DE BOSKBEPPE

I.

Syp en Sip wieren twa berntsjes fen de smid. Syp in gútich broekmantsje mei bloune kroltsjes, Sip in hups famke mei ljeave blauwe eachjes en reade wankjes. Se liken yn hjar matroazepakjes in alderljeafste twaling. Mar as wy hjarren in bytsje better kinne, den scille wy sjen, dat se hiel-en-dal net ljeaf binne.

Ik scil ris fortelle, ho’t it op in kear by hjarres tagyng. En sa wier it meastal alle dagen. Op in moarn gyng de mem fen Syp en Sip nei it bêd en rôp: „Berntsjes, binne jimme al wekker? Kom mar gau fen ’t bêd, ’t is healwei achten”.

Der kaem gjin andert.

Efkes letter kaem mem wer en rôp: „Komme jimme nou berntsjes, oars kinne jimme net mear op tiid yn ’e skoalle wêze.” Se bleau by it bêd stean to wachtsjen, mar de bern wieren net to sjen. Allinne in bytsje gegrommel kaem ûnder it tsjokke dek wei.

„Hwer binne jimme, ik sjuch dy bern net”, sei mem út ’e gek, en se woe de tekkens hwet ôfskouwe.

Mar dêr kaem ynienen it pûr-lilke holtsje fen Syp boppe de tekkens: „Hwet mient mem wol, ús sa kâld to meitsjen; ik wol der net út sa bitiid, hear, ’t kin acht ûre like goed, en oars gean ’k alhielendal net nei skoalle!”

„En ik ek net,” snaude Sip; en foart skeaten se wer ûnder de heap tekkens, as fisken ûnder wetter.

Mem gyng suchtsjend wer yn de keamer en tochte: „Hwet is it dochs akelich, dat it hjir altyd sa mei lilkens gean moat”. Se seach op ’e klok en sei: „Den moat ik aenst noch mar ris roppe”. Se wier ek al bang, dat heit it fornimme scoe yn ’e smitte. Dat woe se net graech, hwent den wier de man sa opsternaet.

Nei in kertier gyng se wer nei it keammerke en sei: „To bern, nou moatte jimme der wezentlik ôfkomme; hwet scil jiffrou wol sizze, jimme komme al sa faek to let.”

In gewrot ûnder de tekkens; mâlle lûden.

„Scil ik jimme helpe to oanklaeijen?”

Dêr skeat it kopke fen Sip omheech, kwea blonken hjar eagen en noartsk sei se: „Ik wol net nei skoalle, ik hoopje, dat mem hjir net wer komt to seuren!”

Mistreastich roun mem foart en tocht om alle oare memmen, hwaens bern net sa dôfhûdich wieren. Ho scoenen dy dat dochs ha? Bûrfrou sei: „Dy twinge de bern, en sette se fiks toplak!” Mar och hea, hwet scoe dat in oarlochslibben wirde! Né, dat koe en dat woe se net hawwe.

Sa siet se noch in skoftke to prakkesearjen; de triennen dripten hjar yn de skerte. En de bern kamen mar net.

Noflik scille se wol net mear lein hawwe, hwent elts kertier sloech de greate stirtklok, en wisten se, dat it wer safolle neijer oan skoalletiid wier. It gewrot en gekib ûnder de tekkens waerd den ek slimmer en slimmer. Einlings stienen twa pûrlilke spintsjes yn hjar pontsjes foar it bêd.

It wier al oer njuggenen. Nou koenen se net mear nei skoalle. En sa kaem it, dat se in frije moarn hienen. Folle wille bilibben se der lykwols net fen. Oan’t de jouns bêdtiid ta wier it den ornaris rûzje en lêst en fortriet, sa’n dei.

Hwaens skild dat wier?

Men scoe sa sizze: dy dwerse bern hjarres, mar dat wier net alhiel sa. Se hienen net oars leard as hjarren sin troch to driuwen, en mem hie hjarren altyd tajown om’t se sà folle fen hjarren hâldde, dat hja se neat wegerje koe.

