Part 2 — Footnotes (continued 2)

629.

Matth. XXV, 34 sqq.: “Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi.”

630.

De Deo, ed. Lequette, p. 391.

631.

For instance, John VIII, 44; 1 John III, 8; Acts XIII, 10.

632.

Cfr. Tepe, Inst. Theol., Vol. III, pp. 289 sqq., Paris 1896; Heinrich-Gutberlet, Dogmat. Theol., Vol. VIII, § 430.

633.

Lessius, Antapol., prop. 8: “Tenent hanc sententiam omnes Patres Graeci, adeo ut communiter dicatur esse sententia Graecorum.”

634.

Hom. in Matth., 80, n. 2: “Haereditate possidete regnum quasi proprium, quasi paternum et vestrum, iam olim vobis debitum; priusquam enim existeretis, haec vobis parata erant et disposita, quia ego vos tales futuros esse praescivi.”

635.

In Rom., VIII, 29 (Migne, P. G., LXXXII, 142): “Non simpliciter praedestinavit, sed quum praescivisset, praedestinavit.”

636.

In Ps., 64, n. 5: “Multi vocati sunt, sed pauci electi.... Itaque non res indiscreti iudicii est electio, sed ex meriti delectu facta discretio est.”

637.

De Fide, V, 6, 83: “Unde et Apostolus ait: quos praescivit, et praedestinavit (Rom. VIII, 29); non enim ante praedestinavit quam praescivit, sed quorum merita praescivit, eorum praemia praedestinavit.” Cfr. Franzelin, De Deo Uno, thes. 59; Lessius, De Praedest. et Reprob., sect. 2, n. 7 sqq.

638.

De Gratia, II, 11.

639.

Cfr. O. Rottmanner, O. S. B., Der Augustinismus, München 1892; O. Pfülf, S. J., “Zur Prädestinationslehre des hl. Augustinus” in the Innsbruck Zeitschrift für kath. Theologie, 1893, pp. 483 sqq.

640.

V. supra, pp. 200 sqq., 216 sqq.

641.

Cfr. Franzelin, De Deo Uno, thes. 64.

642.

Comment. in IV Libros Sent., 1, dist. 41: “Eligatur [ea sententia] quae magis placet, dum tamen salvetur libertas divina sine aliqua iniustitia et alia quae salvanda sunt circa Deum.”

643.

Many Scholastic utterances bearing on this subject have been collected by Lessius, De Praedest. et Reprob., sect. 2, n. 7 (Opusc. II, pp. 208 sqq., Paris 1878).

644.

Comment. in Quatuor Libros Sent., 1, dist. 41, qu. 1.

645.

Comment. in Quatuor Libros Sent., 1, dist. 41, art. 2.

646.

S. Theol., 1a, qu. 23, disp. 3, art. 4.

647.

In his treatise De Praedestinatione, dedicated to the Council of Trent.

648.

De Deo, disp. 9, art. 3.

649.

De Praedest. et Reprob., Paris edition of the Opuscula, 1878, p. 412: “... privilegia eius omnem modum superant et ad nullum alium sunt extendenda.”

650.

Sent., 1, dist. 40: “... est praescientia iniquitatis quorundam et praeparatio damnationis eorumdem.”

651.

Supra, Art. 3, No. 4.

652.

Calvin's teaching in his Inst., l. III, c. 21, 24. On Arminianism see J. F. Loughlin in the Catholic Encyclopedia, Vol. I, pp. 740 sqq.

653.

“Aliquos vero ad malum divinâ potestate praedestinatos esse non solum non credimus, sed etiam, si sunt qui tantum malum credere velint, cum omni detestatione illis anathema dicimus.” (Denzinger-Bannwart, n. 200.)

654.

Sess. VI, can. 17: “Si quis iustificationis gratiam nonnisi praedestinatis ad vitam contingere dixerit, reliquos vero omnes qui vocantur, vocari quidem, sed gratiam non accipere, utpote divinâ potestate praedestinatos ad malum, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 827.)

655.

V. supra, Art. 1.

656.

V. supra, Art. 2, Thesis II.

657.

Cfr. Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 251 sqq.

658.

V. supra, pp. 201 sqq.

659.

1 Pet. II, 7 sq.: “Non credentibus autem [Christus] ... lapis offensionis ... qui offendunt verbo nec credunt, in quo (εἰς δ) et positi sunt.”

660.

“In hoc positi, i.e. praedestinati sunt, ut non credant.”

661.

“And he shall be a sanctification to you. But for a stone of stumbling and for a rock of offense to the two houses of Israel, for a snare and a ruin to the inhabitants of Jerusalem.”

662.

“And whosoever shall fall on this stone, shall be broken: but on whomsoever it shall fall, it shall grind him to powder.”

663.

Cfr. Oecumen., in h. l.: “Ad quod positi sunt, non dicitur, quasi a Deo ad hoc essent destinati; nulla enim causa perditionis ministratur ab eo, qui omnes homines vult salvos fieri.”

664.

Contr. Iulian., III, 18, 35: “Bonus est Deus, iustus est Deus: potest aliquos sine bonis meritis liberare, quia bonus est; non potest quemquam sine malis meritis damnare, quia iustus est.”

665.

Resp. ad XII Object. Vincent.: “Voluntate exierunt, voluntate ceciderunt, et quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati; essent autem praedestinati, si essent reversuri et in sanctitate remansuri, ac per hoc praedestinatio Dei multis est causa standi, nemini est causa labendi.”

666.

Ad Monim., l. I. Cfr. Petavius, De Deo, X, 7 sqq.

667.

Clypeus Thomist., Vol. II, tr. 5, disp. 5, art. 2, n. 23.

668.

Cfr. Limbourg, S. J., in the Innsbruck Zeitschrift für kath. Theologie, 1879, pp. 203 sqq.

669.

Cfr. Suarez, De Praedest., V, 4 sqq.

670.

Conc. Trident., Sess. V, can. 5.

671.

Which explains why both theories have the same defenders. V. supra, Art. 3, No. 4.

672.

Bañez, Alvarez, Gonet.

673.

“Deus non serio vult, sed vellet salvare etiam reprobos, nisi per hoc impediretur pulchritudo universi.”

674.

V. supra, Art. 1 and 2.

675.

De Praedest., V, 8, 8: “Non est in potestate hominis, cum non-electione seu cum non-praedestinatione aut, quod idem est, cum reprobatione negativa actu ponere seu componere suam aeternam salutem.” Cfr. Franzelin, De Deo Uno, p. 583, 3rd ed., Rome 1888.

676.

“Deus ex omnibus hominibus, quos infectos originali peccato praevidit, efficaciter ex meritis Christi venturi quosdam elegit ad gloriam, et alios in poenam eiusdem originalis peccati et ad ostensionem suae iustitiae erga illos et maioris misericordiae erga electos voluit permittere, ut deficerent a consecutione gloriae seu positive eis non voluit gloriam.... Ex vi huius intentionis efficacis excogitavit media apta ad consecutionem talis finis, et videns in aliquibus hominibus esse aptum medium in solo originali peccato eos relinquere, in aliis vero permittere, ut cadant in haec vel illa peccata actualia ac in illis perseverent, has permissiones per subsequentem electionem approbavit. Et tandem ... per actum imperii sui intellectus haec media ad praedictum finem ordinavit.” Clyp. Thomist., Vol. II, disp. 5, art. 4, n. 155.

677.

De Reprob., c. 3, n. 6.

678.

De Praedest., V, 7, 14: “Electio ad finem est ratio dandi media efficacia seu infallibilia ad illum; ergo negatio illius electionis erit suo modo ratio non dandi media, quae cognoscuntur congrua et infallibilia ad illum finem consequendum.”

679.

2 Pet. III, 9: “... nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti.”

680.

De Praedest., sect. 2, n. 13: “Secundum communem aestimationem hominum paria videntur, Deum velle ut pereas et nolle te ponere in electorum suorum numero neque gratiam congruam et perseverantiam dare; aeque enim infallibiliter ex huiusmodi decretis sequeretur damnatio. Et si alterutrum horum decretorum esset subeundum, quivis censeret sibi esse indifferens, utrum eligatur, quum utrumque ante praevisionem operum sit conceptum.” The teaching of St. Augustine and that of St. Thomas on this point is in dispute. See Chr. Pesch, Praelect. Dogmat., Vol. II, 3rd ed., pp. 230 sqq., and Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theol., Vol. VIII, § 433.

681.

In his treatise De Servo Arbitrio.

682.

Cfr. Denifle, Luther und Luthertum in der ersten Entwicklung, Vol. I, Mainz 1904.

683.

Instit. Christ. Religionis, l. II.

684.

Cfr. Schiffini, De Gratia Divina, pp. 378 sqq.

685.

Cfr. Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, pp. 291 sqq.

686.

Sess. VI, can. 4: “Si quis dixerit, liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum nihil cooperari assentiendo Deo vocanti ... neque posse dissentire, si velit, sed velut inanime quoddam nihil omnino agere mereque passive se habere, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 814.)

687.

Cfr. Pohle-Preuss, op. cit. (note 5), pp. 295 sq.

688.

In support of this contention Jansenius quoted St. Augustine, In Gal., n. 49: “Quod amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est.”

689.

J. Forget in the Catholic Encyclopedia, Vol. VIII, pp. 288 sqq. On Jansenism see Hergenröther, Kirchengeschichte, 4th ed., ed. by J. P. Kirsch, Vol. III, pp. 386 sqq., 466 sqq., Freiburg 1909.

690.

Sess. VI, cap. 5: “Unde in sacris literis quum dicitur: Convertimini ad me et ego convertar ad vos, libertatis nostrae admonemur; quum respondemus: Converte nos, Domine, ad te et convertemur, Dei nos gratiâ praeveniri confitemur.” (Denzinger-Bannwart, n. 797.) Cfr. Oswald, Die Lehre von der Heiligung, 3rd ed., pp. 186 sq.

691.

Zach. I, 3.

692.

Jer. XXXI, 21.

693.

Rom. IX, 19: “Voluntati enim eius quis resistit?”

694.

1 Tim. IV, 7: “Exerce autem teipsum (γύμναζε δέ σεαυτόν) ad pietatem.”

695.

Acts VII, 51: “Vos semper Spiritui Sancto resistitis (ἀντιπίπτετε), sicut patres vestri, ita et vos.”

696.

Matth. XIX, 17: “Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata.” Cfr. Apoc. IV, 20: “Ecce sto ad ostium et pulso; si quis audierit vocem meam et aperuerit mihi ianuam, intrabo ad illum.”

697.

Cfr. the Scriptural argument for the existence of sufficient grace, supra, pp. 45 sq.

698.

V. supra, pp. 102 sq., 141 sq.

699.

Instit., l. II, c. 3, sect. 10: “Voluntatem movet [gratia Christi], non qualiter multis saeculis traditum est et creditum, ut nostrae postea sit electionis, motioni aut obtemperare aut refragari, sed illam efficaciter afficiendo. Illud ergo toties a Chrysostomo repetitum repudiari necesse est: Quem trahit, volentem trahit.” Many Patristic texts of similar tenor have been gathered and explained by Cardinal Bellarmine in his treatise De Gratia et Libero Arbitrio, VI, 11.

700.

Cfr. De Gratia Christi, c. 47: “Ista quaestio, ubi de arbitrio voluntatis et Dei gratia disputatur, ita est ad discernendum difficilis, ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur; quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri.”

701.

De Corrept. et Gratia, XII, 38: “Subventum est infirmitati voluntatis humanae, ut divinâ gratiâ indeclinabiliter et insuperabiliter ageretur.”

702.

Cfr. his Sermones, 163, c. 11, n. 13: “Totum ex Deo, non tamen quasi dormientes, non quasi ut non conemur, non quasi ut non velimus. Sine voluntate tua non erit in te iustitia Dei. Voluntas quidem non est nisi tua, iustitia non est nisi Dei.... Sine te fecit te Deus. Non enim adhibuisti aliquem consensum, ut te faceret Deus. Quomodo consentiebas, qui non eras? Qui ergo fecit te sine te, non te iustificat sine te. Ergo fecit nescientem, iustificat volentem. Tamen ipse iustificat, ne sit iustitia tua.”

703.

De Spiritu et Litera, c. 34: “Consentire vocationi Dei vel ab ipsa dissentire propriae voluntatis est.”

704.

Ep., 157, 2, 10: “Neque enim voluntatis arbitrium ideo tollitur, quia iuvatur; sed ideo iuvatur, quia non tollitur.” (Migne, P. L., XXXIII, 677).

705.

De Gratia et Libero Arbitrio, I, 2: “Tolle liberum arbitrium et non erit, quod salvetur; tolle gratiam et non erit, unde salvetur.” On other difficult passages in the writings of St. Augustine cfr. Mausbach, Die Ethik des hl. Augustinus, Vol. II, pp. 208 sqq., Freiburg 1909.

706.

Cfr. Bañez, Comment. in S. Theol., 1 p., qu. 14, art. 13: “Nulla secunda causa potest operari, nisi sit efficaciter determinata a prima.”

707.

Cfr. Billuart, De Deo, diss. 8, art. 4: “Movet nempe Deus non solum ad substantiam actus, sed etiam ad modum eius, qui est libertas.”

708.

Cfr. Alvarez, De Auxiliis, disp. 83, n. 9: “Quando agens infinitae virtutis movet aliquod subiectum, tale subiectum infallibiliter movetur, quid tunc resistentia passi non superat nec adaequat virtutem agentis. Sed Deus est agens infinitae virtutis. Ergo motio Dei efficax respectu cuiuscumque hominis in quibuslibet circumstantiis positi erit medium congruum et aptum, ut infallibiliter inducat effectum, ad quem ex Dei intentione datur.”

709.

Cfr. Billuart, De Deo, diss. 8, art. 5: “Restat ergo tertia sententia, scilicet Deum praemovere physice ad entitatem peccati et sic se effecturum definivisse decreto positivo et effectivo; operatur enim omnia secundum consilium voluntatis suae.”

710.

Cfr. Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, pp. 73 sqq.

711.

Cfr. De Lemos, Acta Congr. de Aux., p. 1065: “Illa praepositio 'prae' nihil aliud denotat aut denotare potest quam Deum esse priorem et primam causam, prius naturâ et causalitate moventem, applicantem, inclinantem et determinantem voluntatem, quam ipsa voluntas se determinet.”

712.

Cfr. Gonet, Clypeus Theol. Thomist., disp. 11, art. 5: “Haec divina motio in creatura recepta a Thomistis physica appellatur, ... quia ex propria essentia et ab intrinseco est efficax, independenter a quocumque creato consensu.”

