← Table of contents
Selections from Early Middle English, 1130-1250. Part 1

PART I: TEXTS (continued 7)

Reading edition

[¶]
[¶]
[¶]
[¶]

XXII. GENESIS AND EXODUS

“Corpus Christi College, Cambridge, 444, former mark R 11; on vellum, 186 × 116 mm., in one hand of the end of thirteenth or of the beginning of the fourteenth century.”

Joseph And His Brethren

f. 37 v xii. ger or ysaac was dead. Jacobes sunes deden un red. F Or sextene ger ioseph was old. Quane he was in to egipte sold. 5 He was iacobes gunkeste sune. 6. waspene MS. Brictest of wastme and of witter wune. If he sag hise breðere mis faren. His fader he it gan vn hillen ⁊ baren. He wulde ðat he sulde hem ten. 10 ðat he wel ðewed sulde ben. for ði wexem wið [him] gret nið. And hate for it in ille lið. ðo wex her hertes niðful ⁊ bold. Quanne he hem adde is dremes told. 15 ðat is handful stod rigt up soren. And here it leigen alle hem bi foren. And sunne ⁊ mone ⁊ sterres .xie. Wurðeden him wið frigti luue. ðo seide his fader hu mai ðis sen. 20 ðat ðu salt ðus wurðed ben. ðat ðine breðere and ic ⁊ she. ðat ðe bar sulen luten ðe. | f. 38 r ðus he chidden hem bi twen. ðoge ðhogte iacob siðe it sulde ben. 25 Hise breðere kepten at sichem. Hirdnesse ⁊ iacob to sen hem. sente ioseph to dalen ebron. And he was redi his wil to don. 29. fonde MS. Jn sichem feld ne fond e hem nogt. 30 Jn dotaym he fond hem sogt. He knewen him fro feren kumen. Hate hem on ros in herte numen. Swilc nið ⁊ hate ros hem on. He redden alle him for to slon. 35 Nai quad ruben slo we him nogt. Oðer sinne may ben wrogt. Quat so him drempte ðor quiles he slep. 38. ðisterness MS. 39. wurðe MS. Jn ðis cisternesse old and dep. Get wurð e worpen naked and cold. 40 Quat so his dremes owen a wold. ðis dede was don wid herte sor. Ne wulde ruben nogt drechen ðor. He gede and sogte an oðer stede. His erue in bettre lewse he dede. 45 Vdas dor quiles gaf hem red. ðat was fulfilt of derne sped. fro galaad men wið chafare Sag he ðor kumen wid spices ware. | f. 38 v To warde egipte he gunne ten. 50 Judas tagte hu it sulde ben. Joseph solde ðe breðere ten. for .xxx. plates to ðe chapmen. Get wast bettre he ðus was sold. dan he ðor storue in here wold. Ð 55 an ruben cam ðider a gen. to ðat cisternesse he ran to sen. He missed joseph and ðhogte swem. Wende him slagen set up an rem. 59. him] he MS. Nile he blinnen swilc sorwe him cliued. 60 Til him he sweren ðat he liued. ðo nomen he ðe childes srud. ðe iacob hadde madim in prud. Jn kides blod he wenten it. ðo was ðor on an rewli lit. 65 Sondere men he it leiden on. And senten it iacob in to ebron. And shewed it him. and boden him sen. Jf his childes wede it migte ben. Senten him bode he funden it. 70 ðo iacob sag dat sori writ. He gret and seide ðat wilde der. Hauen min sune swolgen her. His cloðes rent in haigre srid. Long grot and sorge is him bi tid. | f. 39 r His sunes comen him to sen. 76 And hertedin him if it migte ben. Nai nai quat he helped it nogt. Mai non herting on me ben wrogt. ic sal ligten till helle dale. 80 And groten ðor min sunes bale. ðor was in helle a sundri stede Wor ðe seli folc reste dede. ðor he stunden til helpe cam. 84. hem] he MS. Til iesu crist fro ðeden hem nam. 85 ðe chapmen skinden here fare. Jn to egipte ledden ðat ware. Wið putifar ðe kinges stiward. He maden swiðe bigetel forward. So michel fe ðor is hem told. 90. hauen] a corr. out of e MS. 90 He hauen him bogt he hauen sold. ...... f. 40 r P vtifar trewið hise wiwes tale And haued dempt iosep to bale. He bad ben sperd [him] fast[e] dun. And holden harde in prisun. 95 An litel stund quile he was ðer. So gan him luuen ðe prisuner. And him de chartre haueð bi tagt. Wið ðo prisunes to liuen in hagt. Or for misdede or for on sagen. 100 ðor woren to ðat prisun dragen. .. On ðat ðe kinges kuppe bed. And on ðe made ðe kinges bred. Hem drempte dremes boðen onigt. And he wurðen swiðe sore o frigt. 105 Joseph hem seruede ðor on sel. At here drink and at here mel. 107. he hem freinde MS. He herde hem murnen. he freinde for quat. Harde dremes ogen awold ðat. ðo seide he to ðe butuler. 110 Tel me ðin drem mi broðer her. | f. 40 v Queðer so it wurðe softe or strong. ðe reching wurð on god bi long. M e drempte ic stod at a win tre. ðat adde waxen buges ðre. 115 Orest it blomede and siðen bar. ðe beries ripe wurð ic war. ðe kinges [cuppe] ic hadde on hond. ðe beries ðor inne me ðhugte ic wrong. And bar it drinken to pharaon. 120 Me drempte als ic was wune to don. G ood is quað Joseph to dremen of win. heilnesse an blisse is ðer in. ðre daies ben get for to cumen. ðu salt ben ut of prisun numen. 125 And on ðin offiz set agen. Of me ðu ðhenke ðan it sal ben. Bed min herdne to pharaon. ða ic ut of prisun wurðe don. for ic am stolen of kinde lond. 130 And her wrigteleslike holden in bond. Q uað ðis bred wrigte liðeð nu me. me drempte ic bar bread lepes ðre. And ðor in bread and oðer meten. Quilke ben wune ðe kinges to eten. 135 And fugeles hauen ðor on lagt. ðor fore ic am in sorge and hagt. | f. 41 r for ic ne migte me nogt weren. Ne ðat mete fro hem beren. M e wore leuere quad Joseph. 