Heit hie faek sein: „It wirdt skielk hwet, mem, astou de bern sa fordjerste.” En sa wier it útkommen. De bern de hiele dei tsiere en dôfhûdich, en mem jouns skrieme fen wirgens en fortriet.

En founen dy bern dat sels nou sa aerdich? O, né, se seagen wol, ho oars it by oare bern gyng; ho ienriedich se boarten, en ho graech se dienen, hwet mem sei. Hwet scoenen se ek graech sa wêze wolle!

Sims prebearren se wolris om sa stjûrsum om sizzen to jaen, mar dat koenen se mar hiel koart folhâlde. Se hienen al gau it groat wer gear.

Jouns op bêd, as it sa stil en tsjuster waerd, koenen se sims net yn ’e sliep komme. Den kamen faken stille triennen fen birou.... En einlings namen se hjarren for de safolste kear foar, om oars to wirden ... better. Mar de oare deis wier it dochs wer mis.

Op in kear, nei in dei fen forheftich gekib, laei Syp wer sa stil to skriemen. Hy snokkere en suchte al wol in ûre lang, en laei mei de eagen wiid iepen yn de tsjustere keamer, dêr’t er neat sjen koe.

Dêr ... ynienen waerd súntsjes de knop fen de doar omdraeid; ljochtstrielen foelen yn ’e keamer, de doar gyng iepen, en ... dêr stie in âld wyfke mei in lantearntsje yn ’e hân.

in âld wyfke mei in lantearnstje yn ’e hân

Bidaerd slofte se op de forsleine Syp ta.

Hwet wier se moai; in frjemde mûtse fen alderhande kleuren op ’e holle, en ek sa’n moaije doek om ’e skouders.

Do’t se op hjar stokje lynjend tichte by it bêd stie, koe Syp yn hjar heldere eachjes sjen, dy’t skitteren as stjerkes yn ’e loft. Se lake him frjeonlik oan en dêrby loek hjar antlit yn tûzen fine rimpeltsjes, fen âlderdom.

Se sei: „Myn lytse boi hat fortriet. Ik hearde him alhiel yn myn húske yn it bosk snokkerjen, en wist, dat er graech ljeaf wirde woe. Ik bin de Boskbeppe en hâld folle fen ljeave bern. Dêrom meitsje ik alle bern ljeaf en goed, en wol ik ek Syp en Sip better meitsje.”

Sip, dy’t ek wekker wirden wier, hearde fol forwûndering nei dat frjeonlik Bepke.

Syp snokkere noch: „Ik kin net ljeaf wirde, Boskbeppe, ik haw it al sa faek bisocht!”

„Ja, ja,” sei de Boskbeppe, „dêr wit ik wol fen, dat is men ek sa mar net! Mem en jimme moatte alhiel foroarje as jimme skielk altyd wille hawwe wolle ynsté fen fortriet. Kom mar fen ’t bêd, en gean mei my. Jimme scille in skoftke by my yn it bosk útfenhûzje.”

„Né Beppe,” sei Sip skruten, „wy wolle by mem bliuwe.”

„Nou,” sei de Boskbeppe, „as jimme net wolle, gean ’k wer foart, mar ik kom net for de twadde kear om jimme to helpen. Den hawwe jimme wer alle dagen fortriet.”

„Né Beppe”, sei Syp, „ik wol wol mei. Mar kom ik den letter ek wer thús?”

„Wis jonge!” sei de Boskbeppe.

Do doarst Sip ek wol en ringen wiernen se yn ’e klean. ’t Ald wyfke hie yn ’e tiid in briefke skreaun. Dêr stie op: „De Boskbeppe hat de berntsjes meinomd en bringt se werom, as se ljeaf wirden binne.” Dat lei se op ’e tafel del en sei: „Kom, en doch de mantels goed ticht, hwent de snie leit tsjûk, it is kâld.”

Sûntsjes die se de foardoar iepen, en hwet seagen de bern dêr yn ’e moanneskyn foar de doar stean? In moaije slide, mei fjouwer geiten der foar, dy’t krekt sa wyt wiernen as de snie, dêr’t se op stienen.

