NOTE:
Davide Bertolotti translation
ὙΨιμέδοντα θέον, μέγαν, ἄμβροτον, οὐρανίωνα, Ὑιον πατρὸς. πνεῦμα ἐη πατρὸς ἐππορευόμενον, Ἑν ἐκ τριῶν, καὶ ἑνὸς τρία ταῦτα νόμιζε.
Ἀριθμέειν με διδάσκεις (questa è la profana risposta di Critia) Καὶ ὅρκος ἡ ἀριθμητική, οῦκ οἶδα γὰρ τί λέγεις, ἐν τρία, τρία ἐν.
Veridicus rector lapsis quia crimina flere Praedixit miseris, fuit omnibus hostis amarus. Hinc furor, hinc odium; sequitur discordia, lites, Seditio, caedes: solvuntur foedera pacis. Crimen ob alterius, Christum qui in pace negavit Finibus expulsus patriae est feritate Tyranni. Haec breviter Damasus voluit comperta referre. Marcelli popolus meritum cognoscere posset.
Possiam osservare che Damaso fu fatto Vescovo di Roma l'anno 366.
Cum subiit par Roma mihi, divisaque sumpsit Aequales Aurora togas; Aegyptia rura In partem cessere novam.
269.
Immanesque... dentes, Qui secti ferro in tabulas auroque micantes, Inscripti rutilum coelato Consule nomen Per proceres et vulgus eant. Claud. in II. Consul. Stilic. 456.
Montfaucon ha pubblicato alcune di queste tavolette, o dittici. Vedi il Supplem. all'Antich. spieg. Tom. III. p. 220.
270.
Consule laetatur post plurima saecula viso Pallanteus apex: agnoscunt rostra curules Auditas quondam proavis: desuetaque cingit Regius auratis Fora fascibus Ulpia lictor. Claudian. in VI. Cons. Honor. 643.
Dal regno di Caro fino al sesto Consolato d'Onorio si trova un intervallo di centovent'anni, nel qual tempo gl'Imperatori furono sempre il primo di Gennaio assenti da Roma. Vedi la Cronolog. di Tillemont Tom. III. IV. e V.
272.
Cernis et armorum proceres legumque potentes: Patricios sumunt habitus, et more Gabino Discolor incedit legio, positisque parumper Bellorum signis sequitur vexilla Quirini. Lictori cedunt aquilae, ridetque togatus Miles, et in mediis effulget Curia Castris? Claud. in IV. Cons. Honor. 5.
.... Strictasque procul radiare secures. In. Cons. Prob. 229.
274.
Auspice mox latum sonuit clamora Tribunal, Te fastos ineunt quater; solemnia ludit Omnia libertas; deductum vindice morem Lex celebrat, famulusque jugo laxatus herili Ducitur, et grato remeat securior ictu, Claud. in IV. Cons. Honor. 611.
336.
... Terris edicta daturus Supplicibus responsa... Oracula regis Eloquio crevere tuo; nec dignius unquam Majestas meminit sese Romana locutam.
Claudian. in Cons. Mall. Theod. 33. Vedi ancora Simmaco Epist. I 17, e Cassiodoro Var, VI. 5.
367.
Geryones nos esse puta, monstrumque tributum, Hinc capita ut vivam tu mihi tolle tria.
Sidon. Apoll. Carm. XIII. La riputazione del P. Sirmondo mi faceva sperare maggior soddisfazione nella sua nota a questo notevol passo (p. 144) di quella che vi ho trovata. Le parole suo vel suorum nomine dimostrano l'ambiguità del Comentatore.
Et moi qui sur le trône ai suivi mes ancètres; Moi fille, femme, soeur, et mère de vos maitres.
407.
Saturni aurea, saecula quis requirat? Sunt haec gemmea, sed Neroniana. Sidon. Apollinar. V. 8.
Egli è un poco singolare, che questi satirici versi fossero attribuiti non ad un oscuro compositor di libelli, o ad un disgustato patriotta, ma ad Ablavio primo ministro e favorito dell'Imperatore. Noi possiamo adesso conoscere, che le imprecazioni del popolo Romano eran dettate dall'umanità non meno che dalla superstizione. Zosim. t. II. p. 105.
418.
Aspicis et mitti sub adunco toxica ferro Et telum caussas mortis habere duas. Ovid. ex Pont. l. IV. ep. 7. v. 7.
Vedi nelle Ricerche sopra gli Americani (Tom. II p. 236, 271) una dissertazione molto curiosa intorno a' dardi avvelenati. Il veleno traevasi ordinariamente dal regno vegetabile; ma quello, che usavan gli Sciti, par che fosse tratto dalla vipera con una mistura di sangue umano. L'uso delle armi avvelenate, che si è trovato diffuso in ambedue i mondi, non ha mai preservato una tribù di selvaggi dalle armi di un disciplinato nemico.
481.
Eunuchum dixti velle te; Quia solae utuntur his Reginae.
Terent. Eunuch. Act. I. Sc. 2. Questa commedia è tradotta da una di Menandro, e l'originale dev'esser comparso alla luce poco dopo le conquiste orientali d'Alessandro.
482.
Miles.... spadonibus Servire rugosis potest.
Horat. Carm. V. 9, e Dacier Ib. Colla parola spado i Romani energicamente esprimevano il loro abborrimento a tale mutilazione. Il nome Greco d'Eunuchi, che insensibilmente prevalse, aveva un suono più dolce, ed un senso più ambiguo.
Ut spado vincebat Capitolia nostra Posides. Juvenal Sat. XIV.