140 Of eddi dremes rechen swep. ðu salt after ðe ðridde dei. ben do on rode weila wei. And fugeles sulen ði fleis to teren. ðat sal non agte mugen ðe weren. 145 Soð wurð so ioseph seide ðat. ðis buteler joseph sone for gat. Two ger siðen was joseph sperd. ðor in prisun wið uten erd. Ð o drempte pharaon king a drem. Not 150 ðat he stod bi ðe flodes strem. And ðeden ut comen .vii. neet. Euerilc wel swiðe fet and gret. And .vii. lene after ðo. ðe deden ðe .vii. fette wo. 155 ðe lene hauen ðe fette freten. ðis drem ne mai ðe king for geten. An oðer drem cam him bi foren. .vii. eares wexen fette of coren. On an busk ranc and wel tidi. 160 And .vii. lene rigt ðor bi. Welkede and smale ⁊ drugte numen. ðe ranc he hauen ðo ouer cumen. | f. 41 v To samen it smiten and on a stund. ðe fette ðrist hem to ðo grund. 165 ðe king abraid and woc in ðhogt. ðes dremes swep ne wot he nogt. Ne was non so wis man in al his lond. ðe kude vn don ðis dremes bond. ðo him bi ðhogte ðat buteler. 170 Of ðat him drempte in prisun ðer. And of ioseph in ðe prisun. And he it tolde ðe king pharaun. 173. ðo sogt] ðohogt MS. Joseph was sone in prisun ðo sogt. And shauen ⁊ clad ⁊ to him brogt. 175 ðe king him bad ben hardi ⁊ bold. Jf he can rechen ðis dremes wold. He told him quat him drempte o nigt. And iosep rechede his drem wel rigt. ðis two dremes boðen ben on. 180 God wile ðe tawnen king pharaon. ðo .vij. ger ben get to cumen. Jn al fulsum hed sulen it ben numen. And .vij. oðere sulen after ben. Sori and nedful men sulen is sen. 185 Al ðat ðise first .vii. maken. Sulen ðis oðere vii. rospen ⁊ raken. Jc rede ðe king nu her bi foren. To maken laðes and gaderen coren. | f. 42 r ðat ðin folc ne wurð vnder numen. 190 Quan ðo hungri gere ben forð cumen. King pharaon listnede hise red. ðat wurð him siðen seli sped. He bi tagte iosep his ring. And his bege of gold for wurðing. 195 And bad him al his lond bi sen. And under him hegest for to ben. And bad him welden in his hond. His folc and agte ⁊ al his lond. ðo was vnder him ðanne putifar. 200 And his wif ðat hem so to bar. Josep to wiue his dowter nam. 202. ðan] quan MS. Oðer is nu ðan ear bi cam. And ghe ðer him two childer bar. Or men wurð of ðat hunger war. 205 first manassen and effraym. He luueden god he geld it hem. ðe .vii. fulsum geres faren. Josep cuðe him bi foren waren. ðan coren wantede in oðer lond. 210 ðo [was] ynug vnder his hond. H vnger wex in lond chanaan. And his .x. sunes iacob for ðan. Sente in to egipt to bringen coren. He bilef at hom ðe was gungest boren. | f. 42 v ðe .x. comen for nede sogt. 216 To josep and he ne knewen him nogt. And ðog he lutten him frigtilike. Anð seiden to him mildelike. We ben sondes for nede driuen. 220 To bigen coren ðor bi to liuen. Josep hem knew al in his ðhogt Als he let he knew hem nogt. Jt semet wel ðat ge spies ben. And in to ðis lond cumen to sen. 225 And cume ge for non oðer ðing. but for to spien ur lord ðe king. Nai he seiden euerilc on. Spies were we neuer non. Oc alle we ben on faderes sunen. 230 For hunger doðes hider cumen. Oc nu ic wot ge spies ben. for bi gure bering men mai it sen. 233. Hu suld sulde onman MS. Hu sulde on man poure for geten. swilke and so manige sunes bigeten. 235 for seldum bi tid self ani kinge. swilc men to sen of hise ofspringe. A louerd merci get is ðor on. migt he nogt fro his fader gon. He is gungest hoten beniamin. 240 for we ben alle of ebrisse kin. | f. 43 r Nu bi ðe feið ic og to king pharaon. sule ge nogt alle eðen gon. Til ge me bringen beniamin. 244. gure] pore MS. ða gungeste broðer of gure kin. 245 For ðo was josep sore for dred. ðat he wore oc ðhurg hem for red. He dede hem binden and leden dun. And speren faste in his prisun. ðe ðridde dai he let hem gon. 250 Al but ðe ton broðer symeon. ðis symeon bi lef ðor in bond. To wedde under josepes hond. ðes oðere breðere sone on on. Token leue and wenten hom. 255 And sone he weren ðeden went. Wel sore he hauen hem bi ment. And seiden hem ðan ðor bi twen. Wrigtful we in sorwe ben. for we sinigeden quilum or 260 On hure broðer michil mor. for we werneden him merci. Nu drege we sorge al for ði. Wende here non it on his mod. Oc Josep al it under stod. J 265 osepes men ðor quiles deden. Al so Josep hem adde beden. | f. 43 v ðo breðere seckes hauen he filt. And in euerilc ðe siluer pilt. ðat ðor was paid for ðe coren. 270 And bunden ðe muðes ðor bi foren. Oc ðe breðere ne wisten it nogt. Hu ðis dede wurðe wrogt. Oc alle he weren ouer ðogt. And hauen it so to iacob brogt 275 And tolden him so of here sped. And al he it listnede in frigtihed. And quan men ðo seckes ðor un bond And in ðe coren ðo agtes fond. 279. ðanno MS. Alle he woren ðanne sori ofrigt. 280 Jacob ðus him bi meneð o rigt. Wel michil sorge is me bi cumen. ðat min two childre aren me for numen. Of josep wot ic ending non. And bondes ben leid on symeon. 