ze je eerst motte—met je.…
Lammersen.… Sjeneer je niet … je manke poot, hahaha!… Denk jij da-ze op ’t stadhuis geen boterbriefie geve, zoolang je je twee voorvingers nog opsteke ken? Na je voete kijke ze niet, hahaha!—As je zoo’n buregerucht maakt, schele, zet ’k je op water en brood!—Da’s ’n sallemander—d’r eigen moeder zou ze verraje—én d’r eigen jongen—às ze d’r een met geld toe krijge kon!
Sien. Jonges, jonges—zoo leelijk kè-je niet weze of an elleke vinger tien.…
Lammersen. Jij! Ja, jij! Jij an elke vinger ’n devisie!
Sien. Hoeveel benne dat ’r?
Lammersen. ’n Devisie op oorlogssterkte da’s.…
Derde Tooneel.
De vorigen, vrouw Lammersen.
Vrouw Lam. (bukkend bij ’t tuimelraam). Is ’t je in je kop geslage, om een van de meide in ’t kolenhok op te sluite!…
Lammersen. Bliksems, ’k heb de stilte niet gehoord …
Vrouw Lam. Toe, de sleutel, halve gare! Of d’r niet genoeg gedagdiefd wordt!
Lammersen (mikkend). Daar komt-ie, patroon!
Vrouw Lam. Dat mot je nou nog is uithale, halve gare—’n kind van ’n jaar doet wijzer! As je maar vortmaakt, verstaan! Je mot na de Prinsengracht! (af).
Vierde tooneel.
Thijs, Jacob, Sien, Lammersen.
Lammersen. Nee—nou is de lust ’r ’n beetje uit, om te zegge hoeveel d’r in ’n devisie op oorlogsterkte gaan, hahaha!
Thijs. An jou ken ’k nóóit merke, of je ’m om heb of niet.…
Lammersen. Da’s ’t voordeelige van ’n manke poot, hahaha! Ik schommel toejoer! Man, as je wist hoe goed láche is, da-je ’r de trane van in je ooge krijgt! Ik heb meer gehuild as juillie bij mekaar—van de bakke die ’k uitgehaald heb en van de beste moppe die ze me vertelde …
Thijs. De een dit, de ander dat—ik ben vedaag in ’n bui om me eeuwig te ergere.…
Lammersen. Om je eeuwig te ergere? As je niet getrouwd was—met ’n best wijf, da’s verdomd waar!—zou ’k zegge: haal je wat an!
Thijs. Nou! Nou! Je vrouw is in de grond ’n redelijk mensch.…
Lammersen. Ja, in de grond, hahaha!
Thijs. Dat lacht—dat het schik in z’n leven—bij God as ’k ’r dát van snap.… Ik heb me in geen jare en jare zoo oud gevoeld as de laaste twee maande. Alles ineens bij mekaar—(op Jacob wijzend)—dat met hém—schei d’r nou uit, jongen: je bederft je ooge bij die kaars!—dat met de wilde duvel van ’n Jan, die nooit meer ’n poot zal kenne verzette as-ie ’t ophaalt—dat met haar.…
Sien (vinnig). Wat met mijn! Wat nou met mijn!
Thijs (grommend). Niks met jou dan—niks—niks met de dienst op de Gracht die je uit most.…
Sien. ’n Dienst, ’n dienst—niet te vrete.…
Thijs. Dan toch meer as hier.…
Sien. Niet te vrete—en ’n loon, ’n loon—dankie hoor!…
Thijs. Met weinig mot je overal beginne—as je geen begin maakt.…
Sien.… Nou zou ik …
Thijs. ’t Is goeie—hou je mond! Ik ben bezig … Vecht ’r tegen—nou is ze op de febriek—en as ’r moeder ’r niet af en toe lam slaat.…
Sien. Jewel! Jewel … To-’k ’t verdij …
Thijs.… Zou ze de jonges de woning in slépe …
Sien.… Dat lieg-ie!
Jacob (dreigend). Is ’t gedaan?
Sien. Laat ’m dan niet liege.…
Jacob. Is ’t gedaan?…
Thijs. Lach jij daarbij!… Ik heb me vreugde opgekend. Bij de bakker, ho-maar. Bij de groenteman voor aarpels ho-maar. Me gróóte takels staan in de lommerd—as ’t met Mei in de verhuizinge loopt zit ’k ’r zonder. Sture ze je zoo’n baldadig kind met ’n kapotte ruggestreng thuis, dan sloof je je de eerste weke uit, om ’m op te kikkere, om ’m wat mee te brenge—maar na vier, vijf maande ellende, zonder ’n karwei van belang, zonder haast ’n brief of ’n boodschap—wordt ’t ’n kruis—begin je te verlange.…
Lammersen. Ho! Ho! Nièt uitspreke—daar zou je later spijt van hebbe … In ’t Gasthuis ha-je toch vrije behandeling …
Thijs. Daar wou z’n moeder niet an—die wou ’m in d’r éige arme late sterve—toe we dachte dat ’t ièder oogeblik gebeure kon … Vijf maande—vijf—de tweede October stong de brankaar voor de deur—vedaag houe we an de zevetiende Febrewari—vijf maande krom legge van zorg—stukkies vleesch en eiere voor versterking—en (Jacob bedoelend) hij op de grond om in de bedstee ruimte te make—en schuld, schuld overal … En dat om ’n onnoozele vlieger van twee cente, die zoo’n wilde rakker uit ’n boom wil hale. Denk ’r is na—om ’n vlieger van twee cente—en nog niet eens van z’n eigen …
Lammersen. Ja, ’n ongeluk leit in ’n klein hoekie—en nou geloofde wij nog da-je de laatste dage ’n bonk duite met je brug na ’t ijs verdiend had.
Thijs. ’n Bonk!… Negen en tachentig kopere cente in twee dage … Gister ’n plasregen—straks is d’r ’n schuit doorgetrokke … ’k Ben me heele leven met alles te laat geweest …
Lammersen. Net as ik—de eenige keer da’k te vróég was—was voor ’t stadhuis, hahaha! Kerel laat je kop niet hange!
Thijs. Jij het makkelijk klesse—jij laat je vrouw en de meide ’t werk doen …
Lammersen.… Ik trek de rente van me poot, hahaha! Reken is an wat ’n boffer: as me poot niet tusschen de mechien bekneld was geraakt en de krant me geen vijfhonderd guldes uit had gekeerd, zou ’k me patroon niet in d’r wasch- en strijkinrichting hebbe kenne koope … Voor twéé voete ha-’k duizend guldes gekrege—duizend, hahaha!—ha-’k nòg ’n zaak kenne overneme—’n bankierszaak, as an de overzij, hahaha!—kamerde ’k ’n juffrouw as de notaris-van-de-hoek; hahaha … Toe-’k uit ’t Gasthuis kwam, ha-’k de keus tusschen ’n waschinrichting—ansjeen mesjon weduwe Knolleboer—en ’n vlooie-theater—maar dáar most ’k niks van hebbe—want zóo as me d’r binne kwamme sprong de eerste artist op me over, hahaha!
Sien (schaterend). Jessis, waar haalt-ie ’t vedaan!
Lammersen. Verdomd—met zoo’n saltemurtale!
Thijs. Hahaha, gekke vent!…
Jacob. Hahaha … Die ha-je onder ’n stolpie motte beware …
Lammersen. Zoo mag ’k juillie zien, hahaha! Da’s al-z’n-leven de eerste maal dat hij lacht na z’n luchtkuur in de nor …
Jacob. Daar hap je nog al lucht …
Lammersen. Toe Aal ’t zoo op d’r longe te pakke had, dat ze d’r verstand haast uithoestte, zee de dokter: as d’r niet gauw warmte komt, mot ze àndere lucht hebbe. Goed, dokter, zee ik: as de lucht van zeep en loog niet voor d’r deugt, zalle me ’n káásnerinkie beginne—je had z’n gezicht motte zien, hahaha!
Sien. Hahaha! Schei uit! ’k Krijg d’r pijn van in me zij …
Jacob. Wat ’n malle duvel … Hahaha!
Vijfde Tooneel.
De vorigen, Bet en Jan.
Bet (boven aan de trap). Help-ie effe, Jacob?
Lammersen. Wil ìk ’n handje?…
Bet. Jij? Nee, hoor—daar komme ongelukke van op de trap (tot Jacob, die de onderdeur openstoot). Zal je zachies, jongen? Nee, niet zoo wild! Anders doe je ’m zeer. Laat ik je nou …
Jacob. Doe jij ’t of doe ik ’t?