713.

Cfr. Graveson, Epist. Theol. Polem., t. I, ep. 11: “Voluntas creata priusquam se determinet, a Deo debet determinari, quia scil. indifferens sit eaque indifferentia non solvatur quam per praeviam Dei motionem.” Cfr. Alvarez, De Auxiliis, disp. 28: “Liberum arbitrium, quia creatum est, licet determinet sibi actum, illum tamen determinat praedeterminatum a Deo.”

714.

Cfr. Reginald., De Novit. Antiquit. Nominis Praedeterm. Phys., l. II, c. 36: “Quum Deus hanc motionem det causis sciens et volens atque adeo cum [aeterna] cognitione et intentione certa cuiusdam determinati effectus, alias haec essent a casu respectu Dei: consequitur illam praemotionem physicam esse praedeterminationem.”

715.

Cfr. Nazarius, Comment. in S. Theol. S. Thom., 1 p., qu. 22, art. 4: “Sublatâ a Deo physicae praemotionis efficacitate nulla relinquitur alia in Deo sufficiens causalitas respectu determinationis liberorum actuum et consequenter neque in Deo esse poterit talium praescientia futurorum.” See also Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 383 sqq., 400 sqq.

716.

Cfr. Contenson, Theol. Mentis et Cordis, l. VIII, diss. 2, specul. 3: “Generalem praemotionem ideo solum adstruimus, ut per eam ad gratiam per se efficacem uberius fortiusque stabiliendam viam muniamus ad eamque propugnandam serviat etiam philosophia.”

717.

Cfr. Alvarez, De Auxiliis, disp. 92, n. 6: “Repugnant ad invicem auxilium efficax ad consentiendum et actualis dissensus.”

718.

Cfr. Alvarez, op. cit., disp. 122, n. 16: “Efficacia auxilii praevenientis gratiae et connexio eius infallibilis cum libera cooperatione arbitrii tota fundatur et desumitur, tamquam ex prima radice, ex omnipotentia Dei atque ex absoluto et efficaci decreto voluntatis eius volentis, ut homo quem movet convertatur et pie operetur, nec huiusmodi efficacia ullo modo dependet etiam, tamquam a conditione sine qua non, ex futura cooperatione arbitrii creati.”

719.

Cfr. Alvarez, op. cit., disp. 19, n. 7: “Praedictum auxilium actuale determinat liberum arbitrium ad unam numero actionem, non subditur libero arbitrio quantum ad usum.”

720.

Cfr. Graveson, Epist. Theol. Polem., t. I, ep. 1: “Gratia thomistice sufficiens ita ex naturâ sua essentialiter distinguitur a gratia thomistice efficaci, ut numquam et in nullo casu gratia thomistice sufficiens evadere possit gratia efficax thomistice nec umquam ponatur actus secundus, nisi accesserit gratia efficax thomistice.”

721.

Prael. Theol., disp. 5, c. 6: “In gratia sufficiente totum id continetur quod ad potentiam bene operandi exigitur, non autem totum id quod ulterius requiritur ad actum; certum est enim in omni causa agente aliquid plus ad actum quam ad potentiam requiri.”

722.

Panoplia, t. IV, p. 2, tr. 3, c. 2: “Auxilium sufficiens ita sufficientiam tribuit ad operandum, si homo velit, quod defectus operationis nullo modo provenit ex insufficientia aliqua ipsius auxilii, sed tantum ex defectu arbitrii, quod ei resistit et impedimentum ponit.”

723.

Cfr. Limbourg, S. J., “Selbstzeichnung der thomistischen Gnadenlehre” in the Innsbruck Zeitschrift für kath. Theologie, 1877.

724.

Billuart, De Deo, diss. 8, art. 4. § 3.

725.

Cfr. Bañez, Comment. in S. Theol. S. Thom., 1 p., qu. 14, art. 13, concl. 14: “Nam voluntas creata infallibiliter deficiet circa quamcumque materiam virtutis, nisi efficaciter determinetur a divina voluntate ad bene operandum.”

726.

Other evasions are treated by Schiffini, De Gratia Divina, pp. 400 sqq. On the true notion of merely sufficient grace, v. Ch. I, Sect. 2, No. 6, supra.

727.

The Molinists also regard supernatural grace as a praemotio physica; cfr. Chr. Pesch, Praelect. Dogmat., Vol. V, 3rd ed., pp. 145 sq., Freiburg 1908.

728.

Gonet, Clypeus Theol. Thomist., disp. 9, art 5, § 3.

729.

Cfr. Alvarez, De Auxiliis, disp. 22, n. 39: “Solus Deus propter suam infinitatem et omnipotentiam, quia est auctor voluntatis creatae, potest illam immutare conformiter ad suam naturam et movere efficaciter atque applicare ad producendum actum in particulari, non solum secundum substantiam, sed etiam secundum modum libertatis, quod tamen non potest alia causa creata.”

730.

Cfr. Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 282 sqq.

731.

Alvarez, De Auxiliis, disp. 22, n. 19: “Nam tamdiu manet libertas in voluntate, quamdiu intellectus illi repraesentat obiectum cum indifferentia.”

732.

De Deo, diss. 8, art. 4, § 2.

733.

De Auxiliis, disp. 92, n. 11: “Etiam posito auxilio efficaci in voluntate componitur cum illo potentia ad dissentiendum, quamvis nulla sit potentia ad coniungendum actualem dissensum cum auxilio efficaci [not: cum actuali consensu].”]

734.

Sess. VI, cap. 5: “Homo ... inspirationem illam [gratiam efficacem] recipiens ... illam et abiicere potest.” (Denzinger-Bannwart, n. 797). Sess. VI, can. 4: “Si quis dixerit, liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum nihil cooperari assentiendo Deo excitanti atque vocanti, quo ad obtinendam iustificationis gratiam se disponat ac praeparet, neque posse dissentire, si velit, sed velut inanime quoddam nihil omnino agere mereque passive se habere, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 814.)

735.

Thus Alvarez, De Auxiliis, disp. 93, art. 1: “Nunc autem dicimus Concilium Tridentinum ... numquam usum fuisse verbo illo resistere, sed verbo dissentire et [abiicere], ut insinuaret non esse idem formaliter resistere seu posse resistere auxilio efficaci et posse dissentire seu abiicere gratiam vocationis.... Unde licet arbitrium motum auxilio efficaci ad consentiendum possit dissentire, si velit, non tamen potest Deo resistere vel auxilio eius efficaci, secundum quod est instrumentum voluntatis divinae.”

736.

Sess. III, cap. 3: “Quare fides ipsa in se, etiamsi per caritatem non operetur, donum Dei est et actus eius est opus ad salutem pertinens, quo homo liberam praestet ipsi Deo obedientiam, gratiae eius cui resistere possit consentiendo et cooperando.” (Denzinger-Bannwart, n. 1791.)

737.

Cfr. Tepe, Instit. Theol., Vol. III, pp. 74 sqq., Paris 1896; Chr. Pesch, Praelect. Dogmat., Vol. V, 3rd ed., pp. 140 sqq., Freiburg 1908; Schiffini, De Gratia Divina, pp. 405 sqq., Freiburg 1901. On the teaching of St. Augustine see Palmieri, De Gratia Divina Actuali, thes. 50; on that of St. Thomas, L. de San, S. J., De Deo Uno, t. I: De Mente S. Thomae circa Praedeterminationes Physicas, Louvain 1894.

738.

Cfr. Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 383 sqq., 400 sqq.

739.

“Quidquid entitatis reperitur in quocumque actu peccati, etiamsi alias sit intrinsece malus, debet reduci in Deum tamquam in primam causam praemoventem et praedeterminantem actuali motione voluntatem creatam ad talem actum, inquantum actus est, secundum quod est ens.” Alvarez, De Auxil., disp. 24, n. 15.

740.

Cfr. Bañez, Comment. in S. Theol. S. Thom., 1 p., qu. 23, art. 3, dub. 2, conclus. 2: “Deus cognoscit cognitione intuitivâ peccatum quatenus Dei voluntas est causa entitatis actus peccati et simul permittens, quod ad eundem actum concurrat liberum arbitrium deficiendo a regula.”

741.

Sess. VI, can. 6. Cfr. Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 253 sqq., 442 sqq.

742.

“Voluntas Adami ante peccatum non erat tibia curva, sed omnino recta, facta autem est curva ex promotione physica.” Praelect. Dogmat., Vol. II, 3rd ed., p. 137.

743.

Cfr. Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, pp. 72 sqq.

744.

Cfr. on this subject Palmieri, De Gratia Divina Actuali, thes. 41; T. Papagni, O. P., La Mente di S. Tommaso intorno alla Mozione Divina nelle Creature, p. 44, Benevento 1901.

745.

The principal representatives of Augustinianism are Berti, Bellelli, and Bertieri.

746.

Published at Rome in 1739 sqq.

747.

Cfr. his work Le Bajanisme et le Jansénisme Resuscités dans les Livres de Bellelli et Berti, s. l., 1745.

748.

Cfr. Schiffini, De Gratia Divina, pp. 419 sqq.

749.

Cfr. Berti, De Theol. Disciplinis, XIV, 9, n. 6: “Sententia est Thomistarum et Augustinensium omnium affirmantium, gratiam efficacem esse se ipsâ, non talem reddi aut cooperatione liberi arbitrii aut ex circumstantiis congruis, utque certissime et infallibiliter cum effectu coniunctam esse.”

750.

Cfr. Berti, op. cit., XIV, 11: “In aequali gradu concupiscentiae et gratiae gratia concupiscentiae, non concupiscentia gratiae succumbet, quia homo etiam cum aequali virtute maiorem habet ad malum quam ad bonum inclinationem.... Agere et non agere in aequilibrio virium et determinare seipsum absque efficaci Dei praemotione est liberi arbitrii sani et robusti, non autem infirmi.”

751.

Cfr. Berti, De Theol. Disciplinis, XIV, 8, n. 18: “Quamvis sit haec efficax gratia antecedens et Deus sine nobis faciat ut velimus, nihilo tamen minus per illam non proponitur nobis bonum sub ratione omnis boni, quemadmodum proponitur beatis per lumen gloriae, ideoque remanet indifferentia iudicii et vera libertas.”

752.

Calvinism, Bajanism, Jansenism—Thomism, Augustinianism, Molinism, and Congruism.

753.

De Gratia et Libero Arbitrio, c. 17.

754.

Cfr. Palmieri, De Gratia Divina Actuali, pp. 433 sqq.

755.

On the insufficiency of the indifferentia iudicii to preserve free-will, v. supra, p. 242.

756.

Conc. Trid., Sess. VI, cap. 6.

757.

“Proponitur praemium ut pecces, i.e. quod te delectat,” he says; “... Terreris minis, facis propter quod times.... Si cupiditas non valuit, forte timor valebit ut pecces.... Itaque ad omne recte factum amor et timor ducit. Ut facias bene, amas Deum et times Deum; ut autem facias male, amas mundum et times mundum.” In Ps., 79, c. 13.

758.

Cfr. Schiffini, De Gratia Divina, pp. 422 sqq.; Palmieri, De Gratia Divina Actuali, thes. 54.

759.

On the Congregatio de Auxiliis, so called because the principal question under discussion was the help (auxilia) afforded by grace, see Astrain, S. J., in the Catholic Encyclopedia, Vol. IV, pp. 238 sq., and Schneemann, S. J., Die Entstehung und weitere Entwicklung der thomistisch-molinistischen Controverse, Freiburg 1879; also in a Latin translation, Freiburg 1881.

760.

Cfr. Molina, Concordia Liberi Arbitrii cum Gratiae Donis, qu. 14, art. 13, dip. 38: “Asserimus auxilia praevenientis atque adiuvantis gratiae ... pendere a libero consensu et cooperatione liberi arbitrii nostri cum illis atque adeo in libera potestate nostra esse, vel illa efficacia reddere consentiendo et cooperando cum illis ad actus, quibus ad iustificationem disponimur, vel inefficacia illa reddere continendo consensum et cooperationem nostram aut ettam eliciendo contrarium consensum.” Ibid., disp. 12: “Quare fieri potest, ut duorum qui aequali auxilio interius a Deo vocantur, unus pro libertate sui arbitrii convertatur et alter infidelitate permaneat.”

761.

“Auxilium gratiae praevenientis,” says Molina, “est influxus Dei in liberum arbitrium, quo illud movet et excitat potensque reddit, ut eo pacto motum tamquam habens iam in se ipso principium efficiens actuum supernaturalium simul influendo ulterius eos producat.” Molina, op. cit., qu. 14, art. 13, disp. 41.

762.

Cfr. Molina, op. cit., qu. 23, art. 4, disp. 1: “Quando audis consensum nostrum efficacia reddere auxilia gratiae, non ita id intelligas, quasi arbitrium nostrum vim aliquam seu efficacitatem tribuat auxiliis ipsis; arbitrium enim et influxus noster nullam vim conferunt gratiae auxiliis, sed potius auxilia vim et propensionem arbitrio tribuunt ad consensum eliciendum.” Ibid., Appendix ad obi. 3 (ed. Paris., 1876, p. 595): “Solum significare volumus, auxilium illud liberum nobis relinquere consensum nostrum ad conversionem, nec tale esse, ut nullam necessitatem, etiam consequentiae, arbitrio ad talem consensum aut conversionem ponat.”

763.

Cfr. Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 383 sqq.

764.

Cfr. Molina, op. cit., qu. 19, art. 6, disp. 2: “Hac ratione Deus O. M. vult omnia bona, quae per arbitrium nostrum sunt futura, non solum voluntate conditionali, si nos quoque ea velimus, sed etiam voluntate absoluta, quatenus ipsi praevidenti ea futura placent eademque divina eius ac singularis bonitas per arbitrium nostrum intendit ac vult. Quod autem haec etiam absoluta voluntas semper impleatur, ex eo est manifestum, quia nititur certitudine praescientiae divinae, quod ita res futura sit per nostrum arbitrium.”—Ibid., qu. 23, art. 4, disp. 3: “Quoniam quod Deus elegerit eum rerum ordinem, circumstantiarum et auxiliorum, sive maiorum sive minorum, in quo praevidebat eos pro sua libertate salvandos, qui electione eius ordinis eo ipso praedestinati sunt vitamque aeternam pro sua libertate consequuntur, potius quam alium ex infinitis, in quo res aliter pro eadem ipsorum libertate habuisset, non fuit ex nobis aut pro meritorum et cooperationis nostrae qualitate, sed ex sola misericordia Dei.” Cfr. G. Schneemann, Historia Controversiarum de Divinae Gratiae Liberique Arbitrii Concordia Initia et Progressus, Freiburg 1881, pp. 38 sqq.