285 Jf ge beniamin fro me don. Dead and sorge me segeð on. Ai sal beniamin wið me bi lewen. ðor quiles ic sal on werlde liuen. ðo quað iudas us sal ben hard 290 Jf we no holden him non forward W ex derke ðis coren is gon. Jacob eft bit hem faren agon. | f. 44 r Oc he ne duren ðe weie cumen in but ge wið us senden beniamin. 295 ðo quað he quan it is ned. And [non] ne can no bettre red. Bereð dat siluer hol agon. ðat hem ðor of ne wante non. And oðer siluer ðor bi foren. 300 for to bigen wið oðer coren. fruit and spices of dere pris. Bereð ðat man ðat is so wis. 303. eði modes MS. God hunne him eðimod us ben. And sende me min childre agen. 305 ðo nomen he forð weie rigt. Til he ben cumen in to egypte ligt. And quanne Josep hem alle sag. Kinde ðhogt in his herte was. He bad his stiward gerken is meten. 310 He seide he sulden wið him alle eten. He ledde hem alle to Josepes biri. Her non hadden ðo loten miri. Louerd he seiden ðo euerilc on. Gur siluer is gu brogt a gon. 315 Jt was in ure seckes don. Ne wiste ur non gilt ðor on. Beð nu stille quad stiward for ic nu haue min forward | f. 44 v ðor cam ðat broðer symeon. 320 And kiste is breðere on and on. Wel fagen he was of here come for he was numen ðor to nome. Jt was vndren time or more. Om cam ðat riche louerd ðore. 325 And al ðo briðere of frigti mod fellen bi forn ðat louerd is fot. And bedden him riche present. ðat here fader hi[m] adde sent. And he leuelike it under stod. 330 for alle he weren of kinde blod. L Jueð quad he ðat fader get. ðat ðus manige sunes bi gat. louerd he seiden get he liueð. Wot ic ðor non ðat he ne biueð. 335 And ðis is gunge beniamin. Hider brogt after bode word ðin. ðo josep sag him ðor bi foren. Bi fader ⁊ moder broðer boren. Him ouer wente his herte on on. 340 Kinde luue gan him ouer gon. Sone he gede ut and stille he gret. ðat al his wlite wurð teres wet. 343. peis MS. After ðat grot he weis is wliten. And cam ðan in and bad hem eten. | f. 45 r 345. and him MS. He dede hem wassen him bi foren. 346 And sette hem as he weren boren. Get he ðhogte of his faderes wunes. Hu he sette at ðe mete hise sunes. Of euerilc sonde of euerilc win. 350 most and best he gaf beniamin. Jn fulsum hed he wurðen glaðe. Josep ne ðoht ðor of no scaðe. Oc it him likede swiðe wel. And hem lerede and tagte wel. 355 And hu he sulden hem best leden. Quane he comen in vnkinde ðeden. And al ðe bettre sule ge speden. Jf ge wilen gu wið treweiðe leden. Eft on morwen quan it was dai 360 Or or ðe breðere ferden a wei. Here seckes woren alle filt wið coren. And ðe siluer ðor in bi foren. And ðe seck ðat agte beniamin. Josepes cuppe hid was ðor in. 365 And quuan he weren ut tune went. Josep haueð hem after sent. ðis sonde hem ouertakeð raðe. And bi calleð of harme and scaðe. Vn seli men, quat haue ge don. 370 Gret vn selðehe is gu cumen on. | for is it nogt min lord for holen. f. 45 v ða gure on haueð is cuppe stolen ð[o] seiden ðe breðere sikerlike. Vp quam ðu it findes witterlike. 375 He slagen [be] and we agen driuen. Jn to ðraldom euermor to liuen. He gan hem ransaken on and on. And fond it ðor sone a non. And nam ðo breðere euerilk on. 380 And ledde hem sorful a gon. And brogte hem bi for iosep. Wid reweli lote and sorwe and wep. ðo quat iosep ne wiste ge nogt. ðat ic am o wol witter ðogt. 385 Mai nogt longe me ben for holen. Quat so euere on londe wurð stolen. Louerd quad judas do wið me. Quat so ði wille on werlde be. Wið ðan ðat ðu friðe beniamin 390 ic ledde ut on trewthe min. ðat he sulde ef cumen a gen. 392. wið on an erasure. to hise fader and wið him ben. ðo cam iosep swilc rewðe up on. he dede halle ut ðe toðere gon. 395 And spac un eðes, so e gret. ðat alle hise wlite wurð teres wet. | f. 46 r Jc am iosep dredeð gu nogt. for gure helðe or hider brogt. Two ger ben nu ðat derke is cumen. 400 Get sulen .v. fulle ben numen. ðat men ne sulen sowen ne sheren. So sal drugte ðe feldes deren. Rapeð gu to min fader a gen. And seið him quilke min blisses ben. 405 And doð him to me cumen hider. And ge and gure orf al to gider. Of lewse god in lond gersen. sulen ge sundri riche ben. Euerilc he kiste. on ilc he gret. 410 Ilc here was of is teres wet. S one it was king pharaon kid. Hu ðis newe tiding wurð bi tid. 413. herte] h corr. out of b. And he was bliðe in herte fagen. ðat Josep wulde him ðider dragen. 415 for luue of Josep migte he timen. He bad cartes and waines nimen. And fechen wiues and childre and men. And gaf hem ðor al lond gersen. And het hem ðat he sulden hauen. 420 More and bet ðan he kude crauen. Josep gaf ilc here twinne srud. Beniamin most he made prud. | f. 46 v fif weden best bar beniamin. ðre hundred plates of siluer fin. 425 Al so fele oðre ðor til. He bad ben in is faderes wil. And .x. asses wið semes fest. Of alle egiptes welðhe best. Gaf he is breðere wið herte bliðe. 430 And bad hem rapen hem homward swiðe. And he so deden wið herte fagen. Toward here fader he gunen dragen. And quane he comen him bi foren. Ne wiste he nogt quat he woren. 