De slide wier fen tûken makke, en kjessens fen moas leinen op de sitbanken. Oan it tuech fen de geiten bingelen silveren skiltsjes, dy’t glinsteren yn it moanneljocht.

„Gean mar sitten”, sei de Boskbeppe, en bistoppe hjarren do mei geitefellen. Do naem se sels de leije yn ’e hân en gyng efteryn sitten.

„Foart mar, wytsjes”, sei se, en dêr gyng it lûdleas oer de sêfte wite snie: men hearde neat as it fine getsjingel fen de silveren skiltsjes.

Bûten it doarp seagen se neat as snie ûnder, en boppe de dûnkere loft mei de greate moanne; dy reizge mar stees mei, wylst tûzenen stjerkes neat dienen as hjarren goedich ta-knypeagje.

. . . de greate moanne dy reiz’ge mar stees mei.

De bern wieren dochs wol hwet eangstich, en hâldden mankoar stiif beet.

„Sjugge jimme dat dûnkere plak dêr yn ’e fierte?” sei Beppe, „dêr is de bosk, dêr stiet myn húske midden yn.”

Tichter en tichter kamen se derby, en einlings wiernen se der.

Nou gyng it ûnder beammen troch, dêr’t de moanne allinne mar troch de iepene plakjes skine koe.

Dêr seagen se yn ’e fierte in ljochtsje mids de beammen: it wier fen Beppe’ húske. Noch in eintsje, en dêr hâldde de slide foar de doar stil. Dy gyng daliks iepen en in hiel lyts mantsje mei lang bird en in puntmûtse op, stie yn ’e doar.

„Hwa is dat, Beppe?” fregen de bern hwet bang.

„Dat is Kwyk”, sei Beppe, „ien fen de Boskmantsjes, dy’t for my húswarre hat.”

Kwyk bloes op in lyts floitsje en it dûrre net lang, ef dêr kamen noch mear boskmantsjes oan. Dy joegen de bern in hân om út ’e slide to kommen, en brochten do de geiten en de slide to plak.

Syp en Sip gyngen mei Beppe yn ’e hûs. Hwet wier it dêr lekker waerm en ljocht! Op de hird barnde in great houtfjûr, en op de tafel stiene koppen mei waerme mâlke.

„Sje sa”, sei Beppe, „nou mar gau hwet waerme geitemâlke drinke en den hastich op bêd. Moarn prate wy wol ris fierder.”

Do die se de doar fen in sliepkeammerke iepen. Dêr wiernen twa kreaze bedstéden yn. It iene wier for Syp en Sip.

„Nou kom ik aenst to sjen, eft jimme der al ynlizze”, sei de Boskbeppe, en sette it lantearntsje op ’e tafel. Do gyng se foart.

De bern wieren nou allinne. Se seagen mankoarren oan en bigounen hjarren út to klaeijen.

„Bistou bang, Sip?” frege Syp.

„Né”, sei Sip, „hwet wier dy bokkewein moai, net? Bistou bang for de boskmantsjes?”

„Né, dat binne, leau ’k, goede mantsjes”, sei Syp.

Hastich wiernen se útklaeid, en krekt leinen se ûnder ’e tekkens, do’t de Boskbeppe ynkaem.

„Kom, al ûnder de tekkens? Mar hwet is dit hjir?”

„Us klean, Beppe”, sei Sip.

„Smite jimme dy sa mar oer ’e groun? Mar gau der ôf en elts syn eigen oprêdde.”

De bern dienen it hastich.

„Sjuch”, sei Beppe, do’t alles moai opteard op in stoel laei, „dat stiet ommers folle kreazer. Nou mar gau sliepe, hwent moarn is der in bulte to dwaen. Nacht bern”, en se striek mei hjar romfelige hân oer it hier fen Syp en Sip.

„Nacht Beppe”, en foart wier Beppe mei it lantearntsje.

De bern koenen fen wirgens de eagen net mear iepen hâlde, en it dûrre net lang mear, do sliepten se as roazen.

II.

De oare moarns wier de Boskbeppe it earste wekker. „Kom”, sei se, „ik scil myn útfenhûzers ris roppe: Berntsjes, der ôf!”

