APPENDIX. LETTERS OF JEAN DE MONTREUIL

(Amplissima Collectio de Dom Martene, tome II., pp. 1419-21, 22.)

Epistola LIV.

Ad quemdam causidicum[130]

Petit ut ea quae adversus Johannem de Magduno dixerat retractet

Quo magis magisque perscrutor, vir acutissime, mysteriorum

pondera, ponderumque mysteria operis illius profundi

ac memoriæ percelebris, a magistro Johanne de Magduno

editi, et ingenium accuratius revolvitur artificis, totus quippe

5in ammirationem commoveor et accendor, quo instinctu quove

spiritu seu mente, tu praecipue qui inter civiles actiones omni

die versaris, quae maxime ex electione sana pendent, et ubi praecipitur

tarde et cum gravitate de rebus ferre sententiam, eumdem

dissertissimum et scientificissimum actorem leviter

10nimis, scurriliterve, aut inepte loquutum fuisse censuisti. Et

quasi in praetorio causam ageres, nudius tertius contra mortuum

verba faciens, debacchando jurgabatis, in inventionem

nihilominus atque claritate, proprietateque et elegantia,

magistrum Guillelmum de Lorris longius anteponens; de quo

15tunc certa motus consideratione exclamare praetermisi, et

nunc linquam. Sed si a modo serio dixisse fatearis, dic quo

pignore certes, veniam, ut ait Virgilius, quocumque vocaris;

ut qui magistros et benefactores meos ad extremum usque

singultum non desero, aut suo in honore, quoad potero

20sinam laedi. Sin vero, ut potius reor, joco protuleris,

aut forsan motus aliunde, non adeo feroces sumus, ut quae sit

in disputando libertas ignoremus, aut linguae vertibilitati non

noverimus indulgere; immo quia altercando scitur veritas,

aurumque probatur in fornace, de industria ingenuissimi doctoris

25hujus concedo disputare. Da tamen ut nihil in posterum

cum obstinatione adversus imitatorem nostrum asseveres.

Vale, et intimato super hoc quid intendis. Qui si pergis de

praeceptore nostro[131] ulterius male loqui, non est quod dissimulare

queamus. Hanc ex nunc pro diffidentia suscipito. Sunt

30etenim, ne in dubium revoces, pugiles et athletæ non pauci,

qui scripto voceque et manu pariter ut est posse, causam istam

defensabunt.

NOTES

Epistola LVI.

Ad quemdam amicum[132]

Hortatur ut Johannis de Magduno librum, quem quam plures damnabant doctores, defendat.

Scis me, consideratissime magister atque frater, jugi

hortatu tuo et impulsu nobile illud opus magistri Johannis de

Magduno, Romantium de Rosa vulgo dictum vidisse: qui

quia de admirabili artificio, ingenio ac doctrina rerum sisto,

5et irrevocabiliter me fateor permansurum, a plurimis scholasticis

non parvae auctoritatis viris supra quam credibile tibi

foret, male tractor et arguor amarissime, ut si ulterius defendere

coner, plane me probare velint, ut dicunt, haereticum.