435 Louerd he seiden israel. Josep ðin sune greteð ðe wel. And sendeð ðe bode ðat he liueð. Al egipte in his wil cliueð. Jacob a braid and trewed it nogt. 440 Til he sag al ðat welðe brogt. Wel me quað he wel is me wel. ðat ic aue abiden ðus swil sel. And ic sal to min sune fare. And sen or ic of werlde chare. Not 445 Acob wente ut of lond chanaan. And of is kinde wel manie a man. Josep wel faire him vnder stod. And pharaon ðogte it ful good. | f. 47 r for ðat he weren hirde men. 450 He bad hem ben in lond gersen. Jacob was brogt bi foren ðe king. for to geuen him his bliscing. 453. derer MS. fader dere quað pharaon. hu fele ger be ðe on. 455 An hundred ger and .xxx. mo. Haue ic her drogen in werlde wo. ðog ðinkeð me ðor offen fo. ðog ic is haue drogen in wo. siðen ic gan on werlde ben. 460 Her vten erd man kin bi twen. So ðinked euerilc wis[e] man. ðe wot quor of man kin bi gan. And ðe of adames gilte muneð ðat he her uten herdes wuneð. P 465 haraon bad him wurðen wel. in softe reste and seli mel. 467. Him] He MS. Him and hise sunes in reste dede. Jn lond gersen on sundri stede Siðen ðor was mad on scite. 470 ðe was yoten Ramese. Jacob on liue wunede ðor Jn reste fulle .xiiij. ger. And god him let bi foren sen. Quilc time hise ending sulde ben. | f. 47 v He bad iosep hise leue sune. 476. offe MS. 476 On ðhing ðat off e wel mune. ðat quan it wurð mid him don. He sulde him birien in ebron. And witterlike he it aueð him seid. 480 ðe stede ðor abraham was leid. So was him lif to wurðen leid. Quuor ali gast stille hadde seid. Him and hise eldere. fer ear bi foren. Quuor iesu crist wulde ben boren. 485 And quuor ben dead and quuor ben grauen. He dogt wið hem reste to hauen. Josep swor him al so he bad. And he ðor of wurð bliðe ⁊ glad. Or ðan he wiste off werlde faren. 490 He bad hise kinde to him charen. And seide quat of him sulde ben. Hali gast dede it him seen. Jn clene ending and ali lif. So he for let ðis werldes strif. 495 Osep dede hise lich faire geren. Wassen and riche like smeren. And spice like swete smaken. And egipte folc him bi waken. xl. nigtes and .xl. daiges. 500 swilc woren egipte lages. | f. 48 r first .ix. nigt de liches beðen. And smeren and winden and bi queðen. And waken is siðen .xl. nigt. ðo men so deden ðe adden migt. 505 And ebrisse folc adden an kire. Nogt sone deluen it wið yre. Oc wassen it and kepen it rigt. Wið vten smerles seuene. nigt. And siden smered .xxx. daiges. 510 Cristene folc haueð oðer laiges. He ben smered ðor quiles he liuen. Wið crisme and olie in trewðe geuen. for trewðe and gode dedes mide. ðon ben ðan al ðat wech dede. 515 Sum on. sum. ðre. sum .vii. nigt Sum .xxx. sum .xii. moneð. rigt. And Sum euerilc wurðen ger. ðor quiles ðat he wunen her. don for ðe dede chirche gong. 520 elmesse gifte and messe song. And ðat is on ðe weches stede. Wel him mai ben dat wel it dede Egipte folc aueð him waked. xl. nigt and feste maked. 525 And hise sunes .xxx. daiges. 526. daiges MS. Jn clene lif and ali laiges. | f. 48 v So woren forð .x. wukes gon. get adde jacob birigeles non. And pharaon king cam bode bi foren. 530 ðat josep haueð his fader sworen. And he it him gatte ðor he wel dede. And bad him nimen him feres mide. Wel wopnede men and wis of here. dat noman hem bi weie deren. 535 ðat bere is led ðis folc is rad he foren a buten bi adad. ful seuene nigt he ðer abiden. And bi mening for iacob deden. So longe he hauen ðeðen numen. 540 To flum iurdon ðat he ben cumen. And ouer pharan til ebron. ðor is ðat liche in biriele don. And josep in to egipte went. 544. ent with a letter, apparently w, erased before it. Wid al is folc ut wið him [s]ent. H 545 ise breðere comen him ðanne to. And gunnen him bi seken alle so. vre fader he seiden or he was dead. vs he ðis bodewurd seigen bead. Hure sinne ðu him for giue. 550 Wið ðanne ðat we vnder ðe liuen. Alle he fellen him ðor to fot. To beðen meðe and bedden oc. | f. 49 r 553. gaf] gaff in catch-word. Page break shown as printed, at end of line 52. And he it for gaf hem mildelike. And luuede hem alle kinde like. 555 Osep an hundred ger was hold. And his kin wexen manige fold. He bad sibbe cumen him bi foren. Or he was ut of werlde boren. It sal quað he ben soð bi foren. 560 ðat god hað ure eldere sworen. He sal gu leden in his hond. Heðen to ðat hotene lond. for godes luue get bid ic gu Lested it ðanne hoteð it nu. 565 ðat mine bene ne be for loren. Wið gu ben mine bones boren. He it him gatten and wurð he dead. God do ðe soule seli red. Hise liche was spice like maked 570 And longe egipte like waked. And ðo biried hem bi foren. And siðen late of londe boren. Hise oðre breðere on and on. Woren ybiried at ebron. 575 An her endede to ful in wis. ðe boc ðe is hoten genesis. ðe moyses ðurg godes red Wrot for lefful soules ned. | f. 49 v God schilde hise sowle fro helle bale. 580 ðe made it ðus on engel tale. And he ðat ðise lettres wrot. God him helpe weli mot. And berge is sowle fro sorge ⁊ grot. Of helle pine cold ⁊ hot. 585 And alle men ðe it heren welin. God leue hem in his blisse spilen. Among engeles ⁊ seli men. Wið uten ende in reste ben. And luue ⁊ pais us bi twen. 590 And god so graunte amen ameN.

