Idem commentarius, carmine heroico redditus ab eodem authore.
Reading edition
Humanas sancte ista monent oracula mentes, Ut bona percipiant animae, summúmque Tonantem Cognoscant, qui cuncta potest, nostrámque creavit Immortalem animam, & terreno corpore clausit, Officio ut perfuncta suo, summum ore parentem Excoleret, sacra verba eius, mandatáque servans. Quámque sit insignis, quam clarus, lucidus, ingens Spiritus humanus, late haec oracula monstrant. Candida quem sit fas ad sidera tollere semper, Nec nostrum in Terrae demittere viscera vultum, Ne terrena animae noceat corruptio, néve Deliciis nostrum possit sordescere corpus. Corporis at sordes poterit frenare probatus Vir, pius, & prudens, quem ducit spiritus, et qui Hoc vas terrenum, fluxúmque & debile corpus Scit fore terrenis aliquando vermibus escam. Ne fatum liceat nobis augere, monemur, Nam quis decreto divino obsistere possit? Omnipoténsque pater nulla imperfecta reliquit. Sed numerris impleta suis cuncta ille creavit. Divus et hoc sancta est jacobus voce loquutus, A patre perfectum cum luminis omne profectum Donum, inquit, sed mens patris omnipotentis, id unquam Haud animae munus concessit, ut illa supernis Divitiis plene, et divina luce fruatur, Donec terreno seducta é corpore, quidquid Terrenum est, oblita, Dei, qui condidit illam, Synceram possit formam, vultúmque tueri, Adspirare omnes quo nos et tendere fas est Omnibus et nervis, et cunctis viribus, et nos Splendorem aeternum possimus cernere, cuius Semper erit, sempérque fuit suprema potestas. Quique suo splendore animam illustrare benignus Dignatur, simul unde anima haec illapsa videtur. Verum infoelici fateamur sidere natos Atque Deo invisos, qui non conamine toto Nituntur, tandem ut videant hoc nobile lumen Eximiúmque, ingens, tenebris delebile nullis, Splendorémque patris summi, qui nos iubet huius Excolere immensum, sanctum, ac venerabile Numen. Omnipotens Rex ille hominum, qui condidit orbem, Insevit nobis animam virtute potentem, Eximia, illa etenim quanvis agitata feratur Huc, illuc, vario affectu cum corpore mixto, Incorrupta manet virgo, divináque servat Munera naturae, quod sancto numine ductus Inquit Aristoteles anima hec tam clara refulget, Divina ut quadam & certa pietate nitescat. Nam quod ad effigiem summi genitoris, et altum Formata exemplar fuerit, cognoscere summum Rectorem illa potest, sanctorum & odore bonorum Ebria, testatur summi benefacta parentis, Aeternúmque Dei, qui condidit omnia, lumen. Nec turpi esse potest aliquo perfusa rubore, Quod fluxum corpus, quod vas sit nacta caducum, Cui se se herentem agnoscat, quod sentiat ipsum Ex immortali mortale haurire vigorem, Authorique suo grates agit undique dignas, Quod numeris compacta suis mortalia cernat Tam bene cum fixis ac immortalibus esse. Sic Zoroastrum non fallit opinio, qui tam Nostre anime faveat, tantúmque imponat honorem, Sancta quod illius, quod sit celestis origo, Quodque Deum artificem, authorem quoque sentiat illum Omnia cui parent, & quod sit lucidus ignis Spiritus ille hominum, seu mens divina, nec ullo Tempore mortalis, Deitas cui infusa coheret, Quam dominam vite ille vocat, quod nulla futura Est acte, possit quae anime delere vigorem. Nanquo adimi nobis aliquo que tempore possunt, Haud nostri hec iuris, nec nostra vocaveris, atque Tollere nemo postest, iuris sunt omnia nostri, Vt sunt dona anime, vita immortalis, ab illo Que Rectore datur, cui utrum est summa potestas. Querere sidereas Greco hoc authore monemur Et sedes, quas nemo subit, nisi pectore puro. Quàm sancto sophos antiquus sermone loquutus? Ille quidem sanctos imitatur voce Prophetas, In quorum scriptis spes hec immota videtur Qua sunt Christicole infusi, ut lucentia cernant Sidera, et aeternas possint invisere sedes. Iam Zoroastri moralia dicta sequamur, Sobria prestantes humane pabula vite, Ne maculis noster sordescat spiritus ullis, Expers sitque doli, fraudésque perosus iniquas, Quique