Nec praetendere prodest te totque viros alios valentes scientificos

10et perdoctos illum tanti fecisse pene et colerent, utque,

quam eo, carere mallent camisia, et nihilominus nostris correctoribus

anteponere suos aemulos, qui, si quid reprehensionis

inesset, adeo magni erant, ut librum suum vivere nequaquam

permisissent una hora. Nec eos juvat insuper obsecrare, quod

15jus omne poscit, ut prius videant notentque quamobrem, qua

dependentia et occasione dicat res, quas vel personas introducat,

quam damnetur tantus auctor. Sed confestim verba

intercipiunt mea, interrumpuntque, ut labra movere vix

audeam, quin mihi anathematis opprobrium comminentur,

20ac ferme judicent reum mortis. Quid vis dicam? tantis

quod me magis urit, magistrum nostrum prosequuntur maledictis,

ut ignem potius quam lecturam meruisse attestentur,

seque inexpiabili scelere contaminari existimant, si quidquam

audierint. Cumque rursus jure humanitatis submissius expostulo,

25ut non prius damnent, quam universa cognoverint,

ostendendo quod etiam sacrilegis, et proditoribus, veneficisque

potestas defendendi sui datur, quodque nec praedamnari

quemquam, incognita causa, licet; nihil agimus tamen, frater

honoratissime, sed tempus terendo incassum aera verberamus,

30nec est quod speremus posse aliquid impetrare, tanta est

hominum pertinacia. Hi sunt mores, ea dementia; timent

enim ne a nobis revicti manus dare aliquando clamante ipsa

veritate cogantur. Obstrepunt igitur, ut ait Lactantius, et

intercidunt ne audiant, oculos suos opprimunt, ne lumen

35videant quod offerimus, morem Judaeorum adversus Salvatorem

nostrum observantes, penes quem inimici facti sunt

judices. Sic doctor noster emeritissimus condemnatur,

quod vetant leges omnes, innocentissimus non auditus, ab

his qui perfecto coram vivente mutire non tentassent,

40eumdem tamen, et quod molestius ferendum est, male

visum perscrutatumque et notatum ignominiose despiciunt

nostri correctores, execrantur et impugnant. O arrogantiam,

temeritatem, audaciam, opus tantum, tot diebus

ac noctibus, tanto cum sudore et attentione digesta

45elaboratum et editum, hi qui superficie tenus nec eodem contextu,

aut ex integro se legisse profitentur, subito instar eorum

qui mensae inter crapulas omnia ut libet et fert impetus accusant,

reprehendunt atque damnant. Paulo magis ponderis in

stateram ponentes tantum opus, quam lucis unius Cantilenam

50histrionis. Quorum praetextu in alterum istorum patronorum

scripto tenus invexi, sicut videbis per eam quam tibi fert epistolam

is bajulus. Tuum ergo erit, dux, princeps, rectorque

hujus præcepti laudatissimum et amantissimum imitatorem

tuum defensare et hos malesanos et deliros conculcare, ac

55ratiunculas meas indigestas disertiae tuæ acumine validare,

comere et linire, quatenus ego qui auxilii tui confidentia et

ingenii ope fretus campum hunc duelli introii, alias non facturus.

Scio enim quod ubi obdormientes sui sensus expergiscentur,

et calamus jacens exeret se, non praevalebunt adversus

60nos isti veritatis inimici; sed eos cum voles non dubito

efficies oves mites et mutos, reddes per omnia tamquam truncos.

Vale, nec amicos sinas, quoad potes, sic injuste, vafre,

pernitiose et inique pessum dari.

..............................................................................................

NOTE

Epistola LVII.

Ad quemdam anonymum.[133]

Ut retractet ea quæ de Johanne de Magduno dixerat.

Etsi facundissimus, si copiosus, si eloquens et abundans,

sed, quod scribendi fons est, sapiens es, vir insignis; vides

tamen veritate vincente ac pariter conscientia remordente,

adversus satiricum illum perseverum magistrum Johannem

5de Magduno, nihil te ulterius mutire audere, aut disserere

posse. Ipsius quippe veritatis tanta vis est, ut ei nullius

rhetoris industria sese aequet, illo assentiente, qui dicit:

Veritas manet in aeternum; falsa non durant. Redi ergo

ipsius doctoris et praeceptoris carissimi in gratiam, nec quia

10facile prorupisti verearis. Illico enim cum voles, veniam

impetrando noster eris, modo de resipiscentia tua ex fideli

promissione nullus apud nos scrupulus remaneat. Non enim

latet nos quousque disputandi progrediatur licentia, et quod

disputationi serotinae saepe numero matutina contradicit.

15Scis insuper, vir experte, Originem et una Lactantium erravisse,

et pariter Augustinum, plerosque magni nominis atque

famae alios revocasse doctores. Non igitur pudeat nimis

liberte dicta et attentata obnoxius reparare. Forsitan vero

quae damnas perfunctorie vidisti, nec recenter; quae duo

20maxime judicium perverterunt, ac te praecipitem dederunt

in errorem, non fidei quidem vel iniquitatis, aut malitiae; sed

in quem nonnulli praedictorum ipsius de Magduno superficie

tenus viso pede tecum ruunt. Neque praesentem monitionem

nostram parvi pendas, aut existimes caritate fraterna vacare,

25vel me gratis prioribus nostris in litteris te de amantissimis

defensoribusque philosophi praelibati animadvertisse. Sunt

enim quorum calcaria auro fulgent, magnisque dignitatibus

potiuntur, qui pro tuitione nostri propositi pulchram petunt

cum Marone per vulnera mortem, nec acceptius quidquam

30Deo agere putarent, quam in eos irruere, qui nostrum coarguunt

instructorem de syllaba solum parvula sive coma.

Atqui te quid facturum censeam a me quaeris? Id quod propheta

simul et rex non erubuit suppliciter confiteri hortor

dicas: Delictum meum cognitum tibi feci, et injustitiam

35meam non abscondi. Quod si tractatum super inde conficeres,

interim per amicitiam nostram precor, taedio tibi nequaquam

adveniat tuo huic mandare quampiam praeposito remissivam,

quae levatio praesertim sit nostrae expectationis et tuae intentionis

nuntia in aliquo, cum psalmista, Laetabor ego super

40eloquia tua, quasi qui invenit spolia multa. Vale.

NOTE

TABLE OF CONTENTS

Prefatory Note. 2

I. INTRODUCTION. 3

II. MANUSCRIPTS. 10

III. BIBLIOGRAPHY. 12

IV. THE DOCUMENTS. 16

I. “Epistre au Dieu d’Amours” of Christine De Pizan. 16

II. “Dit de la Rose” of Christine. 16

III. The Treatise of Jean de Montreuil. 16

IV. Christine to Jean de Montreuil. 17

V. Gontier Col to Christine, Asking for a Copy of No. IV. 29

VI. Gontier Col to Christine, Reproving Her For Her Attitude Towards the Roman de la Rose. 30

VII. Christine’s Reply to No. VI. 32

VIII. Christine’s Dedicatory Epistle to the Queen of France. 34

IX. Christine’s Dedicatory Epistle to Guillaume de Tignonville. 35

X. Gerson’s Tractatus. 38

XI. Pierre Col’s Letter Replying to Christine and to Gerson. 56

XII. Gerson’s Reply to Pierre Col. 77

XIII. Christine’s Reply to Pierre Col. 83

XIV. Pierre Col’s Rejoinder to the Foregoing. 112

APPENDIX. 114

Epistola LIV. 114

Epistola LVI. 115

Epistola LVII. 116