[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]
[¶]

XXIII. KENTISH SERMONS

“Laud Misc. 471, Bodleian Library; on vellum, 188 × 130 mm.: consists of two manuscripts bound together.... The second manuscript, of the end of the thirteenth century, begins at f. 92....”

f. 128 v

1

]

Sermo jn die epiphanie.

Obtulerunt Ei Munera

CVM natus esset ihesus in betleem iude in diebus herodis regis ecce magi ab oriente uenerunt ierosolimam dicentes. Vbi est qui natus est rex iudeorum. We redeth i þo holi godespelle of te dai ase ure louerd godalmichti 5 i bore was of ure lauedi seinte Marie i þe cite of bethleem. þet si sterre was seauinge of his beringe. swo a pierede te þo þrie kinges of heþenesse. to janes þo sunne risindde. And al swo hi bi knewe [f. 128 v2] his beringe bi þo sterre. swo hi nomen conseil be tuene hem þet hi wolden gon for to hyne an uri. and þet hi wolden offri 10 him· gold· and stor· and Mirre. And al swo hi hedden aparailed here offrendes swo kam si sterre þet yede to for hem in to ierusalem. Þere hi speken to herodes and hym askede. wer was se king of gyus þet was i bore. And herodes i herde þet o king was i bore þet solde bi king of geus. swo was michel anud. and alle hise men. for þet he was 15 of dred for to liese his king riche of ierusalem. Þo dede he somoni alle þo wyse clerekes þet kuþe þe laghe and hem askede wer crist solde bien i bore. Hi answerden þet ine ierusalem. for hit was swo i seid and be hote hwilem bi þo profetes. And al swo herodes i herde þis. swo spac te þo þrie kinges. and hem seide. Goþ ha seide into 20 bethleem and sechez þet child. and wanne ye hit habbeth hi funde swo an uret hit. and efter þet cometh to me. and hic wille go and an uri hit. [f. 129 r1] Þet ne seide he nocht herodes for þet he hit wolde on uri; ac for þet he hit wolde slon. yef he hit michte finde. Þo kinges hem wenten and hi seghen þo sterre þet yede bi fore hem. 25 al wat hi kam over þo huse. war ure louerd was. and al swo hi hedden i fonden ure louerd; swo hin an urede. and him offrede hire offrendes. Gold. and. stor. and Mirre. Þo nicht efter þet aperede an ongel of heuene in here slepe ine metinge and hem seide and het. þet hi ne solde a yen wende be herodes. ac be an oþer weye wende into hire 30 londes. Lordinges and leuedis þis is si glorius miracle. and si glorius seywinge of ure lordes beringe. þet us telþ þet holi godespel of te day. and ye muee wel under stonde be þo speche of þe godspelle þet me sal to dai mor makie offrinke þan an oþren dai. and þer of us yeft ensample þo þrie kinges of heþenesse. þet comen fram verrene 35 londes ure louerd [f. 129 r2] to seche. and him makie offrinke. And be þe`t´ hi offrede gold. þet is cuuenable yeftte to kinge; seawede þet he was sothfast kink. and be þet hi offrede Stor. þet me offrede wylem be þo ialde laghe to here `godes´ sacrefise; seawede þe he was verray prest. And be þet hi offrede Mirre. þet is biter þing. signefieth þet hi 40 hedde be liaue þet he was diadlich. þet diath solde suffri for man ken. Nu i hiereth wet signefieth þet Gold. þet. Stor. þet Mirre. And offre we Gostliche to ure lorde. þe`t´ i offrede flesliche. Þet Gold þet is bricht and glareth ine þo brichtnesse of þo sunne. signefieth þe gode beleaue. þet is bricht ine þe gode cristenemannes herte. Si gode 45 beleaue licht and is bricht ine þo herte of þo gode Manne ase gold. Offre we þanne god almichti god gold. Be leue we stede fast liche. þet `he is´ fader and sune. and holy gost. is onlepi god. Wo so hath beleaue ine gode swo offreth him god gold [f. 129 v1] þet Stor signefied gode werkes. for ase se smech of þe store wanne hit is i do 50 into þe ueréé and goth upward to þo heuene and to gode ward Swo amuntet si gode biddinge to gode of þo herte of þo gode cristenemanne. 53. After stor, e erased. 54. Bi] Li MS. 64. i offred on margin. 71. yeuus MS. Swo we mowe sigge þet stor signefieth þe herte. and se smech luue of gode. Bi `þet´ Mirre þat is biter. and be þo biternesse defendet þet Cors þet is mide i smered. þet no werm nel comme i hende; signefiet 55 þo gode werkes þet is biter to þo yemernesse of ure flesce. Si Mirre signefiet uastinge. for þo luue of gode wakie. go ine pelrimage. uisiti þe poure. and to sike. and to do alle þe gode þet me may do for godes luue. þo ilke þinges so bieth bitere to þo wrichede flessce. Ac al so si mirre loket þet bodi þet no werm ne may þer i hende come; so us defendet 60 þo iléke þinges fram senne. and fram þe amonestement of þo dieule þet ha ne may us mis do. Lordinges nu ye habbet i herd þo signefiance of þo offringes þet maden [f. 129 v2] þo þrie kinges of heþenesse to gode. hye habbet to gode `i offred´ of yure selure. and of yure erþliche godes. Ne ne offreth him nacht on lepiliche to day. ac 65 alle þo daies i þo yere gostliche. Gold. and Stor. and Mirre. ase hic habbe i told. Gold; fore Gode belaue. Stor; for holy urisun. Mirre. for gode werkes. þet bieth þo offringes. þet ure louerd be sekeþ auerichedaye þo cristenemanne. and werefore se xpistenman yef has deþ; of seruet þo blisce of heuene. And ihesu crist þet for us wolde 70 an erþe bi bore. and anured of þo þrie kinges of painime; he yeu[e] us his grace of þo holi gost in ure hertes wer bi we moue hatie þo ileke þinges þet he hatedh. and lete þo ileke þinges þat he for biet. and luuie þo ilek þinkes þat he luued. and do þo ilek þinges þat he hóót. ine him so bileue and bidde and serui. þet we mowe habbe þo blisce 75 of heueriche. Quod uobis prestare dignetur per.