765.

Cfr. his treatise De Gratia et Libero Arbitrio, I, 12 (ed. Fèvre, tom. V, p. 527, Paris 1873): “Prima opinio eorum est, qui gratiam efficacem constituunt in assensu et cooperatione humana, ita ut ab eventu dicatur gratia efficax, quia videlicet sortitur effectum et ideo sortitur effectum, quia voluntas humana cooperatur. Itaque existimant hi autores, in potestate hominis esse ut gratiam faciat esse efficacem, quae alioquin ex se non esset nisi sufficiens.” Bellarmine treats this opinion as the extreme counterpart of Thomism (which he also combats) and disposes of it thus: “Haec opinio aliena est omnino a sententia b. Augustini et, quantum ego existimo, a sententia etiam Scripturarum divinarum.” (l.c.) Among the Scriptural texts which he quotes in support of this view are John VI, 45, 1 Cor. IV, 7, Rom. IX, 11.

766.

The learned Cardinal describes the difference between Congruism and extreme Molinism (which latter, it may be remarked, was not defended by Molina himself) as follows: “Neque enim intelligi potest, quo pacto gratia efficax consistat in illa interna suasione, quae per liberum arbitrium respui potest, et tamen infallibilem effectum habeat, nisi addamus, Deum iis quos efficaciter et infallibiliter trahere decrevit, eam suasionem adhibere quam videt congruere ingenio eorum et quam certo novit ab eis non contemnendam.” (Op. cit., p. 531.) The objection that this explanation eventually resolves itself into the Molinistic theory which he had censured, Bellarmine meets as follows: “Respondeo sententiam nostram, quam S. Augustini esse demonstravimus, aliqua in re cum prima illa opinione convenire, sed in multis ab illa discrepare. Convenit enim in eo quod utraque sententia gratiam sufficentem et efficacem ponit in auxilio excitante potissimum, non in adiuvante. Sed discrepant inter se, quod prima opinio vult efficaciam gratiae pendere a voluntate humana, nostra vero pendere vult a voluntate Dei.” (l.c., cap. 13.)

767.

Further details in Schneemann, Hist. Controv., pp. 302 sqq.

768.

Cfr. Ad Simplician., I, qu. 2, n. 13: “Si vellet [Deus] etiam ipsorum misereri, posset ita vocare, quomodo illis aptum esset, ut et moverentur et intelligerent et sequerentur. Verum est ergo: Multi vocati, pauci electi. Illi enim electi, qui congruenter vocati; illi autem qui non congruebant neque contemperabantur vocationi, non electi, quia non secuti, quamvis vocati. Item verum est: Neque volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, quia etiamsi multos vocet, eorum tamen miseretur, quos ita vocat, quomodo iis vocari aptum est ut sequantur. Falsum est autem, si quis dicit: Igitur non miserentis Dei, sed volentis atque currentis est hominis, quia nullius Deus frustra miseretur. Cuius autem miseretur, sic eum vocat quomodo scit ei congruere, ut vocantem non respuat.”

769.

Cfr. Suarez, De Aux., V, 25: “Vocatio efficax illa est, quae ... includit congruitatem quandam respectu personae, cui datur, ut sit illi proportionata et accommodata, sicut oportet, ut in tali persona, in tali tempore et occasione infallibiliter effectum habeat, et per hoc habet illa vocatio quod congrua et efficax sit.”

770.

1 Kings XVII, 38 sqq.—Cfr. Lessius, De Praedest. et Reprob., sect. 5, n. 106: “Ex quibus patet, gratiam efficacem, si physice spectetur, non semper esse maius beneficium, quum saepenumero ea, quae effectu caret, secundum suam entitatem longe sit praestantior. Si tamen spectetur moraliter, nimirum ut subest praescientiae infallibili effectus, sic semper maius est beneficium, etiam ut praecisa ab actuali effectu et gratia cooperante seu ut prior actuali suo influxu in opus, quum Deus, qui non caeco modo operatur, ex mero suo beneplacito et inscrutabili iudicio seligat pro quibusdam gratias illas quas effectum habituras videt, non solum ut gratiae quaedam sunt, sed etiam formaliter, ut effectum habiturae sunt.... Ex quibus constat, quo sensu distinctio gratiae congruae et non congruae admittenda sit, quam numquam reieci, sed totis animis et sensu et praxi semper sum amplexus.”

771.

De Grat. et Lib. Arbitr., ed. Fèvre, t. V, p. 533.

772.

V. supra, p. 16.

773.

For the proofs of this assertion see Palmieri, De Gratia Divina Actuali, thes. 50.

774.

Cfr. St. Augustine, De Civitate Dei, V, 9, 4: “Quod [voluntates] facturae sunt, ipsae omnino facturae, quia facturas ille praescivit, cuius praescientia falli non potest.”

775.

On Congruism cfr. Chr. Pesch, Prael. Dogmat., Vol. V, 3rd ed., pp. 167 sqq.; Heinrich-Gutberlet, Dogmat. Theologie, Vol. VIII, § 447. On the various interpretations of the praedefinitio actuum salutarium, within as well as without the Jesuit Order, see Tepe, Instit. Theol., Vol. III, pp. 93 sqq., Paris 1896, and especially Schiffini, De Gratia Divina, pp. 458 sqq.

776.

Chief among them Ysambert, Tournely, St. Alphonsus de' Liguori, Albert Knoll, and more recently Cardinal Katschthaler.

777.

For a more detailed account see Tournely, De Gratia Christi, qu. 7, art. 4, concl. 5; Katschthaler, De Gratia, pp. 173 sqq., Ratisbon 1880.

778.

Cfr. Suarez, De Gratia, V, 20, 2.

779.

Rom. XI, 33. On Syncretism cfr. Alb. a Bulsano, Inst. Theol. Dogmat. Specialis, ed. by Gottfried a Graun, O. M. Cap., tom. II, pp. 193 sqq., Innsbruck 1894.

780.

Conc. Trid., Sess. VI, cap. 5: “De Necessitate Praeparationis,” and cap. 6: “De Modo Praeparationis.”

781.

Sess. VI, cap. 8: “Fides est humanae salutis initium, fundamentum et radix omnis iustificationis.”

782.

Sess. VI, cap. 6: “Disponuntur autem ad ipsam iustitiam, dum excitati divinâ gratiâ et adiuti fidem ex auditu concipientes libere moventur in Deum, credentes vera esse quae divinitus revelata et promissa sunt.” (Denzinger-Bannwart, n. 798).

783.

Sess. VI, can. 12: “Si quis dixerit, fidem iustificantem nihil aliud esse quam fiduciam divinae misericordiae peccata remittentis propter Christum, vel eam fiduciam solam esse, quâ iustificamur, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 822.) Cfr. Conc. Vatic., Sess. III, cap. 3, “De Fide” (Denzinger-Bannwart, n. 1789).

784.

κηρύξατε τὸ εὐαγγέλιον.

785.

ἵνα πιστεύσητε ὅτι.

786.

John XX, 31.

787.

Acts VIII, 37.

788.

Rom. X, 9 sq.: “Quia si confitearis in ore tuo Dominum Iesum et in corde tuo credideris quod Deus illum suscitaverit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem.”

789.

Heb. XI, 6: “Sine fide autem impossibile est placere Deo; credere enim oportet accedentem ad Deum [i.e. iustificandum] quia est [=existentia Dei] et inquirentibus se remunerator sit.”

790.

Cfr. Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 39 sq.

791.

Murray, De Gratia, disp. 10, n. 18. Cfr. Becanus, De Gratia Habituali, c. I, qu. 7, art. 6 sq.; Bellarmine, De Iustificatione, I, 5 sqq.

792.

Cfr. Bardenhewer-Shahan, Patrology, p. 616, Freiburg and St. Louis 1908.

793.

Prologus: Gaudeo quod pro fide vera sine ullo perfidiae vitio custodienda sollicitudinem geris, sine qua nulla potest prodesse, imo nec esse conversio. Apostolica quippe dicit auctoritas, quia sine fide impossibile est placere Deo. Fides namque est bonorum omnium fundamentum. Fides est humanae salutis initium. Sine hac fide nemo ad filiorum Dei numerum potest pervenire, quia sine ipsa nec in hoc saeculo quisquam iustificationis gratiam consequitur nec in futuro possidebit vitam aeternam.

794.

On the traditional concepts of “faith” and “justification” as held in the Church before Luther's time, see Denifle, O. P., Die abendländischen Schriftausleger bis Luther über die Iustitia Dei und Iustificatio, Mainz 1905.

795.

Cfr. Mark XVI, 15 sq.; Gal. I, 6 sqq.; Tit. III, 10 sq.

796.

Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 2a 2ae, qu. 2, art. 7: “Post tempus autem gratiae revelatae tam maiores quant minores tenentur [necessitate praecepti] habere fidem explicitam de mysteriis Christi, praecipue quantum ad ea, quae communiter in Ecclesia solemnizantur et publice proponuntur, sicut sunt articuli Incarnationis.... Alias autem subtiles considerationes circa Incarnationis articulos tenentur aliqui magis vel minus explicite credere, secundum quod convenit statui et officio uniuscuiusque.” This point is well developed by Ballerini, Opus Theologicum Morale, ed. D. Palmieri, Vol. II, 3rd ed., pp. 9 sqq., Prati 1898.

797.

Heb. XI, 6.

798.

Chiefly Andrew Vega, Ripalda, and some modern writers.

799.

Conc. Trid., Sess. VI, cap. 6; Conc. Vatican., Sess. III, cap. 3, V. supra, pp. 182 sqq.

800.

“Nonnisi fides unius Dei necessaria videtur necessitate medii, non autem explicita remuneratoris.” Prop. Damn. ab Innocenti XI., prop. 22, in Denzinger-Bannwart, n. 1172.

801.

Heb. XI, 6.

802.

Cfr. Wirceburg, De Gratia, n. 120: “Quia tamen qui credit et sperat remuneratorem supernaturalem, satis hoc ipso etiam credit animae perpetuitatem et necessitatem auxilii melioris ad salutem, fides horum explicita et per distinctos conceptus non semper in re et actualiter necessaria existimatur.”

803.

Gregory of Valentia, Becanus, Thomas Sanchez, and many Thomists.

804.

Suarez, De Lugo, and a large number of other theologians.

805.

Cfr. Rom. III, 22.

806.

Cfr. John III, 18.

807.

Cfr. Acts IV, 12.

808.

Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 2a 2ae, qu. 2, art. 7, ad 3: “Si qui salvati fuerunt, quibus revelatio non fuit facta, non fuerunt salvati absque fide mediatoris, quia, etsi non habuerunt fidem explicitam, habuerunt tamen fidem implicitam in divina providentia, credentes Deum esse liberatorem hominum secundum modos sibi placitos.”

809.

The practical bearing of this question on the heathens is treated supra, pp. 179 sqq.

810.

“Missionarium teneri adulto etiam moribundo, qui incapax omnino non sit, explicare fidei mysteria, quae sunt necessaria necessitate medii, ut sunt praecipue mysteria Trinitatis et Incarnationis.” Cfr. Prop. Damn. ab Innocentio XI. a. 1679, prop. 64 (Denzinger-Bannwart, n. 1214). For a full explanation of the topics treated in the present Section consult Suarez, De Fide, disp. 12, sect. 4; De Lugo, De Fide, disp. 12, sect. 4 sq.; W. Liese, Der heilsnotwendige Glaube, Freiburg 1902.

811.

Cfr. Solid. Declar., art. 3: “Neque contritio neque dilectio neque ulla virtus, sed sola fides [=fiducia] est medium et instrumentum, quo gratiam Dei, merita Christi et remissionem peccatorum apprehendere possumus.”

812.

Instit., III, 11, § 19: “Dicimus hominem solâ fide iustificari.” For a classic exposition of the Lutheran and Calvinistic views of faith, see Möhler, Symbolik, § 16; English tr. by James Burton Robertson, 5th ed., London 1906, pp. 124 sqq.

813.

Sess. VI, can. 9: “Si quis dixerit, solâ fide impium iustificari, ita ut intelligat nihil aliud requiri quod ad iustificationis gratiam consequendam cooperetur et nullâ ex parte necesse esse, eum suae voluntatis motu praeparari atque disponi, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 819.)

814.

Sess. VI, cap. 6. The passage is quoted infra, p. 296.

815.

He contemptuously called it “ein ströherne Epistel,” a letter of straw.

816.

Matth. VII, 21: “Non omnis, qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum caelorum: sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in caelis est, ipse intrabit in regnum caelorum.”

817.

Jas. II, 24: “Videtis quoniam ex operibus iustificatur homo, et non ex fide tantum (ἐξ ἔργων δικαιοῦνται ἄνθρωπος, καὶ οὐκ ἐκ πίστεως μόνον).”

818.

1 Cor. XIII, 2: “Et si habuero omnem fidem (πάσαν τὴν πίστιν), ita ut montes transferam, caritatem (ἀγάπην) autem non habuero, nihil sum.”

819.

Ecclus. I, 28: “Qui sine timore est, non poterit iustificari.”

820.

Rom. VIII, 24: “Spe enim salvi facti sumus.”

821.

Luke VII, 47: “Remittuntur ei peccata multa, quoniam (ὅτι) dilexit multum.”

822.

Luke XIII, 3: “Nisi poenitentiam habueritis, omnes similiter peribitis.”

823.

Jac. II, 17: “Fides, si non habet opera, mortua est in semetipso.”

824.

Gal. V, 6: “In Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet neque praeputium, sed fides quae per caritatem operatur (πίστις δι᾽ ἀγάπης ἐνεργουμένη).”

825.

Jac. II, 26: “Sicut enim corpus sine spiritu mortuum est, ita et fides sine operibus mortua est.”

826.

Rom. III, 28: “Arbitramur enim hominem iustificari per fidem sine operibus legis.”

827.

De Fide et Lib. Arbitrio, c. 7, n. 18.

828.

On the misinterpretation of other Scripture texts by the Reformers see Bellarmine, De Iustificatione, I, 19-24.

829.

Ep. ad Philipp., 3.

830.

Serm., XVI, c. 6: “A fide incipit homo, sed et daemones credunt et contremiscunt; adde ergo fidei spem speique ipsi adde caritatem.”

831.

De Trinit., XXV, 18: “Sine caritate quippe fides potest quidem esse, sed non et prodesse.”

832.

Hom. in Evang., 29: “Fortasse unusquisque apud semetipsum dicat: Ego iam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet. Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit moribus non contradicit.” As to the sense in which some of the Fathers speak of faith as the only thing that can save men, cfr. Bellarmine De Iustificat., I, 26.

833.

Cfr. St. Thomas Aquinas, Summa Theol., 1a 2ae, qu. 113, art. 5: “Iustificatio impii est quidam motus, quo humana mens movetur a Deo a statu peccati in statum iustitiae.... Unde oportet quod mens humana, dum iustificatur, per motum liberi arbitrii recedat a peccato et accedat ad iustitiam. Recessus autem et accessus in motu liberi arbitru accipitur secundum detestationem et desiderium.... Oportet igitur quod in iustificatione impii sit motus liberi arbitrii duplex: unus quo per desiderium tendat in Dei iustitiam, et alius quo detestetur peccatum.”

834.

De Libertate Voluntatis Humanae, Leipzig 1555.

835.

“Klotz-, Stock- und Stein-theorie.”

836.

“Das Torgische Buch,” A. D. 1576.

837.

“Articulus stantis et cadentis ecclesiae.” Cfr. Newman, Lectures on Justification, p. 113.

838.

Geschichte der protestantischen Theologie, p. 583, München 1867.

839.

Die Gnadenlehre und die stille Reformation, Christiania 1894. Not long after writing this book Dr. Krogh-Tonning became a Catholic.

840.

How Luther came to adopt the sola fides theory is exhaustively explained by H. Grisar, S. J., Luther, Vol. I, Freiburg 1911; English tr., Vols. I and II, London 1913. Cfr. also F. Hettinger, Die Krisis des Christentums, pp. 72 sqq., Freiburg 1881.

841.

Cfr. Pohle, art. on “Tradition” in Herder's Kirchenlexikon, 2nd ed., Vol. XI, 1933 sqq., Freiburg 1899.

842.

“Pecca fortiter, crede fortius.” Cfr. Möhler, Symbolism (English tr., p. 130).

843.

Cfr. Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theologie, Vol. VIII, §455, Mainz 1899. The “orthodox” Lutheran teaching is strongly stated by the famous convert Dr. Edw. Preuss in his work, still regarded as a classic by “orthodox” Lutherans, Die Rechtfertigung des Sünders vor Gott, Berlin 1868.

844.

Sess. VI, cap. 8.

845.

Sess. VI, cap. 6.

846.

Sess. VI, cap. 8: “Fides est humanae salutis initium, fundamentum et radix omnis iustificationis.” (Denzinger-Bannwart, n. 801.)

847.

V. supra, pp. 100 sq.

848.

Sess. VI, cap. 6: “Disponuntur autem ad ipsam iustitiam, dum excitati divinâ gratiâ et adiuti, fidem ex auditu concipientes, libere moventur in Deum, credentes vera esse, quae divinitus revelata et promissa sunt, atque illud in primis, a Deo iustificari impium per gratiam eius, per redemptionem, quae est in Christo Iesu, et dum peccatores se esse intelligentes, a divinae iustitiae timore, quo utiliter concutiuntur, ad considerandam Dei misericordiam se convertendo, in spem eriguntur fidentes, Deum sibi propter Christum propitium fore, illumque tamquam omnis iustitiae fontem diligere incipiunt: ac propterea moventur adversus peccata per odium aliquod et detestationem, hoc est, per eam poenitentiam, quam ante baptismum agi oportet: denique dum proponunt suscipere baptismum, inchoare novam vitam et servare divina mandata.”

849.

“Diligere incipiunt.” (ibid.)

850.

Contritio cum proposito novae vitae.

851.

Contritio caritate perfecta.

852.

Votum sacramenti, sacramentum in voto.

853.

Cfr. Conc. Trid., Sess. VI, cap. 4 and 14.

854.

Cfr. Ez. XVIII, 30; Joel II, 12; Luke XIII, 3; Acts II, 38. Cfr. Conc. Trid., Sess. XIV, cap. 4: “Contritio, quae primum locum inter dictos poenitentis actus habet, animi dolor ac detestatio est de peccato commisso cum proposito non peccandi de cetero. Fuit autem quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic contritionis motus necessarius.”

855.

Cfr. Summa Theol., 3a, qu. 87, art. 1: “Exigitur autem ad remissionem peccati mortalis perfectior poenitentia, ut scil. homo actualiter pecoatum mortale commissum detestetur, quantum in ipso est, ut scil. diligentiam adhibeat ad memorandum singula peccata mortalia, ut singula detestetur. Sed hoc non requiritur ad remissionem venialium peccatorum.... Unde sequitur quod requiratur quaedam virtualis displicentia, ... quod tamen non sufficit ad remissionem peccati mortalis, nisi quantum ad peccata oblita post diligentem inquisitionem.”

856.

Cfr. Tepe, Inst. Theol., Vol. III, pp. 204 sqq., Paris 1896.

857.

Fides mortua in contradistinction to fides viva.

858.

Gal. V, 6.

859.

Conc. Trid., Sess. VI, can. 28: “Si quis dixerit, amissâ per peccatum gratiâ simul et fidem semper amitti aut fidem, quae remanet, non esse veram fidem, licet non sit viva, aut eum qui fidem sine caritate habet, non esse Christianum, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 838.) The Scriptural argument for this thesis is developed by Bellarmine, De Iustificatione, I, 15.

860.

Conc. Trid., Sess. VI, cap. 4: “Iustificatio impii [est] translatio ab eo statu, in quo homo nascitur filius primi Adae, in statum gratiae et adoptionis filiorum Dei per secundum Adam Iesum Christum Salvatorem nostrum.” (Denzinger-Bannwart, n. 796.)

861.

Cfr. Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, pp. 221 sq.

862.

Cfr. the second on the list of Lutheran propositions condemned by Leo X, A. D. 1520: “In puero post baptismum negare remanens peccatum est Paulum et Christum simul conculcare.” (Denzinger-Bannwart, n. 742.)

863.

Form. Conc., p. 2, c. 3: “Quando autem docemus, quod per operationem Spiritus Sancti regeneramur et iustificamur, non ita accipiendum est quod iustificatis et renatis nulla prorsus iniustitia substantiae ipsorum et conversationi adhaereat, sed quod Christus perfectissimâ obedientiâ suâ omnia ipsorum peccata tegat, quae quidem in ipsa natura infixa haerent. Nihilominus tamen per fidem propter obedientiam Christi boni et iusti pronuntiantur et reputantur, etiamsi ratione corruptae naturae suae sint maneantque peccatores, dum mortale hoc corpus circumferunt.”

864.

Antid. Conc. Trid., ad Sess. V: “Manet vere peccatum in nobis neque per baptismum statim uno die extinguitur.” Cfr. Möhler, Symbolik, § 14 (Robertson's translation, 5th ed., pp. 110 sqq.).

865.

Conc. Trid., Sess. V, can. 5: “Si quis per Iesu Christi D. N. gratiam, quae in baptismate confertur, reatum originalis peccati remitti negat aut etiam asserit, non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi aut non imputari, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 792.)

866.

Sess. VI, cap. 14; Sess. XIV, cap. 2. See Pohle-Preuss, The Sacraments, Vol. II, Penance.

867.

“Dele iniquitatem meam.”

868.

Is. XLIII, 25: “Ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas.”

869.

Is. XLIV, 22: “Delevi ut nubem iniquitates tuas et quasi nebulam peccata tua.”

870.

Acts III, 19: “Poenitemini igitur et convertimini, ut deleantur peccata vestra.”

871.

2 Kings XII, 13: “Dominus quoque transtulit peccatum tuum.”

872.

1 Paral. XXI, 8: “Obsecro, aufer iniquitatem servi tui.”

873.

Mich. VII, 18 sq.: “Quis, Deus, similis tui, qui aufers iniquitatem?... Deponet [Deus] iniquitates nostras et proiiciet in profundum maris omnia peccata nostra.”

874.

Ps. X, 15: “Quaeretur peccatum illius, et non invenietur.”

875.

Ps. CII, 12: “Quantum distat ortus ab occidente, longe fecit a nobis iniquitates nostras.”

876.

Luke VII, 47: “Remittuntur ei peccata multa.”

877.

Ps. L, 4: “Amplius lava me ab iniquitate mea et a peccato meo munda me.”

878.

Is. I, 16: “Lavamini, mundi estote.”

879.

Ez. XXXVI, 25 sq.: “Effundam super vos aquam mundam et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris.... Et dabo vobis cor novum.”

880.

1 Cor. VI, 11: “Et haec quidam [fornicarii etc.] fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis.”

881.

Ps. L, 9: “Asperges me hyssopo et mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor.”

882.

Is. I, 18: “Si fuevint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur, et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt.”

883.

Apoc. I, 5: “... dilexit nos et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo.”

884.

1 John I, 7: “Sanguis Iesu Christi ... emundat nos ab omni peccato.”

885.

1 John III, 14: “Translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres: qui non diligit, manet in morte.”

886.

Col. II, 13: “Et vos, quum mortui essetis in delictis, ... convivificavit cum illo donans vobis omnia delicta.”

887.

Eph. V, 8: “Eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino.”

888.

Acts XXII, 16: “Exsurge et baptizare et ablue peccata tua.”

889.

Rom. VIII, 1: “Nihil ergo nunc damnationis est iis, qui sunt in Christo Iesu.” Cfr. on this point the dogmatic treatise on the Sacrament of Baptism.

890.

Cfr. Becanus, Theol. Scholast., P. II, tr. 5, cap. 1, qu. 1.

891.

Ps. XXXI, 1 sq.: “Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata; beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum nec est in spiritu eius dolus.”

892.

Heb. IV, 13. Cfr. St. Augustine, Enarr. in Ps., II, 31, n. 12: “Deus tegat vulnera, noli tu. Nam si tu tegere volueris erubescens, medicus non curabit. Medicus tegat et curet; emplastro enim tegit. Sub tegmine medici curatur vulnus, sub tegmine vulnerati celatur vulnus.”

893.

Rom. VII, 17: “Nunc autem iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum.”

894.

Peccatum, ἁμαρτία.

895.

Sess. V, can. 5: “... ex peccato est et ad peccatum inclinat.” Cfr. Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, pp. 242 sqq., 261 sqq. On Jas. I, 14 sq., St. Augustine observes: “Profecto in his verbis partus a pariente discernitur. Pariens enim est concupiscentia, partus peccatum. Sed concupiscentia non parit nisi conceperit, nec concipit nisi illexerit, h. e. ad malum perpetrandum obtinuerit volentis assensum. Quod ergo adversus eam dimicamur, hoc agitur, ne concipiat pariatque peccatum.” (Contra Iulian., VI, 15, 47.) For a more exhaustive discussion of this subject see Bellarmine, De Justif., II, 9.

896.

Dial. c. Tryph., n. 141.

897.

Strom., l. II.

898.

Or., 40.

899.

Contra Duas Epistolas Pelagian., I, 13, 26: “Quis hoc adversus Pelagianos nisi infidelis affirmet? Dicimus ergo baptisma dare omnium indulgentiam peccatorum et auferre crimina, non radere; nec ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur, quasi rasorum in capite capillorum, unde crescunt iterum resecanda peccata.”

900.

Ep., l. II, ep. 45: “Si qui vero sunt qui dicunt, peccata in baptismate superficie tenus dimitti, quid est hac praedicatione infidelius?... Qui dicit peccata in baptismate funditus non dimitti, dicat in mari rubro Aegyptios non veraciter mortuos. Si autem fatetur, Aegyptios veraciter mortuos, fateatur necesse est, peccata in baptismate funditus mori.” Other confirmatory texts apud Alb. a Bulsano, Instit. Theol. Dogmat. Specialis, ed. P. Gottfr. a Graun, O. Cap., Vol. II, pp. 226 sq., Innsbruck 1894.

901.

Apoc. XXI, 27: “Non intrabit in coelum aliquod coinquinatum.”

902.

Privatio, στέρησις.

903.

Cfr. St. Thomas, De Veritate, qu. 28, art. 1 sqq.; Idem, Summa Theol., 1a 2ae, qu. 113, art. 2.

904.

Cfr. Bellarmine, De Iustificatione, II, 1 and 6.

905.

Apol. Confess. August., c. 3, art. 6: “Iustificare veto hoc loco (Rom. VIII, 1) forensi consuetudine significat reum absolvere et pronuntiare iustum, sed propter alienam iustitiam, videl. Christi, quae aliena iustitia nobis communicatur per fidem.”

906.

Solida Declar., III, “De Fide Iustif.,” § 11: “Vocabulum iustificationis in hoc negotio significat iustum pronuntiare, a peccatis et aeternis peccatorum suppliciis absolvere propter iustitiam Christi, quae a Deo fidei imputatur.”

907.

The Lutheran doctrine is fully and lucidly set forth by Dr. Edward Preuss in his work, Die Rechtfertigung des Sünders vor Gott (Berlin 1868), which he retracted at his conversion, in 1872. Cfr. also Newman's Lectures on Justification, Lecture I (8th impression, London 1900).

908.

Sess. VI, cap. 7: “Iustificatio non est sola peccatorum remissio, sed et sanctificatio et renovatio interioris hominis per voluntariam susceptionem gratiae et donorum....” (Denzinger-Bannwart, n. 799.)

909.

Sess. VI, cap. 11: “Si quis dixerit, homines iustificari vel solâ imputatione iustitiae Christi vel solâ peccatorum remissione, exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum Sanctum diffundatur atque illis inhaereat, aut etiam gratiam quâ iustificamur esse tantum favorem Dei, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 821.)

910.

Sess. VI, cap. 7: “Huius iustificationis causae sunt: formalis quidem gloria Dei et Christi ac vita aeterna; efficiens vero misericors Deus, qui gratuito abluit et sanctificat; ... meritoria autem dilectissimus Unigenitus suus D. N. Iesus Christus, qui ... suâ sanctissimâ passione in ligno crucis nobis iustificationem meruit; ... instrumentalis item sacramentum baptismi, quod est sacramentum fidei, sine quâ nulli unquam contigit iustificatio; demum unica formalis causa est iustitia Dei, non quâ ipse iustus est, sed quâ nos iustos facit, quâ videl. ab eo donati renovamur spiritu mentis nostrae et non modo reputamur, sed vere iusti nominamur et sumus.” (Denzinger-Bannwart, n. 799).

911.

Sess. VI, can. 10: “Si quis dixerit, homines sine Christi iustitia, per quam nobis meruit iustificari aut per eam ipsam formaliter iustos esse, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 820.)

912.

V. supra, Article 1.

913.

Cfr. Eph. II, 5; Col. II, 13; 1 John III, 14.

914.

Cfr. Eph. IV, 23 sq.

915.

Cfr. 2 Cor. V, 17; Gal. VI, 15; Jas. I, 18; Ps. L, 12.

916.