Syp en Sip wiernen yn ’e sliep alles forgetten fen hwet der bard wier en tochten, dat mem rôp.

„Hea, sa bitiid al, ik bin noch sa sloech,” krimmenearre Sip.

„Dat is neat, dat komt moarntonacht wol yn oarder”, sei Beppe, en se bûgde hjar oer it bêd. Do kamen de bern ta hjarren sels.

„Ik hear it al”, sei de Boskbeppe, „it binne noch de âlde Syp en Sip, dy’t altyd tsjinprate. Mar wy scille der wol gau in nije Syp en Sip fen meitsje, dy’t bliid en fleurich dogge, hwet Beppe seit.”

Hwet krigen de bern in kleur, det se Beppe sa’n raer biskie dien hienen; yn in eachwink stienen se nêst it bêd en bigounen hjarren oan to klaeijen.

„Sa mei ’k it sjen”, lake Beppe. „Dêr is waskwetter, as jimme klear binne, kom den mar yn ’e keamer.”

De bern seagen raer, do’t Beppe foartgyng. Hwa moast hjarren nou waskje? Einlings sei Sip: „Hjir, ik scil dy, den moastou my aenst.”

Hwet moasten se laitsje by dat wirkje. Mar it kaem gnap foarinoar, en it dûrre net lang, ef hja gyngen skruten nei de keamer. Beppe hie bôlle en geitemâlke for hjarren klear set. En do ’t dat op wier, helle se in greate koer foar it ljocht, in koer fol klean, hiele lytse kleantsjes, krekt bernegûd.

„Riede,” sei Beppe, „hwaens klean dit binne”.

„Fen de boskmantsjes?” frege Sip forwûndere. Se seach in read puntmûtske, sjuch.

„Krekt. Nou scil ik earst sizze, ho ’t jimme dizze stikkene klean meitsje moatte.”

Beppe hie Sip gau wiisd, ho ’t se naeije moasten. Syp moast al it gûd ôfboarstelje en opteare.

Do ’t se iverich oan ’e gong wieren, fortelde Beppe fen de ierdmantsjes: se wennen yn ’e groun. Deis sliepten se, en nachts wirken se, elk mei in lantearntsje foar ’t boarst. Se forbouden koarn, dêr ’t se moal fen mealden en brea fen bakten, ek for de Boskbeppe. En se groeven djip yn ’e groun for goud, dêr ’t se tsjientsjes fen makken. Dy leinen se nachts by de earme minsken op ’e tafel.

. . . en groeven djip yn ’e groun for goud.

Och, hwet founen de bern dat aerdich fen de ierdmantsjes.

„Hè, hè!” hwet woe it min by Sip.

Beppe hie it der al twaris úthelle. As se nou by mem west hie, scoe Sip it wirk der al lang hinne smiten hawwe. Mar Beppe sei: „Bern moatte leare om oan to hâlden. As se wolle, den kinne se ek.”

En wrichtsjes, al hie Sip nei in skoftke in fjûrreade kleur, se hie twa skoerren hiel makke, en in knoopke oanset, en kreas ek!

Syp tearde de klean earst tige slof op. Mar do ’t Beppe him foardien hie, waerden de steapeltsjes tige kreas en sa rjucht as in kjers.

Nei iten mochten se in skoft bûten boartsje.

De middeis wier der al in hiel steapeltsje gûd klear. En om ’t it do al skimerjoun waerd, sei Beppe: „Sjesa, moarn ris wer.”

Se rommen de boel op, en nei ’t hja noch in skoftke sellich by Beppe sitten hienen to praten, wier it bêdtiid.

Hwet fielden Syp en Sip hjarren nou great, nou ’t se safolle dien hienen, hiel oars as foartiid. ’t Wier krekt, eft se âlder wirden wieren; se koenen al safolle!

