HET DERDE DEEL.

Van D. Faustus avanturen; wat hy met zyne Nigromantie in groote potentaten hoven gedaen heeft, als ook van zyn jammerlyk, schrikkelyk eynde en afscheyd.

Historie van D. Faustus en keyzer Karel den vyfden.

Keyzer Karel den V. was met zyn geheel hofgezin tot Ynsbroek gekomen, waer hem D. Faustus ook liet vinden, alwaer hy van verscheyde vry heeren en edelluyden, die hem wel kende en die door zynen raed van verscheyde ziektens en passien genezen waeren, in ’t hof te gast genood was, het welk keyzer Karel hoorende, vraegde wie hy was. Waer op hem geantwoord wierd dat D. Faustus was, waer op den keyzer zweeg tot naer den eten. Daer naer voorderde den keyzer D. Faustus tot hem in zyn kabinet, en hield hem voor dat hy had gehoord, dat hy in de zwarte konste zeer wel ervaeren was, en een familieren geest hadde, waerom zyne begeirte was, dat hy hem eene proeve daer van zoude doen zien, en niet zou aengegrepen worden, hem dit belovende op zyne kroon. Waer op D. Faustus zyne keyzerlyke Majesteyt in alderonderdanigheyd aenbood. Nu hoort eens wat ik in myn leger hebbe staen denken; dat voor my myne voor-ouders tot zoo groote genade en hoog gezag gekomen zyn, in zonderheyd hoe Alexander den Grooten een cieraed en ligt aller keyzers geweest is, gelyk in de historien te lezen is, zoo grooten rykdom, koningryken en landschappen onder hem gebragt heeft, ’t welk my en myne nakomelingen zeer zwaer vallen zoude, daerom is myn begeire dat gy my toch eens den voorzeyden Alexander en zyns huysvrouwens gedaente en wezen gelyk zy in hun leven geweest zyn, voor my laeten komen, op dat ik daer uyt mag verstaen, dat gy eenen wel ervaeren meester in uwe konsten zyt? Aldergenadigsten heer, zeyde Faustus, ik ben bereyd en goedwillig uwe keyzerlyke Majesteyt genadige begeirten, van Alexander Magni en zyns huysvrouwens gedaente en wezen na myn vermogen voor te stellen en te presenteren zoo veel ik van mynen geest vermag. En al is ’t zaeken, dat de zelve alhier zigtbaerlyk verschynen, zoo zal nogtans uwe keyzerlyke Majesteyt weten, dat hun stervelyk lichaem niet van de dood zyn opgestaen, of alhier tegenwoordig zyn konnen, want zulks waer t’eenemael onmogelyk. Naer de zeer oude geesten, die Alexandrum en zyne huysvrouwe gezien hebben, die konnen zulke gedaente aennemen en hun daer in veranderen, de welke ik uwe Majesteyt Alexander wil laeten zien.

Waer op D. Faustus uyt den keyzers kamer gegaen is, om hem met zynen geest te bespreken. Dit gedaen hebbende ging hy wederom in de kamer des keyzers en hy gaf zyne Majesteyt te kennen, hoe dat hy hem daer in zoude gelieven, maer met zulke conditie, dat uwe Majesteyt hem niet zal vraegen nog spreken, ’t welk den keyzer hem alzoo belofde. D. Faustus dede de deure open, en straks kwam Alexander de kamer in, en dat in zulke gedaente en wezen als hy in zyn leven geweest is: namendlyk een wel gezet en dik man, met een rooden baerd, roode kaeken en met een stuer aenzigt, al of hy Basiliscus oogen gehad hadde. Hy trad binnen in een gansch volkomen harnas nae keyzer Karel V. toe; en hy neygde voor hem met een groote reverentie, den keyzer wilde ook opstaen en hem ontfangen, maer D. Faustus wilde zulks niet toelaeten. Straks daer naer alzoo Alexander hem omkeerde en nae de deure ging, zoo kwam zyne huysvrouwe de kamer in, die dede den keyzer ook reverentie, zy was gekleed in blauw fluweel, met vele schoone baggen en met peirlen vercierd, zy was ook uytnemende schoon, met roode kaeken, als melk en bloed: zy was langagtig, en had een rood aenzigt. Dit aldus geschiedende, dagt den keyzer, nu heb ik twee persoonen gezien daer ik overlang de begeirte toe had, en ’t is anders niet mogelyk of den geest moet hem in zulke gedaente verandert hebben, zonder my daer in te bedriegen, gelyk eene vrouwe den propheet Samuël verwekte.

En op dat den keyzer zulks te zekerder zoude zyn, dogt hy by zig zelven: ik heb dikwils gehoort, dat zy agter in den nek een wratte gehad heeft, daerom hy naer haer toe trad om’er naer te zien, en hy vond’er ook een wrad, want hy bleef stok stil staen, en daer naer verdween zy, dus wierd den keyzer zyne begeirte volbragt.

D. Faustus toovert eenen Ridder hert-hoorens op zyn hoofd.

Als nu D. Faustus (gelyk ’t gezeyd is) den keyzer zyne begeirten volbragt had, zoo heeft hy ’s avonds, alzoo het volk nae het hof ter tafel ging, op eene lene gelegen om het volk te zien in en uytgaen. Hy zag tegen hem over, in ’t huys des ridders, dat’er eenen lag en sliep onder eene venster (want het was den zelven dag zeer heet) maer ik wil den persoon niet noemen, al is ’t zaeke dat hy nu dood is, mids dat het een geboren vry-heer was, en al gebeurde hem zulke avonture tot eenen spot, zoo hielp nogtans zynen heer zeer neirstelyk daer in en betooverde hem alzoo hert-hoorens op zyn hoofd, toen hy nu wakker wierd, en zyn hoofd onder de venster bukkende, wierd hy de boeverye gewaer, en niemand was meer verschrikt dan hy, want de vensters waeren gesloten, zoo dat hy met zyne hoorens, agter overwaerts konde, ’t welk den keyzer vernemende, daerom lachte, en had daer in groote genugten. Deze genugten hebben veel hovelingen gezien, die aldaer te samen sliepen, waer van zommige met hem spotteden, en andere groot medelyden hadden tot dat ten lesten D. Faustus hem die tooverye afnam en weg ging.

Hoe dat den voorzeyden Ridder over D. Faustus meynde te wreken.

Doctor Faustus nam wederom zyn afscheyd uyt het Hof, naer dat hem alle eere van alle man bewezen was. Als hy ontrent eene myle en half gereyst had, zoo zag hy van verre 7 peirden staen in eenen bosch, en het was den ridder, die hy de hert-hoorens op zyn hoofd getooverd had, welke zoo haest als zy Faustus kenden, zetten zy te samen den hane op, en reeden op Faustus toe, hy dit ziende, reed in een kleyn boschken, en hy kwam daer straks weder uyt op hunlieden toe gereden, en zy zagen geheel ’t boschken vol gewapende ruyters staen, die gereed stonden op hunlieden aen te vallen, maer zy de zelve niet verwagtende, gaven hunne peirden de spooren en lieten hunnen rug zien, hoewel dat hun het loopen niet konde baeten, want zy wierden al-te-samen straks omringeld, en baden D. Faustus om genade.

D. Faustus liet hun gaen, en hy betooverde de zelve, dat zy al-te-samen geyten-hoorens op hun hoofd eene geheele maend lang draegen moesten, en de peirden koey-hoorens, de welke zy alzoo tot voor eene straffe lyden moesten en hy wierd alzoo den ridder magtig, met betooverde ruyters.

Hoe D. Faustus eenen boer, zynen geheelen wagen met hoy en met peirden in zyn lyf slokt.

Hy kwam eens in de stad Gotha, alwaer hy wat te doen had. Alzoo het in Juny was, en men overal hoy invoerde, zoo is hy met eenige zyn’er bekende gaen wandelen regt tegen den avond als hy wel beschonken was. En als hy nu met zyn gezelschap voor de poorte kwam, langs de stads-vesten wandelende, zoo kwam hem in ’t gemoed eenen wagen met hoy, en D. Faustus ging in den voet-weg, waer door hem den boer moest aenspreken en zeggen: Dat hy aen d’eene zyde gaen zoude? D. Faustus, die van deég beschonken was, gaf hem voor antwoorde? Nu zal ik zien, of gy my, of ik u zal moeten wyken. Hebt gy boer wel oyt gezien dat eenen dronken man eenen hoy-wagen heeft moeten wyken? den boer zey ba, en gaepte als den snoek, als hy deze woorden hoorde, wierd hy geheel toornig en gaf Faustus veel spytige woorden; op de welke Faustus wederom antwoorde: Hoe zoo gy boer? wilde nog tegen my trotseéren; en maekt geene woorden, of ik ete uwen wagen met hoy en peirden in myn lyf. Daer op antwoorde den boer, hoe dat, en eét mynen drek ook daer by? waer op D. Faustus hem alzoo verblinde, dat hem anders niet dogte dan hy eenen mond zoo groot als eene poorte had, waer mede hy ten eersten de peirden, en daer naer den hoy-wagen inslokte en verslinde, waer door den boer zeer verschrikte en liep terstond nae den Burgemeester toe, den welken hy voor de waerheyd klaegde, al het gene dat hem gebeurd was. Den Burgemeester liep met hem en verlangde zulks te zien. Als zy nu voor de poorte kwamen, vonden zy den boers wagen en peirden daer staen, gelyk het behoorde en Faustus had hem waerlyk verblind.

Van dry treffelyke Graeven, die D. Faustus op hun begeiren door de logt voerde tot Munchen in Beyerland, op de bruyloft van den zoon des Hertogs om die te bezien.

Daer waeren 3 treffelyke graeven, die ik niet noemen wil, en die toen ter tyd tot Wurtenberg studeerden. Deze kwamen by malkanderen, en sprekende van de groote pragt die op de bruyloft van den zoon des vorst van Beyeren wezen zoude. Zy wenschten om slegts een half uer daer te mogen wezen, om te bezien, hoe dat alles aldaer in gevangenisse gesloten was, en met wagters bewaerd, de welke gevraegt wierden, wat dat’er voor een gezigt geweest was? en wie dat de andere dry waeren, die alzoo in eenen oogenblik verdween? den Graef dogt, zoo verre als ik hun verraede, zoo zal ’t een kwaed eynde nemen, daerom gaf hy niemand antwoord, zoo dat’er dien dag niet anders uytgeregt was. Maer daer wierd besloten dat men hem ’s anderdags pynelyk ondervraegen, en tot klappen brengen zoude. Den Graef twyffelende of hy van D. Faustus den zelven dag zoude mogen verlost wezen, vreesde zeer, dat hy door de pyne zoude tot het spreken gedwongen worden: maer zyne neven rusten niet, voor dat hem D. Faustus verlost had, want Faustus was by hem eer dat het dag was, die de wagters betooverde, zoo datze in eenen diepen slaep vielen, en hy dede voords door zyne konste alle de sloten en deuren open, zoo dat hy den voorzeyden Graef ter goeder tyd tot Wurtenberg bragt, alwaer D. Faustus wel beloont wierd.