Cfr. John III, 5; Tit. III, 5.

917.

Cfr. Rom. VIII, 29; 2 Cor. III, 18; 2 Pet. I, 4.

918.

John III, 5.

919.

Tit. III, 5 sqq.: “Non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit (ἔσωσεν ἡμᾶς) per lavacrum regenerationis et renovationis (διὰ λυτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως) Spiritus Sancti, quem effudit (ἐξέχεεν) in nos abunde per Iesum Christum Salvatorem nostrum, ut iustificati (δικαιωθέντες) gratiâ ipsius haeredes simus secundum spem vitae aeternae.”

920.

Cfr. John I, 12 sq.; Rom. VIII, 16; Gal. III, 7; IV, 6 sq.; 1 John III, 1.

921.

Cfr. Eph. IV, 22 sqq.

922.

Cfr. Col. III, 9 sq.

923.

Cfr. Acts II, 38; X, 45 sqq.; Rom. V, 5.

924.

Cfr. J. Pohle, article “Regeneration” in the Catholic Encyclopedia, Vol. XII, and A. Rademacher, Die übernatürliche Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen Theologie, pp. 41 sqq., Freiburg 1903.

925.

2 Cor. V, 17: “Si qua ergo in Christo nova creatura (καινὴ κτίσις), vetera transierunt; ecce facta sunt omnia nova.” Cfr. Eph. II, 10.

926.

Jac. I, 18: “Voluntarie enim genuit (ἀπεκύησεν) nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius.”

927.

Gal. VI, 15: “In Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid valet neque praeputium, sed nova creatura (καινὴ κτίσις).”

928.

Gal. V, 6: “Nam in Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet neque praeputium, sed fides quae per caritatem operatur (πίστις δι᾽ ἀγάπης ἐνεργουμένη).”

929.

On the argument from Rom. V, 15 sqq. cfr. Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, pp. 247 sqq.

930.

Iustificare, δικαιοῦν.

931.

E.g., Rom. V, 15 sqq. and Gal. III, 8 sqq.

932.

Ps. CXVIII, 8: “Iustificationes tuas custodiam.”

933.

Ps. CXVIII, 26: “... doce me iustificationes tuas.”

934.

Apoc. XXII, 11: “Qui iustus est, iustificetur adhuc, et sanctus sanctificetur adhuc.” On the different meanings of the term justification in Scripture see Bellarmine, De Iustific., I, 1; II, 3.

935.

Gal. III, 27: “Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis.”

936.

Cfr. Eph. IV, 22 sqq.; Col. III, 8 sqq.

937.

1 Cor. I, 30: “Qui factus est nobis sapientia a Deo et iustitia (δικαιοσύνη) et sanctificatio (ἁγιασμός) et redemptio.”

938.

Other objections are refuted by Bellarmine, De Iustif., II, 9 sqq.

939.

Cfr. Calvin, Instit., III, 11, § 15: “Ac nec Augustini quidem sententia recipienda est, qui gratiam ad sanctificationem refert, quâ in vitae novitatem per Spiritum Sanctum regeneramur.”

940.

On the Epistle of Barnabas see Bardenhewer-Shahan, Patrology, p. 24. The passage quoted will be found Ep. Barn., VI, 11.

941.

Hom. ad Illumin., I, n. 3.

942.

ὡς ἄν εἰ ἄνωθεν ἐγεννήθημεν.

943.

καὶ γὰρ ἄνωθεν ἡμᾶς δημιουργεῖ καὶ κατασκευάζει.

944.

De Myst., c. 7: “Accepisti post haec vestimenta candida [scil. post baptismum], ut sint indicium quod exueris involucrum peccati, indueris innocentiae casta velamina.”

945.

De Iustific., II, 8.

946.

De Spiritu et Litera, c. 9, n. 15: “Non dicit iustitia hominis,... sed iustitia Dei, non quâ Deus iustus est, sed quâ induit hominem, quum iustificat impium.... Iustitia autem Dei per fidem Iesu Christi, hoc est, per fidem quâ creditur in Christum. Sicut autem ista fides Christi dicta est, non quâ credit Christus, sic et illa iustitia Dei, non quâ iustus est Deus. Utrumque enim nostrum est; sed ideo Dei et Christi dicuntur, quod eius nobis largitate donatur.”

947.

De Gratia Christi, c. 13: “Si data est nobis iustitia, non dicitur iustitia nostra, sed Dei, quia sic fit nostra, ut sit nobis ex Deo.”

948.

Serm., 131: “Dei gratia per Dominum nostrum Iesum Christum iustitia Dei dicitur, non quâ iustus est Dominus, sed quâ iustificat eos, quos ex impiis iustos facit.”

949.

De Spir. et Lit., c. 32, n. 56: “Caritas Dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non quâ ipse nos diligit, sed quâ, nos facit dilectores suos, sicut iustitia Dei, quâ nos iusti eius munere efficimur.”

950.

De Trinit., XV, 8, 14: “Quod vero ait (2 Cor. III, 18): In eandem imaginem transformamur, utique imaginem Dei vult intellegi, eandem dicens istam ipsam, scil., quam speculamur ... atque transimus de forma obscura in formam lucidam.... Quae natura [humana] in rebus creatis excellentissima, quum a suo Creatore ab impietate iustificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam.”

951.

Other Patristic texts can be seen in Ripalda, De Ente Supernal., disp. 132, sect. 7; Petavius, De Trinit., VIII, 4-7; Bellarmine, De Gratia et Lib. Arbitrio, I, 4.

952.

For a more detailed treatment of this point we must refer the reader to Heinrich-Gutberlet, Dogmat. Theologie, Vol. VIII, pp. 537 sqq.

953.

Quoted by De Wette, II, 37.

954.

V. infra, Section 3.

955.

Sess. IV, cap. 7.

956.

V. infra, Sect. 2, Art. 2.

957.

Cfr. Bellarmine, De Iustific., II, 1.

958.

Seripando, Albertus Pighius, Gropper, and others.

959.

On the discussion referred to in the text see Pallavicini, Hist. Conc. Trid., VIII, 11, 12; Aug. Theiner, Acta Genuina Concil. Trid., tom. I, pp. 222 sqq., Leipzig 1874.

960.

Eph. V, 8; 2 Cor. VI, 14.

961.

Col. II, 13; 1 John III, 14.

962.

Eph. IV, 22 sqq.; Col. III, 9.

963.

V. supra, No. 2.

964.

On the history of the Tridentine decree regarding justification cfr. J. Hefner, Die Entstehungsgeschichte des Trienter Rechtfertigungsdekretes, Paderborn 1909.

965.

Ockam, Gabriel Biel, et al.

966.

Henno, Mastrius, et al.

967.

Suarez, De Gratia, 1. VII, c. 20, n. 7: “... non obstante illâ oppositione et repugnantiâ connaturali potest Deus de suâ absolutâ potentiâ eam vincere et conservare gratiam in eo, qui peccavit, non remittendo illi peccatum.”

968.

Vasquez, Sardagna, Antoine, Mazzella, Tepe, et al.

969.

Col. II, 13; 1 John III, 14.

970.

2 Cor. VI, 14 sqq.

971.

Cfr. 1 John III, 9: “Omnis, qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quoniam semen ipsius (σπέρμα αὐτοῦ) in eo manet et non potest peccare (οὐ δύναται ἁμαρτάνειν), quoniam ex Deo natus est.”

972.

V. infra, Sect. 2, Art. 1.

973.

For the solution of other difficulties consult Tepe, Inst. Theol., Vol. VIII, pp. 152 sqq. On the whole subject of this subdivision cfr. Billuart, De Gratia, diss. 7, art. 2 sq. On certain incidental questions, e.g. whether justification takes place in instanti, whether the infusion of sanctifying grace in ordine naturae precedes or follows the forgiveness of sins, whether justification is the greatest of God's works, whether it is to be regarded as a miracle, etc., see St. Thomas, Summa Theol., 1a 2ae, qu. 113, art. 7-10; cfr. also Scheeben, Die Mysterien des Christentums, 3rd ed., pp. 543 sqq., Freiburg 1912.

974.

Conc. Trid., Sess. VI, cap. 7: “Per spiritum sanctum caritas Dei diffunditur in cordibus eorum, qui iustificantur, atque ipsis inhaeret.” (Denzinger-Bannwart, n. 800.)

975.

Sess. VI, cap. 16: “Quae enim iustitia nostra dicitur, quia per eam nobis inhaerentem iustificamur, illa eadem Dei est, quia a Deo nobis infunditur per Christi meritum.” (Denzinger-Bannwart, n. 809.)

976.

Sess. VI, can. 11: “Si quis dixerit, homines iustificari ... exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum sanctum diffundatur atque in illis inhaereat, ... anathema sit.”(Denzinger-Bannwart, n. 821.)

977.

Sess. VI, cap. 4: “[Iustificatio est] translatio ... in statum gratiae et adoptionis filiorum Dei.” (Denzinger-Bannwart, n. 796.)

978.

Cfr. Pallavicini, Hist. Conc. Trid., VIII, 14, 3: “Postulantibus quibusdam, ut expressius declararetur fieri iustitiam per habitum infusum, delecti Patres ad id responderunt, id satis explicari per vocem inhaeret, quae stabilitatem significat et habitibus congruit, non actibus.” It was on the same ground that Pius V censured the forty-second proposition of Baius, viz.: “Iustitia quâ iustificatur per fidem impius, consistit formaliter in obedientia mandatorum, quae est operum iustitia; non autem in gratia aliqua animae infusa, quâ adoptatur homo in filium Dei, et secundum interiorem hominem renovatur ac divinae naturae consors efficitur.” (Denzinger-Bannwart, n. 1042.)

979.

Cfr. the Cap. Maiores of Pope Innocent III (Decret., l. 3, tit. 42, De Bapt.): “Aliis asserentibus, per virtutem baptismi parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri; nonnullis dicentibus, dimitti peccatum et virtutes infundi quantum ad habitum, non quoad usum.”

980.

De Summa Trinit. et Fide Cath.: “Quantum ad effectum baptismi in parvulis reperiuntur doctores quidam theologi opiniones contrarias habuisse, quibusdam ex ipsis dicentibus, per virtutem baptismi parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri, aliis e contra asserentibus, quod et culpa eisdem in baptismo remittitur et virtutes ac informans gratia infunduntur quoad habitum, etsi non pro illo tempore quoad usum. Nos attendentes generalem efficaciam mortis Christi, quae per baptisma applicatur pariter omnibus baptizatis, opinionem secundam tamquam probabiliorem et dictis sanctorum et modernorum theologorum magis consonam et conformem sacro approbante concilio duximus eligendam.”

981.

Cfr. Conc. Trid., Sess. V, can. 4; Sess. VII, can. 13. For a fuller treatment consult Suarez, De Gratia, VI, 3; Vasquez, Comment. in S. Th., I, 2, disp. 203, cap. 6. The false views of Hermes and Hirscher are refuted by Kleutgen, Theologie der Vorzeit, Vol. II, 2nd ed., pp. 254-343, Münster 1872.

982.

Libri Quatuor Sent., I, dist 17, § 18.

983.

Summa Theol., 2a 2ae, qu. 23, art. 2.

984.

Conc. Trid., Sess. VI, can. 24.

985.

Cfr. Schiffini, De Gratia Divina, pp. 263 sq.

986.

Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 1a 2ae, qu. 110, art. 1; Summa contra Gentiles, III, 150.

987.

Cfr. Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, p. 193.

988.

Summa Theol., 1a 2ae, qu. 110, art. 2, ad 2: “Omnis substantia vel est ipsa natura rei, cuius est substantia, vel est pars naturae, secundum quem modum materia vel forma substantia dicitur. Et quia gratia est supra naturam humanam, non potest esse quod sit substantia aut forma substantialis, sed est forma accidentalis ipsius animae. Id enim quod substantialiter est in Deo, accidentaliter fit in anima participante divinam bonitatem.”

989.

Cfr. Billuart, De Gratia, diss. 6, art. 2.

990.

This theory was based on such texts as Ps. L, 12: “Cor mundum crea in me.”

991.

Cat. Rom., P. II, c. 2 de Bapt., qu. 49: “Est autem gratia ... divina qualitas in anima inhaerens ac veluti splendor quidam et lux, quae animarum nostrarum maculas omnes delet ipsasque animas pulchriores et splendidiores reddit.” On the supernatural character of sanctifying grace see Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, pp. 191 sqq.

992.

Categ., 6.

993.

“... qualitas difficile mobilis, secundum quam res bene vel male se habet in ordine ad suam naturam et ad operationem vel finem eius.” Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 1a 2ae, qu. 19, art. 2; S. Schiffini, Principia Philosophica ad Mentem Aquinatis, pp. 574 sqq., Turin 1886; A. Lehmen, Lehrbuch der Philosophie auf aristotelisch-thomistischer Grundlage, Vol. I, 3rd ed., pp. 398 sqq., Freiburg 1904.

994.

De Veritate, qu. 27, art. 2, ad 7: “Gratia est in prima specie qualitatis, quamvis non proprie possit dici habitus, quia non immediate ordinatur ad actum, sed ad quoddam esse spiritale, quod in anima facit.”

995.

De Gratia, VI, 4, 1: “Abstinuimus ab hac voce, quia per habitum solet intelligi principium actus; quamvis, si vox illa latius sumatur, pro quacumque qualitate perficiente animam, quae non sit actus secundus, eadem certitudine, quâ ostendimus dari gratiam permanentem, concluditur esse qualitatem habitualem.”

996.

De Gratia et Libero Arbitrio, I, 3.

997.

Cfr. Ripalda, De Ente Supernaturali, disp. 30. Under these circumstances Suarez was justified in saying, in regard to the degree of certitude to be attributed to this teaching: “Si quis negaret gratiam sanctificantem esse habitum, licet esse temere dictum, non posset tamen ut haereticum damnari.”

998.

Cfr. Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, pp. 190 sqq.

999.

Cfr. 1 John, III, 9: “σπέρμα αὐτοῦ [scil. Θεοῦ] ἐν αὐτῷ μένει.”

1000.

Cfr. 2 Cor. IV, 7: “... thesaurum in vasis fictilibus.”

1001.

Cfr. John XIV, 23: “Mansionem apud eum faciemus.”

1002.

Cfr. 1 Cor. III, 16.—On the subtle question whether habitual grace is to be regarded as a real or merely as a modal accident of the soul, see Tepe, Inst. Theol., Vol. III, pp. 154 sqq., Paris 1896; Chr. Pesch, Prael. Dogmat., Vol. V, 3rd ed., pp. 181 sqq., Freiburg 1908. An extreme and altogether unacceptable view is that of Billuart (De Gratia, diss. 6, art. 2), who regards sanctifying grace as an absolute accident, i.e. one which the omnipotence of God could miraculously sustain if the soul ceased to exist. Cfr. Suarez, De Gratia, VII, 15; Schiffini, De Gratia Divina, p. 259; Tepe, Inst. Theol., Vol. III, pp. 164 sqq.

1003.

Comment. in Quatuor Libros Sent., II, dist. 27.

1004.

E.g., Mastrius, De Iustif., disp. 7, qu. 6.

1005.

De Gratia et Libero Arbitrio, I, 6.

1006.

Luke VII, 47: “Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit (ἠγάπησεν) multum.”

1007.

1 Pet. IV, 8: “Caritas (ἀγάπη) operit multitudinem peccatorum.”

1008.

1 John IV, 7: “Omnis qui diligit (πᾶσ ὁ ἀγαπῶν) ex Deo natus est.”

1009.

De Natura et Gratia, c. 70, n. 84: “Caritas ergo inchoata, inchoata iustitia est, ... caritas magna, magna iustitia est, caritas perfecta, perfecta iustitia est.”

1010.

Conc. Trid., Sess. VI, cap. 7: “... dum caritas Dei diffunditur in cordibus eorum qui iustificantur atque ipsis inhaeret.”

1011.

Preëminently Suarez, Tanner, Ripalda.

1012.

Summa Theol., 1a 2ae, qu. 110, art. 3 sq.; De Veritate, qu. 27, art. 2.

1013.

Summa Theol., 1a 2ae, qu. 110, art. 4, ad 1: “Sicut ab essentia animae effluunt eius potentiae, quae sunt operum principia, ita etiam ab ipsa gratia effluunt virtutes [theologicae] in potentias animae, per quas [virtutes] potentiae moventur ad actus.”

1014.

De Dono Perseverantiae, c. 16, n. 41: “Gratia praevenit caritatem.”

1015.

2 Cor. XIII, 13: “Gratia Domini nostri Iesu Christi et caritas Dei.”

1016.

1 Tim. I, 14: “Superabundavit autem gratia Domini nostri cum fide et dilectione.”

1017.

Cfr. Conc. Viennense, A. D. 1311: “... gratiam informantem et virtutes.” Conc. Trid., Sess. VI, cap. 7: “... per voluntariam susceptionem gratiae et donorum.” Sess. VI, can. 11: “... exclusâ gratiâ et caritate.”

1018.

For a fuller treatment of this topic consult Billuart, De Gratia, diss. 4, art. 4.

1019.

Ripalda justly observes (De Ente Supernaturali, disp. 132, n. 132, n. 53): “Haec controversia olim Celebris fuit. Nunc facile dirimitur, quum iam constiterit nullius partis argumenta plane convincere.” On the theological aspects of Herbart's philosophy, which denies the existence of qualities and faculties in the soul, see Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theologie, Vol. VIII, p. 560, Mainz 1897.

1020.

2 Pet. I, 4: “... per quem [i.e. Christum] maxima et pretiosa nobis promissa donavit, ut per haec efficiamini divinae consortes naturae (θείας κοινωνοὶ φύσεως).”

1021.

John I, 13: “... qui non ex sanguinibus, ... sed ex Deo nati sunt.”

1022.

John III, 5: “Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei.”

1023.

Jac. I, 18: “Voluntarie enim genuit nos verbo veritatis.”

1024.

1 John III, 9: “Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit.”

1025.

Or. contr. Arian., I, 39.

1026.

ἵνα μᾶλλον ἡμᾶς θεοποιήση.

1027.

In Psalmos, 49, n. 2: “Ille iustficat, qui per seipsum, non ex alio iustus est; et ille deificat qui per seipsum non alterius participatione Deus est. Qui autem iustificat, ipse deificat, quia iustificando filios Dei facit.... Filii Dei facti sumus et dii facti sumus; sed hoc gratia est adoptantis, non natura generantis. Unicum enim Dei Filius Deus, ... ceteri qui dii fiunt, gratiâ ipsius fiunt, non de substantia ipsius nascuntur, ut hoc sint quod ille, sed ut per beneficium perveniant ad eum et sint cohaeredes Christi.” Many other cognate Patristic texts in Ripalda, De Ente Supernaturali, disp. 132, sect. 7-9.

1028.

See, e.g., the Offertory and Preface for the festival of the Ascension of our Lord and the Secreta for the fourth Sunday after Easter.

1029.

Cfr. Ripalda, De Ente Supernaturali, disp. 132, sect. 7: “Per gratiam vero habitualem fieri hominem participem divinae naturae ideoque gratiam esse participationem deitatis, adeo frequens est et constans theologorum assertum, ut absque temeritate negari non possit.” On the teaching of St. Thomas and the Thomists see Billuart, De Gratia, diss. 4, art. 3.

1030.

Cfr. Prop. Ekkardi a. 1329 damn. a Ioanne XXII, prop. 10, quoted in Denzinger-Bannwart's Enchiridion, n. 510.

1031.

Cfr. Prop. Mich. de Molinos a. 1687 damn, ab Innocentio XI, prop. 5, in Denzinger-Bannwart, n. 1225.

1032.

The Fourth Council of the Lateran (A. D. 1215) calls it “doctrina non tam haeretica quam insana.” (Denzinger-Bannwart, n. 433.)

1033.

St. Augustine, De Peccatorum Meritis et Remissione, II, 8, 10: “Nunc ergo et similes esse iam coepimus primitias spiritus habentes, et adhuc dissimiles sumus per reliquias vetustatis. Proinde inquantum similes, in tantum regenerante Spiritu filii Dei; inquantum autem dissimiles, in tantum filii carnis et saeculi.”

1034.

Quoted by Ripalda, De Ente Supernaturali, disp. 132, sect. 9.

1035.

Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 1a 2ae qu. 112, art. 1: “Donum autem gratiae excedit omnem facultatem naturae creatae, quum nihil aliud sit quam quaedam participatio divinae naturae, quae excedit omnem aliam naturam.”

1036.

Cfr. Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 165 sqq.; Christology, pp. 85 sqq.

1037.

Cfr. St. John of Damascus, De Fide Orthodoxa, II, 12 “[ἄνθρωπον] θεούμενον δὲ μετοχῇ τῆς θείας ἐλλάμψεως καὶ οὐκ εἰς τὴν θείαν μεθιστάμενον οὐσίαν.”

1038.

Cfr. Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 165 sqq.

1039.

Clyp. Thomist., tom. VI, disp. 2, § 10.

1040.

Cfr. Suarez, De Gratia, VII, 1, 27: “Eo ipso quod divinum esse participatur, non participatur ut imparticipatum est.”

1041.

De Ente Supernaturali, disp. 20, sect. 14.

1042.

S. Theol., 1a, qu. 93, art. 4.

1043.

Cfr. Suarez, De Gratia, VII, 1, 30: “Vera ergo excellentia gratiae habitualis, propter quam dicitur esse singularis participatio divinae naturae, est ... quia, quum natura divina sit quaedam intellectualis natura altioris ordinis quam sit vel esse possit ulla substantia intellectualis creata, ille gradus intellectualitatis, qui est in divina natura, divino quodam et supernaturali modo participatur per habitualem gratiam, quo quidem modo a nulla substantia creata per se ipsam vel per potentiam sibi connaturalem participari potest.... Divina enim essentia in ratione obiecti intelligibilis in se et per visionem intuitivam ad ipsam Dei essentiam immediate terminatam adeo est elevata et excellens ratione purissimae actualitatis et immaterialitatis suae, ut a nulla substantia intellectuali possit connaturaliter videri, nisi a seipsa. Per gratiam vero et dona supernaturalia elevatur natura creata intellectualis ad participationem illius gradus intellectualitatis divinae, in quo possit obiectum illud intelligibile divinae essentiae in se intueri.”

1044.

John III, 6; cfr. 2 Cor. III, 18; Eph. V, 18.

1045.

De Spiritu Sancto, c. 9, n. 23.

1046.

πνευματικαί.

1047.

ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις.

1048.

θεὸν γενέσθαι.

1049.

1 John III, 2: “Nunc filii Dei sumus et nondum apparuit, quid erimus; scimus quoniam, quum apparuerit, similes ei erimus (ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα), quoniam videbimus eum sicuti est.” On this passage see Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 96 sq. On the whole subject treated in this subdivision consult Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theologie, Vol. VIII, pp. 588 sqq.; A. Rademacher, Die übernatürliche Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen Theologie, pp. 88 sqq., Freiburg 1903; A. Prumbs, Die Stellung des Trienter Konzils zu der Frage nach dem Wesen der heiligmachenden Gnade, Paderborn 1910.

1050.

For a fuller treatment we must refer the reader to Scheeben, Die Herrlichkeiten der göttlichen Gnade, 8th ed., Freiburg 1908; English translation by a Benedictine monk of St. Meinrad's Abbey, The Glories of Divine Grace, 3rd ed., New York s. a.

1051.

Eph. IV, 24: “Induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate veritatis.” On this text see Pohle-Preuss, God the Author of Nature and the Supernatural, p. 197.

1052.

Sess. VI, cap. 7: “... non est sola peccatorum remissio, sed et sanctificatio et renovatio interioris hominis per voluntariam susceptionem gratiae et donorum, unde homo ex iniusto fit iustus.”

1053.

On the concept of sanctity see Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 251 sqq.

1054.

Gal. II, 20: “Vivo autem iam non ego, vivit vero in me Christus.” On the life of the soul in and through grace cfr. Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theologie, Vol. VIII, § 466.

1055.

Cfr. 2 Cor. VII, 4: “Superabundo gaudio in omni tribulatione nostra.”

1056.

Is. XLIX, 16: “Ecce in manibus meis descripsi te.”

1057.

Rom. VIII, 28: “Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum.”

1058.

In Ps., 25: “Gratia divina pulchrificat sicut lux.”

1059.

Cat. Rom., P. II, Ch. II, qu. 49: “Est autem gratia ... splendor quidam et lux, quae animarum maculas delet ipsasque animas pulchriores et splendidiores reddit.” On the aptness of this simile see Schiffini, De Gratia Divina, p. 268. Freiburg 1901.

1060.

Ἄνθρωπος μέτρον πάντων.

1061.

Θεὸς μέτρον πάντων.

1062.

On the notion of beauty see Pohle-Preuss, God: His Knowability, Essence, and Attributes, pp. 265 sqq.

1063.

V. supra, Art. 1, No. 4.

1064.

On the divine appropriations see Pohle-Preuss, The Divine Trinity, pp. 244 sqq.

1065.

Rom. VIII, 29: “... praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui.”

1066.

Gal. IV, 19: “Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis.”

1067.

V. infra, No. 4.

1068.

V. infra, Art. 3, No. 4. On the whole subject cfr. Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theologie, Vol. VIII, § 465; H. Krug, De Pulchritudine Divina, pp. 53 sqq., 144 sqq., 241 sqq., Freiburg 1902.

1069.

Sess. VI, cap. 7: “... unde homo ex iniusto fit iustus et ex inimico amicus.”

1070.

Sess. VI, cap. 10: “Sic ergo iustificati et amici Dei ac domestici facti....”

1071.

Wisd. VII, 14: “Participes facti sunt amicitiae Dei.”

1072.

John XV, 14 sq.: “Iam non dicam vos servos, ... vos autem dixi amicos.”

1073.

Matth. IX, 15: “Numquid possunt filii sponsi lugere, quamdiu cum illis est sponsus?”

1074.

Apoc. XIX, 7: “Venerunt nuptiae Agni et uxor eius praeparavit se.” Cfr. John III, 29; Eph. V, 23 sqq.; 2 Cor. XI, 2; Cant. IV, 1 sqq.; Ps. XLIV, 22 sqq. On the teaching of the Fathers see Cornelius a Lapide, Comment. in 2 Cor., XI, 2.

1075.

Eth. ad Nichom., VIII sq.

1076.

Cfr. St. Thomas, Comment. in Quatuor Libros Sent., III, dist. 27, qu. 2, art. 1, ad 1: “Amicitia vera desiderat videre amicum et colloquiis mutuis gaudere facit, ad quem principaliter est amicitia; non autem ita, quod delectatio ex amici visione et perfruitione, finis amicitiae ponatur.”

1077.

Cfr. St. Thomas, Summa Theologica, 1a 2ae, qu. 28, art. 1: “Quum aliquis amat aliquem amore amicitiae, vult ei bonum, sicut et sibi vult bonum, unde apprehendit eum ut alterum se, inquantum scil. ei vult bonum, sicut et sibi vult bonum. Et inde est, quod amicus dicitur esse alter ipse. Et Augustinus dicit in l. 4 Confess.: Bene quidam dixit de amico suo, dimidium animae meae.”

1078.

“Amicitia pares aut invenit aut facit.” In Mich., 7.

1079.

Prov. VIII, 31: “Deliciae meae esse cum filiis hominum.”

1080.

V. supra, Art. 1, No. 3.

1081.

Cfr. St. Thomas, Comment. in Quatuor Libros Sent., III, dist. 37, qu. 2, art. 1, ad 10: “Amicitia dicitur esse non latens, non quod per certitudinem amor amid cognoscatur, sed quia per signa probabilia amor mutuus habentium coligitur. Et talis manifestatio potest esse de caritate, inquantum per aliqua signa potest aliquis probabiliter aestimare se habere caritatem.”

1082.

Cfr. Ecclus. XXXIV, 14 sqq.

1083.

Cfr. St. Thomas, op. cit., III, dist. 29, qu. 1, art. 3, ad 4: “Si esset possibile, quod ex nostris operibus aliquid Deo accresceret, habens caritatem multo plura faceret propter beatitudinem ei conservandam, quam propter eam sibi adipiscendam.”

1084.

1 John III, 17: “Qui habuerit substantiam huius mundi et viderit fratrem suum necessitatem habere et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei (ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ) manet in ea?”

1085.

V. supra, Art. 1, No. 4.

1086.

The singular opinion of Ripalda (De Caritate, disp. 33), that such a relation would be possible even in the state of pure nature, is rejected by Suarez as incorrect (De Caritate, disp. 3, sect. 5, n. 4). On the whole question cfr. Schiffini, De Gratia Divina, pp. 305 sqq.

1087.

Conc. Trident., Sess. VI, cap. 4: “... status gratiae et adoptionis filiorum Dei.”

1088.

Rom. VIII, 15 sqq.: “Accepistis ... spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba, Pater; ipse enim Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei; si autem filii, et haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi.”

1089.

1 John III, 1 sq.: “Videte, qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus ... Carissimi, nunc filii Dei sumus.”

1090.