incorruptus, corrupti corporis omnem Abiiciat labem, terrenáque crimina culpet, Imperioque regat vitiosum ac debile corpus, Cúmque anima, illius studeat frenare furores Illicitos, ut sit pax ipsis parta duobus, Nec sinito ut tenuis crassescat spiritus unquam Ex male directo asciscens sibi corpore labem. Quinetiam vitiis purgatum corpus, in alta Sede locum expectat, sic mortua membra resurgent. Ex Zoroastri facile est cognoscere verbis Non illum errores Epicuri, aut dicta sequutum, Qui tot mortales (O pectora caeca) nefandum Traxit in errorem, meritoque ad Tartara misit, Horror ubi assiduus, dirae quoque Mortis imago, Perpetuúsque animae cruciatus, fletus et ingens Nec res tuta satis quin nostro hoc tempore multos Lumine privatos, Epicuri de grege porcos Esse iuvet, Domini imperium, Christúmque negantes. Aut si voce illum fateantur, corde negabunt et factis, ut Paulus ait, quem lumine sancto Afflatum, iam Christicolas nescire scelestum est. Ex Zoroastri si verbis alta paratur Corporibus sedes, non posse resurgere carnem. Quis dicat? sancta illa quidem sententia sancti Manat ab ore viri, verum et lactantius ille (Quem constat suavi Ciceronis melle repletum) Hos hostes fidei sancto satis ore refellit. Divus & hoc Paulus manifestum reddit abunde, Idque potest Divi verbis notescere Petri, Qui sancto affati debere resurgere carnem Numine, dixerunt quis dicta refellere possit Illorum, quos omnipotens sacro ore probavit? Ergo si sanctam servare in pectore Christi Doctrinam cupimus, ne nos hic polluat error Spicula Crabronum superans, Hydréque venenum, Nec nos esse Deum, qui condidit omne, negemus, Nec cum anima corpus deleri Morte putemus, Quod nec Gentiles, privati luce, putarunt, Sperantes, ut si naturae iura tenerent, Perpetuas ipsi possent contingere sedes Cum tumulata forent illorum membra sepulchra Ut Zoroastri sacra ergo voce monemur, Ne sentire queat laxatas corpus habenas, Teutandus labor est, opus idque perutile nobis, Infandas corpus ne contrahat undique sordes, Incolume ut maneat, nam sano corpore, partes Corporeas animae melius parere videbis, Illius et titulo, quo se diuinitus effert, Et quo effecta fuit patris omnipotentis imago. Quod si animus noster constans, erectus in altum. Permaneat, vas hoc anime, delebile corpus, Incolume extiterit, divino munere certe Natus homo, est veluti cum fructu et frondibus arbor, Si mores servare pios, rectosque peroptat, Nec summi ingrato genitoris dona rependit Pectore, nam quanvis diversa animalia Tellus Proferat, hec hominis longe excellentia vincit. Omnia prona vident tellurem animantia, verum Os homini erectum est, quod clara ad sidera tollat, Et quo conspiciat curvum cum lumine Celum. Sic generosus homo, merito superare videtur Quidquid Terra parit, morte id delebile, verum Morte carens anima, ad celestia sidera migrat. Demonas integros quos hec oracula dicunt, Demonas esse reor, quorum ductricae caterva Spiritus humanus divina arcana recludit Ac penetrat, rebus preponens sacra prophanis. Demonas at plures nemo negat esse malignos, Qui fera bella movent anime, quos illa repellit Invicto fidei clypeo, precibúsque, piisque Moribus, et Christo fuerit si tuta patrono. Quas sophos iste vocat vinctrices carmine penas, Carnales crede affectus, mortalia quorum Pectora sunt nexu longos constricta per annos. Illorum at prudens poterit dissoluere nexum Si Zoroastri divina arcana sequutus, Perpendat virtutem anime, atque ad sidera vultus Erigat, o vanas hominum & sine lumine mentes? Saeve quid iis sanctis non vis mitescere dictis? Erige sursum oculos, longe tellure relicta, Luxus ubi immodicus regnat, scelerata libido, Tetra superstitio, et radix odiosa malorum. Id quoque (mortales) sit vestro in pectore fixum Quam fuerit natura opifex, quid muneris in nos Contulerit, quam formam homini donasse putetur, Egregiam certe formam, qua noscere possit Naturam artificem, qua se dicatque, putétque Effigiem aeterni (purgato crimine) Regis. At cum