Hoe dat D. Faustus geld van eenen jode ontleende, en hem zynen voet te pande gaf, den welken hy zelve in des jods by-wezen afzaegde.

Men plagt te zeggen: dat eenen tooveraer op een jaer niet eenen halven stuyver ryker word gelyk D. Faustus ook wedervaeren is: want de belofte van zynen geest was wel in ’t eerste contracteeren zeer groot, maer het waeren meest al logenen, gelyk ook den duyvel een geest der logenen is. Hy hield D. Faustus voor, hoe dat hy door hem begaeft was, waer door hy moeste toezien aen rykdommen te geraeken, want het geld zoude of kan hem zelfs niet naerloopen, daer toe zoo waeren zyne jaeren ook niet uyt, want hy had nog maer vier jaeren aen hem verbonden geweest, in de welke dat hy geld nogte goed van doen had. Ook dat hy eten en drinken door zyne konst bekomen konde uyt alle potentaten hoven, gelyk hier vooren verhaeld is, en D. Faustus zelf bekende en den geest daer in gelyk geven moest, want hy dogt zelfs, dat hy veel van hem geleerd had. Als hy nu alzoo met den geest gedisputeerd had, zoo is hy met goede gezellen gaen bankettéren. En gelyk hy nu geen geld had, zoo is hy verpligt geweest om van eenen jode geld te bekomen, waer toe hy practiseerde, en kreeg van eenen jode 60 daelders voor den tyd van eene maend. En als nu den tyd om was, en den jode zyn geld met intrest wilde wederom hebben, en D. Faustus niet minder dogte hem te betaelen, zoo komt den jode tot zynen huyze, en begeirde zyn geld. D. Faustus zeyde tot hem: jode, ik heb geen geld, nog ik wete daer toe geenen raed, maer om dat gy uwe betaelinge zoud verzekerd wezen, zoo zal ik my eenen arm of been afsnyden en het zelve tot eenen onderpand laeten, doch altyd op die conditie, dat wanneer ik te gelde komen kan, dat gy my alsdan myn been zult wederom geven, den jode die anderzins eenen christenen vyand is, peysde by zig zelve, dit moet eenen wonderlyken geest wezen, dat hy zyne leden voor geld te pand zetten wilt, en was’er mede te vrede. D. Faustus nam eene zaege en zaegde daer mede zynen voet af, die hy aen den jode gaf (maer ’t was eene verblindinge want hy wist raed, om hem zelf den voet wederom aen te zetten.) Den jode was met dit contract zeer wel te vrede en droeg het met hem. Als nu den jode het been aenveirde, zoo dogt hy by zig zelven, wat mag my dit schelms been helpen, draege ik het met my zoo zal ’t stinkende worden, en het zal dan niet mogelyk wezen wederom daer aen te heelen, nogtans zoo is ’t een hoogen pand, wat konde hy my meer geven. Met zulke en diergelyke gedagten, gelyk den jode zelf daer naer bekend heeft, gaet hy met het been over eene brugge, en smyt het in ’t water. En gelyk D. Faustus zulks wel wist zoo schikte hy dry dagen daer naer tot den jode, hem aenzeggende, dat hy hem wilde betaelen? den jode kwam by hem. D. Faustus vraegde hem, waer dat den pand was? Waer op hy antwoorde: waer zoude den pand zyn, ik hebbe het in ’t water gesmeten, mids dat het nergens toe nut was? D. Faustus dit hoorende, wilde promptelyk zyn been terug hebben ofte den jode zoude zien wat hy daerom doen zoude. Den jode wist hem niet te contenteeren, maer moest hem de 60 daelders laeten en Faustus had zyn been nog.

D. Faustus bedriegt eenen peirde-tuysscher.

Van gelyken dede hy eenen peirde-tuysscher op eene jaer merkt, want hy maekte voor hem zelve een schoon peird, met het welk hy op eene jaer merkt reysde, die men Hersseringen noemt, tot het welk hy aldaer vele kooplieden kreeg, en ten laesten liet hy ’t voor 40 guldens. Hy zeyde den peirde-tuysscher van te vooren dat hy daer mede zoo haest niet te water ryden zoude. Den peirde-tuysscher willende zien wat hy daer door meynde, zoo reysde hy daer mede te water, en daer komende, verdween het peird en hy zat op eenen stroyen zadel, waer door hy meynde te zullen verdrinken. Den peirde-tuysscher nog wel wetende waer dat zynen koopman ter herberge lag, liep wel toornig derwaerds, en hy vond D. Faustus nog in zyn bedde al slaepende, en styf ronkende, den peirde-tuysscher nam hem by zynen voet en wilde hem uyt het bedde trekken; dus hy trok hem het been uyt zynen aers, waer in den peirde-tuysscher zeer verschrikte, dat hy zwymende ter aerde viel: waer op D. Faustus moord riep. Den peirde-tuysscher behangst, zet hem op den loop en liep ter kamer uyt, en hy wist anders niet, of hy had hem het been uyt zyn lyf getrokken. Alzoo kwam Faustus wederom aen geld.

Hoe D. Faustus wederom een voer hoy in zyn lyf at.

Doctor Faustus kwam in eene stad genaemd Zwicken, alwaer hem vele Magistraeten vergezelschapten. Als hy nu naer den eten ging wandelen, zoo kwam hem eenen boer tegen met eenen hoy wagen, die hy aensprak en vraegde, wat hy hem zoude moeten geven, om zoo veel hoy te mogen eten als hy konde, en zy bespraeken, dat hy voor eenen halven stuyver zoo veel hoy eten zoude als hy wilde, want den boer die meynde dat hy hier mede maer en spotte. D. Faustus begon zoo gulzig te eten, dat alle de toezienders hertelyk lagchen moesten. Hy verblinde alzoo den boer, waer over hy wel benouwd wierd, want hy had alreede het voer hoy half in zyn lyf geeten, waer over den boer rouw-koop begonst te krygen, en vraegde hem wat hy zoude willen hebben, dat hy hem d’ander helft liet. Hy gaf D. Faustus nog een stuk geld en reed met de reste van ’t hoy weg. En als hy nu t’huys kwam, zoo vond hy nog al zyn hoy.

Van eenen twist die tusschen twaelf Studenten was.

Tot Wurtenberg voor zyn huys kwam eenen twist met zeven Studenten tegen vyf, ’t welk D. Faustus dogte ongelyk te wezen waer over hy hun al-te-samen het gezigt kwam te verblinden, zoo datze malkanderen niet meer konde zien, waer over datze malkanderen toornig, en verblind wezende, onder elkanderen sloegen, waerom alle toezienders wel moesten lagchen. En men moest-ze al-te-samen elk naer hun huys leyden, en zoo haest elk in zyn huys kwam zoo wierden zy wederom ziende.

Een avantuere met eenen dronken Boer.

Doctor Faustus drinkende in een huys daer zeer veel boeren zaeten en dronken, en zoo veel wyn in ’t lyf hadden, dat zy anders niet deden dan zingen en springen en malkanderen niet verstaen konden, D. Faustus zeyde tot den genen die hem gebeden had, slaet gaede, ik zal hem wel haest den mond gestopt hebben, en al dit getier verkeeren. En alzoo nu de boeren hoe langer hoe meer al grooter geschreeuw maekten, zoo betooverde hy de zelve, dat alle de boeren op het alderwydste met den mond bleeven open staen, zonder den zelven te konnen toedoen, zoo dat het geheel stille wierd, en den eenen boer op den anderen bleef zien, zonder te weten wat hun-lieden geschied was. En zy begonden d’eene voor en d’andere naer te scheyden. Maer zoo haest als zy buyten huyze waeren, zoo had elk zyne spraeke wederom, waer over datze ook wel blyde waeren en elk naer zyn huys toeliep.

Hoe D. Faustus verkoopt vyf Verkens voor zes guldens ider.

Doctor Faustus maekt hem te hebben vyf gemeste verkens, de welke hy verkogt voor zes guldens ider. Doch op besprek, dat den genen die de zelve kogt, door geen water zoude dryven. D. Faustus trok wederom nae huys, en alzoo nu die voorzeyde verkens hun in ’t slyk gewenteld hadden, zoo dreefze den verkens-dryver in een water alwaer zy straks verdweenen, en in vyf stroy banden veranderden, waer over den kooper de schaede lyden moest, want hy konde niet bedenken, hoe dat al zulks mogte geschied zyn, of wie dat hem die verkens verkogt had.

Wat D. Faustus voor een avantuere aen de vorsten van Anhalts-Hof bedreven heeft.

Doctor Faustus kwam eens in ’t hof van den vorst van Anhalt in january, den welken hem alle gunste bewees. Hy merkte, aen de tafel zittende, dat de vorstinne bevrugt was. En als men nu de tafel opnam en het banket opdiende, zoo zeyde D. Faustus tot de hertoginne: Genadige vrouwe, ik heb altyd gehoort dat de bevrugte vrouwen vremde lusten krygen? ik bidde U-L. en wilt my niet verzwygen, waer toe dat gy zoude mogen lust hebben? waer op zy hem antwoorde: heer Doctor, ik zal u voorwaer niet verzwygen, te weten: zoo het in den voorwinter waere, zoo zoude ik wenschen dat ik mynen buyk vol druyven en ander fruyt eten mogt? waer op Faustus zeyde: ik wil U-L. wel ligtelyk daer in voldoen, en ik wil maeken dat U-L. in een half ure daer van zoo veel zal hebben, als gy zoud konnen wenschen.

Met dit zoo nam hy twee zilvere schotels, de welke hy uyt de venster zette. En als ’t nu tyd was, zoo greep hy die in de hand, en nam de schotelen wederom tot hem, de eene was eene schotel met witte en blauwe druyven, de andere was eene vremde soorte van appelen en peiren, die hy de vorstinne voorzette, en zeyde: U-L. zal haer niet schroomen daer van te eten, want zy komen uyt vremde landen, alwaer nu den zomer te eyndigen komt. En de vorstinne at van die fruyten met grooten lust en met grooter verwonderinge. Den vorst konde niet laeten te vraegen, hoe dat zulks zyn kon? waer op Faustus antwoorde: Genadigen heer, U-L. zal weten, dat het jaer in twee cirkels der weireld verdeyld is, want als ’t hier winter is, zoo is het op een ander plaetse zomer, mids den Hemel rond is en de zonne nu ten alderhoogsten geklomen is, waer over wy nu korte dagen en den winter alhier hebben: maer in ’t oosten en in ’t westen, gelyk in Zaba, alwaer zy nu den zomer hebben, en tweemael vrugten op een jaer. Ook zoo is ’t by ons nagt, als ’t aldaer dag is, want de zonne is alsdan onder de aerde gegaen gelyk by voorbeeld: de zee loopt hooger als de weireld staet, en wanneer de zelve den alderhoogsten niet gehoorzaem waere, zoo zoude de zee de weireld in eenen oogenblik verderven. Op dusdanigen voet, genadige heeren, heb ik mynen geest daer henen gezonden, den welken eenen snellen vliegenden geest is, en hem in eenen oogenblik in al zulke gedaente veranderen kan gelyk hy wilt, die heeft ons alhier de druyven en het fruyt gebragt. Den hertog hoorde deze dingen met verwondering aen.