Bet. Leg je arme om z’n hals, Jan—zoetjes an—pas op de leuning …
Jan (op de trap pratend, druk van genot). Hè! Die was fijn, hoor, vader! Me hebbe de koningin gezien met viér knolle d’r voor … Au! Au! (huilerig). Jij douwt zoo verroest!…
Bet (angstig). Kijk uit, Jacob …
Jacob. Hou dan je kop toe tot je in bed leit!
Jan. Nee—niet daalijk in bed …
Bet. Nou niet je eigeste zin, Jan—je het leut genoeg gehad, watte? (tot Jacob). Nee, effe nog ophoue … ’t Kussen leit in de wagen …
Sien (toeschietend). Blijf maar—daar komt ’t!
Bet (moeilijk vangend). Maak ’r nou geen lolletje van … Kè-je ’t niet in me hande geve!… Strijk ’m Jacob. Zoo. Zit je goed? (z’n wangen streelend). God-nog-an-toe kind wat benne je koone heet. En mijn hande benne haast klompies ijs van ’t douwe … Dag Lammersen. ’k Dacht ’t wel buiten toe ’k ’t lache hoorde … Laat mijn ook maar is lache (verbaasd tot Sien). Ben ik zoo laat of ben jij zoo vroeg? Hoe ken ’t da-je al thuis ben?
Thijs. Kolder in de kop om de koningin te zien—al de meide van de febriek vortgebleve …
Bet. Vortgebleve … Zonder de dirrekteur te vrage?…
Sien. Wat zou ’t as me ’t met z’n alle …
Bet. En je dagloon? (dreigend). En je dagloon?… Zou je zoo’n dier niet … Vooruit ga de wagen bij Nelisse werom brenge, vooruit of … (heft de hand op).
Sien. ’k Ga toch al …
Jan. Moeder—me lintje leit ’r nog in …
Bet. Wat voor lintje?
Jan. Me oranjestrikkie …
Bet (aan de trap). Geef eerst z’n strikkie—lammenadige meid! Vortblijve! (tot Thijs) Hei-jij daar niks van gezeid?
Thijs. ’k Ken net zoo goed blaffe—doe ’r wat tegen!
Bet. (het strikje vangend en het Jan op z’n kiel stekend). Daar—jij je strikkie … As die op de febriek gedaan krijgt—God-nog-an-toe, dan vraag ik jou!…
Lammersen. Wou je ’n meid van achttien in ’n vloek en ’n zucht verstandig hebbe? Laat ze maar eerst trouwe—dan wordt ze vroeg genoeg, vroeg zat, wijs.… En hij ken toch niet al de meide gelijk na huis sture.… Van wie hei-je je strik, Jan?
Jan. Van de sigare-winkel, boven—’n pakkie van vijftig het-ie ’r voor losgemaakt—en strak krijge me blomme, waar moeder? (zij knikt).
Thijs. Wat motte me met blomme?
Bet. Over van d’r kopere feest. Hij zou d’r door Riessie late anreike.…
Jan. Hei jìj de koningin gezien, Jacob?
Jacob (grommend, weer aan ’t werk). Nee!
Lammersen. Of rooie Jacob de koningin is weze zien, hahaha!
Jan. Wij fijn hé, moeder?… Tweemaal!… Bij ’t Museum eens—en bij de Schans nog is, waar moeder?… En ’n bakkies ’r achter, vader—’n bakkies met zoo dik de epaulette van goud—enne ’n smerisse op hengste—enne slaan as die eene knol dee!… De vlag van de sigare-winkel zit an de takke van de boome vast, vader … As ’k beter wor—bijtijds watte?—ken ìk ’m los make, hé?…
Thijs. Om weer na beneje te blikseme, aap—en nog is je rug te breke.…
Jan (luidruchtig). Hù! Hù!… As d’r geen smeris op me hiele zit, klim ik zoo hoog as de afleijer op de toren (uit de kom drinkend die Bet ’m voorhoudt). Da’s lekker, hoor! ’k Heb ’n dorst of ’k haringkoppe gevrete heb. Nog ’n scheut, moeder!
Bet. Nee. Zoo’n boel is niet goed—kind, wat zweet je of je gehold heb.…
Jan. Geef nou nog wat! ’t Kost ommers niks!… Een met ’n steek van goud op het me gedag gezeid, vader … Die dee zoo.… En de voorste mensche gonge nog opzij, vader. Ze zeeje allemaal: laat die jonge met z’n lamme beene nou kijke.… As juillie maar geen lamme beene krijgt zee ik—dankie moeder (drinkt gulzig de tweede kom, die Bet ’m voorhoudt, terwijl voortpratend)… Enne ’n kerel met zoo’n dikke buik hè-’k telkes an z’n jas getrokke of ’n ander ’t dee—’n nek had-ie as ’n speenvarreke, hèhèhè!…
Bet. Nou stop ’k je kussen wat in—en dan wees je niet zoo druk—je leit anders weer de heele nacht wakker …
Jan. En me benne in ’t Vondelpark geweest, zeg (het laatste tot Sien, die weer de trap af komt). De zwane hadde zoo’n kleine plas om in te baje—de rest lee nog toe … Met z’n tweëe liepe ze tot an de wagen—enne ’n honger as ze hadde! De korste brood vratte ze zoo uit je poot. Wedde da-jij ze niet uit je poot durft late vrete! Heb-ie die hond gezien, moeder, die de mannetjeszwaan in z’n lurve wou neme?… Dan maakt-ie met z’n vlerke zoo’n bereddering da-je je ooge mot dichtknijpe van de wind.… As ik ’n zwaan was, zou ’k die krenge van honde ’n tik voor d’r bek geve da-ze d’r scheel van zagge!… Wat leit ’r ’n zand op me deken. Toe maar.…
Bet. Gelijk het-ie.… Hoe komt ’r nou zànd?…
Thijs. Me hebbe de lijn van de brug door ’t raam gevierd.
Bet (het zand wegslaand). Of ’t niet langs de trap had gekend! (grommend) Werachentig, zóo as ’k van huìs ben.…
Thijs (tot Jacob). Wat zee ’k?
Jacob. Dan mot je ’t maar erges anders neerzette.… Je ken je níet roere.…
Bet (nijdiger). Staat ’t jóú ín de weg?…
Jacob (bot). ’t Staat mijn in de weg—ìk leg as ’n hond.…
Bet (met bedoeling). Mijn staat zoo’n bóél in de weg—zoo’n bèrg waar ’k me mond over hou.… Je het wel erger gelege—as hiér op de grond.…
Jacob (ingehouden). Begint ’t gemier weer?—’k Hèb beroerder gelege—zés maande—smijt ’t me voor me voete as je d’r lol in het.…
Bet (tot Lammersen). Da’s nou ’n man van bij de vier en twintig, die ’n ziek schaap nog geen liggíng gunt.…
Jacob. Dat doe ’k wel.…
Bet. Dat doe je níet.…
Jacob (driftiger). Dat doe ’k wèl.… Maar as je ’m na ’t Gasthuis had late brenge—as de dokter zee—en niet zoo’n kop had getoond van af October, zou alles anders zijn geloope—(tot Lammersen) je ken me geloove: ’k heb verdomd remathiek in me poote van ’t legge op de grond—’k ken de messe haast niet tege de slijpsteen houe.… Da’s me klacht.…
Sien (koffie die ze terwijl gezet heeft in de kommen schenkend). Kruip dan in de bedstee, neetoor en jammer zoo niet—mijn me zorreg om op de grond te slape.…
Thijs. En mijn ook. Ik heb in geen weke ’n oog toe gedaan. Zoo as ’k leg, mot ’k prakkezeere—nee ik geen koffie—dan zie ’k heelemaal geen kans …
Lammersen (slurpend)… Voor wat?
Thijs. As ’k koffie drink ken ’k geen seconde slape …
Lammersen. Hahaha!—Da’s bij mijn ’t omgekeerde—as ik slaap ken ’k geen koffie drinke, hahaha!
Bet (lachend). Daarin ben jij de eenige niet!
Lammersen. Dat zit nog! Aal—merk je hoe stil de muize hiernaast benne nou de poes op de loer leit?—Aal ken van alles as ze slaapt—tege mijn gaat ze hardop tekeer in d’r dróóme, hahaha!—en ik zelf pruim van gewoonte de heele nacht door … Mot je?
Thijs. Nee.
Jacob (uit de toegestoken doos ’n pruim nemend). Dankie (hamert een nagel in ’n schaar).
Jan. Laat-ie ophoue, moeder—’t dreunt zoo door me harsens.…
Bet. Of-ie niet ken ophoue, Jacob?
Jacob. ’k Ken ze toch niet zoo aflevere! Stop je vingers in je oore, jò—drie tikke en ze benne d’r … Hou is vast, vader.
Bet (Jan de kom aan de lippen zettend). Zoo hoor je niks—zuinige slokkies—niet zooveel gelijk.…
Lammersen. Da’s de pest voor ’m.