forma hominis carnali in pectore tantum Conspicitur, ne te iactes spectare latentem Formam animae, quae pulchra latet, quae nescia fraudis, Cerni pura nequit, nisi tandem carne soluta. Nam si celestis moles, coelique figura Curva nequit, qualis vere est effecta, videri, A nobis proprio si non splendore coruscans Luna potest cerni, si non lucere videntur Sidera, fulgore eximio hec ut in ethere lucent, Atque Elementa suo quae vincit pondere Tellus, Non aperit nobis qualem est sortita figuram, Sic animae forma illa nequit speciosa videri Corporeis oculis, huius nec splendor, honosque Quo pater omnipotens illam ditescere iussit. Subsilientem igitur sacrum si aspexeris ignem Undique, id est summum cui parent cuncta, Tonantem, Audi vocem eius, nempe insuperabile verbum, Nam velut ardescit, quae devorat omnia, flamma Quae semel attigerit, sic pectora nostra calescunt Caelesti verbo, sacro et sermone calentes Omnia luminibus benefacta reponimus acquis Quae genitor summus per Christum contulit in nos. Mens suprema quidem hec est Deus optimus, ingens, Donator lucis, summi dominator Olympi, (Si Zoroastri fas est applaudere dictis) Insevit nostris animabus symbola, multo Quae splendore micant, & certa insignia mentis Clara, quibus noster coelestia spiritus audet Concipere arcana, et Deitatis cernere numen. At numen summi Regis cui immensa potestas, Concipere haud possis, animi nisi flore potentis, Hoc est parte hominis meliore, et robore mentis. Spiritus ille hominum est, divine lucis amator, Qui (quod Paulus ait) terreno corpore clausus, Dissolui cupiens, gemitum et suspiria mittit, Pro nobisque orans, exoptat visere sedes Perpetuas, ubi pacta domus feliciter illi est. Cum Zoroaster mox omnia dicat ab uno Igne profecta, Deum, per purum intelligit ignem, Nam quod habet Celum, Tellus, Mare, Lucidus Aer, Id Domino rerum penitus manavit ab uno, Qui Celum et Terram fecit, stellasque micantes, Quidquid et hec adfert, et quidquid inheret in illo, Quem gentes primum vocitant, & cuius honorant Sancta opera, imperium cuius mirabile constat, Quique intellectum nobis, mentésque beatas Et que concipiant, et concipiantur ab illo, Insevit, cum corda hominum scrutetur et unus, Nec labi à nostro credamus posse capillum Vertice, quin summus previderit hoc quoque rector, Quod scriptura docet sacra, que non fallere possit. Quos Zoroaster Rectores nominat, illos Demonas integros, stabilésque intelligit, et qui Usque regant animam, quorúmque obnoxia Morti Est natura minus, verum immortalis habenda. Denique cum summum sese rapuisse parentem Zoroaster ait, sic purum concipe sensum: Cum Deus omnipotens expers sit finis, et ortus, At per sese extet, iustúmque piúmque videtur, Ut se à Demonibus diuiserit omnibus, et non Ullis ipse sue lumen Deitatis, et altum Splendorem, purum, primúmque incluserit ignem, Omnia qui fecit, summum testantia numen, Et cuius verbo debetur concava moles Celestis, cuius pictor depingere veram Formam nemo potest, que in Celo sancta refulget. Nam quis mortalis queat immortalia pictor Pingere? cumque alti pietas, clementia, virtus Sit reverenda patris, cunctorum cumque bonorum Vere syncerus nobis appareat author, Horrendum ille metum nobis non admovet unquam, At monet, ut nobis fiducia firma, tenaxque Permaneat, qua sidereas migremus in arces. Que Zoroaster divina arcana reliquit, Iam pie lector habes, nostris sat lucida Musis, Alta quibus possit maiestas usque videri Illius, qui cuncta regit, quibus et bona nostre Perspicias anime, que summi est Regis imago, Aethereas tandem cupiens invisere sedes, Authorem, quo fausta suum videátque, colátque. Vos ergo afflati mortales numine sancto, Ex Zoroastri dictis mel sumite sacrum, Aut mea syncero Legite hec moralia vultu Carmina, et eterni genitoris dicite laudes, Qui nihil à nobis quam purum expostulat usque Obsequium, sanctásque preces, atque intima cordis Vota pii, mente ergo pia veniamus ad illum.
Commentarii in Zoroastrum Finis.