Van een ander avantuere, die D. Faustus dezen Hertog te gevalle gedaen heeft, toen hy een heerlyk kasteel op eene hoogte getimmert heeft.

Aleer D. Faustus zyn afscheyd nam, zoo bad hy den hertog, dat hy toch eens zoude willen met hem voor de poorte gaen, alwaer hy hem een kasteel zoude laeten zien, ’t welk hy dezen nagt op zyn gebied gebouwt had, waer over hem den vorst zeer verwonderde, en ging met D. Faustus en de hertoginne daer naer toe, en meer andere vrouw-luyden en jonkers. Als zy buyten de poorte kwamen, zoo zagen zy op eenen berg die men noemt den Rom-budel een zeer schoon gebouwd kasteel, dat D. Faustus aldaer getoovert had. Waerom hy den vorst en de vorstinne bad, dat zy hun straks daer henen zouden laeten voeren, om met hem aldaer te ontbyten, ’t welk hem den vorst niet weygerde. Dit kasteel was door tooverye alzoo geformeerd, dat het met eenen diepen water-gragt omringeld was, waer in alderleye visschen te zien waeren, en menigerleye water-vogels, als zwaenen, rygers en diergelyke, het welk al te samen zeer lustig om aen te zien was.

In deze voorzeyde water-gragten stonden vyf wel-gebouwde torens en twee poorten, ook eenen grooten hof, waer in alderleye gedierte getoovert was, ’t welk in Duydsland niet al te wel bekend was, gelyk als simmen, beiren, buffels en andere vremde gedierten. Maer daer waeren ook eenige dieren by, die by ons zeer wel bekend zyn, gelyk als: verkens, herten en alderleye gevogelte. Als zy nu al te samen deze dingen gezien hadden, zoo zette hy zyne gasten aen de tafel, alwaer hy die op eene koninglyker wyze tracteerde, met alderleye eten en drinken, en hy zette elke reyze negen geregten op, ’t welk zynen dienaer Wagenaer dede, die deze geregten van zynen geest ontfing. En deze voorzeyde geregten waeren van alderleye gedierten, van tamme en van wilde gedierten gekokt en gebakken, ook alderleye spyze van visschen, gelyk paling, barbeels, snoeken, schelvis, cabeliau, salm, mosselen enz. Van alderleye gevogelte en was’er ook geen gebrek, zoo gezoden als gebraeden en op ’t alderheerlykste bereyd.

Voords was’er ook aen geenen wyn gebrek, als rhynschen, franschen, spaenschen, kanari, malvesce, en meer andere vremde wynen, zoo dat’er wel 100 kannen in de kamer stonden. Deze heerlyke maeltyd nam den hertog alzoo in grooten dank aen, en hy vertrok naer de zelve wederom nae huys, en zy-lieden dogten niet dat zy ied geeten of gedronken hadden. En als zy nu wederom op ’t hof waeren, ging op het voorzeyde kasteel ’t geschut af en het stont straks in vuer en vlamme, waer door het voor hunne oogen kwam te verdwynen. Daer naer kwam D. Faustus wederom by den vorst, die hem toen met eenige honderd daelders beschonk, en hem liet vertrekken.

Hoe D. Faustus met eenige van zyne goede Gezellen in den kelder geraekte van den Bisschop van Saltzburg.

Als D. Faustus zyn afscheyd genomen had, en tot Wurtenberg gekomen was en den Vasten-avond aenkwam, zoo was hy den Bacchus geworden. Hy nam tot hem zommige studenten. En naer dat D. Faustus wel eten gegeven had, en zy geirn den Bacchus volkomendlyk gespeeld zoude hebben, zoo verbeelde hun D. Faustus, dat zy met hem in eenen kelder zouden gaen, om aldaer den eerlyken drank te haelen, die hy U-L. zoude schinken, waer toe zy hun ligtelyk lieten raeden, waer op Faustus in zynen hof eene leeder nam, en op elke spurte eenen van de voorzeyde studenten zette, met de welke hy aldus voordvoer, en zy nog den zelven nagt in den kelder van den Bisschop van Saltzburg kwamen, alwaer zy alderleyen wyn proefden, gelyk dezen Bisschop een schoon wyn-land heeft. En als zy nu al-te-samen vroyëlyk in den kelder waeren, en D. Faustus een key en een vuer-stael met hem genomen had, op datze alle die vatten wel bezien zouden, zoo kwam’er in, den Bisschops keldermeester, die hun voor dieven, als in den kelder gebroken wezende, beriep, dit verdroot D. Faustus, en hy vermaende zyne gezellen tot een vertrek, en hy nam den keldermeester by het hair, en voerde hem alzoo met hem. En als zy nu ontrent eenen hoogen dunnen boom kwamen, zoo zette hy hem, die zeer verschrikt was, daer op, en D. Faustus kwam alzoo met zyne gezellen wederom t’huys, alwaer zy voor eerst het Valete met den wyn hielden, die D. Faustus met flesschen mé gebragt had, uyt den Bisschops kelder. Maer als den keldermeester, die hem den gandschen nagt op den boom had moeten houden, en schier bevrozen was, zag dat het dag was, en den dunnen boom zoo hoog, dat het niet mogelyk was, daer af te komen, mids dat’er geene takken waeren om hem aen vast te houden, zoo riep hy eenige boeren tot hem (die daer voorby gingen) die hy verhaelde wat hem gebeurd was, en daer by ook bad dat zy hem daer af helpen zouden. De boeren zeer verwonderd wezende, gaven zy zulks tot Saltzburg in ’t hof te kennen, verstaen wezende, is daer een groot geloop geweest, en men heeft den keldermeester met hooge latten en met koorden moeten afhelpen. En den keldermeester konde noyt weten, wie zy geweest waeren, die hy in den kelder gevonden had, nog ook den genen die hem op den boom gevoerd had.

Van den tweeden Vasten-Avond, welken daer was des Dynsdag.

Deze zeven studenten, waer onder vier Magistri waeren, hielden hunnen vasten-avond ten huyze van D. Faustus, want Faustus hield groote vriendschap met hun. Als zy nu des avonds met hoenderen, met visch en met gebraed soberlyk genoeg onthaeld waeren, zoo vertrooste Faustus deze gasten, op deze maniere, en sprak: Lieve Heeren, gy hebt alhier gezien myn sober tractement, het zelve zulde alzoo voor goed nemen, wy zullen met den slaepdrank verbeteren, en het is U-L. bekend, hoe dat nu ter tyd den vasten-avond in alle heeren-hoven, met alle kostelyke spyze en drank vroyëlyk onderhouden word, waer van ik U-L. ook wil deelagtig maeken, en dit is de eenige oorzaeke waerom ik U-L. zoo soberlyk met spyze en drank getracteert hebbe, en gy-lieden kwaelyk den halven buyk vol gekregen hebt, als namentlyk, dat ik dry flesschen, waer van de eene vyf, en de andere acht, d’ander vier en vyf stoopen houdende, in mynen hof gezet hebbe van over twee uren, en mynen geest bevolen hebbe eenen hongerschen, eenen italiaenschen en eenen spaenschen wyn daer in te haelen, voords zoo heb ik nog 15 schotelen in mynen hof gezet, de welke alreede met alderlye spyze voorzien zyn en ik wederom warm maeken moet. En ik zegge u met waerheyd dat het geene verblindinge is, of niet en durft denken, dat gy meynt dat dit geen naturelyk eten is. En als hy nu uytgesproken had, zoo beval hy zynen dienaer Wagenaer, dat hy een ander tafel gereed maeken zoude, ’t welk hy dede, en droeg daer naer vyf mael spyze daer op, elke reyze dry schotels t’eenemael; waer in alderlye venisoen, gezoden en gebraeden was. Voords bragt hy aldaer alderlyen wyn: italiaenschen, spaenschen, rhynschen, franschen, enz. En als zy nu al-te-samen vol en dol waeren en dat’er veel spyze overschoot zoo begonden zy ten lesten te zingen en te springen, en gingen nae huys als ’t dag was, maer zy wierden nog des morgens wederom op den regten vasten avond genood.

Op den Asschen-Woensdag den regten Vasten-Avond.

Op den Asschen-Woensdag, welke aldaer was den regten vasten-avond, zoo kwamen de voorzeyde studenten wederom ten huyze van D. Faustus, van wie zy genood waeren, en die U-L. aldaer eene schoone maeltyd gaf, alwaer zy van gelyken ook zongen en sprongen, en alle vroylykheyd bedreven. Als nu die hooge glazen en bekers omgingen, zoo komt D. Faustus met zyn guychel-spel voort, en zy hoorden in de kamer alderlye snaer-spel, zonder te weten van waer het kwam. Want zoo haest als ’t een instrument ophield, zoo hoorde men een ander gelyk als een orgel, een claver-singel, een harpe, eene luyte en in ’t geheel alderlye spel, dat men konde bedenken. Onder deze gingen ook de glazen om. Daer naer nam D. Faustus zekere potten, die hy in ’t midden der kamer zette, welke al te samen begonsten te dansen, en tegen malkanderen zoo te stooten; datze alles in stukken braken, ’t welk een zeer groot gelach over tafel maekte. Daer naer begonst hy wederom wat anders en hy zette een instrument op de tafel, na dit zoo kwam daer een oude simme, welke daer op vele schoone dansen speelde. En alzoo hy nu deze korts-wyle vervolgde tot in den diepen nagt toe, zoo bad hy die voorzeyde studenten, datze by hem zouden blyven en het avond-mael met hem doen, bestaende in vogelen, en daer naer zouden zy met hem in de momerye gaen, waer toe zy hun ligtelyk lieten bewilligen. Toen nam D. Faustus eenen stok, die hy te vensteren uytstak en terstond kwamen daer alderlye vogelen opzitten, en al die op de strangen zaeten, moesten daer op blyven. En als hy nu een goed deel vogels gevangen had, zoo hielpen hem de studenten die den hals afvringen, en het waeren niet dan leeuwerken, lysters en diergelyke. En als zy nu wederom wel gedronken hadden, zoo zyn zy met malkanderen in de momerye gegaen. D. Faustus belaste U-L., datze elk een wit hemde zouden aentrekken, ’t welk zy alzoo deden. Als de studenten malkanderen bezagen, dogte een igelyk dat zy geen hoofd en hadden, en gingen aldus in zommige huyzen waer door dat de lieden al verschrikt waeren. Als nu de heeren, by de welke zy gekomen waeren, ter tafel gezeten waeren, zoo hadden zy al te samen hunne naturelyke gedaente wederom, waer door zy terstond bekend wierden. Straks daer naer veranderden zy hun wederom, en zy hadden naturelyke ezels-hoofden met hoorens. Dit geraes duerde aldus tot in den middernagt, en daer naer ging een igelyk nae huys toe, en daer mede was het eene voleyndinge van hunnen Vasten-avond.

Van den vierden Vasten-avond des Donderdags.

Den laesten Vasten-avond was op den donderdag, op den welken het zeer gesneeuwd had, en D. Faustus was van de voorzeyde studenten te gast gevraegd, die hem zeer staetelyk tracteerden. Aldaer begon hy wederom zyn spel te speelen, en tooverde 3 simmen in de kamer, die zoo wonderlyke poetsen bedreven, dat het al te wonderlyk was om aen te zien: want zy sprongen op malkanderen, gelyk zy gewoon zyn van doen. Zy namen malkanderen by de pooten en dansten rond de tafel, en daer naer te venster uyt en verdwenen. Zy zetteden Faustus eenen gebraeden kalfs-kop voor, en als eenen van de studenten daer van meynde te snyden, begonst den kalfs-kop menschelyker wyze te schreyen: Moribo helsio: ô wee! wat snyde my veel? Waer over zy zeer verschrikten, en daer naer zeer lagchende, zoo datze alzoo met vroylykheyd den kalfs-kop verteirden. En D. Faustus ging tydelyk nae huys op besprek van terug te komen.

Daer naer bekwaem hy door tooverye een slede die aen eene draek gelykende was. D. Faustus zat op het hoofd en de studenten in ’t midden der slede. Op den steirt zaten vier getooverde simmen, die daer alderlye poetsen bedreven, die lustig waeren om aen te zien, waer van d’eene op de schalmye blaesde; de slede liep van zelfs voord, waer zy die begeirde te hebben, en dit duerde alzoo tot in den middernagt, en dat met al zulk gerugt, dat den eenen den anderen niet konde hooren, en het dogt die studenten dat zy door de logt gevoert hadden geweest.

Op den Zondag daer naer, van de betooverde Helena.

Die voorzeyde studenten kwamen des Zondags avonds daer naer ten huyze van D. Faustus om met hem te eten; maer zy bragten hunne spyzen en drank mede; en waeren zeer vroylyk. Als nu den wyn begonst in het hoofd te komen, wierd’er over tafel van schoone vrouwen gesproken, waer onder eenen was die geene vrouwe op de weireld liever zoude zien, dan de schoone Helena uyt Griekenland, waer door die schoone stad van Troyen ten gronde gegaen was. Zy moest ook schoon geweest zyn, terwyl zy haeren man ontnomen was, en daer uyt alle deze beroerten veroorzaekten. D. Faustus sprak: Mids gylieden al-te-samen zoo begeirig zyt de gedaente der koninginne Helena, Menelaïs huysvrouw te zien, welke de schoonste in Greciën is geweest, zoo wil ik u de zelve voorstellen, op dat gy dan persoonelyk haeren geest, forme en gedaente, even gelyk zy in haer leven geweest is, zien mogt, gelyk ik ook Karel vyfden zyn begeiren, met vertoog van de gedaente en forme van keyzer Alexander magni en zyne huysvrouw volbragt hebbe. Daer op zoo verbiede Faustus, dat’er niemand spreken zoude, nog van de tafel zoude opstaen, nog ook de zelve tragten te ontfangen, daer mede ging hy ter kamer uyt. Als hy nu wederom kwam, zoo volgde hem de koninginne Helena straks naer, die zoo wonderlyk schoon was, dat de studenten niet wisten, of zy by hun zelven waeren of niet. Deze voorzeyde Helena verscheen in een zwart purper kleed, zy was met den hangenden haire, ’t welk gelyk een blinkende goud was, zy had bruyne oogen, een zeer lieffelyk aenzigt, een rond hoofd en haere lippen waeren zoo rood als bloed, met een kleyn mondeken, eenen hals gelyk eene witte zwaene, roode bloozende kaeken en zy was lang en frisch van persoone. Immers daer was niet dat haer ontbrak; zy zag rondom over de geheele kamer met een zeer lodelyk gezigt, waer door deze studenten, tot haer liefde ontstaeken. Maer alzoo zy de zelve voor eenen geest agteden zoo verging al zulke liefde van U-L. zeer ligtelyk, en Helena ging alzoo met Faustus wederom ter kamer uyt.

Als nu de studenten die al t’samen gezien hadden, zoo baden zy D. Faustus, dat hy zoo veel zoude willen doen, en hun de zelve nog eens voorstellen, op dat zy eenen schilder mogten mede brengen om haer te laeten afschilderen; maer D. Faustus heeft hun zulks geweygert, en zeyde, dat hy haeren geest niet t’allen tyde konde verwekken, maer hy wilde hun-lieden daer van een conterfytsel doen maeken, gelyk ook zulks geschiede, en den schilder maekte daer af verscheyde patroonen, de welke hy herwaerds en derwaerds weg schikte, want het was een uytnemende schoon conterfytsel van eene vrouw. Maer wie dat D. Faustus het zelve conterfytsel eerst had laeten schilderen, heeft men noyt geweten. En als de studenten te bed gegaen waeren, zoo konden zy niet slaepen, om dat zy haere gedaente uyt hunnen zin niet stellen konden. Waer uyt men merken kan, dat den duyvel menigmael de menschen tot liefde verwekt, waer door zy tot alle geylheyd geraeken, en daer niet ligtelyk uyt te trekken zyn.

Van eene perte die D. Faustus dede aen eenen Boer, doende de vier Raders uyt zynen Wagen in de locht springen.

Doctor Faustus was tot Bruynswyk ten huyze van eenen Marechal, die toen ter tyd in de teirende ziekte lag, by hem geroepen, om hem te helpen. Nu had Faustus dit gebruyk, dat hy zelden voer, maer ging altyd te voet waer henen hy zoude mogen geroepen zyn. Als hy nu naby de stad was, en die voor hem zag, zoo ontmoete hem eenen boer, met vier peirden en eenen ydelen wagen. Faustus sprak dezen boer vriendelyk aen, op dat hy hem zoude willen laeten opzitten tot voor die stad, ’t welk hy hem weygerde, en zeyde: dat hy zonder dat genoeg in ’t wederkeeren te voeren zoude hebben. Nu was D. Faustus in deze begeirte niet haestig, maer wilde den boer beproeven en zeyde tot hem; Gy plompen ezel, om dat gy my deze onbeleefdheyd bewezen hebt, gelyk ik wel denke dat gy alle andere daer, en zonder twyffel gedaen hebt, zoo moet ik u dat betaelen, en gy zult uwe vier raderen by elke poorte eene gaen haelen. En daer op sprongen de raders in de locht, zoo dat elk rad voor eene bezondere poorte der stad gevonden wierd, zonder dat imand gemerkt had hoe zy daer gekomen waeren. Den boers peirden vielen ook neder ter aerde, al of zy hun niet meer hadden konnen roeren, waer door den boer verschrikte, en hy liet hem anders niet voorstaen dan dat ’t een bezondere straffe was van wegen zyn onbeleefdheyd, zoo dat hy Faustus al weenende, en met gevouwen handen bad, zyne kniën buygende, dat hy hem dit wilde vergeven, en bekende, dat hy al zulke straffe zeer wel verdient had, D. Faustus dan medelyden met hem hebbende, zeyde: dat hy zoude toezien, dat hy zulks niet meer doen zoude mits’er geen schaedelyker dingen was dan onbeleéfdheyd, en hy zeyde hem nog dat hy aerde opnemen zoude, en die werpen op de peirden, waer door zy zouden opstaen, en gezond worden, het welk alzoo geschiede. Daer naer zeyde hy hem nog: Uwe onbeleefdheyd mag niet t’eenemael ongestraft wezen, maer gy moet met gelyker maete betaeld worden, mids het u dogte eene groote moeyte te wezen, dat gy eenen goeden man op uwen ledigen wagen zoude hebben laeten zitten, daerom zult gy uwe vier raders gaen zoeken by vier poorten der stad, alwaer dat gy die vinden zult. Den boer ging daer henen, en hy vondze aldaer gelyk hem D. Faustus gezeyd had, en brogt die met grooten aerbeyd daer den wagen was. Aldus loonde die onbeleefdheyd haeren meester.

Hoe D. Faustus schenkt de Studenten tot Leipsig een vat wyn.

Zommige studenten uyt Hongariën, Polen en Oostenryk, die met D. Faustus tot Wurtenberg gesproken hadde, badden hem om in de Misse, tot Leipsig met hem te gaen en alles nae te zien, en ook wat kooplieden aldaer te zamen komen, gelyk zy ook aldaer moesten wezen om eenig geld te ontfangen. D. Faustus dede hun gezelschap. Als zy nu tot Leipsig herwaerds en derwaerds gingen wandelen, om de Universiteyt en de stad te bezien, zoo kwamen zy voorby eenen wyn-kelder gegaen, in den welken zommige arbeyders bezig waeren om een vat wyn uyt den kelder te brengen, maer zy konden die niet uytkrygen. D. Faustus dit ziende, sprak hoe staet gy alzoo er suffeld, daer gy-lieden nogtans zoo vele zyt? eenen man alleen behoorde zulks te doen, wanneer hy hem daer naer wist te schikken? de arbeyders dit hoorende wierden gram, en gaven hem veel spytige woorden, mids zy hem niet kende. Maed alzoo den koopman vernam, wat de oore zaeke hunner twist was, zoo zeyde hy tot Faustus en tot zyne gezellen: Wel aen indien’er imand onder U-L. is, die dit vat wyn alleen kan uytkrygen, zoo zal hem ’t zelve geschonken wezen; D. Faustus was haest gereed, en hy trad straks in den kelder, zettende hem boven op het vat, gelyk Bacchus op de ton, en reed daer mede den kelder uyt, waer over hem elk verwonderde. Den koopman verschrikt daer in, want hy dogte niet dat zulk doendelyk was, nogtans moeste hy zyn belofte houden, en Faustus het vat wyn laeten volgen, die het zelve aen zyne gezellen ten besten gaf: en zy noodigden nog meer andere goede vrienden daer toe zoo dat zy zommige dagen genoeg te slampampen hadden.

Hoe D. Faustus tot Erfurt den Homerus gelezen en de Grieksche Helden zyne toehoorders gewezen en voorgesteld heeft.

Doctor Faustus heeft hem ook zommige jaeren tot Erfurt opgehouden, in de hooge Schole gelezen, en veel avanturen aldaer aengeregt, gelyk’er nog vele persoonen geweest zyn, die hem aldaer gekend en veel avanturen van hem gezien hebben, en die ook met hem geëten en gedronken hebben. Als hy nu zyne toehoorders eens den Griekschen Princelyken Poëet Homerus voorgelezen had, die onder andere historien ook den thienjaerigen kryg van Troyen (die van wegen de schoone Helena, onder de Grieksche Princen veroorzaekt was) is beschryvende, in welke historien alle deze krygs-helden als: Menelaïs, Achilles, Hictoris, Pryamis, Alexander, Ulysses, Ajacis, Agamemnonis en meer andere geagt word.

Alle welke persoonen hy haerder gedaente en haer wezen alzoo heeft beschreven, dat zy zeer hebben verlangt, en dikwils gewenscht, dat zoo verre als ’t hunnen leeraer mogelyk waere hem de zelve te laeten zien. D. Faustus zulks vernemende, heeft U-L. het zelve toegestaen en in de naeste lesse aengezeyd, dat alle die de zelve zouden begeiren te zien, dat hy die hun zoude voor oogen stellen; waer over ’er eenen grooten hoop studenten zyn te samen geloopen, gelyk gemeynelyk de jonge jeugd tot al zulke simme spel meer lust heeft, als tot ieds goeds te zien en te leeren. En als nu de ure gekomen was, en D. Faustus in zyne lesse voordgevaeren hadde en gewaer wierd, dat het van wegen zyne belofte’er meer toehoorders waeren als ’t plagt, zoo heeft hy in het midden zyn’er lesse beginnen te zeggen: wel lieve studenten mids gy lust hebt te zien alle de beroemde krygs-vorsten, die onzen Poëet in zyne historie gewagt heeft, als: hoe dat zy alsdan hebben geleeft, gegaen en gestaen, zoo zal U-L. zulks gebeuren, waer op straks alle de helden, in hunne gewoonelyke krygs-rusting in ’t Dectorium getreden, den eenen naer den anderen, ziende herwaerds en derwaerds aen alle kanten, gelyk of zy half toornig geweest hadden, waer naer straks volgde, den grouwelyken reuse Polyphemus, die maer een ooge in ’t midden zyns hoofds had, en eenen langen vuerigen baerd, die eenen man, die hy opgeëten had, nog met de beenen uyt zynen mond hangende had, en zag’er zoo grouwelyk uyt, dat alle menschen de hairen des hoofds over eynde stonden, en nauwelyks wisten waer zy door angst en benouwtheyd zouden vlugten. Waer over D. Faustus wel hertelyk lachte, en noemde-ze met hunne naemen den eenen naer den anderen. En alzoo hy die, den eenen voor en den anderen naer tot hem geroepen had. Alzoo heeft hy ook die, den eenen voor en den anderen naer, doen weg gaen, gelyk zy deden, uytgenomen den een oogigen reuse, die maekte, als of hy blyven wilde, om nog eenen of twee op te eten, waer door de studenten des te meer beangst en verschrikt waeren, en hy met zyne groote yzere spisse, die zoo dik was als eenen wevers boom, zoo tegen de aerde stietede, dat het geheel Colegium daer van daverde. Maer D. Faustus wenkte hem met den vinger, en hy ging ook te deuren uyt, en daer mede sloot D. Faustus zyne lesse, waer mede de studenten al te samen zeer wel te vrede waeren, en zy hadden daer van genoeg, van den angst en benouwtheyd waer in zy geweest waeren.

D. Faustus wilt de verlorene Comedien van Terentius en Plautus wederom aen den dag brengen.

Korts naer dat’er eene promotie in de Universiteyt gehouden was, en zommige tot Magisters genoemd waeren, zoo is’er eene samensprekinge onder de Philosophen geschied van de nutbaerheyd der comedien Terenti, hoe dat men de zelve niet alleen wegens de latynsche spraeke en wegens veele schoone leeringen en sententien, behoorde in de schole te behouden en de jonge jeugd voor te lezen: maer ook dat in de zelve alderleyen staet der weireld, en alle goede en kwaede persoonen der zelve, zoo eygendlyk en zoo aerdig met alle hunne eygenschap beschreven word, en dat niet anders, als of hy in U-L. hert gewoont had en aller menschens zinnen en gedagten als eenen God gekend had, zoo een igelyk wel wist, die den voorzeyden Poëet gelezen had. En dat nog meer is, zoo ziet men daer uyt dat in den zelven tyd, die menschen even gelyk alzoo gezind, en op al zulke maniere geleeft hebben zoo zy nog op den tegenwoordigen dag in de weireld doen, al is ’t dat zulks eenige honderd jaeren voor Christus geborte is geschreven geweest. Dan dat is alleen te beklaegen, dat die comedien des zelven in ’t getal van 108 door schipbreuke zyn verloren gegaen, waerom dat hem ook Terentius tot’er dood toe zoude gekweld hebben, gelyk Ansonius verhaelt. Het zelve ongeluk hebben zy ook van Plato geschreven welkers schriften zoo dierbaer als van Terentius in die scholen behoorden geleert of gelezen te worden; want daer is’er nog wel 41 in ’t getal waer af de reste ook door ’t water of vuer vergaen is. D. Faustus deze samensprekinge lang aenhoort hebbende, en hy meer van deze voorzeyde Poëeten, dan zy al te samen te zeggen wist, ook eenige sententien uyt die verloren comedien wist te verhaelen, waerom hem een igelyk verwonderde, zoo hebben zy hem gevraegt hoe dat hy konde weten, wat in verlorene comedien beschreven stond? waer op hy hun antwoorde, dat zy niet t’eenemael vergaen of verloren waeren, gelyk zy meynden, maer dat het hem ligt wezen zoude, alle deze voorzeyde schriften der Poëeten, ’t zy datze verloren waeren of niet, in ’t ligt en aen den dag te brengen, maer als men die langer behouden wilde, zoo mogt men veele studenten en schryvers te werk stellen, om de zelve altyd te konnen lezen. Het welk men de heeren Theologen en de bezonderste des Raeds die’er tegenwoordig waeren, heeft te kennen gegeven, maer men heeft hem laeten weten, dat zoo verre, als hy niet wilde, nog konde die voorzeyde boeken overleveren, zoo begeirden zy zulks niet, mids men zonder dat genoegzaeme auteuren en boeken hadden, waer uyt de jeugd regt goed latyn leeren konde; want het zoude te vreezen zyn dat den boozen geest in ’t openbaeren dezer boeken, alderleye fyne en ergerlyke exempelen daer onder mengelen mogte, waer door men meer schaede veroorzaeken zoude, als voordeel. Zoo dat de comedien Terenti en Plauti agter gebleven zyn. Waer door dat D. Faustus hier in geen meester-stuk heeft konnen bewyzen.

Een ander Historie, hoe dat D. Faustus overzins in een gasterie komt.

Tot Erfurt in een huys genaemd den Anker, in ’t welk dat toen ter tyd een staet jonker gewoond heeft, waer van wy hier om zeker oorzaeke den naem niet zeggen wil, by den welken D. Faustus den ganschen tyd dat hy tot Erfurt woonde geconverseert heeft en vele wonderlyke daeden bedreven had. Zoo is ’t gebeurd dat den jonker eenige gasten had, niet t’zynen huyze, maer tot Prag, daer den keyzer was, met den welken den voorzeyden jonker vroyëlyk was. Alwaer hy D. Faustus dikmaels by hem wenschte. Maer alzoo hem zynen weird vermaende, dat al zulke wenschen om niet waeren, mids den voorzeyden Faustus nu zoo verre van hem gezeten was, zoo heeft hy eenen tyd lang daer van stil gezwegen, maer straks daer naer wederom om hem wenschende, zoo is’er eenen onder het gezelschap geweest, die hem geroepen heeft met zynen naem, en heeft hem gebeden by U-L. te komen, deze woorden gesproken wezende, zoo klopt’er eenen straf aen de deur. Den huysknegt loopende naer de venster, vroeg: wie klopt daer? Maer ziende te vensteren uyt, zoo zag hy dat het Faustus was en zyn peird by den toom had, zeggende tot den huysknegt: kent gy my niet? ik ben den genen die men geroepen heeft. Den knegt dit hoorende liep terstond nae zynen meester, al-eer hy de deur open dede, en zeyde hem hoe dat Faustus daer voor de deure was, en geklopt had. Waer op den jonker sprak, dat hy dan moest droomen, want hy wist wel waer dat D. Faustus nu was. Met dies zoo klopt D. Faustus nog eens: en zoo dien Heer nevens zynen knegt ook uytziet, zoo bekend hy, dat men de deure opende, en hem vriendelyk ontfing. Des jonkers zoon bad hem, dat hy straks zoude willen by de gasten komen, en hy nam hem ’t peird uyt de handen, en gebood dat men ’t wel voederen zoude; maer den zoon konde het peird niet houden, hoe vast dat hy het ook hield, gelyk gy alhier zult hooren. Als nu Faustus binnen by de gasten kwam wierd hy eerlyk ontfangen, en aen de tafel gezet, nu zoo vraegden hem de heeren van den huyze, hoe dat hy zoo haest gekomen was, waer op hy antwoorde: daer moet ik myn peird voor danken, en mids my des heeren gasten zoo zeer begeirden, en my zoo sterk geroepen hadden, zoo konde ik niet laeten te komen, en U-L. hier in te gelieven, hoewel ik van zin ben niet lang te blyven, en morgen vroeg wederom te Erfurt zyn moet.

Daer op dienden zy hem wat eten voor, en dronken hem sterk toe, dat hy wel beschonken was, en begonst zyn guychelrye te dryven, vraegende U-L., of zy geenen lust hadden om eenige vremde wynen te drinken? daer op antwoorden zy, ja. Hy vraegde wat zy voor eenen wyn begeirde, ’t zy franschen, spaenschen, rhynschen, malvesie of eenigen anderen wyn? waer op eenen antwoorde dat het al te samen goede wynen waeren, en hy begeirde dat men hem een brood zoude doen brengen, met de welke hy begint vier gaten in de tafel te booren, in welke gaten hy tapkens stak, zoo als men in de wynstukken doet, en wilde dat men hem twee versche glazen zal geven, de zelve gekregen hebbende, zoo trekt hy het een tapken naer het ander uyt, en tapt uyt elk gat dat hy in de tafel geboord had, al zulken wyn als elk begeirde: waer door die gasten zeer lachten, en vroyëlyk waeren. Naer dit zoo komt des jonkers zoon, en zeyde: Heer Doctor uw peird eet al of het dul waer, ik hadde liever 10 of 20 peirden te voederen, dan het uwe alleen, want het heeft my alreede zommige picoteyns haver opgeslokt, en nog ziet het om, of’er niet meer voor den dag komt. Waer over dat niet alleen D. Faustus lagchende wierd, maer ook alle de andere gasten. Maer toen hy zeyde, nogtans zal ik hem genoeg geven, ingevolge myne beloften, al zoude het my kosten alle de haver die hier in huys is, waer op Faustus hem antwoorde, dat hy het laeten blyven zoude, mids hy wel wist, dat ’t genoeg had, want het zoude anders wel al de haver die hy op zynen zolder had, opgeëten hebben, want het was zynen geest Mephostophiles, die, gelyk voorzeyd is, hem zomtyds in een peird met vleugelen veranderde, als D. Faustus ergens met’er haeste reyzen wilde: met dusdanige en diergelyke perten bragten zy den avond door tot in den middernagt toe, dan brieste Faustus peird zeer luyde, dat men het door ’t geheel huys hooren konde. Toen zeyde D. Faustus, nu moet ik den goeden nagt zeggen, maer zy hielden en badden hem, dat hy nog wat tyds by U-L. blyven zoude: met dit zoo knoopte hy eenen knop aen zynen riem, en hy belofde nog een ure te blyven. Maer toen deze ure voorby was, zoo brieste het peird wederom zeer luyde, en hy wilde wederom op, maer hy liet hem nog eens bewegen een ure te blyven, en maekte wederom eenen knoop, maer als deze ure wederom verloopen was, en zyn peird de derde reyze brieste, zoo wilde hy niet langer blyven, nog hem langer laeten ophouden, hy nam vervolgens zyn afscheyd, en sprak: Nu moet ik voord, zy leyden hem tot aen de poorte, en lieten hem zyn peird, zette hem op het zelve en reed alzoo weg.

Maer toen hy ontrent vier of vyf huyzen verre gereden had, vloog het peird met hem in de logt, en dat met zulke snelheyd dat hy U-L. straks uyt de oogen was, en kwam alzoo wederom eer het dag was tot Erfurt, alwaer hy zyne zaeken voltrok, en bragt nae eenige weken vele schriften en nieuwe tydingen mede uyt ’s keyzers hof.

Hoe dat D. Faustus zelve een Gasterye had.

Als nu D. Faustus van Prag wederom t’huys gekomen was, en uyt het hof van Oostenryk, en van vele vorsten, graeven en heeren, die in ’s keyzers hof waeren, veel geschenken met hem gebragt had, zoo gedenkte hy aen dat goede gezelschap die hem tot Prag in den Anker zoo getracteerd had, welkers gezelschap hy wederom hoogelyk begeirende was, tot welken eynde, op dat hy met de zelve die hem eensdeels onbekend waeren, breeder kennisse maeken mogte, en tegen U-L. dankbaer wezen, zoo bad hy de zelve al te samen in zyn logement te gast, gelyk hy niet verre van het groot Collegie gelogeert was. Zy kwamen al t’samen zeer geirn, en dat niet alleen om eten en drinken, maer om dat zy hopten wederom eenige vremde perten van hem te zien, gelyk ’t ook geschiede. Want als zy kwamen, en d’een na d’ander inging, zoo zagen zy nog vuer nog rook, nog eten nog drinken, of ied anders voor de hand, maer zy lieten het niet merken, en waeren lustig, en zy dogten dat zynen weird wel wist, hoe dat hy zyne gasten behoorde te tracteeren.

Als zy nu alle t’samen gekomen waeren, bad hy U-L., dat zy ’t hun niet zouden laeten verdrieten, zy zouden straks gaen eten: Daer naer klopte hy met een mes op de tafel, en daer kwam eenen in de kamer getreden gelyk of ’t zynen dienaer geweest had, en zeyde: wat belieft u Mynheer? D. Faustus vraegde den zelven: zyt gy gauw in ’t loopen? Hy antwoorde ja. Zoo loopt gauw als eenen pyl uyt den bogen is vliegende. En Faustus liet eene scheet, dat de stad daverde, en Faustus zeyd: ô neen, gy zoud my niet dienen, gaet wederom van daer gy gekomen zyt. Daer naer sloeg hy nog eens op de tafel, en daer kwam eenen anderen dienaer in de kamer, die ook vraegde wat zyne begeirte was? tot wien hy zeyde: zegt my, hoe snel dat gy in ’t reyzen zyt? Hy antwoorde: gelyk den wind. Dat is nog wat, zeyde D. Faustus, nogtans gy kond my niet dienen, ergo vertrekt van daer gy gekomen zyt: Korts daer naer zoo klopt hy wederom de derde reyze, en daer kwam nog eenen anderen ingetreden, die geheel zuer zag, en zeyde: wat wilt gy van my? D. Faustus vraegde: hoe ras zyt gy? dezen antwoorde; ik ben zoo ras en zoo snel als de gedagten der menschen. Dit is den regten man, zeyde Faustus, hy stond op en ging met hem buyten de kamer, zond hem uyt en beveelde hem wat hy voor eten en drinken haelen zoude, waer mede hy zyne lieve gasten alderbest mogte tracteeren. En als nu de tafel gedekt was, ging hy tot zyne gasten, vraegde of zy hun beliefden te wasschen, en daer naer aen de tafel te zitten? Dit geschied wezende, zoo kwam straks zynen dienaer in de kamer, met twee andere gezellen, en zetten 9 schotels op de tafel, d’een naer d’ander ten dry reyzen, en die schotels waeren boven toegedekt, gelyk men ten hove doet: in welke schotels dat alderleye goede spyze was, gelyk als gestofde spyze, pasteyen en alderleye gezode en gebraede gedierten, die al te samen ten alderkostelykste toegerigt waeren, zoo dat’er 37 soorten van spyze waeren, zonder de banketten die men op ’t leste opdient. Alle schalen, bekers en kannen wierden ledig op de tafel gezet. En als’er imand drinken wilde, zoo vraegde D. Faustus, wat zy voor wyn of bier begeirende was, al zulken drank die wierd straks in de kamer, buyten de venster staende, gebrogt, die zoo versch was als of hy straks in den kelder getapt had geweest. Boven al deze dingen, was’er ook alderleye snaerspel; waer op een van zyne dienaeren zoo perfect was, dat men zyns gelykte niet vond. Ja hy konde ook alderleye snaeren spel onder malkanderen doen gaen, zoo dat de luyte, den krom-hoorn, de dwers-pype, de violen, de harpen, enz. al onder malkanderen gingen, en nogtans zag men niemand dan hem alleen. Aldus bragten zy den geheelen nagt over tot dat het klaer dag was, en dat een igelyk wederom naer zyn huys ging.

Hoe eenen Monik wilde D. Faustus bekeeren.

Deze wonderlyke avanturen en guychel spelen van D. Faustus wierden niet alleen tot Erfurt rugtbaer, maer ook door ’t gansche land; waerom vele edelluyden en heeren der omliggende landen naer Erfurt by hem kwamen, om met hem kennisse te maeken en wat wonderlyks te zien en te hooren. En mids deze samenkomste zoo groot was, dat het te bedenken was, dat hun de jonge jeugd daer in zoude mogen verergert hebben, en daer door zouden hebben vervoerd geweest, gelyk die ligtelyk tot al zulke zwarte konsten lust krygen, om datze al zulke dingen maer voor eene genoegte en voor een guychel-spel agten, en niet weten dat hunne zaligheyd daer aen gelegen is, zoo waeren’er zommige verstandige mannen, die eenen Minne-Broeder, doctor Klinge genoemd, toespraeken, mids dat hy zeer geschikt was, en met D. Luther en D. Lange wel bekend was, die D. Faustus ook wel kende, op dat hy dezen D. Faustus wel ernstelyk vermaenen, en van al zulke ligtveirdigheyd zoude straffen, om te zien of hy hem nog uyt des duyvels hand had konnen trekken. Dezen Monik nam den last aen, en ging by D. Faustus, hy sprak hem in ’t eerste vriendelyk aen, daer naer hard en zeer straf, hy verklaerde hem den toorn Gods, en de eeuwige verdoemenisse over hem, zoo lang als hy in al zulk duyvels wezen bleef aenhouden, en zeyde: dat hy een fyn geleerd man was, die hem wel anderzins met God, en met eere konde leven, daerom dat hy al zulke ligtveirdigheyd zoude verlaeten, waer toe hy hem mogelyk in zyne jongheyd door den duyvel, die eenen leugenaer en moorder is, had laeten verleyden. Dat hy ook zyne zonden voor God zoude belyden, en om genade bidden, mids dat de genade Gods altyd open stond, en bermhertig is. D. Faustus hoorde neirstelyk nae ’t gene den Monik hem zeyde, tot dat hy t’eenemael uytgesproken had, en toen zeyde Faustus: Mynen goeden heer! ik geloove wel dat gy het geirn goed met my zaegt, ik wete ook zulks al zeer wel, wat gy my voorzeyd hebt, dan ik heb my al te zeer verloopen, en met mynen bloede my aen den helschen duyvel verschreven, dat ik met lyf en ziele hem inder eeuwigheyd toebehooren zoude, hoe kan ik dan van hem vry wezen? of hoe kan ik geholpen worden? Den Monik antwoorde: Zoo verre als gy God om zyn genade, van herte aenroept en bid, waeragtig berouw krygt en boete doet, God bid om vergiffenisse van uwe zonden en de zelve afstapt, als ook van al zulke tooverye en duyvelsche gemeynschap onthoud, en niemand verergert nog verleyd, dit doende zullen wy Missen voor u in onze kloosters doen, waer door gy zeer wel van den duyvel zult ontslagen worden. Misse hier, Misse daer, zeyde Faustus, myne belofte heeft my al te hard verbonden, daer toe zoo heb ik God moedwillig veragt, en meyneedig en trouwloos aen hem geworden, den duyvel meer toevertrouwt als hem, daerom dat ik niet meer tot hem durve komen, of zyne genade, die ik veragt heb, geraeken kan. Daerom zoo waer ’t niet eerlyk en roemlyk, dat men my naer zoude zeggen, dat ik myne obligatie en mynen zegel die ik met mynen bloede onderteekent en geschreven heb, wederroepen zoude, ook heeft my den duyvel eerlyk gehouden, ’t gene dat hy my toegezeyd heeft, daerom dat ik hem ook wil houden ’t gene ik hem toegezeyd en verschreven heb. Toen dit den Monik hoorde, wierd hy gram, en sprak vaerd dan alzoo voort, gy vervloekt duyvels kind, dewyl gy u hier niet wilt laeten helpen, en niet beter wilt laeten aenstellen; hy scheyde alzoo van hem en gaf zulks den Rector van de Universiteyt en het Magistraet te kennen, waer door hem geboden wierd uyt de stad te vertrekken. En aldus kwam hy van Erfurt weg.