Gal. IV, 5: “... ut adoptionem filiorum reciperemus.”

1091.

John I, 12 sq.: “... dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui ... ex Deo nati sunt (ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς ... ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν).”

1092.

Summa Theol., 3a, qu. 23, art. 1: “Adoptio est personae extraneae in filium et haeredem gratuita assumptio.”

1093.

Cfr. Gal. IV, 7: “Itaque iam non est servus, sed filius; quod si filius, et haeres per Deum.”

1094.

Cfr. Rom. VIII, 17; Gal. IV, 7.

1095.

Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 3a, qu. 23, art. 1, ad 2.

1096.

Cfr. Conc. Trident., Sess. VI, cap. 7: “... per voluntariam susceptionem gratiae et donorum.”

1097.

Cfr. Pohle-Preuss, The Divine Trinity, pp. 49 sqq.

1098.

Cfr. John III, 5 sq.; 2 Cor. III, 18; Tit. III, 5 sqq.

1099.

Cfr. St. Thomas, Summa Theologica, 3a, qu. 23, art. 2, ad. 2: “For He [God the Father] is Christ's father by natural generation; and this is proper to him: whereas He is our Father by a voluntary operation, which is common to Him and to the Son and the Holy Ghost: so that Christ is not the Son of the whole Trinity, as we are.”

1100.

Cfr. St. Thomas, l.c., ad 2.

1101.

Suarez, De Incarnatione, disp. 49, sect. 2, n. 5.

1102.

This heresy is called Adoptionism; for a refutation of it see Pohle-Preuss, Christology, pp. 196 sqq.

1103.

1 John III, 1.

1104.

Cfr. Pohle-Preuss, Soteriology, pp. 15 sqq.

1105.

Or. in Is., II, 4.

1106.

V. infra, Art. 3, No. 4.

1107.

Cfr. J. Scheeben, “Kontroverse über die Formalursache der Kindschaft Gottes,” in the Katholik, of Mayence, 1883, I, pp. 142 sqq., II, pp. 561 sqq.; 1884, I, 18 sqq. II, 465 sqq., 610 sqq.; Granderath, “Kontroverse über die Gotteskindschaft,” in the Innsbruck Zeitschrift für kath. Theologie, 1881, pp. 283 sqq., 1883, pp. 491 sqq., 593 sqq., 1884, pp. 545 sqq.

1108.

De Trinitate, VIII, 4 sqq.

1109.

Comment. in S. Theol., 3a, qu. 23, art. 3.

1110.

Cfr. Gal. IV, 7. On the subject of the adoptive sonship of the just the student may profitably consult A. Rademacher, Die übernatürliche Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen Theologie, pp. 97 sqq., Freiburg 1903.

1111.

V. supra, p. 340.

1112.

Cat. Rom., P. II, c. 1, n. 51: “Huic [gratiae sanctificanti] additur nobilissimus omnium virtutum comitatus, quae in animam cum gratia divinitus infunduntur.”

1113.

Conc. Trident., Sess. VI, cap. 7: “Unde in ipsa iustificatione cum remissione peccatorum haec omnia simul infusa accipit homo per Iesum Christum, cui inseritur, fidem, spem et caritatem.” (Denzinger-Bannwart, n. 800.) The question whether the three theological virtues are genuine habitus operativi, must be answered in the affirmative; but its denial incurs no censure so long as the distinction existing between these habitual virtues and actual grace is left intact. It is of faith that habitual charity is infused simultaneously with habitual grace. Cfr. Conc. Trident., Sess. VI, can. 11: “Si quis dixerit, homines iustificari ... exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum Sanctum diffundatur atque illis inhaereat, anathema sit.” On the bearing of this definition see Tepe, Instit. Theol., Vol. III, pp. 175 sq., Paris 1896; Schiffini, De Gratia Divina, pp. 315 sqq., Freiburg 1901.

1114.

Rom. V, 5: “Caritas Dei (ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ) diffusa est (ἐκκέχυται) in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis.”

1115.

1 Cor. XIII, 2: “Et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habuero, nihil sum.”

1116.

1 Cor. XIII, 13: “Nunc autem manent fides, spes, caritas (πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη), tria haec; maior autem horum est caritas.”

1117.

Quaestiones Disputatae de Virtutibus in Communi, art. 12: “Ad hoc autem, quod moveamur recte in finem [scil. Deum], oportet finem esse et cognitum et desideratum. Desiderium autem finis duo exigit, scil. fiduciam de fine obtinendo, quia nullus sapiens movetur ad id quod consequi non potest; et amorem finis, quia non desideratur nisi amatum. Et ideo virtutes theologicae sunt tres, scil. fides quâ Deum cognoscimus, spes quâ ipsum nos obtenturos esse speramus, et caritas quâ eum diligimus.”

1118.

Sess. VI, cap. 7.

1119.

This thesis is not, however, so certain that it would be wrong to contradict it, as has actually been done by Scotus, Durandus, and others. Cfr. Suarez, De Gratia, VI, 9, 12.

1120.

Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 1a 2ae, qu. 57 sqq. That the cardinal virtues are four in number, St. Thomas proves as follows: “[Bonum rationis] potest dupliciter considerari: uno modo, prout habet rationein consiliabilis et eligibilis, secundum quam ratio circa illud operatur et sic est prudentia, quae est media inter intellectuales et morales; ... alio modo, secundum quod habet rationem boni appetibilis. Ad appetitum autem duo pertinent, scil. actio et passio; passio autem est in irascibili et concupiscibili. Circa actiones ergo est iustitia, circa passiones irascibiles est fortitudo, circa passiones concupiscibiles est temperantia. Et sic sunt quatuor virtutes cardinales.” (Comment. in Quatuor Libros Sent., III, dist. 33, qu. 2, art. 1, solut. 3.)

1121.

Wis. VIII, 7: “Et si iustitiam quis diligit, labores huius magnas habent virtutes; sobrietatem enim et prudentiam docet [Deus] et iustitiam et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus.”

1122.

Ez. XI, 19 sq.: “Et auferam cor lapideum de came eorum et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent et iudicia mea custodiant.”

1123.

Cfr. Jer. XXXI, 33; Col. I, 10 sq.; 1 John II, 27.

1124.

In Ps., 83: “Istae virtutes nunc in convalle plorationis per gratiam Dei donantur nobis.”

1125.

Hom. in Ezech., I, 5, n. 11: “In fide enim, spe atque caritate, et in aliis bonis, sine quibus ad coelestem patriam non potest perveniri, ... perfectorum corda [Spiritus Sanctus] non deserit.”

1126.

Summa Theol., 1a 2ae, qu. 63, art. 3: “Oportet effectus esse suis causis et principiis proportionatos. Omnes autem virtutes tam intellectuales quam morales, quae ex nostris actibus acquiruntur, procedunt ex quibusdam naturalibus principiis in nobis praeexistentibus.... Loco quorum naturalium principiorum conferuntur nobis a Deo virtutes theologicae, quibus ordinamur ad finem supernaturalem.... Unde oportet quod his etiam virtutibus theologicis proportionaliter respondeant alii habitus divinitus causati in nobis, qui sic se habent ad virtutes theologicas sicut se habent virtutes morales et intellectuales ad principia naturalia virtutum.” For further information on this subject consult Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theologie, Vol. VIII, § 471, Mainz 1897; Schiffini, De Gratia Divina, pp. 319 sqq., Freiburg 1901; Van Noort, De Gratia Christi, pp. 161 sqq., Amsterdam 1908.

1127.

Cfr. Gregory of Valentia, Comment. in S. Theol., 1a 2ae, disp. 5, qu. 8, p. 1: “Dona Spiritus S. potentias animae perficiunt ad actiones quasdam heroicas, ... quâ ratione peculiariter procedunt ex divino quodam Spiritus S. instinctu, quo mens nostra plerumque mirabiliter solet agi et impelli ad quaedam opera praestantia et rara.... Atque ita in usu donorum homo potius agitur, in usu autem virtuturn se habet potius ut agens.” Cfr. Simar, Dogmatik, Vol. II, 4th ed., pp. 641 sqq., Freiburg 1899; Van Noort, De Gratia Christi, pp. 174 sqq.

1128.

Rom. VIII, 9 sqq.

1129.

Cfr. Is. XI, 1 sqq.; LXI, 1; Luke IV, 18.

1130.

“Da tuis fidelibus, in te confitentibus, sacrum septenarium.” (Missale Rom., Sequence for Whit Sunday.) For a more detailed treatment of the subject dealt with in Thesis III consult J. Kleutgen, Theologie der Vorzeit, Vol. II, 2nd ed., pp. 365 sqq., Münster 1872; C. Weiss, S. Thomae Aquinatis de Septem Donis Spiritus S. Doctrina, Vienne 1895; J. Regler, Die sieben Gaben des Hl. Geistes in ihrer Bedeutung für das christliche Leben, Ratisbon 1899; Schiffini, De Gratia Divina, pp. 337 sqq., Freiburg 1901. On the connection of the gifts of the Holy Ghost with the beatitudes (cfr. Matth. V, 3 sqq.) and the “twelve fruits of the Holy Ghost” (cfr. Gal. V, 22 sq.), see St. Thomas, Summa Theol., 1a 2ae, qu. 69 and 70. The student may also consult Suarez, De Gratia, VI, 10, and Vasquez, Comment. in S. Theol., III, disp. 44, cap. 2.

1131.

Cfr. St. Bonaventure, Compendium Theol. Verit., I, 9: “In iustificatione duplex caritas nobis datur, scil. creata et increata: illa quâ diligimus, et illa quâ diligimur.... Ex his colligitur, quod licet Deus sit in omnibus per essentiam, praesentiam et potentiam, non tamen habetur ab omnibus per gratiam.”

1132.

John XIV, 16 sq.: “... alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum.... Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit et in vobis (ἐν ὑμῖν) erit.”

1133.

Rom. V, 5: “Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis.”

1134.

Rom. VIII, 11: “Quodsi Spiritus eius, qui suscitavit Iesum a mortuis, habitat in vobis (οἰκεῖ ἐν ὑμῖν), qui suscitavit Iesnm Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra propter inhabitantem Spiritum eius in vobis (διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ πνεύματος ἐν ὑμῖν).”

1135.

“Nescitis, quia templum Dei (ναὸς Θεοῦ) estis et Spiritus Dei habitat in vobis (οἰκεῖ ἐν ὑμῖν)?... Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos.”

1136.

1 Cor. 6, 19: “An nescitis, quoniam membra vestra templum sunt Spiritus S., qui in vobis est, quem habetis a Deo et non estis vestri?” Cfr. Rom. VIII, 9; Gal. IV, 6; 2 Cor. VI, 16.

1137.

Ep. ad Serap., I, n. 24.

1138.

θεοποιοῦνται.

1139.

Contra Eunom., I, V.

1140.

Dialog., VII, per totum.

1141.

De Trinitate, XV, n. 36: “Ita enim datur sicut donum Dei, ut etiam seipsum det sicut Deus.”

1142.

Serm., 144, c. 1: “Gratia quippe Dei donum Dei est; donum autem maximum ipse Spiritus Sanctus est, et ideo gratia dicitur.”

1143.

Enchiridion, c. 37: “Et utique Spiritus Sanctus Dei donum est, quod quidem et ipsum est aequale donanti; et ideo Deus est etiam Spiritus Sanctus, Patre Filioque non minor.” Additional Patristic texts of like tenor in Petavius, De Trinitate, l. VIII, cap. 4 sq.: Franzelin, De Deo Trino, thes. 43; J. Kleutgen, Theologie der Vorseit, Vol. II, 2nd ed., pp. 369 sqq.

1144.

Cfr. Pohle-Preuss, The Divine Trinity, pp. 230 sqq.

1145.

John XIV, 23: “Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus et mansionem (μονήν) apud eum faciemus.”

1146.

Ep. 1 ad Serap., n. 30: “Ex his una Trinitatis ἐνέργεια ostenditur ... profecto quum Dominus ait: Veniemus ego et Pater, simul venit Spiritus, non alio modo quam ut Filius in nobis habitaturus.”

1147.

De Trinit., XV, 18, 32: “Dilectio igitur, quae ex Deo est et Deus est, proprie Spiritus S. est, per quem diffunditur in cordibus nostris Dei caritas, per quam nos tota inhabitat Trinitas.”

1148.

For a more detailed treatment see Franzelin, De Deo Trino, thes. 43-48, Rome 1881.

1149.

Cfr. Pseudo-Dionys. Areop., De Hier. Eccl., 1, § 3 (Migne, P. G., III, 376): Ἡ δὲ θέωσις ἐστιν ἡ πρὸς Θεὸν ἀφομοίωσίς τε καὶ ἕνωσις.

1150.

Cfr. Petavius, De Trinit., VIII, 7, 12: “Ostendimus enim non semel, coniunctionem illam Spiritus S. neque φυσικήν neque ὑποστατικήν esse, h. e. neque naturalem neque personalem, quasi una fiat ex ambobus natura vel persona. Non enim quia et illi per adoptionis gratiam filii Dei sunt, ait Augustinus (In Ps. 67), ideo quisquam illorum est unigenitus. Neque enim ex personarum duarum copulatione unum aliquid per sese, sed κατα συμβεβηκός potest effici.”

1151.

Cfr. Pohle-Preuss, The Divine Trinity, pp. 244 sqq.

1152.

Cfr. Scheeben, Die Mysterien des Christentums, 2nd ed., p. 165, Freiburg 1898.

1153.

Cfr. John XIV, 23; XVII, 20 sqq.

1154.

Gutberlet takes middle ground between the two theories and tries to reconcile them. Cfr. Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theologie, Vol. VIII, § 468. See also A. Rademacher, Die übernatürliche Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen Theologie, pp. 193 sqq., Freiburg 1903.

1155.

Cfr. R. F. Clarke, S. J., Logic, p. 174.

1156.

“Fides fiducialis,” v. supra, pp. 255 sqq.

1157.

Sess. VI, cap. 9; Denzinger-Bannwart, n. 684.

1158.

Sess. VI, can. 13-15; Denzinger-Bannwart, n. 823 sqq.

1159.

1 Cor. IV, 4: “Nihil enim mihi conscius sum, sed non in hoc iustificatus sum; qui autem iudicat me, Dominus est.”

1160.

1 Cor. IX, 27: “Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte, quum aliis praedicaverim, ipse reprobus (ἀδόκιμος) efficiar.”

1161.

Phil. II, 12: “Cum metu et tremore vestram salutem operamini.” Other Scriptural texts in Bellarmine, De Iustificatione, III, 4 sqq. For the solution of certain exegetical difficulties see the same author, op. cit., III, 9, and Tepe, Instit. Theol., Vol. III, pp. 210 sqq., Paris 1896.