[¶]
[¶]
[¶]
[¶]

Domini[ca] secunda post octavam epiphanie. Sermo euan.

Servasti Bonum Vinum Usque Adhuc

Nuptie facte sunt in chana [f. 130 r1] galiléé. ⁊ erat mater ihesu ibi. Vocatus est autem ihesus ad nuptias ⁊ discipuli eius. Þet holi godspel of to day us telþ. þet a bredale 80 was i maked ine þo londe of ierusalem. 82. flesliche ac. To MS. in ane cite þat was i cleped Cane in þa time þat godes sune yede in erþe flesliche. `ac´ To þa bredale was ure leuedi seinte Marie. and ure louerd ihesus crist and hise deciples. so iuel auenture þet wyn failede. at þise bredale. þo seide ure leuedi seinte Marie. to here sune. hi ne habbet no wyn. And ure 85 louerd answerde and sede to hire. Wat be longeth hit to me oþer to þe wyman. Nu ne dorste hi namore sigge. ure lauedi. Hac hye spac to þo Serganz þet seruede of þo wyne. and hem seyde. al þet he hot yu do; so doþ. And ure louerd clepede þe serganz and seyde to hem. ffol vellet ha seyde. þos ydres. þet is to sigge þos Cróós. oþer 90 þos faten of watere. for þer were. vi. ydres of stone. þet ware i clepede baþieres wer þo gius hem wesse for clenesse. and for religiun. Ase þe custome [f. 130 r2] was ine þo time. þo serganz uuluelden þo faten of watere and hasteliche was i went into wyne. bie þo wille of ure louerde. þo seide ure lord. to þo serganz. Moveth to gidere and 95 bereth to Architriclin. þat was se þet ferst was i serued. And al so hedde i drunke of þise wyne þet ure louerd hedde i maked of þe watere; ha niste nocht þe miracle. ac þo serganz wel hit wiste. þet hedde þet water i brocht. þo seide Architriclin to þo bredgume. Oþer men seyde he doþ forþ þet beste wyn þet hi habbeþ ferst at 100 here bredale. and þu hest ido þe contrarie þ`e´t þu hest i hialde þet beste wyn wath nu; Þis was þe commencement of þo miracles of ure loruerde þet he made flesliche in erþe. and `þo´ beleuede on him; his deciples. Ine sigge nacht þet hi ne hedden þer before ine him beliaue; ac fore `þe´ miracle þet hi seghe; was here beliaue þe more 105 i strengþed. Nu ye habbeþ i herd þe Miracle. nu i hereþ þe signefiance. Þet water bi tockned se euele xpisteneman. [f. 130 v1] for al so þet water is natureliche schald and a kelþ alle þo þet hit drinkeþ; so is se euele xpisteman chald of þo luue of Gode. for þo euele werkes þet hi doþ. Ase so is Lecherie. spusbreche. Roberie. 110 111. Manslechtes MS. 118. hadeþ MS. 123. he he is win MS. Manslechter. husberners. bakbiteres. and alle oþre euele deden. þurch wyche þinkes man of serueth þet fer of helle. Ase godes oghe mudh hit seid. and alle þo signefied þet water; þet þurch yemere werkes. oþer þurch yemer i wil liesed þo blisce of heuene. þet wyn þat is naturel liche hot ine him selue; and an het alle þo þet hit drinked; 115 be tokned alle þo þet bied an héét of þe luue of ure lorde. Nu lordinges ure lord god almichti. þat hwylem in one stede. and ine one time flesliche makede of watere wyn; yet habbeþ manitime maked of watere wyn; gostliche. wanne þurch his grace maked of þo euele manne good man. of þe orgeilus umble. of þe lechur chaste. 120 of þe niþinge [f. 130 v2] large. and of alle oþre folies; so ha maket of þo watere wyn. þis his si signefiance of þe miracle. Nu loke euerich man toward him seluen. yef he is win; þet is to siggen yef he is an heet of þo luue of gode. oþer yef he is water. þet is yef þu art chold of godes luue. yef þu art euel man; besech ure lorde þet he do ine þe 125 his uertu. þet ha þe wende of euele into gode. and þet he do þe do swiche werkes þet þu mote habbe þo blisce of heuene. Quod uobis. prestare dignetur.

[¶]
[¶]

Dominica tercia post octavam epiphanie.