Van vier Tooveraers, die malkanderen het hoofd af hielden en wederom opzetteden, waer van D. Faustus ook het zyne dede.

Doctor Faustus kwam in den vasten tot Francfurt in de Misse, den welken zynen geest Mephostophiles onderrigte, hoe dat in eene zekere herberge, by de Jodestraet, vier tooveraers waeren, die malkanderen het hoofd af hielden, en die tot den barbier schikten, om die zelve hoofden te komen barbieren, het welke vele lieden aenzagen. Dit verdroot Faustus, want hy meynde dat hy alleen des duyvels haen in den korf was. Hy ging derwaerds om zulks te zien, alwaer die tooveraers te samen waeren om hun spel te spelen en die hoofden af-te-houden. Zy hadden op de tafel eenen verlooden pot met gedistileerd water, de gene die onder hun-lieden den bezondersten tooveraer was, was den genen de eerst af te-houden den zelven toonde voor eerst eene lelie in den pot, die groen stond, en hy noemde de zelve den Wortel des Levens. Daer op hield hy den eersten het hoofd af en liet het hoofd barbieren, en hy zette dan het zelve hem wederom op, straks verdween de lelie, en hy had zyn hoofd wederom gezond.

Alzoo wierd ook den tweeden en den derden gedaen, die ook hunne leliën in ’t water hadden, en daer naer wierden hunne hoofden insgelyks gebarbierd en wederom opgezet. Als nu den lesten en den principaelsten het hoofd zoude worden afgehouden en zyne lelie, die daer verscheen, ook ’t hoofd afgehouwen wierd, en als men zyn hoofd in D. Faustus tegenwoordigheyd barbierde, den welken in al zulke boeverye spyt had, en de hooveirdigheyd des oppersten tooveraer hem verdroot, om dat hy hem zoo trotsig met lachenden monde, het hoofd liet afhouwen, zoo trad D. Faustus nae de tafel toe, alwaer den pot met de lelie stond, nam een mes, en sneed de bloem en den steel in stukken, zonder dat imand zulks gewaer wierd. Als de tooveraers dit zagen, zoo was al hun konst te niet, en konden hunnen gezel niet meer het hoofd opzetten, waer over deze booze menschen alzoo in zonden moesten sterven en verderven, gelyk ook den duyvel zyne dienaers loont, want zy wisten niet, hoe dat het met die afgehouwen lelie was toegegaen, en dat D. Faustus zulks gedaen had.

Van eenen ouden man die D. Faustus van zyn godeloos leven heeft willen bekeeren, en wat ondank hy daer voor had.

Daer was eenen zeer Godvreezenden Medecyn, die eenen liefhebber van Gods Woord was, en eenen gebuer van D. Faustus. Dien zelven, alzoo hy zag dat’er vele studenten by D. Faustus uyt en in liepen, gelyk als in een slyp-winkel, waer in den duyvel met zynen aenhang, en niet Godt met zyne lieve Engelen in woonde, zoo nam hy voor hem D. Faustus van zyne godelooze en duyvelsche gedagten en voornemen af-te-trekken. Tot welken eynde hy hem uyt eenen Christelyken iver tot hem in zyn huys ter maeltyd ontbood. Faustus komt, en den goeden man spreekt hem toe onder de maeltyd, op deze maniere: Mynen lieven heer en goeden gebuer, ik heb aen U-L. een vriendelyk en christelyk verzoek, te weten: Dat gy myne iverige vermaeninge niet kwalyk nemen zult, daer toe zult gy ook deze myne kleyne maeltyd niet veragten, maer de zelve zoo goed als den lieven Godt die gegund heeft, voor goed aennemen? D. Faustus bad wederom, dat hy hem zyne goede meyninge zoude willen verklaeren, en zoude aenhooren, toen zeyde den goeden man: Mynen lieven heer en goeden nabuer, gy weet wat uw eygen voornemen is, namentlyk dat gy Godt en alle Heyligen afgezworen hebt, en u zelven den duyvel met lyf en ziele hebt overgegeven, waer door gy in den hoogsten toorn en ongenade Gods gevallen, en van eenen Christenen eenen ketter en eenen duyvel geworden zyt? Och in wat nood brengt gy uwe arme ziele? Het is niet alleen om uw lichaem, maer ook om uwe ziele, die in de eeuwige pyne en ongenade Gods zal versteken worden. Doch zoo is ’t nog niet al verloren, mynen lieven heer, zoo verre als gy u toch maer wilde bekeeren den lieven bermhertigen Godt om genade en vergiffenisse biddende, gelyk gy kond zien in ’t VIII. Kapittel, van de handelinge der Apostelen, van Simon in Samaria, die ook veel volk verleyd had: want men heeft hem inzonderheyd voor eenen Godt gehouden, en hem de kragt Gods, en Simon Deus Sanctus genoemd. Dezen is ook daer naer nog bekeert, naer dat hy eene Predikatie van Philippus gehoord had, en liet hem doopen, hy geloofde aen onzen Heere Jesus Christus, en hy hield hem daer naer vele by Philippus, welke bekeeringe in ’t werk der Apostelen uytnemende zeer geroemd word? daerom mynen goeden heer, laet u toch myne vermaeninge ook behaegen, en eene heerlyke en Christelyke Predikatie wezen? Nu en is die boete die gy doen zult, anders niet, als dat gy den lieven bermhertigen God zult om genade en vergiffenisse bidden. Waer af dat wy schoone voorbeelden hebben, gelyk van den moordenaer aen ’t kruys, aen S. Petrus, aen Mattheus en aen Magdalena. Ja Christus spreekende tot de zondaeren: Komt alle tot my, die bedroeft en belaeden zyt, en ik zal u helpen en vertroosten? En in den Propheét Ezechiël: Ik begeire niet de dood des zondaers; maer dat hy hem bekeere en leve: want zyne hand is niet verkort, dat hy u niet helpen kan. En ik bid u, mynen goeden heer, dat gy u myne vermaeninge wilt laeten ter hert gaen, en bid God om genade en Christus Jesus wil: staet af van uw kwaed voornemen, want die tooverye is tegen ’t gebod Gods, mids dat die zoo wel in ’t nieuw, als in ’t oud Testament zwaerlyk verboden is, daer hy zeyde dat men geen tooveraers laeten leven, dat men mede niet zal handelen, nog eenige gemeynschap houden, want ’t is eenen grouwel voor God, zoo noemt S. Paulus den Bar Jehu, of Elimas, den tooveraer een kind des duyvels, en eenen vyand der geregtigheyd, en dat zy ook geen deel in ’t Ryk Gods hebben zullen? D. Faustus hoorde naer hem zeer neirstelyk, zeggende: dat hem die vermaeninge wel geviel, en hy bedankte den ouden man van zyne goede meyninge, die hy ook belofde naer te komen, zoo ’t hem mogelyk waere. En nam daer mede oorlof.

Als hy nu in zyn huys kwam zoo dogt hy neirstig op deze vermaeninge, overdenkende in wat nood hy hem en zyne ziele gebrogt had, om dat hy hem aen den helschen duyvel had overgegeven, hy nam voor goede boete te doen, en den duyvel te verzaeken. In deze gepeyzen verscheen hem zynen geest, die naer hem greep al of hy hem den hals af nypen wilde: en hield hem voor, wat dat hem anders mogte beweegd hebben, hem den duyvel over te geven, dan alleen zynen eygenen moedwil en verholendheyd: daer toe zoo heb gy u versproken. God en alle menschen vyand te wezen, welke belofte gy niet meer denkt naer te komen, maer die vermaeninge van dien ouden loer te volgen, en God tot eenen behoeder aen te nemen: dan dat is al te laet, want gy den mynen nu zyt, ik mag u haelen als ik wil, ’t welk hem ook bevolen is, en dat hy daerom gekomen was, om van hem een eynde te maeken, ’t en waer hy hem neder zette en straks met zyn bloed op nieuws verschreve, en belofde dat hy hem van geenen mensch meer zoude laeten vermaenen, of verleyden, ’t welk hy van stonden aen doen moeste, of zoo niet, zoo zoude hy hem in stukken verscheuren? D. Faustus heel verschrikt wezende, dede hem wederom nieuwe belofte en schreef met zyn bloed, als hier naer volgt: welke beschryvinge nog naer zyne dood by hem gevonden is.

De tweede verschryvinge van D. Faustus die hy zynen geest overgegeven heeft.

“Ik Doctor Faustus, bekenne met myn eygen hand en bloed, dat ik dit myn eerste verschryvinge tot in het zeventhiende jaer sterk en vast gehouden heb, God en alle menschen vyand geweest ben, waer mede ik nu voortaen myn lyf en ziele den magtigen god Lucifer overgeve, om met my naer deze volgende zeven jaeren te mogen zynen wil doen. Daer tegen zoo beloft hy my wederom dat hy myn leven nog verkorten nog verlengen zal, ’t zy ook in de dood of in de helle my met geene pyne zal deelagtig maeken. Hier op verspreke ik my wederom, dat ik geene menschen meer, ’t zy met vermaenen, met eeren, met leeren, met onderwyzinge of met dreygementen, door Gods Woord, of door eenige weireldlyke of geestelyke leeraers zal laeten verleyden, of hunne leere naevolgen. En tot meerder kragt en getuygenisse dezer myne verschryvenisse en belofte, zoo heb ik dit met myn eygen bloed geschreven, tot Wurtenberg.”

“Datum 3 Ougst 1531.

Joannes Faustus, Doct.”

Naer dusdanige verdoemelyke en godelooze verschryvinge, is hy den ouden man zoo vyand geworden, dat hy hem naer zyn lyf en leven stond. Maer zyn christelyk gebed, en zynen wandel heeft den boozen vyand al zulken stoot gedaen, dat hy onrent hem niet heeft konnen komen. Dan alleen twee dagen daer naer, als eens den ouden man te bed gaen zoude, zoo hoorde hy in zyn huys een groot gerugt, dat hy noyt te vooren gehoort had, het kwam tot in de kamer, en ’t knorde gelyk een verken, en zeer lang duerende: daer naer begonst den goeden ouden man met den geest te spotten, en zeyde: ô wat een boeren-muziek is dat, ’t is of het van eenen engel waer, die geen twee dagen in’t paradys konde zyn, hy verstout hem in andere lieden huyzen te komen, en heeft in zyne eygen wooninge niet mogen blyven. Met spotterye heeft hy den geest verdreven. D. Faustus vraegde hem hoe dat het met den ouden man was omgegaen? waer op den geest antwoorde: dat hy aen hem niet had konnen komen, want hy was gewapend, willende zeggen met het gebed, daer door zoo heeft hy my bespot, ’t welk my zeer verdroten heeft inzonderheyd om dat hy my mynen val verweet. Aldus helpt God alle christene, die hun tegen den boozen geest, aen Godt overgeven.