Bet. Ach kom—enkel de bojem met sachelien—zuig maar op ’t brokkie, Jan.
Jan (naar de zij van het raam roepend). Dag mottige!
Lammersen. Tege wie hei-je ’t, jò?
Jan. Tege de lantaarn-opsteker … Kijk maar: een, twee, drie, hup—enne ’t lichie brandt—Da’s zoo’n kreng! As je ’m met ’n urret in z’n nek blaast, laat-ie z’n lantares in de steek om je na te zette … Da-was ’n keet, hoor!
Thijs. Ja—en ’n keet was ’t ook—’k zou d’r maar niet zoo groos op gaan!—da’k je van ’t pelisiebero heb motte afhale voor ’n verbaal voor de ingesmete spiegelruit … ’t Is zóó’n duvel geweest, Lammersen, dat ’r geen dag zonder de een of andere schooierstreek voorbijging—en as-die ’t nou nòg flikke kon, ha-je nog last met ’m.…
Jan. Hù! Hù!… Nou doene ze me lekker niks met d’r verbaal … Ze benne ’t lang vergete.…
Thijs. Jou doene ze niks, nee—mijn dubbel as ’t voor ’t Gerecht komt—daar snapt-ie nou niks van, zoo’n kind!
Jan. Dan mo-je me maar ’n paar weke late bromme, vader … Wat zè-jij, Jacob?… Ken ik ’t hellepe as-die door ’n ruit keilt! En d’r wàs al ’n barst in.…
Thijs. Ja, ja—’t is goeie.…
Zesde Tooneel.
De vorigen, Riesje Bonnet.
Riesje (over de onderdeur).—Vollek!
Jan. Vollek, vader!
Thijs (bij de trap).—Wie daar?
Riesje. Kompelement van pa of je effen.…
Bet. Kom d’r in, kind.
Riesje. Nee, juffrouw—pa wacht ’r op—of je effen twee kissies sigare weg wil brenge met de quitantie d’r bij.…
Thijs. ’k Trek me jas an en ’k veschijn!
Jan. En me blomme, Riesie?
Bet. Daar mag-ie niet om vràge.…
Jan. As ze nou toch beloofd benne!
Riesje. We vergete ’t niet, Jan! Je krijgt ’r ’n heele zooi.…
Jan. Help-ie ’t dan nog is onthoue?
Riesje. Beloof ’t, hoor! Dàààg! (af met Thijs).
Zevende Tooneel.
Bet, Jacob, Sien, Jan, Lammersen.
Bet. Wat ’n meid voor amper twaalef!
Sien. Maar witjes—zulleke binnevetters motte d’r nog gebore worde. Ze leve van wind om te potte! As vader zich nou wèl in ’t zweet loopt, ken-ie drie-, viermaal voor z’n kruierscente werom komme.…
Bet. Motte die ook weer over de hekel? Het-ie niet twee keer ’n flesch wijn gezonde om te versterke?…
Sien. Die jij en vader uitgedronke hebbe, hahaha! Wij mochte d’r na kijke.…
Bet. Mocht hij voor de dokter, taddik!
Sien. Is hìj ’r dan door angesterkt!… Laat-ie liever op tijd betale.…
Bet. Ver zel je met zoo’n giftige tong komme! Werachentig ’t is waar, buurman—me hebbe beste mensche an ze. Toe ze d’r kopere bruiloft vierde—eergistere—het Jan ’n borretje soep gekrege, met vleeschballetjes ’r in—waar Jan?…
Jan. Fijn hoor! ’k Hè-d’r de heele nacht van wakker gelege! ’t Vet zwom d’r op!
Bet. Enne toe nog is ’n reep taart in de avond—waar, Jan?
Jan (klukkend van genot). Met zullekke ende sekade! ’k Wou dat-ze morrege weer twaalef jaar getrouwd ware!
Lammersen. Dan kom ìk met me eene poot an de beurt, Jan!
Jan. Dat kè-je an je hart voele! Hù! Jij krijgt ’n pakkie pruimtabak! Voor jou bakke ze geen taartemik! Hèhèhè!
Lammersen. Je ken niet wete, rakker, wat ’r voor mijn in ’t vet leit. Afkloppe! Afkloppe! D’r leit wat anders as tulband in ’t vet.…
Achtste Tooneel.
De vorigen, Aaltje.
Aaltje (opgewonden de trap af haastend). Jewel! Jewel! Docht ’k ’t niet! Hé-’k niet gezeid da-je na de Prinsegracht mot! Wij sappele ons dood—en hij: ’n boodschap is ’m nog te veel!
Lammersen. Voor jóú is me niks te veel, patroon! As je van kastanjes geen last van je galsteene kreeg, haalde ’k de kastanjes van de hééle wereld voor jóú uit ’t vuur.
Aaltje. ’k Ken jouw vuur misse.…
Lammersen. ’n Waschvrouw zònder vuur, da’s ’n bakker zonder deeg!
Aaltje. De schele in ’t kolehok opsluite! Ze moste jóú opsluite, maar erges anders.…
Lammersen. Die hé-’k pas voor d’r jaardag ’n half dozijn frontjes-voor-mezelf kedo gegeve!…
Sien. Voor jezellef? Daar hè-jìj veel an gehad, Aal!
Aaltje. Nou? As je te lui ben, zeg ’t dan maar ineene! Z’n verstandskieze mot-ie nog krijge!
Lammersen. Hahaha, as d’r geen lood in zat was ’k ze al voor ’n eeuw kwijt! Welk nommer van de Prinsegracht is ’t patroon?
Aaltje. Dat zei je wel hoore! Me zelle voor jou ’n ottemebiel neme.…
Lammersen. ’n Ottemebiel voor de schoone waschies met ’n sjefeur—ga jij mee rondbrenge, Sien?
Sien. Derek! En rij je mijn dan morrege na de febriek, hahaha!
Lammersen. Hoeveel paardekracht krijge me, patroon?
Aaltje. ’n Ezel die páárdekracht mot!…
Lammersen. Daar zeg ’k niks op. Da’s de kurk op de flesch. Dag Bet—dag jongen.…
Jan. Ga je strakkies nog wat op de harmonica spele, buurman?
Lammersen. Hoor jij dat zoo graag—nou as me vrouw ’t wil, speel ’k ’n moppie.…
Jan. Mag-die, juffrouw, as-die van de Prinsegracht werom is?
Aaltje (korzelig). Of-ie wàt?…
Jan. Of buurman op de harmonica mag spele as-ie klaar met z’n boodschap is?
Aaltje. Dan mot je toch ommers ’n paar uur wachte, kind—eer-ie uit de kroeg komt.…
Lammersen. ’k Zal d’r niet een, pakke, Jan—enkel om jou te pleziere—ík op de harmonica en me vrouw op d’r poot—daar ken je van smulle! (op de trap).… Blijf-ie nog ’n getuigschrift van me geve, patroon?… Ze watertandt om me doopceel te lichte, hahaha!… Die Adam—in ’t Parredijs—wat ’n verhale!… Hoe het-ie háár niet gekend, hahaha!… Wasch- en Strijk-inrichting voor vijgeblaadjes, hahaha!… Mot ’k de meide over-vertelle—late de ijzers koud worde van ’t lache hahaha! Hahaha! Hahaha! (af).
Aaltje (tot Sien). God, god—stìk ’r nìet in!
Sien (nalachend). Ken ìk ’t hellepe!… ’k Ben blij as ’k is lache mag, hahaha!
Aaltje. Help jij an cente om de meìde Zaterdag te betale? Overal terugkomme—kijk me berg papieretjes is! Blare loop-ie je an je poote om ’t waschgeld los te wurme—en as je in ’t onfatsoendelijke begint, neme ze ’n ander. Hèm is dat glad z’n zorreg. Mijn breekt ’t angstzweet uit! Me longe piepe van de bezetting—de meide verniele de fijnste overhemde—gister nog zoo’n gat in ’n borst geschroeid—wie mot dat vergoeie?—en geen rooie duit voor stijfsel en zeep.… Die kerel het makkelijk lache.… (achter het beschot klinkt gegier en geschreeuw). Hoor! As ’k me geen beene maak, stele ze weer me tijd! Hoor ’m bezig—je zou ’m … (af).
Negende Tooneel.
Bet, Jan, Sien, Jacob.
Bet (tot Sien, die mee de trap op wil). Waar mot dat na toe.…
Sien. Mag ’k niet effen hiernáast?
Bet (wantrouwend). Waarvoor hiernaast? (de hand boven de oogen leggend en de schaduw van ’n stappenden man ziend). Hier blijve!… Of ’k ’t niet in ’t snotje heb … (de man buiten fluit). Jewel! Fluit je hond! (nijdig de trap op en over de onderdeur vinnig pratend). As je maar deurloopt, hè? Mot je ’t met me dochter achter me rug anlegge, vuile kerel! (Een stem: „Wat mot je van mijn?”)… ’n Meid van nog geen achttien! As ’t maar gedaan is!… (Een stem: „Is de stoep vrij! Ben jij beduveld!”) ’k Ransel d’r net zoo lief dood, as je ’t maar …
Jacob (driftig de trap op). Laat mijn d’r is bij, moeder …
Bet (drenserig-angstig). Nee toe Jacob—jij niet—nee geen gevecht—leg in Jezisnaam dat mes uit je hande …
Jacob (naast haar dreigend).… Je ben gewaarschouwd, brani—me làte niet voor ons huis fluite.… (Een stem: „Me late! Me late! ’k Zal zooveel fluite as ’k lust”… fluit).
Jacob. Ga op zij, moeder …
Bet. Leg nou dat mes neer—je ben ’r pas ongelukkig door geworde—je komt ’r niet door …
Jacob (driftig het mes tegen den grond smijtend). Daar dan—’k kan ’t wel met me klauwe af.…
Bet (de bovendeur sluitend). Nee. Je gaat ’r niet uit … Wees jij nou de wijste … (fel tot Sien). Bè-je in je schik? Ellendeling van ’n meid! Ongeluk breng-ie an!…
Sien (angstig). Heb ik die vent besteld?
Jacob (de trap afkomend). ’k Laat ’t voor jóú—de snotneus—nog niet droog achter z’n oore … (raapt ’t mes op). As ’k je met ’m zie, komt-ie niet gaaf uit me klauwe … (zit weer aan de werktafel).
Bet (door den kier loerend). Kijk ’m afzakke, de schooier … (de trap af en fel tegen Sien). Da’s de laatste keer! Dat mot nòg is gebeure. Afspraakies make hier voor ’t huis …
Sien (angstig). ’k Weet nie eens wie d’r stong! Hoe ken ’k dan …?
Bet (feller). Dat lieg-ie! As ’k je niet tegenhiew, was je na buite geloope.… Hou je bek: ’k geloof je geen word.… Bij God, ’k wor d’r angstig van.… Dat neemt ’n faliekant einde met jou.… Heb-ie niks om hande? Benne je vader z’n kouse klaar …? Veruit! Nieuwe voete anbreije! (Sien begint mokkend te breien. Een stilte. Jacob’s slijpsteen snort).
Jan. Je had ’m op z’n ooge motte timmere, Jacob! As je ze ’n pomp in d’r maag geeft of ’n puist voor d’r neus, legge ze voor merakel.… (Een stilte.). Wat ’n loeder om te loope fluite, hè?… As je was komme bakkeleije, had-ie ’m gesmeerd, hè? (Een stilte). ’k Ben zoo heet, moeder …
Bet. Zel wel overgaan.…
Jan (klagerig). ’k Hé zoo’n dorst.…
Bet. Mot je nòg meer drinke? Daar ráák-ie van an ’t zweete.…
Jan. Enne ’t trekt zoo over me ribbe—haal dan die lamme deken vort.…
Bet. Om je ’n kou te late vatte?… Is ’t zoo beter?…
Jan. As ’k drinke krijg.…
Bet. Eet liever straks ’n boterham, kind.
Jan (drensend). Nee … Drinke!… (op huilen af). ’k Hè zoo’n dorst.…
Bet (tot Jacob). Z’n hande gloeie! Zou ’k ’m.…
Jacob. Wat ken water voor kwaad?… Misschien ha-je nièt met ’m motte uitgaan.…
Bet. Het de dokter niet gezeid: met ’n zachte dag zou ’k ’t prebeere.…
Jacob. Prèbéére.…
Bet. Makkelijk klesse achteraf … (Jan water gevend). Meer krijg-ie vedaag niet—doe d’r làngzaam over, dan hebbie d’r meer plezier van!
Jan (na gulzig geslokt te hebben). Hè! Hè! ’k Wou da-’k as de zwane op de vijver van ’t Parrek lee, dan slurpte ’k me buik vol da’k as de buurvrouw zoo dik wier (een stilte). Daar gaat de bel van de winkel weer. „Geef me d’r van de twaalef”… ’k Wou dat ik d’r een had.…
Jacob. Om in je broek te doen, jò!
Jan. Hù! ’k Hè vroeger de zwaarste endjes gerookt!
Jacob. Hak maar op, jò!… Van wie z’n cente?
Jan (vroolijk). As vader ’n endje liet slonzige, hèhèhè!—en van de straat hóópe!…
Bet. Hèhèhè! Lekker!
Jan. As je ’t boveste blaadje d’r af plukt smake ze best—enne as ze ’r te lang op gelurkt hebbe, stop-ie ze in ’n pijp van ’n cent.…
Bet. ’k Had ’t motte zien ondeugende jongen!
Jan. Pieng. Pieng. Nou het-ie z’n twaalef om ’n dubbeltje … Zit jij te pruime, Jacob?
Jacob. Ja, jò.
Jan. Dat zou ikke niet motte. Slik-ie dat in—die smurrie van de tebak?
Jacob. Ja, jò (een stilte).
Jan. Pieng. Pieng. Weer een. Hij verkoopt ze maar, hè? As ik in segare dee, verkocht ’k ènkel stinkstokke—allemaal dezelfde—en de eene gaf ’k voor vier en de andere voor vijf en voor zes en voor zeven—ze merreke d’r toch geen mieter van!
Jacob. ’k Zou bij jóú motte weze.…
Jan. Pieng. Pieng. Geholpe is-die. Gistere is-ie drie en veertig maal overgegaan—eergistere zes en zeventig keere.…
Bet. Hoe zoo’n kind ’t onthoudt.…
Jan. ’k Heb toch niks anders te doen.…
Bet. En de prenteboeke die Riessie je te leen het gegeve?
Jan. Ken ’k droome! Wil je d’r is hoore?
Bet. Nee—je maakt je te moe op de nacht.…
Jan (terwijl Bet en Sien kousen stoppen en Jacob ’n beitel aanzet). Lang, zeer lang geleje woonde d’r in ’n ver, vreemd land ’n machtige koning. En die ze peleis blonk van ’t goud. As ’t feest was droeg-ie ’n jas van purper met allemaal diamante. En z’n troon was van diamante en z’n kroon was van jeweele … Benne die duur, moeder?
Bet (moeilijk door ’r tranen sprekend). Wàt, kind?
Jan. Of diamante duur benne?
Bet. Ja, jongen.
Jan. Huil je, moeder? Werom huil je?
Bet (zich inhoudend). Ik huil niet, gekke jongen.…
Jan. Wat snuit je dan je neus?
Bet. Mag dat niet?
Jan. Hoe duur benne diamante?
Bet. Dat ken ’k je niet voorrekene—van duizend en van tienduizend.…
Jan. An me kouwe zool!… Zoo’n vuile steen-met-lichies tienduizend gulde? Wat hè-je d’r an? Zou jij d’r een motte, Jacob?… Voor an je vinger?
Jacob. Je ken d’r mijn tien thuìs brenge.…
Jan. Hù!… Hù!… As je nog ruitemaker was! Om ruite te snije, wat moeder?… Au!…
Bet. Wat scheelt ’r an?
Jan. Zoo’n verrekte scheut an me hart.…
Jacob. Daar zit ommers je hart niet—je hart zit an je linkerkant.…
Jan. Hù!… Zel jij wete! Bij de een zit ’t hier—bij de ander daar! Is ’t niet, moeder?
Bet. Bij de meeste zit ’t nèrges—anders zou ’t ’n boel beter weze.…
Jan. As ’k jou tien van die diamante in ’n pepieretje meebreng, ellek van tienduizend—hij is goed hoor!—hoeveel cente benne dat?…
Jacob. Da’s de ton uit de Staatsloterij—ik ben met minder tevreje …
Jan. Wat zou jij d’r mee doen?… Met zoo’n zak vol daalders?
Jacob.… Dan stak ’k me kop onder de pomp, om wakker te worde.…
Jan. En dan?
Sien. Dan kocht-ie zich ’n bed met ’n dozijn dekes, om niet langer op de grond te slape!
Jan. As ik dood ben, het-ie geen bed vannoodig, hé?
Bet (schrikkend). Allemachtigste God, kind, zeg niet zulleke krankzinnighede!
Jan. De dokter het ’t toch zellef.…
Bet (driftig). Hou je mond! Je maakt iemand koud.… (staat op). Je ben werachentig niet wijs! (zoent hem, begint te huilen).
Jan. Au, moeder! Je drukt zoo op me.…
Bet. Val dan niet zoo dol uit, kind! (droogt zich de oogen, gaat naar ’r plaats terug).
Jan. Nou Jacob! As je je kop onder de pomp het gestoke.… Watte dan?
Jacob. Dan dronk ’k nog drie glaze water—en dan—en dan.…
Jan. Hèhèhè! Mot ’k je daarvoor tien diamante van honderdduizend gulde—dat motte wel keie weze, hèhèhè!—meesjouwe, om je te late wassche en drinke.…
Jacob.… En dan kochte me ’t huis hiernaast an de gracht van de dokter en me ginge rije in ’n bakkie met twéé paarde na ’t Kalfie—en.…
Jan.… En ìk op de bok bij de koessier! Mag ’k moeder?
Bet (glimlachend). Daar prate me nog wel over.…
Jan. Zijn dan de cente op?
Jacob. Ken je begrijpe.… Me koope ’t huis d’r naast ook.…
Sien. Da ’s ommers de pastorie.… De kappelaan zel je zien komme.…
Jacob. Dan neme me ’t andere om de hoek—is toch te huur.…
Bet. En je vader z’n takels hale me uit de lommerd, voor ze verstaan.…
Sien. En mijn geef je d’r twee voor me oore.…
Bet. Die mot zich weer toetakele.… Doe die gemeene kam uit je haar! Hoe kom-ie daar an?
Sien. Van een van de meide gekrege.…
Bet. Gekrege.… Gekrege.… Jij krijgt alles.…
Jan. Wees nou stil, moeder—(met aandrang). Wees nou stil!… Jacob vertelt toch!… Benne ze op, Jacob?
Jacob. Op? Da’s niet op te make! Stel je voor! Me kenne nog voor ’n nieuwe potkachel zorrege—die daar rookt je blare an je tong—en voor ’n kar met ’n ponnie met koper beslag—en voor ’n stel heele toffels—’k loop op me tandvleesch en voor ’n …
Bet.… Voor ’n hardgebakken pannebrood—ja, ja, knap as me d’r voor morrege een los krijge.…
Sien. En voor ’n kaartje bij Carré—om de olifante te zien.…
Bet. Olifante.… Olifante.… Wie denkt ’r an olifante.…
Jan. Lieg-ie niet? Ken je dat allemaal voor tien van die smerige steene koope?
Jacob. Mot ’k ’r ’n vloek op doen?
Jan. Jessis, Jessis!… Waar vin je die dinge?
Jacob. ’k Wou da-’k ’t wist.…
Jan. Me kenne toch gaan zoeke?
Bet. Nee, je vindt ze niet zoo dichtebij.…
Jacob. An de hemel ken je ze plukke—is ’t niet moeder? Da’s meteen de manier om uit je hél te rake!
Bet. Je mot niet van de hel prate, hè-’k je al zoo dikkels verboje! (zachter tot Jan). Jan, me lieve jongen, àl de sterre benne diamante—àl de sterre—da’s waar!
Jan. Hèhèhè, an me kouwe zool!… Pieng. Pieng. Alweer van de twaalef.… An de hemel.… De sterre?… Diamante?… Wat ’n lak! Mot je eerst ’n ladder hebbe, om d’r bij te kenne!
Jacob. Dach-ie dat ’t zoo makkelek gong?
Tiende Tooneel.
De vorigen, Bonnet, Riesje.
Bonnet. Komme we niet ongelege?
Bet. Nee meneer—ach wat ’n pracht van ’n blomme.… Mag-ie wel goed voor danke, Jan.…
Riesje. En je mot ze in water zette, om ze levend te houe.…
Jan. Welbedankt meneer.
Bonnet. Ze liet me niet met rust—toen hebbe we een van de bouquette stuk gebroke.… Ruik maar is, jongen.…
Jan. Au! Sodeju, d’r zit ’n spijker in.…
Bonnet (lachend). ’n Spijker! Je zal je an ’n doorn geprikt hebbe.…
Riesje. Uitzuige Jan.… Draag-ie je oranjestrik nòg?
Jan. ’k Hé-d’r gezien—twéémaal.
Bonnet. Hij ziet ’r goed uit—beter as de laatste keer.
Bet. Met de avond, meneer—en met de koors.
Bonnet. Is ’t nou na je zin, Ries?… ’t Is ’n beste meid—dat mag ’k gerust zegge—d’r gaat geen dag voorbij of ze vraagt hoe ’t met ’m gaat. Dat komt ’r van, Jan, as kindere niet na d’r ouwers luistere! Zou je nou nog in ’n boom klimme, om d’r ’n vlieger uit te hale?
Jan. Ja hoor! Die kleine meid van Bierman sting d’r zoo om te blerre. Zet je ze naast me bed neer, moeder?
Bet. Daar in de melkkan.
Bonnet. Dag Jan—kikker maar gauw op!
Riesje. Dàààg! (z’n hand nemend). Beterschap!
Bonnet. Dag juffrouw—dag Sien. (tot Bet). Hebbe we met de bruiloft niet te laat spektakel geschopt?
Bet. Nee meneer—me hadde plezier in ’t zinge!
Bonnet (op de trap). Thijs ken elk oogenblik terug komme—zoo heel ver heb ’k ’m niet gestuurd. Dag juffrouw.
Riesje. Dag juffrouw. Dag Sientje. (bij de trap heel aarzelend)… Dag Jacob … (bij de deur). Dag Jan!
Jan. Dàààg Riessie!… (een stilte)… Waarom zee meneer jóú niet goeie-dag?
Jacob. Ja, ja. Omdat-ie me niet gezien het, zou ’k denke.…
Sien. An je!… ’t Meissie dorst ’t eerst toe hij vort was … Of ze d’r òns ook doorhale!…
Jacob. ’k Zel ’r niet van krepeere.…
Jan. Al ha-je tien jaar gezete zee ’k je nog goeie-dag … Zet ze dichter bij me bed, moeder!
Bet. ’k Ken de tafel toch niet onder de lamp wegtrekke.…
Jan. Neem dan ’n stoel.
Sien. Je most mijn zoo zanike!
Bet. ’t Is niemedal Jan, me lieve, lieve jongen—zanik jij maar—ik ken d’r tegen.… Wie daar?
Elfde Tooneel.
De Dokter, Bet, Jan, Jacob, Sien.
Dokter (over de onderdeur). Is de kruier thuis?
Bet. Nee dokter—’n boodschap.
Dokter. Wil je ’m zeggen dat ’k vannacht om vier uur gepord moet worden—vooral niet later—’k heb ’n verlossing buiten de stad.…
Bet. Me zalle d’r voor zorge, dokter.
Dokter. Goeie avond!
Bet. Dokter! Zou u d’r gelijk nog niet effen willen inkomme—hij het koors—’k ben met ’m uitgeweest, om ’n luchie te scheppe en de koningin te zien rijje.…
Dokter. Dan kom ’k liever àls ’k tijd heb in den loop van den avond—de wachtkamer zit vol. Tot zoolang kun je wel geduld hebben, niewaar Jan?
Jan. ’t Is niemedal, dokter—enkel wat warrem!
Dokter. Flink zoo!… Vier uur—niet later—’t rijtuig is om half vijf besteld (af).
Twaalfde Tooneel.
Bet, Jan, Sien, de Kapelaan.
Bet (boven aan de trap). Of dat nou zoo’n moeite geweest was die paar trejen af te komme! Affijn.…
Jacob. Is ’t droog buiten? (luider omdat zij over de onderdeur leunt). Hoe doet ’t weer, moeder?
Bet. ’t Vriest, zou ’k meene—de plassies legge droog … Gelijk het-ie: de vlag van boven zit in de takke … Alles vlag wa-je ziet … Goeie-avond, meneer de kappelaan.…
Kapelaan. Navond—hoe is ’t met de jongen?
Bet. Dat begrijp u wel—niet voor- en niet achteruit … Zeg-ie niks, Jan? Meneer de kappelaan vraagt hoe ’t met je is?
Jan. Dankie kappelaan! ’k Hé blomme gekrege, kappelaan … Mot je niet is ruike?…
Kapelaan. Dank je Jan. Ligt-ie niet op de tocht met die deur open?
Bet. Tocht? D’r is geen zuchie te bekenne! En hij leit beschut.…
Kapelaan. Wat zijn de laatste berichten van den dokter? (Bet legt ’n vinger op ’r mond—hij praat zachter). Wat zegt de dokter? (zij fluistert hem iets in ’t oor—hij schudt bedenkelijk ’t hoofd). Moed houen—moed houen … Dag Jan!
Jan. Dag kappelaan … (strekt haastig de vijf vingers langs den neus, trekt in bedwongen gelach de deken over ’t hoofd).
Kapelaan. Navond! Navond Thijs! (af).
Dertiende Tooneel.
Thijs, Bet, Sien, Jan, Jacob.
Thijs. Goeie avond, meneer de kappelaan (smijt de deur kwaadaardig achter zich dicht).
Bet. Wat hè-jij?
Thijs (grimmig). Meer as me lief is! (heftig tot Sien). As de jongen d’r niet van ondersteboven raakte, ongeluk, sloeg ’k je ribbekast stuk!…
Sien (angstig-driest). Wat hè-’k nóú weer?… ’k Hè hier geen leve! ’k Spring zoo de gracht in, as ’t langer duurt!… Wat doe ’k? Wat doe ’k? ’k Leg je toch geen stroo in de weg …
Thijs. Gedaan gekrege, de duvel!
Bet (verwoed.). Gedaan? Op de febriek? Wie zeit dat?…
Thijs. ’k Kom nog geen tien telle geleje de baas tege—op weg hier na toe—zij en de andere opstokers (heftig). Wat ha-jij op te stoke, ongeluk!… Hoe motte me nou met je an, verdomde meid!…
Sien (angstig krijscherig). Me hebbe ’t toch allemaal, met z’n tweehonderd—met z’n tweehonderd …
Bet … Hou je bek met je geschreeuw!…
Thijs (verwoed de hand opheffend). ’k Zal ’r …
Bet (tusschen beiden komend). Maak je hande niet vuil—maak je niet van streek … De ellende—de ellende … Nou, nou, nou (zit verslagen neer). Dat kost je je laaste takels … Nou, nou, nou—(opstuivend)… Al mo’k je d’r morrege na toe sleepe … Al mo’k je bij je hare …
Thijs. Hellept wat—ze was al tweemaal beboet—het ze stiekem gehoue …
Sien (drenserig). De baas het aldeur de smoor an me gehad … Mot ìk ’t weer lijje …
Bet. Krijsch da-ze ’t hiernaast kenne hoore … God, God—me hart krimpt ’r van … De bakker, die ’k zoo van haar weekgeld cente beloofd heb. Over de vier gulde … over de vier gulde … Nog geen hallef brood wou-die meegeve …
Sien (Jan bedoelend). Hij mocht ’r toch wèl zien …
Bet. Ik zeg niks meer … Mijn mag je morrege dood in me bed vinde … Dat benne me kindere … De een vortgejaagd om de koningin te zien rije … de ander meestake—meestake—en zes maande zitte … Krijg jij nou de schoene van je vader en hem uit de schoenlapper z’n poote—zet jij nou ’n korst brood op tafel..!
Jacob (z’n pet opnemend). ’k Zel zien of ’k van de schare ken beure.…
Thijs. Is d’r ommers niemeer …
Jacob. ’k Zel zien. (af).
Veertiende Tooneel.
Thijs, Bet, Sien, Jan.
Bet. Ga na boven en vraag van de kissies sigare, die je weg het gebracht …
Thijs. Gaat niet.
Bet. En werom gaat dat niet? Je het ’t toch fassoenlek verdiend …
Thijs. As ze gewend zijn da’k Zaterdag met ’t briefie kom, ken ’k niet zóo om ’t loon mane as ’k ’n loop hè gedaan—néé—dan zalle me venavond geen boterham vrete …
Bet. Mot dat zieke wurrem met ’n leege maag slape?… Ha-nou niet je boterham met die smerige zwane gedeeld, Jan, me lieve jongen.
Jan. Ik lust geen ete, moeder … As je maar ’n kom water geeft—’k hè ’t benauwd …
Sien. La mijn bij de bakker probeere.
Bet. Jou wordt niks gevraagd.
Sien. Mijn het-ie nog nooit nee gezeid.
Bet. Nee.
Sien. En as ’k nou …
Bet. Nee. Misschien wacht ’t weer een op je …
Thijs. Veruit. ’k Loop met ’r mee.
Bet. God-nog-an-toe—mot die takel d’r ook an …
Thijs (driftig). ’k Ken ’t toch niet van me lijf hakke …
Bet. Wacht dan tot Jacob werom is …
Thijs. Die vindt de boel toch geslote … (de trap op).
Jan. Je mot de dokter venacht om vier uur komme porre, vader … Ze motte bevalle …
Thijs. Kè-jìj dat niet zegge? Mot ’t kind dat …
Bet. Ik heb geen harsens meer …
Thijs. Veruit! Jij ken ’m beter drage … (geeft Sien den takel, die er mee voor gaat, daarna op straat staan blijft).
Vijftiende Tooneel.
De vorigen, Rijksveldwachter.
Veldwachter. Banes?
Thijs (op de trap). Voor mijn?
Veldwachter. Je zoon Jan mot kommende week Dinsdag voorkomme …
Thijs (het papier inkijkend). Nou eerst?… Dacht da-ze ’t vergete ware …
Veldwachter (lachend). Nee, Banes—me schenke niks … wat in ’n goed vat leit, wat?…
Thijs. De jongen ken ommers geen stap doen, zoo ziek as ’n hond …
Veldwachter. Mot jezelf gaan met ’n bewijs van de dokter … En anders bij verstek. Wat het-ie uitgehaald?…
Thijs (norsch). Steen door ’n ruit—hallef jaar geleje, godbeter! (tot Bet). Pak an (geeft haar de dagvaarding). Of niet elleke gezonde jongen ’s wild op z’n tijd is. (pratend op straat met den Rijksveldwachter). La-ze mijn maar late bloeie … Die ’t breed het, laat ’t breed hange (tot Sien). Veruit! Mot ’t jongen broeie? (af).
Zestiende Tooneel.
Bet, Jan.
Bet (het papier na lezing neersmijtend). Welja! Gekkewerk! (tot Jan die in één angst staart). Wat kijk-ie, jongen?… Jan, hoor je niet?
Jan (doodsangstig). Is-ie vort?
Bet. Dat merk-ie toch …
Jan (opgewonden). ’k Heb ’m niet voorbij ’t raam hoore gaan …
Bet. Dan zel-ie de hoek om weze … Ga legge …
Jan. Nee, niet legge … Dat zeg-ie maar!… Dat zeg-ie maar!… Je verstopt me onder de bedstee, moeder … Je zeit da’k vort ben geloope …
Bet (op den stoel bij z’n bed, met de melkkan met bloemen in de hand)… Wat scheelt je nou?… D’r wil ommers niemand wat van je …
Jan (zich met moeite oprichtend en de armen om haar hals slaand)… Je geeft me niet mee—je geeft me niet mee, moeder—moeder!—as-ie me hale komt—verstop je me, moeder—ik wil hiér dood gaan!
Bet (fel-angstig). Dood gaan! Dood gaan! Allemachtigste God, kind hou toch je mond! Je gaat niet dood …
Jan. Ik wil niet in de kast dood gaan …
Bet (wild). As je dat nog is zeit, laa’k je alleen legge! Ze komme je niet hale. En over ’n maand ben je beter. Al was ’t alleen voor mijn, omda’k van jóú zooveel hou. (heftig). Wat zoek je nou in Jezis-naam—je maakt me bang, kind!…
Jan. Hij staat ’r nog … Laat ’m dan uitrukke, die lamme smeris!…
Bet. D’r staat niemand …
Jan. Daar! Daar!
Bet. Da’s de kaars van Jacob, domme jongen, (blaast haar uit). Gezien?
Jan (kreunend). ’k Hé weer zoo’n verroeste pijn—die klabak het me zoo an ’t schrikke gemaakt … (weent langaangehouden klagend). Ooooooo!…
Bet. Zel wel overgaan … Je mot niet zoo kleinzeerig weze. Het Jacob gehuild, toen-ie ’n ijzersplinter in z’n oog had? Nee ommers? (troostend de bloemen op den stoel zettend). Daar heb-ie je blomme weer … Wi-je nog is ruike?
Jan. Nee, nee.…
Bet. En je oranjestrikkie is op ’t bed gevalle … Anspelde?…
Jan. Nee, nee.…
Bet. As je pijn het, mot je an andere dinge denke—dan gaat ’t vanzellef voorbij.… Weet je wie die heer met de steek was, die met z’n hand zóo tegen je kwam?… Da-was de burgemeester … Of-ie je kon, watte?… Hindert de lamp je, jongen?… Zel ’k ’r wat neerdraaie … Zoo goeie?… Zoo goeie?
Jan (moe achterover liggend). Ja.…
Bet (gejaagd-opmonterend). Pieng. Pieng. Hoor-ie? Weer ’n klant, Jan.
Jan (zwak). Ja.…
Bet. Slaap-ie?
Jan (de oogen openend en in den schijn van het tuimelraam kijkend)… Daar hé-je de zwaan!