Cvm descendisset ihesus de monte. secute sunt eum 130 turbe multe. Et ecce leprosus ueniens adorabat eum dicens. Domine si uis; potes me mundare. Þet holi godspel of to dai us telþ. þet ure lord ihesus crist. ase he hedde i yue þo newe laghe. in one montayne. and hedde i maked þet formeste sarmun þet euerte made in erþe; suo him folgede michel folk. Swo 135 kam a leprus. a sikman and onurede him and seyde. Lord. [f. 131 r1] lord ha seide yef þu wilt; þu me micht wel makie hool of mine lepre. of mine euele. And ure lord him seide and spredde his hond. and tok his lepre; hic wille seide ure lord þet þu bi clensed. and al so raþe he was i warisd of his maladie. Nu lordinges þis is þe miracle 140 þet þet godspel of te dai us telþ. ac great is þe tokningge. Se leprus signefiez þo senuulle men. si lepre þo sennen. þet scab bi tokned þo litle sennen. si lepre be tokned þo grete sennen þet biedh diadliche. Ase so is lecherie. spusbreche. Gauelinge. Roberie. þefte. Glutunie. drunkenesse. and alle þo sennen þurch wiche me liest þo luue of gode 145 almichti and of alle his haleghen. þurch S`c´ab nis nacht man and wyman deseiurd fram mannes felarede. Ne for þo litle sennen. þet noman hine ne mai loki. nis noon deseurd pardurableliche fram gode; ne fram holi chereche. for lepre is man deseurd of þo compainie of gode and of alle his angles. þat is to sigge for diadliche 150 senne. [f. 131 r2] Nu ye habbet i herd þe miracle and wet hit be tokned. Nu loke we yef we bieþ clene of þise lepre. þat is to siggen of diadliche senne. Se [leprus] liest þe felarede of oþer men; for se þet sterft inne diadliche senne; so for liest þe compainie of gode. And yef ye bieþ clene; lokeþ þet ye ne falle nocht. þet ye ne 155 bie deseuerd fram þe felarede of gode al michti. þurch none euele werkes þurch none euele i wil. And yef ye bieþ leprus þurch diadliche senne. greded gode Merci; þet þo leprus yaf helþe ine bodie; þet he us yeue gostliche helþe. in ure saule. Comeþ to srifte for leted yure sennen and þer of bieþ a soiled. þanne sollie habbe þo helþe of 160 heuene. þat is lif with uten ende. Quod uobis. prestare dignetur. per.

[¶]
[¶]

Dominica quarta post octavam epiphanie.

Domine, Salva Nos, Perimus

Ascendente ihesu in nauiculam. secuti sunt eum discipuli eius. Et ecce motus factus est magnus in mari. Ita 165 ut nauicula operiretur fluctibus. Erat antem illis; uentus contrarius. [f. 131 v1] We redeth i þe holi godspelle of to dai þat ure lord ihesu crist yede one time in to ane ssipe and ise deciples mid him in to þe séé. And so hi were in þo ssipe so a ros a great tempeste. of winde. And ure lord was i leid him don to slepe. ine þo 170 ssipe. er þane þis tempeste a róós. Hise deciples hedde gret drede of þise tempeste. so a wakede hine. and seiden to him. lord saue us; for we perisset. And ha wiste wel þet hi ne hadde nocht gode beleaue ine him; þo seide to hem. wat dret yw folk of litle beliaue. Þo a ros up ure lord and tok þane wynd and to séé; and al so raþe hit was 175 stille. And al se þo men þet weren in þo ssipe hedde i seghe þo miracle so awondrede hem michel. Þis is si vaire miracle þet þet godspel of te day us telþ. Þere fore sal hure be liaue bie þe betere a strengþed. Ine swiche lorde þet siche miracle mai do and doþ wanne he wile. Ac hit is us nyede þet se þet sucurede hem ine þa peril; þet 180 us sucuri ine [f. 131 v2] ure niedes. Þet we clepie to him þet ha us helpe. and he hit wille do bleþeliche. yef we him bisecheth merci mid good i wille al so him seluen seith bi þe holi writes. Salus populi ego sum. ⁊ cetera. Hic am ha seiþ helere of þe folke. wanne hi to me clepiedh ine hire sorghen. and ine hire niedes hic hi sucuri 185 and beneme hem al here euel with ute ende. Grede we to him merci sikerliche. yef se deuel us wille a cumbri þurch senne. Þurch prede oþer þurch an vie. oþer þurh wreþe. oþer þurch oþer manere of diadliche senne grede we to him Merci. and sigge we him lord sauue us þet we ne perissi. and þet he us deliuri of alle eueles. and þet ha 190 yef us swiche werkes to done in þise wordle; þet þo saulen of us mote bien isauued a domes dai. and gon to þo blisce of heuene. Quod ipse prestare dignetur.

[¶]
[¶]

Dominica In sexagesima. Sermo.

Ite et Vos in Vineam Mean

Simile 195 est regnum celorum homini patrifamilias. qui exijt primo mane conducere operarios in uineam suam.