Van twee Persoonen die D. Faustus te samen koppelde, in ’t 17ᵈᵉ jaer zyn’er belofte.

Tot Wurtenberg was eenen student, die een goed edelman was genaemd A. van Hulle. Dezen edelman was verliefd op eene zeer schoone edele vrouw, de welke vele vryers had.

Onder andere ook zommige vry heeren, maer zy begeirde geen van allen. En inzonderheyd was zy tot niemand min gezind dan tot dezen, de welke aen D. Faustus goede kennis had, gelyk hy ook dikwils met hem had geëten en gedronken, en hy wierd zoo met die liefde gekweld, dat hy geheel maeger wierd, en daer door in groote ziekte viel. Als nu D. Faustus vernam, dat dezen edelman zeer ziek lag, zoo vraegde hy zynen geest Mephostophiles, wat hem gebrak, die hem alle gelegendheyd, en de oorzaeke verklaerde; waer over D. Faustus dezen edelman ging bezien, en hem aller gelegendheyd zyn’er ziekte ging verklaeren, die hem daer af zeer verwonderde. D. Faustus troost hem en zeyde: dat hy hem zoo zeer niet zoude kwellen, want hy zoude hem behulpelyk wezen, dat deze vrouws-persoone niemand anders dan hem alleen ten deele zyn zoude, gelyk ’t ook geschiede, want D. Faustus beroerde zoo zeer het hert dezer jongvrouwe door zyne tooverye, dat zy geene andere mans meer en agtede, hoewel zy nogtans edelder en ryker krygen konde; straks daer naer beveelt hy dezen edelman, dat hy hem zeer heerlyk kleeden zoude, en met hem tot de jongvrouw gaen, die in eenen hof by andere jongvrouwen gezeten was, alwaer men zoude dansen, en hy gaf hem eenen ring, die hy aen zynen vinger steken moest, als hy met haer zoude dansen, en zoo haest als zy met haere hand dezen ring zoude aenroeren, zoo zoude zy op hem verlieven, en op niemand anders; maer hy mogt van geen trouwen spreken, want zy zoude hem zelve daer toe trekken en bewegen. Hy neemt daer op een gedistileerd waterken, waer mede hy den edelman besproeyd, die straks daer naer een uytnemende schoon aenzigt kreeg en zyn alzoo te samen naer den hof gegaen. Den edelman dede gelyk hem D. Faustus bevolen had, hy danste met de joffrouw, en roerde haer aen, waer door zy straks op hem uyt liefde ontstak, en zy wierd met Cupidos pylen doorschoten, want zy had den ganschen nagt geen ruste in ’t bed. ’s Morgens vroeg zy liet hem haelen, zy opende aen hem de groote liefde, die zy tot hem had, en begeirde hem tot haeren man, hy ook uyt brandende liefde sloeg den koop toe, zoo datze korts daer naer met malkanderen de bruyloft hielden, en hy dede D. Faustus daer voor eene zeer goede vereeringe.

Van veelderleye Gewassen, die D. Faustus in den winter, ontrent kers-misse, in zynen hof had, in ’t 19ᵈᵉ jaer zyn’er belofte.

Daer waeren veel jongvrouwen ontrent Kers-misse tot Wurtenberg gekomen. Als eenige edelvrouwen die hunne kinders, broeders en neven die aldaer studeerden kwamen bezoeken, de welke alle goede kennisse aen D. Faustus hadden, tot de welke hy van zommige ontboden en te gaste aenzogt wierd. En om zulks te vergelden, zoo noode hy wederom zommige edelluyden en eenige joffrouwen, om met hem t’zynen huyze goede ciere te maeken.

Als zy tot hem gekomen waeren, en het zeer gesneeuwd had, was’er in Faustus hof wat wonders te zien, want men zag’er geenen sneeuw maer eenen schoonen zomer met alderleye gewas, zoo dat ook ’t gras met alderhande bloemekens zeer lieffelyk stond en groeyde. Daer was ook eenen schoonen wyngaerd met groote druyven behangen, ook waeren’er zeer schoone witte en roode provence-roozen met veel andere welriekende bloemen, welke alle t’samen eenen lieffelyken reuk gaven, zoo dat zy U-L. daer van niet genoeg konden verwonderen, maer niemand durfde nog bloemen, nog druyven afsnyden; want als’er imand meynde zulks te doen, en met de vingeren aentaste, zoo had hy een van zyne mede-gezellen by den neus, waer over een groot gelach was onder de genoode.

Van een verzaemeld krygs-heyr, tegen den vry heer, den welken D. Faustus aen des keyzers hof een herts-hoorn op zyn hoofd getooverd had, in ’t 19ᵈᵉ jaer zynder belofte.

Doctor Faustus reyzende naer Ysleven, en als hy nu ten halven wege was, zoo zag hy zeven peirden op hem toe ryden, hy kende straks den heer, en wist dat’er den graef was die hy wel eertyds dien herts-hoorn in ’s keyzers hof op ’t hoofd getoovert had. Dezen heer kende ook D. Faustus zeer wel, en deed zyne knegten stil staen, ’t welk Faustus merkende hem op een hoogde begaf. En als zulks den vry-heer zag, liet hy op hem toereyden, met bevel van hem stoutelyk te doorschieten, waerom zy ook des te stouter op hem los-drukten. Maer zy verloren straks uyt U-L. gezigt, mids hy hem onzigtbaer maeken konde. Den voorzeyden vry heer liet hun op die hoogde stil houden, om te zien of hy hem ergens in ’t gezigt krygen konde; maer zy hoorden diep in een bosch een groot geraes van bazuynen, trompetten en trommels: ook zagen zy dat’er zommige honderde peirden op hun toe kwamen. Dit ziende, zette zy zig op den loop, en als den vry-heer nevens den berg meynde henen te reyden, stond aldaer eenen grooten hoop gewapende ruyters, waerom hy nog eenen anderen weg kiezen moest, op den welken hy ook gelyk te vooren een slag-order vond, ’t welk hem alzoo tot vier of vyf plaetsen ontmoete, en dat zoo menigmael als hy meynde eenen vremden weg te kiezen. En als hy nu zag, dat hy nergens weg konde, en dat men ’t op hem gelaeden had, zoo reyde hy tot het krygs-volk in, ’t zy wat perykel hem daer uyt zoude mogen ontstaen, en vraegde waerom men hem alzoo van alle kanten bezet had, en op hem was wagtende? maer niemand gaf hem antwoorde, tot dat eyndelyk D. Faustus tot hem uytgereden kwam, waer naer hem den vry-heer rondom besloten vond. Hy hield hem voor, dat hy hem zoude gevangen geven, zoo niet, zoude hy zien, hoe men met hem handelen zoude. Dezen vry-heer meynde niet anders dan dat het een waeragtig slag-leger was, hoewel’er niet dan tooverye was; daer naer beveelde Faustus, dat zy alle hun geweir zoude overgeven, en daer naer de peirden, en in plaetse van die, bragten zy hunne gevangene andere getooverde peirden en geweir. En Faustus sprak tot den vry-heer, den welken hem niet meer kende; mynheer, den oversten dezes leger heeft my bevolen te zeggen, dat gy voor deze reyze alzoo voordtrekken zult, om dat gy op eenen toegereden hebt, die by den voorzeyden oversten om hulpe gebeden had. Als nu den vry-heer in de herberge kwam, en zyne knegten met hunne peirden in ’t water reden, verdweenen alle de zelve, zoo dat die knegten schier verdronken waeren, en moesten alzoo te voet wederom nae huys keeren. Den voorzeyden vry-heer ziende zyne knegten te voet gaen die alle te samen nat en beslykt waeren, en van het verdwynen der peirden, wierd hy straks gewaer, dat’er anders niet was geweest dan tooverye van D. Faustus, die hy nog eens te vooren aen hem bewezen had, en dat alles hem tot zynen schimp en spot was gebeurd.

Van de boelschappen van D. Faustus, in ’t 19ᵈᵉ en 20ˢᵗᵉ jaer zyn’er belofte.

Als nu D. Faustus merkte, dat de jaeren zyn’er verschryvinge en overgevinge van dag tot dag haest eyndigen zouden, zoo begonst hy alle dagen hoe langer hoe meer een beestagtig leven te voeren. Hy ontbood tot hem zeven duyvelsche Succubas, de welke hy al-te-samen besliep; die alle zeer schoon waeren, en daer niet op te zeggen was, want hy voer in vele koningryken met zynen geest, op dat hy alderleye schoone vrouwen zoude zien, en om andere by te krygen. Als eene hongersche, eene engelsche, twee zwabische en eene fransche, die de schoonste des lands waeren, met welke duyvelsche danten hy boeleerde, tot dat hy van de weireld scheyde.

Van eenen schat die D. Faustus gevonden had in ’t 21ˢᵗᵉ jaer zyn’er belofte.

Op dat den duyvel zyne erfgenaemen niet zoude laeten ontbreken, zoo wysde den geest Mephostophiles, Faustus in eene oude kapelle die ingevallen was, (eene halve myle van Wurtenberg gelegen) in welke in den kelder eenen verborgen schat was, waer naer dat Faustus ging graven, en den schat blinkte gelyk een brandende keirsse; D. Faustus bezwoer hem, dat hy in een gat vertrok, en als hy nu aen den schat kwam, zoo vond hy niet dan verbrande kolen daer in, waer dat hy veel spookerye zag. D. Faustus bragt de kolen in zyn huys, die straks in goud en zilver veranderden, welke gelyk zynen dienaer Wagenaer bekende tot veel duyzend guldens beliepen.

Van Helena uyt Griekenland, die Faustus tot een byslaepster gedaen was, in ’t laetste jaer zyn’er belofte.

Op dat D. Faustus zynen vleeschelyken wellust, in zyn’er ellende zoude mogen hebben, zoo komt hem ’s nagts ontwaekende in zynen zin die schoone Helena uyt Griekenland, die hy eertyds de studenten getoond had. Hy begeirde van zynen geest dat hy hem die Helena beschikken zoude om zyne concubine te zyn, e’t welk alzoo geschiede. Deze Helena was even van de zelve gedaente, zoo als hy die de studenten eertyds getoond had. Als nu D. Faustus die zag, zoo heeft zy hem het hert bewogen, dat hy met haer begonst te boeleeren en voor zyne concubine behield, die hy ook zoo lief had, dat hy schier niet eenen oogenblik van haer gedueren konde, zy wierd alzoo van hem bevrugt, in ’t laetste jaer zyn’er beschryvinge, en zy baerde hem eenen zoon, waer over Faustus zeer verblyd was, en hy noemde hem Justum Faustus. Dit kind wierd opgevoed naer zyn behaegen en wil, en alsdan verhaelde D. Faustus vele aerdige toekomende dingen die in verscheyde landen zouden gebeuren. Maer als hy daer naer om den hals kwam zoo verdween de moeder met haer kind.