Alle dagen learde de Boskbeppe hjarren nije wirkjes. Dat learen wier wol net sa maklik en se hienen der net altyd nocht oan, mar dêr lieten se neat fen skine. Koenen se it ienkear, den wieren se sa bliid en lokkich, en as it wirk dien wier, fortelde de Boskbeppe moaije forhalen. Dêr kaem ek yn fen „tsjoenen”, en dat founen de bern tige moai. Se harken der nei mei saun pear earen.

En noait wier de Boskbeppe lilk, hiel oars as by mem. Mar as se by mem ek ris sa flink wieren?

„Hwet ha wy hjir nou al lang west, net Beppe?” sei Syp op in kear.

„Woenen jimme graech nei hûs?” frege de Boskbeppe.

Syp en Sip seagen hjar bliid oan en seinen: „Ja, Beppe.”

„Nou”, sei se, „den geane wy joun, ik scil de slide den foarkomme litte.”

Hwet laken dy bern mankoarren bliid oan!

De jouns, do’t de moanne en de stjerren oan ’e loft stienen, kaem de geiteslide foar. En howol ’t der gjin snie laei, dochs glied it maklik oer de glêdde niltsjes fen de dinnebeammen, dêr ’t de groun mei oerditsen wier.

„Nou haw ik twa lytse berntsjes helle”, sei de Boskbeppe, en ik bring twa greate werom, dy ’t fen alles kinne. Hwet scille dy heit en mem fen jimme raer opsjen!”

Dêr ynienen wier it: hou! Se wieren oan de rânne fen de bosk komd, by de strjitwei. Dêr koe Beppe net ride en se sei: „Jimme moatte dizze strjitwei mar gau út rinne, den binne jimme thús”.

De bern fleagen de Boskbeppe oan, sloegen hjar om bar de hannen om ’e hals en bitanken hjar for alles, dat se fen hjar leard hienen.

Do weauwen se noch ris mei de hân en rounen op in draef de strjitwei del.

Beppe moast nei in oare oarde om wer in pear bern op to heljen.

Dêr yn ’e fierte seagen se in ljochtsje barnen. Scoe it fen hjarren hûs wêze? Ja! Se rounen as hazzen en tikken op ’e ruten: „Mem, heit! Hjir binne wy werom!”

Mem en heit gyngen meastentiids let op bêd, om ’t se sa ûnwennich fen ’e bern wieren. En eltse joun hopen se, dat Syp en Sip thúskomme scoenen. Se stauwen nei de doar en namen hjar ljeave bern yn ’e earmen. Hwet wieren se bliid! Syp en Sip moasten yn ’e hûs op ’e tekst fen al hwet se bilibbe hienen.

Do ’t mem hjarren op bêd brocht, sei se: „En nou scille wy moarn meiinoar ús bêst dwaen, wier?”

De bern ûnthjitten it en ... dienen it ek.

De oare deis, do’t se nei skoalle wieren, foun mem de bêdden al ôfhelle, en sa wier se gau mei hjar wirk klear. Nei it iten droege Sip hiel handich de skûtels ôf, en Syp brocht dingen for heit foart, dy’t heit yn ’e smitterij for de minsken makken hie.

En mem? Dy ûnthâldde mar goed, hwet de bern fen de Boskbeppe leard hienen, al wier it ek noch sa slim en forfelend. En mem die krekt as de Boskbeppe: se sette de bern flink oan ’t wirk. As de bern nei in hiel set al ris wer forgeaten om goed en ljeaf to wêzen, den sei se: „Lytse bern kinne hjar eigen baes net wêze, dat hawwe jimme ûnderfoun. Sûnder praetsjes, dwaen hwet mem seit.”

Sa hie mem noch mear fen de Boskbeppe leard as de bern.

En tinke jimme, dat der ea wer rûzje en geskriem wier? En dat elk sei: „Hwet binne dat ûnaerdige bern?”

Gjin tinken oan, elk mocht dy flinke, ljeave bern graech lije.

Jiffrou yn skoalle wier fensels ek tige bliid, dat dy twa dêrre sa flink hjar bêst dienen. Do’t se wist, ho ’t dat ynienen sa kaem, fortelde se op in kear it forhael fen de Boskbeppe oan de bern fen de klasse.

Miskien koenen dy der ek hwet fen leare.