[f. 132 r1] Hure lord godalmichti to us spekeþ ine þo holi godespelle of te day. and us seaweth one forbisne. þet yef we uilleth don his seruise. þe`t´ we sollen habbe 200 þo mede wel griat ine heuene. For so seyth ure lord ine þo godspelle of to dai. þet on goodman was. þat ferst uut yede bi þe Moreghen for to here werkmen in to his winyarde. for ane peny of forewerde. and al so he hedde i mad þise forewerde; so ha sente hi into his wynyarde. so ha dede at undren and at midday al so. þo þat hit was 205 a yen þan euen; so ha kam into þe Marcatte. so he fond werkmen þet were idel. þo seyde he to hem. Wéé bie ye idel; and hie answerden; and seyde. lord; for we `ne´ fonden te dai þat us herde. Goþ nu ha seide se godeman into mine wynyarde; and hic þat richt is; yu sal yeue. þos yede into þise wynyarde. mid þo oþre. þo þet hi wel 210 euen. þo seide þe lord to his sergant. Clepe þo werkmen and yeld hem here trauail. and a gyn to hem þat comen last, and go al to þo ferste. yef eue[f 132 r2]riche of hem ane peny. Se sergant dede þes lordes commandement. so paide þo werkmen and yaf euerich ane peny. And so hi seghen þo þet bi þe Morghen waren i comen. þet 215 hi þet waren last i cume. Hedden here euerich ane peny; Þo wenden hi more habbe; þo gruchchede hi a menges hem. and seyden. þos laste on ure habbeþ i travailed. and þu his makest velaghes to us. þet habbeth al deai i bye ine þine wynyarde. and habbetþ i þoled þe berdene of þo pine. and of þo hete of al þo daie. þo ansuerede se gode man 220 to on of hem. Frend ha seide ine do þe noon unricht. Wat for þingketh þat hic do min i wil; and al so ure lord hedde i told þise forbisne; so he seide efter ward. so sulle þo uerste bie last; and þo laste ferst. 224. On margin, Multi sunt uocati; pauci. 235. þan] þā MS. Fele bieþ i clepede; ac feaue bieþ i cornéé. Nu i hereþ þe signefiance. þes godeman; be tockneþ godalmichti ure lord. Se 225 winyard be tockneþ. þe seruise of ure lorde. þe werkmen. be tockneþ alle þo þet doþ cristes seruise. [f. 132 v1] þo tides of þo daie; be tokneþ þe time of þis world. Bie þe Morghen i herde ure lord werkmen in to his winyarde. þo ha sente þe patriarches. ate begininge of þis wordl. ine is seruise. þet þurch gode beleauéé him seruede. and seden 230 his techinge to alle þo þet hi hedden hit to siggen. Al so at undren. and at midday. i herede he werkmen into is winyarde. þo ha sente be þo time þet Moyses was and aaron. and i þe time of his prophetes dede he mani god man in to his seruise; þet þurch griate luue to him helden. and deden his seruise. To yenes þan euen; godalmichti 235 i hierde werkmen in to his winyarde. þo þat he alast of þis wordle naam fles and blod ine þe Maidene seinte Marie. and seauede ine þis world. þo fond he Men. þet al day hedden i be idel. Werefore he fond þet heþen folk þet be þo time þet was i go; hedden i be ut of godes be liaue. and of his luue. and of his seruise. Hi ne hedden 240 nocht i be idel [f. 132 v2] for to done þo deueles werkes. Ac þere fore seith þet godspel þet hedden i be idel; þo þet hi nedden bi leued ane god almichti. ne him louie ne him serui. For al þat is ine þis wordle. þet man is. bote yef ha luuie godalmichti. and him serui; al hit him may þenche for lore and idelnesse. þo a resunede ure lord þe paens 245 be ise apostles. vre fore hi hedden i be so longe idel. þo þet hi ne hedden i be in his seruise; þo ansuerden þe paens; þet non ne hedden i herd hij. þet is to sigge þet hi ne hedden neuer te i heed prophete ne a postle ne prechur. þet hem seaude ne hem tachte hu i solden ine gode beleue ne him serui. Goþ a seide ure lord inte mine 250 winyarde. þet is inte mine beleaue. and hic yw sal yeue yure peni þet is heueriche blisce. þo heþen men yeden be þa daghen into cristes seruise; and we þet of hem bieþ i cume. and habbeþ cristendom under fonge; bieþ i entred in to cristes seruise þere fore we sollen habbe ure peni þet is þe blisce of heuene. [f. 133 r1] also wel ase 255 þo þet comen bi þe Morghen. for al so we hopieþ for te habbe heueriche blisce; ase þo patriarches and þo prophetes. and þo apostles and þo gode men þet hwilem ine þis world godalmichti serueden. So as we habeþ i seid of diuers wordles. þet god almichti dede werkmen into his winyarde; so we mowe sigge of þo elde of eueriche men. 260 For godalmichti deþ werkmen into his winyarde bi þe Morghen. Wanne ha clepeþ of swiche þer bieþ into his seruise ine here childhede. Wanne hi of þis world wendeþ. beswo þet hi ne be ine no diadlich senne. At undren ha sent men in to his winyarde. þet a turneþ into his seruise. of age of man. At Middai wanne þo dai is 265 alþer hotestd be tokned þo men of .xxxti. wyntre. oþer of furti. for þe nature of Man is of greater strengþe and of greater hete ine þo age. Se euen bi tockneþ. elde of Man. þet is se ende of þe liue. Vre lord deþ werkmen into his winyarde a genes þo e[f. 133 r2]uen; Wanne fele ine here elde wendeþ ut of here senne in to cristes seruise. As so 270 solle hi habbe þo blisce of heuene; ase þo þet ferst comen into þe winyyarde. Nocht for þan for þise griate bunte þet ure iord yefþ ne solde no man targi for to wende to godalmichti ne him to serui. for al so seid þet holi writ þet now ne wot þane dai of his diaþe. for Man mai longe liues wene and ofte him legheþ se wrench. Nu gode men 275 ye habbeþ i herd þet godspel and þe forbisne. Nu lokeþ yef ye bieþ with inne þo winyarde. þet is þet yef ye bieþ ine godes seruise 278. he he MS. yef ye bieþ with ute diadliche senne yef ye hatied þat he hateþ. yef ye luuieþ þet he luueþ. and doþ þet he hot. and but ye do; ye bieþ hut of his winyarde. þe is ut of his seruise. and ye doþ þet ure lord hóót, so ye 280 of serueþ þane peni. þet `is´ heueriche blisce. ye of serueþ þet good þet noon herte ne may i þenche ne noon yare i here ne tunge telle. þo blisce þet god [f. 133 v1] halt alle þo þet hine luuieþ. þider lord granti us to cumene. Quod ipse prestare dignetur. per.

[¶]
[¶]

OXFORD PRINTED AT THE CLARENDON PRESS BY HORACE HART, M.A. PRINTER TO THE UNIVERSITY

Notes in this chapter

Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings