DE WETTERBERNTSJES

In greate boerkerije stie net fier fen de marswâl. Dy hie in opfeart nei de mar, en dêr kamen ek allegearre lytse sleatsjes yn út, dy’t om ’e pleats hinne rounen.

It wier simmer, en den is it tige moai yn ’e sleatten. Lâns de kanten stie heech reid mei heappen moaije glânzige plommen. Yn it wetter groeide wier. Dat binne prachtige slingerplanten mei kronkeljende stâllen fol fine grine bledtsjes, sims hiele bosken, sadet de sleat fol like. Ek wieren dêr wetterlyljes. Dy driuwe op it wetter, mar ûnder wetter sitte de lange stâllen. Dy komme út de boam fen de sleat, dêr sitte de woartels yn. Op ’e boam laei sân mei núnders, en it wier dêr krekt sa ljocht as op it lân, hwent it wetter wier sa klear as glês.

Yn dy sleatten wennen alderlei bisten: fisken, ielen, kikkerts, salamanders, tûrren, wetterspinnen en alderhande oar lyts gnob.

Mar—der wennen ek wetterberntsjes! Hiele lytse bizige dikkertsjes wieren it, net greater as de fiskjes dy’t dêr swommen. Se hienen greate roune eachjes, krekt as de fisken en dy glinsteren altyd fen nocht. Binammen as se hjarsels hwet bakeren yn de sinne op de greate blêdden fen de wetterlylje, seagen se der dochs sa alderljeafst út. Hjar boskje hier waerd troch de wyn opdroege, en dy lokjes wieren den sa glânzich, dat it wol sinnestrieltsjes liken.

. . . as se hjarren hwet bakeren yn de sinne.

Witte jimme, ho’t se op sa’n blêd kamen? Swimme koenen se fensels net, hwent se hienen gjin fluezen twisken de teannen en fingers, lyk as de froasken. Se kuijren op ’e boam fen ’e sleat, en as se nei boppen woenen, sochten se in stâlle fen in blêd en klommen omhegen as in matroaske yn de mêst. Mar as se op it lân wêze woenen, moasten se noch folle heger klimme. Se sochten den de tsjokste reidpylk—hwent de tsjokste is fensels de langste—en den klommen se omheech, omtrint oan ’e plom ta. Hwet koenen se den fier sjen: oer de hiele mar en oan’t de boerkerije! Boppe-oan wier de pylk fensels tin en bûgde om as in wetterberntsje sa fier klimme doarst. Den hongen se oer nei de kant fen it lân en de greate reidpylk sette hjarren (mei in earbiedige bûging) op ’e groun. Dêr makken se de plom oan in lange raei fêst, hwent sadaelks moast de pylk hjarren wer yn ’t wetter bringe. Hwent yn it wetter woenen se ljeafst wêze; dêr seagen de minsken hjarren net. Se wieren gânsk skruten for de minsken ... mar net for de bisten. De bisten wiernen de frjeonen fen de wetterberntsjes, dy hâldden tige folle fen hjarren. Witte jimme, ho’t dat kaem? Omdat de wetterberntsjes de bisten altyd holpen; hwent de wetterberntsjes wieren gochem en de fisken en oare bisten sims dom. Faken swom ien yn in net, dat in fisker dêr delset hie, en scoe grif tamakke wêze, as in wetterberntsje him net forlost hie.

In froask wier ris troch in eibert yn ’e poat biten, mar hy koe noch krekt foartkomme. Krôljend fen pine founen de wetterberntsjes it earme dier mei in stikkene poat. Se forbounen him mei in krûdich blêd, en mei in wike koe de froask wer springe as de bêste.

De salamanders, de spinnen en de oare dieren fregen altyd oan de wetterberntsjes hwer’t se hjarren aeijen lizze scoenen, en dizze wisten sokke feilige herntsjes oan to wizen, det de bisten net hoechden to tinken, det se sa kwea koenen.

Jimme kinne bigripe, ho’t de bisten mei de wetterberntsjes op hienen!

Mar op in kear barde der hwet ôfgrysliks. In fisker kaem mei in skepnet; hy botste it ûnfortocht ûnder wetter en—skepte tafallich in wetterberntsje op. As de reek klom it oer de rânne, en mei in lûde bots sprong it wer yn it wetter. Hwet wier dat earme sloofke binaud! En hwet skrokken de oaren en de bisten fen it foarfal. Se stauwen útmankoar en se flechten troch it grommige wetter nei de forbirgenste herntsjes, dy’t se fine koenen.

De fisker hie it berntsje lykwols al sjoen, en die gjin lichten ear ’t hy it wer hawwe scoe. Mar it lokte him net. Hy kearde sûnder bút nei syn arke, dy’t yn ’e opfeart laei, werom.

„Soa Evert,” sei de boer, dy’t op it hiem stie; „in goede fangst hawn?”

„Omtrint,” sei de fisker.

„Omtrint?” frege de boer, „ho mienstou dat?”

„Nou,” sei de fisker, „ik haw krektsa sa hwet wûnderliks bilibbe, det ik noch tsjin mysels siz: „Evert, jonge, bist’ wekker, ef dreamst’?”

De boer kaem neijer, en naem syn pypke út ’e mûle: „Ho sa, man?”

„Wol, ik tink, nou scil ’k mei it skepnet hwet lytsgûd fange út ’e sleatsjes, for ies ... en dêr skep ik in libben berntsje op!”

„Och, rin man!”

„Wier, wier, ik sjuch it noch oer ’e rânne fen it net fallen. ’k Haw der de hiele middei noch nei fiske, ’t wier net greater as myn hân.”

„Ho is ’t mûlk, ho kin ’t bistean!”

De boer skodde syn holle yn prakkesaesje, en de fisker skodde syn holle yn prakkesaesje.

Swijend gyngen se beide nei hûs en elk for him fortelde it oan syn wiif.

De boerinne waerd der oerstjûr fen, do’t se it hearde, hwent se wier sa mâl mei berntsjes, en se hie gjin.

„Dou moast nei Evert gean,” sei se tsjin hjar man, „en siz, dat hy gjin lichten dwaen moat, hwent det hy in skoandere bileaning hawwe scil, as er in berntsje fangt for ús. Sels hawwe se dochs al genôch.”

De boer siet mar to prakkesearjen en sei neat. Hy scoe ek graech ien hawwe wolle. Hwet like him dat aerdich ta. As hy jouns fen ’t lân kaem en der scoe in lyts berntsje op syn knibbel kladderje en yn syn bird omtyskje....

„Forstiest my net?” sei de boerinne hwet ûnfordildich, „dou sitst’ dêr mar to dreamen!”

„Ja, ja,” sei de boer, „ik bitink my dêr krekt op hwet, dat noch better is. De fisker en de feint moatte it sleatsje ôfdamme, den mealle wy it droech fennacht!”

„Dat is in ynfal!” sei de boerinne, „den kin it noait ûntkomme.”

De boer stapte nei de fisker en de feint en ûnthiet hjarren in fikse bileanning, as se noch dizze nacht it sleatsje ôfdamme en droechmealle woenen.

Dêr lieten se it ear wol nei hingje fensels, hwent se wieren tige nijsgjirrich om it berntsje ris fen tichteby to sjen. En den noch in bileanning ta!

Se gyngen mei in kroade en twa lodden nei it plak, dêr’t it sleatsje yn ’e opfeart útkaem. Kroaden- en kroadenfol modder smieten se der yn. Do’t se krekt klear wieren, kaem de boer.

„We treffe it,” sei hy, „der is in aerdich wyntsje.” De mounle waerd oan ’e gong makke en dy bigoun nou it wetter út it sleatsje to sûgen en yn de opfeart út to smiten.

„Jimme binne krekt foar tsjuster ré komd”, sei de boer.

„Moat der tonacht ek immen by de mounle bliuwe?” frege de feint.

„Ei né”, sei de boer, „as we der moarnier hiel bitiid binne, den kin ’t noch net leech wêze.”

Sa pratende oer hjar plan, dat nou net mear mislearje koe, gyngen de manljue nei hûs.

En de wetterberntsjes, en de bisten? Amper wieren se hwet bikomd fen it ûngefal, dat hjar kameraetsje omtrint oerkomd wier, ef se hearden it skriklike gewelt fen de kroaden fol modder, dy’t yn it wetter ploften! Se rydbosken fen eangst en kroepen yn de uterste herntsjes, dy’t se fine koenen, en bidobben dêrre hjarsels heal ûnder it sân. Se tochten, dat der wol tsien fiskers tagelyk mei skepnetten dwaende wieren. Se doarsten gjin wird sizze en gjin lid forroede.

Op it lêst hearden se neat mear. It wetter, dat earst tige grommich wier, bigoun to bisinken. En se koenen mankoar wer sjen. Stadich-oan kamen se nei mankoar ta, de bisten ek. Se praetten inkelde wirden: Hienen se ek heard, det in kameraetsje fongen wier? Né.

Mar ien berntsje wist der mear fen: it wier modder, dat yn it wetter smiten waerd, gjin skepnetten. Hy hie, efkes foar ’t it gebear bigoun, manljue by de sleat stean sjoen njunken de mounle, en ôfharke, hwet se bipraetten.

„Se wolle ús allegearre fange en deameitsje frjeonen”, rôp it, „wy binne forlern.”

„Ho sa?” rôpen alle oaren, en krongen om it oerstjûre berntsje hinne.

„Se hawwe de sleat oan beide einen ôfdamme, ik woe jimme noch warskôgje om to flechtsjen, mar ik doarst my net forroede! En nou wirdt de sleat leechmeald.”

O, o, o, hwet waerden se nou eangstich! Lûd bigounen se to skriemen en to kleijen: „We binne forlern! we gean dea! we wirde fongen!”

„Ik wol ljeaver dea as by de minsken wêze”, sei ien, „hwent dy binne sa wreed. Se hawwe myn bêste frjeon, silverstirt, ek fongen, en deamakke. Syn kop hawwe se der ôf snien en wer yn ’t wetter smiten. Dy leit jinsen ûnder de greate skulp bidobbe.

„Ja,” rôpen de oaren, „de minsken binne sa rou!” En fennijs bigounen se to kleijen. De fisken en froasken en sa swommen der omhinne. Se koenen sels net prate, mar se forstienen alles. „Litte we hjirre dochs net sa stean bliuwe to gûlen”, sei in trochtaestend berntsje. „Litte we sjen, ef’t der noch in gatsje iepen is, dêr ’t we meiinoar troch flechtsje kinne!”

„Ja, ja,” rôpen somliken, mar oaren skodden mei de holle.

„Litte de fisken der ris hinne gean to sjen,” sei in berntsje, „dy binne samar werom.” Dêr swommen de fisken al hinne, sa hird as se koenen. Nei eltse kant in kloft. Mar se wieren gau werom en seagen like drôf. De wetterberntsjes koenen klear oan hjarren eagen sjen, dat se gjin gat foun hienen. Hwet nou?

„Wy kinne wol flechtsje!” rôp in hiel skrander berntsje ynienen, „we kinne oer de daem klimme.”

„Hwet!” rôpen se allegearre, „en ús trouwe frjeonen den? Dy yn ’e steek litte? Noait! Meimankoar flechtsje ef meimankoar stjêrre!”

„Hwet scoe ’t ek jaen,” sei in oar; as we oer de daem kamen, scoenen se ús dêr dochs wer efter sitte nou ’t se ienris witte, dat we der binne!”

„We moasten oer de oare daem yn ’e mar flechtsje”, sei it skrandere berntsje.

„Och,” sei in oar, „yn de greate dûnkere mar, dy is sa djip en woelich, dêr kinne wy dochs net libje!”

„Ik wit hwet, ik wit hwet,” rôp ynienen it berntsje, dat hieltiid stil sitten hie to tinken; „wy kinne mei ús frjeonen flechtsje oer de mar!”

Allegearre hâldden se nou de siken yn, ek de bisten forweegden gjin fin.

„Wy moatte allegearre oer de daem kladderje,” sei it wize lytse ding, „elts mei ien fen ús frjeonen op ’e nekke; de iene in fisk, de oare in iel, en dy’t krûpe kinne moatte hjarren sels rêdde.”

„Ja, ja,” rôpen allegearre, en dounsen fen wille en de fisken kwispelen mei de stirt.

„En,” forfette it wize berntsje, „den moasten ús frjeonen ús wer op hjarren rêch nei it oare ein fen de mar swimme!” Do sloegen de fisken sa fûl mei de stirt, dat it wetter lofts en rjuchts tsjin de wetterberntsjes oan kletste. Sa bliid wieren se, dat se den ek wer hwet for hjarren dwaen koenen.

Under fleurich gejûchhei gyng it nei de daem. It wier nou al piktsjuster omtrint. Mar safollesto better: den koe nimmen hjarren sjen. Dêr bigoun it—de fisken seagen der wol hwet tsjinoan. As se út it wetter kamen, krigen se it tige binaud, dat wisten se wol. Krekt sa binaud as wy ûnder wetter wêze scoenen.

Mar—se moasten dochs, oars gyngen se dea! Hwet koenen se al bêst fornimme, dat it wetter sakke.

De moedichste fisken lieten hjarren earst oersjouwe. De krigelste berntsjes rounen sa hird se koenen mei hjarren ljeave fracht oer de kluten. Oan de oare kant lieten se de fisken rimpen yn it wetter tommelje, hwent och, dy wieren sa binaud.

Somlike lytse fiskjes wieren sa eangstich, dat se hjarren net oerbringe litte doarsten.

’t Wier in hiel kerwei hear, hwent der wieren in hiel soad fisken, en se wieren swier for sokke lytse berntsjes. En hwet slimmer wier, se moasten oanskrippe, hwent it bigoun al to daegjen. En as de feint ris kaem!