1162.

Hom. in I. Epist. ad Cor., 2.

1163.

Eccles. IX, 1 sq.: “Nescit homo, utrum amore an odio dignus, etc.”

1164.

Hieronymus in h. l. (Migne, P. L., XXIII, 1080): “In futuro igitur scient omnia et in vultu eorum sunt omnia, i.e. antecedet eos, quum de hac vita decesserint, notitia istius rei quia tunc est iudicum et nunc certamen. Et quicunque adversa sustinent, utrum per amorem Dei sustineant, ut Iob, an per odium, ut plurimi peccatores, nunc habetur incertum.”

1165.

Ep., VII, 25: “Rem et inutilem et difficilem postulasti: difficilem quidem, quia ego indignus sum, cui revelatio fieri debeat; inutilem vero, quia secura de peccatis tuis fieri non debes, nisi quum iam in die vitae tuae ultimo plangere eadem peccata minime valebis.” The Patristic argument is more fully developed by Bellarmine, De Iustif., III, 7.

1166.

Dogmengeschichte, Vol. III, p. 617.

1167.

Conc. Trident., Sess. VI, cap. 9: “Sicut nemo pius de Dei misericordia, de Christi merito deque sacramentorum efficacia dubitare debet, sic quilibet, dum seipsum suamque propriam infirmitatem et indispositionem respicit, de sua gratia formidare et timere potest, quum nullus scire valeat certitudine fidei, cui non potest subesse falsum, se gratiam Dei esse consecutum.” (Denzinger-Bannwart, n. 802.)

1168.

“Peirorem sequitur semper conclusio partem.” Cfr. Clarke, Logic, p. 322.

1169.

Cfr. Conc. Trident., Sess. VI, can. 16: “Si quis magnum illud usque in finem perseverantiae donum se certo habiturum absolutâ et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc speciali revelatione didicerit, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 826.)

1170.

In his little treatise De Certitudine Gratiae.

1171.

Sess. VI, cap. 9: “... iustificatos absque ulla dubitatione apud semetipsos statuere, se esse iustificatos.”

1172.

Rom. VIII, 38 sq.: “Certus sum enim (πέπεισμαι=persuasum habeo), quia neque mors neque vita ... poterit nos separare a caritate Dei, quae est in Christo Iesu.”

1173.

Tract. in Ioa., I, 3, 5, n. 10: “Quid nos scimus? Quia transivimus de morte ad vitam. Unde scimus? Quia diligimus fratres. Nemo interroget hominem, redeat unusquisque ad cor suum; si ibi invenerit caritatem fraternam, securus sit, quia transiit a morte ad vitam.”

1174.

Cfr. the Imitation of Christ by Thomas à Kempis, III, 54 sqq. On the whole subject of this subdivision the student may profitably consult the Summa Theologica of St. Thomas, 1a 2ae, qu. 112, art. 5; Suarez, De Gratia, IX, 9-11, and Billuart, De Gratia, diss. 6, art. 4.

1175.

Serm. de Nativitate Mariae: “Omnes Christiani aeque magni sumus sicut mater Dei, et aeque sancti sicut ipsa.”

1176.

Sess. VI, cap. 7: “Iustitiam in nobis recipientes, unusquisque suam secundum mensuram, quam Spiritus Sanctus partitur singulis prout vult, et secundum propriam cuiusque dispositionem et cooperationem.” (Denzinger-Bannwart, n. 799.)

1177.

Sess. VI, cap. 10: “Iustificati ... in ipsa iustitia per Christi gratiam accepta, cooperante fide bonis operibus crescunt atque magis iustificantur.” (Denzinger-Bannwart, n. 803.)

1178.

Sess. VI, can. 24: “Si quis dixerit, iustitiam acceptam non conservari atque etiam augeri coram Deo per bona opera, sed opera ipsa fructus solummodo et signa esse iustificationis adeptae, non autem ipsius augendae causam, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 834.)

1179.

Prov. IV, 18: “Iustorum autem semita quasi lux splendens procedit et crescit usque ad perfectam diem.”

1180.

Ecclus. XVIII, 22: “Non impediaris orare semper et ne verearis usque ad mortem iustificari, quoniam merces Dei manet in aeternum.”

1181.

2 Pet. III, 18: “Crescite vero in gratia et in cognitione Domini nostri et Salvatoris Iesu Christi.”

1182.

2 Cor. IX, 10: “[Deus] augebit incrementa frugum iustitiae vestrae.”

1183.

Eph. IV, 7: “Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi.”

1184.

Apoc. XXII, 11 sq.: “Qui iustus est, iustificetur adhuc, et sanctus sanctificetur adhuc. Ecce venio cito et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua.” Cfr. Bellarmine, De Iustific., III, 16.

1185.

Contra Iovin., II, n. 23: “Unicuique nostrum data est gratia iuxta mensuram gratiae (Eph. 4, 7); non quod mensura Christi diversa sit, sed tantum gratiae eius infunditur, quantum valemus haurire.”

1186.

Ep., 167, n. 13: “Induti sunt sancti iustitiâ (Job 29, 14), alius magis, alius minus; et nemo hic vivit sine peccato et hoc alius magis, alius minus: optimus autem est qui minimum.”

1187.

Summa Theol., 1a 2ae, qu. 112, art. 4, ad 3: “Vita naturalis pertinet ad substantiam hominis, et ideo non recipit magis et minus; sed vitam gratiae participat homo accidentaliter, et ideo eam potest homo magis vel minus habere.” On the teaching of Tradition cfr. Alb. a Bulsano, Instit. Theol. Dogmat., ed. G. a Graun, O. Cap., Vol. II, p. 254, Innsbruck 1894.

1188.

Ecclus. XVIII, 22; Apoc. XXII, 11.

1189.

Cfr. Vasquez, Comment. in Summam Theol., 1a 2ae, disp. 221, cap. 9, n. 77.

1190.

Ecclus. XIX, 1: “Qui spernit modica, paulatim decidet.” For a fuller treatment of this subject we refer the student to St. Thomas, Summa Theol., 2a 2ae, qu. 24, art. 10.

1191.

V. supra, pp. 328 sqq.

1192.

Cfr. Suarez, Disp. Metaph., l. II, disp. 16.

1193.

The authority of St. Thomas himself can be invoked by neither party to this controversy. Cfr. Sylvius, Comment. in S. Theol., 2a 2ae, qu. 24, art. 3.

1194.

For a fuller treatment of this topic see Tepe, Instit. Theol., Vol. III, pp. 217 sqq.

1195.

V. supra, pp. 336 sqq.

1196.

Suarez, De Gratia, IX, 2, 13.

1197.

Suarez, op. cit., IX, 4, 15.

1198.

Sess. VI, cap. 10: “Hoc vero iustitiae incrementum petit sancta Ecclesia, quum orat: Da nobis, Domine, fidei, spei et caritatis augmentum.” (Denzinger-Bannwart, n. 803). Cfr. De Lugo, De Fide, disp. 16, sect. 2.

1199.

Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 2a 2ae, qu. 24, art. 7.

1200.

Cfr. Pohle-Preuss, Christology, pp. 231 sqq.

1201.

Cfr. Pohle-Preuss, Mariology, pp. 24 sqq.

1202.

For a more elaborate treatment the reader is referred to Suarez, De Gratia, IX, 6, 11, and Schiffini, De Gratia Divina, pp. 570 sq., Freiburg 1901.

1203.

Sess. VI, can. 23: “Si quis hominem semel iustificatum dixerit amplius peccare non posse neque gratiam amittere atque ideo eum, qui labitur et peccat, numquam vere fuisse iustificatum; ... anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 833.)

1204.

Sess. VI, can. 27: “Si quis dixerit, nullum esse mortale peccatum nisi infidelitatis, aut nullo alio quantumvis gravi et enormi praeterquam infidelitatis peccato semel acceptam gratiam amitti, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 837).

1205.

Sess. VI, cap. 11: “Licet in hac mortali vita quantumvis sancti et iusti in levia saltem et quotidiana, quae etiam venialia dicuntur, peccata quandoque cadant, non propterea desinunt esse iusti.”

1206.

Ez. XVIII, 24: “Si autem averterit se iustus a iustitia sua, et fecerit iniquitatem secundum omnes abominationes, quas operari solet impius, numquid vivet? Omnes iustitiae eius, quas fecerat, non recordabuntur; in praevaricatione, quâ praevaricatus est, et in peccato suo, quod peccavit, in ipsis morietur.”

1207.

Matth. XXVI, 41: “Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem.”

1208.

1 Cor. X, 12: “Qui se existitmat stare, videat ne cadat.”

1209.

1 Cor. VI, 9 sq.: “Nolite errare, neque fornicarii neque idolis servientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores neque fures neque avari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum Dei possidebunt.” Cfr. Conc. Trident., Sess. VI, cap. 15 (Denzinger-Bannwart, n. 808).

1210.

1 John III, 9: “Omnis, qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est.”

1211.

Contra Iovin., 1. II: “Propterea scribo vobis, filioli mei, omnis qui natus est ex Deo, non peccat, ut non peccetis et tamdiu sciatis vos in generatione Domini permanere, quamdiu non peccaveritis.” On the different interpretations of 1 John III, 9, an admittedly difficult text, see Bellarmine, De Iustific., III, 15.

1212.

De Corrept. et Gratia, c. VI, n. 9: “Si iam regeneratus et iustificatus in malam vitam suâ voluntate relabitur, certe iste non potest dicere: Non accepti, quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio.”

1213.

Hom. in Ez., 9, 1: “Sicuti qui a fide recedit, apostata est, ita qui ad perversum opus, quod deseruerit, redit, ab omnipotente Deo apostata deputatur, etiamsi fidem tenere videatur; unum enim sine altero nil prodesse valet, quia nec fides sine operibus nec opera adiuvant sine fide.”

1214.

For the solution of certain difficulties see Schiffini, De Gratia Divina, pp. 591 sqq. On the penitential discipline of the early Church cfr. G. Rauschen, Eucharist and Penance in the First Six Centuries, pp. 152 sqq., St. Louis 1913.

1215.

Cfr. Conc. Trident., Sess. VI, can. 28: “Si quis dixerit, amissâ per peccatum gratiâ simul et fidem semper amitti, aut fidem quae remanet non esse veram fidem, licet non sit viva, aut eum qui fidem sine caritate habet, non esse Christianum, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 838.)

1216.

Cfr. Conc. Trident., Sess. VI, cap. 15: “Non modo infidelitate, per quam et ipsa fides amittitur, sed etiam quocunque alio mortali peccato, quamvis non amittatur fides, acceptam iustificationis gratiam amitti.”

1217.

Cfr. Prop. Quesnelli damn. a Clemente XI, prop. 57: “Totum deest peccatori, quando ei deest spes, et non est spes in Deo, ubi non est amor Dei.” (Denzinger-Bannwart, n. 1407.)

1218.

V. supra, Section 2.

1219.

The questions discussed in this subdivision of our treatise are more fully treated by Ripalda, De Ente Supernaturali, disp. 128, sect. 4, and by Suarez, De Gratia, IX, 3 sqq.

1220.

Sess. VI, cap. 16.

1221.

V. supra, p. 131.

1222.

V. supra, pp. 132 sqq.

1223.

Realitas sive existentia meriti.

1224.

Conditiones meriti.

1225.

Obiecta meriti.

1226.

Cfr. Conc. Viennense, A. D. 1311 (Clementin., l. V, tit. 3: “De Haereticis”) in Denzinger-Bannwart, n. 471 sqq.

1227.

“In omni opere bono iustus peccat.” Prop. Lutheri Damnatae A. D. 1520 a Leone X, prop. 31 (Denzinger-Bannwart, n. 771).

1228.

“Opus bonum, optime factum est veniale peccatum.” Prop. 32, l. c., n. 772.

1229.

“Omne opus iusti damnabile est et peccatum mortale, si iudicio Dei iudicetur.”

1230.

“Inquinamenta et sordes.” Instit., III, 12, 4.

1231.

Quietism (Michael de Molinos et al.) denied the meritoriousness of good works performed in the “state of passive repose” (quies).

1232.

“Debetur merces bonis operibus, si fiant; sed gratia, quae non debetur, praecedit ut fiant.” Can. 18 (Denzinger-Bannwart, n. 191.)

1233.

Cap. Firmiter: “Non solum autem virgines et continentes, verum etiam coniugati per rectam fidem et operationem bonam placentes Deo ad aeternam merentur beatitudinem pervenire.” (Denzinger-Bannwart, n. 430.)

1234.

Sess. VI, cap. 16: “Atque ideo bene operantibus usque in finem et in Deo sperantibus proponenda est vita aeterna et tamquam gratia filiis Dei per Christum Iesum misericorditer promissa et tamquam merces ex ipsius Dei promissione bonis ipsorum operibus et meritis fideliter reddenda.” (Denzinger-Bannwart, n. 809.)

1235.

Sess. VI, can. 25: “Si quis in quolibet bono opere iustum saltem venialiter peccare dixerit, aut quod intolerabilius est, mortaliter atque ideo poenas aeternas mereri, tantumque ob id non damnari quia Deus ea opera non imputat ad damnationem, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 835.)

1236.

Sess. VI, can. 26: “Si quis dixerit, iustos non debere pro bonis operibus, quae in Deo fuerint facta, exspectare et sperare aeternam retributionem a Deo per eius misericordiam et Iesu Christi meritum, si bene agendo et divina mandata custodiendo usque in finem perseveraverint, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 836.)

1237.

Sess. VI, can. 32: “Si quis dixerit, ... ipsum iustificatum bonis operibus, quae ab eo per Dei gratiam et Iesu Christi meritum, cuius vivum membrum est, fiunt, non vere mereri augmentum gratiae, ... anathema sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 842.)

1238.

Cfr. Denzinger-Bannwart, n. 1221 sqq.

1239.

Wisd. V, 16: “Iusti autem in perpetuum vivent et apud Dominum est merces eorum.”

1240.

Ecclus. XVIII, 22: “Ne verearis usque ad mortem iustificari, quoniam merces Dei manet in aeternum.” Cfr. Gen. XV, 1.

1241.

Matth. V, 12: “Gaudete et exultate, quoniam merces vestra copiosa est in caelis.”

1242.

Rom. II, 6 sq.: “... qui reddet unicuique secundum opera eius, iis quidem, qui secundum patientiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerunt, vitam aeternam.”

1243.

2 Tim. IV, 7 sq.: “Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. In reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex; non solum autem mihi, sed et iis qui diligunt adventum eius.” Cfr. 1 Cor. IX, 25.