Bet. Wàt hè-je daar?
Jan. De zwaan uit ’t Parrek.…
Bet (angstig). De zwaan … De zwaan.…
Jan (fluit een paar maal zachtjes of-ie ’n vogel lokken wil). Hou open je bek.…
Bet (dicht bij z’n bed). Bè-je wakker, Jan, of droom je.…
Jan (afwezig). Wat zé-je?…
Bet. Gotogot, kind, wat hé-je ’n koors (begint te snikken). As jij—as jij—as jij me af genome wor, hè-’k niks, niks meer—jij ben alles van me … àlles, Jantje—àlles Jantje (bij Lammersen begint de harmonica: „Geef me nog ’n drupje, geef me nog ’n drupje—o, wat is de bloemkool mooi” te spelen). Hoor-ie, Jan?… Hoor-ie?… Buurman is werom——nou speelt-ie zooas-ie beloofd het.…
Jan (vaag). As z’n vrouw ’m maar niet op z’n tabberd komt, hè?… Wat ’n slabek ze tegen ’m opzet, hè … Puf, puf, ’n hette, wat?
Zeventiende Tooneel.
De vorigen, Thijs.
Thijs. Mo’k me nek breke—draai de lamp op.…
Bet. Susch … Suscht … hij ’s niks goed. Zoo is-ie nog niet geweest. Ga de dokter waarschouwe.
Thijs. Nee. Loopt wel los. Verdomd! (smijt den takel neer). Gesloten—niemand thuis—na ’t vuurwerk (trekt z’n jas uit).
Bet. Wat doe je?
Thijs (norsch). Wat ’k doe?… In bed kruipe.…
Bet. Zoo vroeg?
Thijs. Wi-jìj gaan porre?…
Bet. En Sien?
Thijs. Na de bakker—en weet ik ’t!…
Bet. Laat je die.…
Thijs. Mier me niet an me kop!… ’k Zou me kenne verdoen.… ’k Ben de boel zat! (tot Jan, die zacht kreunt). Hou op met je geklaag—de heele dag voer je ’t hoogste woord—geef me ’s nachs rust—(klopt tegen de wand). Blijf je nog lang op dat ding jenke? Hé! Hé! (harder). ’k Ga na kooi, ja! (de harmonica stopt). As d’r geen wònder gebeurt—geen oogeblikkie om te blaze komt—kenne me na de bedeeling.… Mo’k alleen in bed?…
Bet (dof voor de tafel). Ik wacht om te sluite … ’k zel je niet wakker make (hij stapt in de bedstee).
Thijs. ’t Metras van Jacob leit ’r nog in.…
Bet. Leg ’t dan op de grond (hij tilt een stroozak op den grond, werpt de deken er over, herstapt in de bedstee. Een stilte). Slaap-ie, Jantje?… Slaap-ie? (ze staat op, bukt zich over hem heen, beluistert z’n ademhaling, draait de lamp bijna geheel af, leunt terug in haar stoel. ’t Klokje op de kast slaat acht zachte slagen. Enkel het licht van de lantaarn, buiten, belicht den linkerhoek en de drogende wasch. Boven gaat de winkelschel over en meer ingehouden zet de harmonica een droefgeestiger volkswijsje in. Bet dommelt langzaam achterover. De lamp knettert, dooft. Als door ’n windtocht bewogen, begint de drogende wasch te wiegelen en in den schijn van het tuimelraam leeft de witte glanzing van een zwaan op, die z’n nek omlaag buigt).
Achttiende Tooneel.
Jan, De Zwaan, Bet.
Jan (in droom pratend). Nee, hoor, ’t is op.… Je krijgt niemedal meer.… Hé-je nòg niet genoeg, langnek?…
De Zwaan (in de glittering der lantaarn, beweegt den nek ontkennend). Nee.
Jan. Hé-je toejoer honger, zeg?
De Zwaan (knikkend). Ja, jò.…
Jan. Verroest—kè-jij práte …?
De Zwaan. Waar hè-’k anders me bek voor?
Jan. Da’s de eerste keer da’k ’t hoor.…
De Zwaan. Mot je maar is meer komme luistere.…
Jan. Wat klesse juillie dan met mekaar?
De Zwaan. Wat gaat jóú dat an?… Me hoeve toch niet zoo’n hurrie te make as de hinkepoot naast juillie, hahaha!… As-die mijn in ’t kolehok op ha geslote, ha ’k de hengsels stuk getrapt.…
Jan. Da-zou je niet glad zitte.…
De Zwaan. Ik la-me geen loer draaie.…
Jan. D’r zitte korste ijs an je vlerke, zwaan—hoe hou je ’t uit … ik voel me poote niet van de kou.…
De Zwaan. Kou is lekker, jò!… As me vijver tot an de bojem toeleit—hebbe me de meeste pan—dan make me glijbane tot an de kerk—en as de smerisse d’r asch over gesmete hebbe—make me ’n nieuwe—’n keet, hoor!
Jan. Ik mot ’r niks meer van hebbe—glij jij is met krùkke.…
De Zwaan. Hoe kom-ie ook zoo verrekt-stom! Was in de boom blijve zitte.…
Jan. Jij het ’t voor ’t zegge—as ’n smeris net om de hoek komt.…
De Zwaan. As je d’r boven in was gebleve, had-ie je geen snars kenne make … Die benne ommers te stijf om je na te klautere.…
Jan. En as ze tot de nacht beneje blijve loere—en je ’n tweede verbaal krijgt—je mot ’r maar is voor staan—naklesse is makkelek … Wat leg-ie nou met je olifanteslurf?… Zoek-ie wat?
De Zwaan. As je zoo hard praat, neme ze ’n schuiver, de smeerlappe, ’t schorum.…
Jan. Daar gaat nog ’n voren—en daar ’n bliek … jessis wat ’n vette … Ik zou ze niet rauw motte slikke … Ik lus ze enkel gebakke.…
De Zwaan. Hap … Hap … Hap …
Jan. En die goudvisch.…
De Zwaan. Goudvissche breke me op, krijg ’k ’t zuur van.…
Jan. Bij de bakker staat ’n heele kom gouwe dieve voor ’t raam.…
De Zwaan. Al ha’k in geen dage gevrete!… Ze blinke je lijf door … Hap … Hap … Hap.…
Jan. D’r ken ommers niks meer bij in je maag! Hèhèhè! Hèhèhè! Hèhèhè!…
De Zwaan. Jij lacht ook leelijk, zeg!
Jan. As ze bij mijn zoo in me boddie rondzwomme, braakte me hart tege me ribbe—je het ’r al meer as dertig in je slokdarm, hèhèhè … Je mot ze eerst d’r kop afbijte, langnek, anders raak-ie ze levend kwijt, hèhèhè!…
De Zwaan. Knap as d’r één ’t flikt in de vijver werom te komme … Ze benne gepiept, hahaha!…
Jan (angstig). Pas op!… Pas op!… Smeer ’m in ’t water!…
De Zwaan. Watte dan?
Jan. Pas op!… Hij zel je in je vlerke pakke!… Koescht! Koest, lamme hengst … Za-’k ’m ’n steen na z’n bast keile?…
De Zwaan. ’k Sta d’r wel tien! (tot den denkbeeldigen hond sprekend). Ja, of jij nou blaft en in me poote wil bijte—daar hè-’k lak an, groote brani!… De rot die bij me jonge wou komme, hè-’k doodgebete—en jou—en jou … As je in ’t water durreft, douw ’k je koppie onder—en as je op de wallekant ’n vuile streek uithaalt schiet ’k de wolke in… Met z’n staart tussche z’n poote kruipt-ie ’r vandoor … Dat het tande in z’n bek! Is-ie ’r bekaaid afgekomme, ja of nee, hahaha!…
Jan. Verdorie, wat kè-jij liege! De wolke in schiete! ’k Mot ’t je zien doen! Je boddie is ommers veel te zwaar.…
De Zwaan. Jij zel zoo kenne vliege over de boome enne over de huize enne over de toren van de kerk. Ik hè wel is ’n uurtje op ’t kruis gezete, voor me lol.…
Jan. Op ’t kruis van je vader z’n broek zel je meene, opsnijjer.…
De Zwaan … Nee, jò! Om de weerga niet, jò! Ik zat op ’t kruis van de toren—enne ’n pan as me hadde! Al maar deur liete me vrind en ik de vissies op de lui d’r teste in de kerk valle, haha!… Dan zee de koster: wat mot dat nou—enne zoo as-ie na boven keek, kreeg-ie ’n baarsie op z’n snuit, hahaha!… Toe is-die ze gaan bakke in de boter en het ’r zich ziek an gevrete—enne z’n vrouw kreeg de grate, hahaha!…
Jan. Zwaan—daar komt ’n bakkie achter de boome—je ziet z’n lantaren al.…
De Zwaan. As je me nou! Da’s de maan, jò.…
Jan. Geeft de maan zoo’n licht? Ken ommers niet!