Noch inkelde lytse bange bistkes moasten oerbrocht wirde. Se doarsten hast net, mar der stie noch mar sa’n bytsje wetter, dat se hjarren wol drage litte moasten.

Do’t it lêste berntsje mei it lêste fiskje midden op ’e daem wier, rôpen de berntsjes: „Dêr komt in keardel oan!”

It wier de feint, dy’t al deun by wier. Hwet roun dat earme berntsje hird. It stroffele omtrint oer syn eigen foetten, mar it liet syn djûre fracht net yn ’e steek.

De feint, dy’t it roppen heard hie, fleach nei de daem.

„Gau, gau!” rôpen de berntsjes.

De feint seach se al en fleach op hjarren ta. Mar krekt, do’t er mei syn greate hannen it lêste berntsje pakke woe, sprongen se allegearre ûnder lûd gegûl yn it wetter. Ek it lêste berntsje trûzele holderdebolder mei syn frjeon by de daem del.

De feint plofte op syn liif om it noch to krijen, mar it wier mis. Do’t hy wer oerein stie, kriet hy: „Se binne foart, allegearre flechte!”

De boer en de fisker kamen ek ridlik gau. Se hearden, hwet de feint fortelde fen de jûchheijende kloft berntsjes, dy’t him krekt ûntkomd wieren.

Drôf seagen se mei hjar trijen nei de lege sleat, dêr’t gjin libben wêzen mear yn wier. En fortretlik gyngen se nei hûs.

De boerinne hie der noch it meast mei to dwaen. De triennen kamen hjar yn de eagen, do’t se hearde hwet bard wier en dat se gjin berntsje krige.

Yntwisken rôllen de wetterberntsjes fen wirgens en ek fen de stream, omtrint ûnderstboppe yn dy djippe sleat. Mar mei gauwens sieten se op de rêggen fen de frjeonen en—dêr gyng it hinne, sa hird, dat se oppasse moasten om net to fallen.

dêr gyng it hinne, sa hird, det se oppasse moasten om net to fallen.

Hwet wier it in lange reis. En hwet wier hjir in wetter! De fisken swommen ticht oan it oerflak, hwent dêr is it folle ljochter as yn de djipte. Sims stieken de kopkes fen de berntsjes boppe wetter út. Hwet wieren se fleurich! Se songen hjar moaiste sangkjes ûnderweis. Dat founen de fisken krekt sa fijn. Se koenen wol helte hirder swimme as oars, mei sokke ljeave frjeonen op ’e rêch.

Einlings, einlings wieren se oan ’e oare wâl, krekt by de yngong fen in lyts sleatsje. En do’t se dat ynswommen, founen se in lyts, moai poelke mei rêstich en klear wetter. Prachtich wier it dêr!

Se klommen fen ’e fisken ôf om alles better to bisjen. Hwet in gaedlike wente wier dit, noch geryfliker as it sleatsje, hwent hjir wier folle mear romte. Hjir groeiden noch mear wierplanten en lyljes en oare blommen. In pear berntsjes klommen al gau yn it reid nei boppen, en fortelden oan de frjeonen yn it wetter, dat der nearne in pleats to sjen wier. Allinne dy, dy’t se ûntflechte wieren, mar dy wier nou sa fier foart....

Hwet sliepten se dy nacht rêstich neist mankoar op ’e boaijem fen it poelke.

De oare deis stelden se út om in great feest to jaen oan de nije bûrljue. Dêr kamen einen, reidhintsjes, fiskefangers, kikkerts, fisken en sels in greate eibert.

Dy bisten moasten fensels alles witte fen de eangst en de gefaren, dy’t de nije biwenners útstien hienen.

„Mar hwerom woenen dy minsken jimme dochs fange?” frege de eibert oan de wetterberntsjes.

„O,” sei it lytse wize berntsje, „ik haw de boer sizzen heard, dat se gjin bern hawwe, en det syn wiif sa jerne ien hawwe woe.”

De eibert seach do tige earnstich en sei: „Soa, soa, dat wist ik net.”

De oare wyks seagen de berntsjes in flagge mei pompeblêdden op ’e nael fen de boerkerije wapperjen. De boer en de boerinne hienen in echt berntsje krigen.

Hwet wieren de berntsjes dêr bliid om.

Dêrre yn it poelke oan ’e oare kant binne se lykwols wenjen bleaun. En dêr wenje se noch oan’t hjoed de dei.

Se hawwe noait wer lêst fen minsken hawn, hwent nimmen kin dat poelke fine, it leit yn—Dreamelân.