De Zwaan. Niks as de maan—’k ben d’r honderd keere geweest.…
Jan. Op de maan?
De Zwaan. Op de maan en op de sterre … As ’k me in ’t water verveel, vlieg ’k na de groene die je daar ziet, of na die gele.…
Jan. Bè-je op die witte ook geweest?
De Zwaan. Jessis, jò, duizend keere … As ’k geen lol heb uit te vliege, komme ze allemaal na mijn in ’t water. Dan hè-’k ze boven èn beneje.…
Jan. Waarom breng-ie d’r dan niet wat mee?…
De Zwaan. Wat mot ik ’r mee doen? ’k Hè liever ’n vette paling … En van ’n kikker ben ’k ook niet vies.…
Jan. Ik wou dat ik die gele met die groene randjes had—en die paarse—en die rooie—jessis, jessis, wat ’n rooie is dat—of d’r ’n kerel met ’n endje sigaar in ’t donker ankomt!—en die witte—en die bleeke die zoo staat te miere of-ie uit zal gaan (beweegt vaag de vingers in grijping). ’k Ken d’r niet bij—ik ken d’r niet bij.…
De Zwaan. En as je d’r wel bij kon—watte dan?…
Jan. Dan ging ’k—dan dee ’k—je ken d’r alles voor koope—wat je maar wil.…
De Zwaan. Ken je met zoo’n ster kóópe—wàt je maar wil?…
Jan.… Al de sterre benne diamante—vraag ’t me broer Jacob, die weet ’t—en me moeder, die weet ’t (telt op de vingers in onwezenlijke tasting). Een, twee, drie, vier, vijf—turf.… Een, twee, drie, vier, vijf—turf.… Een, twee, drie, vier, vijf—turf.…
De Zwaan. Zit je ze te telle? Schei nou uit!
Jan (glimlacherig voorttellend). Een, twee, drie, vier.…
De Zwaan. Je slaat die groene bij de maan over.…
Jan. Had ’k al.… Vier, vijf—turf!… Hè! ’k Wor d’r draaierig van.… As ’k d’r bij kon zoo as jij! Wat zou ’k me zakke vulle—en me buis vol—en onder me pet … Me haalde de takels uit de lommerd—en de meeldief kreeg z’n cente—en de schoenfrik—en me kochte ’n nieuwe kachel!
De Zwaan. Za’k je op me schoere tille, dan hoef-ie geen ladder te neme!
Jan (op de knieën). Kè jij me houwe? ’k Weeg, hoor.…
De Zwaan. Tien zooas jij—as je zakke maar leeg benne.…
Jan. Hù! Hù!… Wedde da-je me niet houwt?
De Zwaan. Dat doen ik. Hang is an me nek.… Daar ga je (even zweeft Jan aan den nek der zwaan, dan laat deze hem weer los). Hoe was-ie?… ’k Hou je zoo ’n uur lang.… Maar je zakke motte leeg.… Je zakke benne van lood.…
Jan (doende of hij z’n zakken ledigt—geheel zacht-rustig van gebaar). Ken ’k dat hier op ’t gras late.… Zalle ze ’t niet moere?
De Zwaan (den nek dicht naar het bed gebogen). Ha’k geen gelijk?… Je het ’n oudroest-kelder in je zakke.… Wat mot je met spijkers?…
Jan. Gaat jou dat an!
De Zwaan. ’n Doossie lucifers—en ’n kattepul—en ’n verversmes, hahaha! Waar hè-je dat gegapt?…
Jan. Dat lieg-ie vierkant langnek! Van me broer gekrege.… Nee niet zoo dicht met je kop d’r op! Je zou d’r je snoet an open hale (den zwanenkop wegduwend). Ga dan opzij!
De Zwaan. Het-ie daarmee gestoke?… ’k Hè plezier an me kindere, nou, nou!… Je ruikt ’r ’t bloed an.… Da’s me zoon (klagelijk).… Da’s me oudste zoon.… Ik durf haast niet over straat te gaan.… Z’n hare hebbe ze geknipt—enne bleek as-die ziet—wit—wit—wit—komt ’r van as je de Schrift verwaarloost.…
Jan (moeilijk, altijd met onwezenlijk droomgebaar de hand langs het voorhoofd strijkend). Klaag nou niet zoo moeder.…
De Zwaan. Moeder?… Moeder—as ’k de zwáán ben!… Is je andere zak leeg?… Toe dan! As ’t te laat wordt, schopt de smeris-van-’t-Park ’n kouwe drukte.… Me motte voor de morrege terug weze.… (Jan ledigt z’n andere zak). Is dat suiker?
Jan … Hèhè!… Hèhèhè! Dat ziet-ie voor suiker an, ’n brok krijt van de bovemeester.…
De Zwaan. Komt-ie nooit leeg?… Veters, ’n eindje sigaar, ’n zuigleer.… Werkt-ie goed?
Jan. Je haalt ’r de klinkers mee uit de straat, as-ie lekker nat is.… Reddie!
De Zwaan. Dat lieg-ie!… ’k Zie nog kallebaste en ’n glazen knikker.…
Jan. Wat hindere die?…
De Zwaan. As jij met mijn sterre bij de vleet ga plukke, verdij ik ’t ballast te sjouwe.…. Toe smijt neer in ’t gras.… De maan staat al boven de boome—enne ’t waait ’n mierakel—de takke gane tegen mekaar tekeer of ze bakkeleie.… Lollig, hè?—as ’k daar me twee vlerke as ’n zeil opsteek, za-je me zien laweere voel spiet.… Rrrr!… Rrrr!… Rrrr!… Voel spiet! (’t kind staat in het bed, den arm om den nek van de Zwaan). Maar ’k waarschouw je stil te blijve zitte en me vlerke vrijlate—anders valle me allebei hartstikke dood op de steene—en niemeer sterre laje as ik stouwe ken—enne oppasse je geen blare te brande—d’r benne d’r zoo smoorheet as gepofte kastanjes—enne je mond houe as me voorbij de zolderrame vliege, anders smijte ze natte pruime na je kop.… Enne as me strakkies na beneje komme—je zakke potdicht, hoor—potdicht!… D’r benne d’r bij, die na de hemel terugschiete eer je d’r an denkt—nog gauwer as ’n urret uit ’n urreteblazer.… Nou met ’n anloopie op me nek springe.…
Jan. Ken niet met me slappe beene—daar hè-’k geen fut meer in.…
De Zwaan.… Dan zal ik bukke.… Nou? Durref-ie niet?
Jan. De maan kijkt zoo nijdig.… ’n Kleur het-ie of-ie de smoor in het.…
De Zwaan. Kring om de maan kost ’n traan.… Veruit!
Jan. Za-je zachies an?… Ze holle of ze achterna worde gezete—de sterre—de diamante.…
De Zwaan. Dat lijkt maar zoo, jò!… Dat benne de wolke, die d’r vandoor jage (de harmonica bij den buurman klinkt zeer verwijderd). De wind gaat tekeer, hoor! Jessis, wat huilt-ie om de hoek van de gracht.… As ’k nou stil in me vijver ga legge, drijf ’k af as ’n praam die van z’n touw los is geraakt.… Bang hoef-ie niet te weze … ’k Hè d’r nog nooit een late valle.…
Jan. Die lamme maan kijkt zoo vuil.…
De Zwaan. Smijt ’m ’n steen na z’n snoet, dat ’r ’n barst in komt.…
Jan (angstig). Zachies, zwaan—d’r ken ’n klabak achter de boome loere.… ’k Mot kommende week voorkomme.… Wat danse de boome.… Wat ’n lichies in de huize.… Wat maak jij ’n lucht met je vlerke.… Wat geve die sterre dichtebij ’n hette, ’n hette.…
De Zwaan. Nou ga ’k vaart zette—nog harder as de elektrieke tram—nou gane me voorbij ’t kruis op de kerk—daar zitte duifies—dàt benne allemaal schoorsteene—dà’s de pijp van Sien d’r febriek—dàt benne de vlagge van de koningin—dà’s de vlag van de sigarenwinkel—pieng—pieng—geef me d’r van de twaalef!—dàt benne de strate en de lantares—dàar wone juillie … Rrrr!… Rrrr!… Rrrr!… Nou steek ’k me vlerke op, hoef ’k geen slag meer te doen, drijf ’k op me vet … Plukke, jò! Plukke! Me benne ’r.
Jan. Ik kan nog niet zien … Zoo’n boel licht tegelijk … zoo’n boel (hij tast glimlachend).