BEELDENDE KUNSTE.
Reading edition
Dié verhaal van Stow vertel ons van die musikale ekstase van ’n seker egpaar; laat ons onder die folklore van die Boesmans soek na iets wat ons miskien kan vertel van wat die volk dink en voel oor musiek en klanke. Ongelukkig is daar tot dusver nog so min gepubliseer, dat dit moeilik is om so ’n vraag te beantwoord, maar van wat gepubliseer is, kry ons ’n verhaal van wat feitlik ’n singwedstryd is (’n Boesman-Eistedfodd) tussen die volstruise en die leeus toe hulle nog mans was. Ook leer ons uit een van die verhale, dat die woord vir bewussyn beteken “dinksnare,” en as dié stilstaan, word die persoon bewusteloos. Vergelyk ook die gedig van die gebroke snaar wat eers die singer se heelal met soetklinkende trillinge gevul het. Hier het die musiek in die taal ingedring soos die “poker”-woorde in die taal van die Amerikaner, en die ossewawoorde in ons taal. Maar wat ’n mens merk in die gepubliseerde stukke is hoe dikwels, vergeleke met die paar plekke waar klank en musiek van gepraat word, die gevoel van skoonheid van vorm en kleur voorkom. Plekke, byv. beskrywe hulle as mooi, ook wolke en diere word bewonder. Ook die diere van hul fantasie word beskrywe as mooi diere—“gestreep soos ’n sebra”. Een van die verhalers vertel van ’n potjie wat gemaak is, ’n kleipotjie, pragtig bo al sy maters, ook en hier durf ek nie die vertaler se woorde weer vertaal nie, praat een van “a handsome young man, his head is surpassingly beautiful.”
En hul idee van skoonheid was nie bepaal deur kleur soos in die geval van die gestreepte dier of vorm soos by die kleipotjie nie; maar hulle het ook kan waardeer grasieuse beweginge as bewys deur !Han !Rasso wat vertel van die hasie wat hy had toe hy ’n seuntjie was, en wat hy so bemin het, want, hy dag “dat daar niks was wat sig so liefies beweeg, as die hasie wanneer dit saggies huppel, saggies daar rondhuppel.”
Dit is kunstenaarstaal, en kunstenare is uit die volk gebore wat nie die kop in skaamte hoef te buig in watter geselskap van skilders hul ook mag kom nie. Vir die kunskenner is dit onnodig om verder uit te brei oor hierdie punt, en die man wat geen oog vir die beeldende kunste het nie, kan ’n mens moeilik leer om die Boesmankuns te waardeer, of te geniet; maar met die name van reuse slaan ’n mens sulke Filistyne dood.
Die ander punte in verband met Boesmankuns moet ons maar net korteliks aanroer, want ’n behandeling van die Boesman-kuns verdien ’n aparte lesing. Maar ons kan hier darem op ’n paar ander eienskappe van die Boesman-kuns wys.
Die kleure wat hul gebruik het is wit, swart, geel, oranje, bruin, sjokolaad, rooi, rosskleur, pers, blou en groen. Mej. Bleek weet van geen woord in hul taal vir pers nie en sê dat hul maar een woord het vir blou en groen. Dit beteken natuurlik nie dat hulle nie die verskil weet nie, want ons noem byvoorbeeld al die volgende kleure rooi, alhoewel ons goed besef dat hul nie almal dieselfde kleur is nie: die kleur van ’n pennieposseël, en die kleur van die posbus, die kleur van ’n rooi os, en die kleur van rooi hare, die kleur van ’n rooi-roman, van rooi-koper, en die kleur van bloed.
“Zuweilen scheinen die Künstler aber ihrer Phantasie freien Spielraum gelassen zu haben wie sich z.B. eine nackte menschliche Figur mit rothem Zickzack streifen um die Lenden und einem Ding wie ein zusammengefalteter Regenschirm in der Hand auf einem Felsen in Key Poort (östliche Colonie) vorfand, welche sich nicht wohl deuten lässt.”
Vandag weet ons dat wat Fritsch nie kan verstaan nie ’n afbeelding is van ’n Kaffer met ’n steekasgaai wat soveelmaal groter en breër is as die Boesman-pyl, en vir hom so lomp lyk, dat hy digterlike vryheid gebruik het en die lompheid te oordrywe soos ook in die grot by Modderpoort, O.V.S.
En so laat ons tydelik afskeid neem van die Boesman, die dwergie, die barbaar, wat in sy primitiewe staat beter kon teken as die Egiptenaar en selfs as die Griek toe die al die fondament van ons wysbegeerte en boukuns aangelê het. Ons bejammer die Boesman, en daardeur minag ons hom. Is sy primitiewe toestand voor die koms van die Neger en Blanke rasse meer te betreur as die van ons? As hy genoeg kos het, (en hy kry genoegsame gesonde liggaamsoefening om dit te wen) kom hy tuis na sy vrou en kinders en geniet daar sy vleis en groente met sy bier. Daarna kan hy vir hom besig hou met die kunste en sy geestelike genot uit die wêreld trek. Kom daar nie duisende Blankes van hongersnood om nie? Is die krotjies in die agterstrate van die stede te vergelyk met die grotte onder die kranse wat uitsien op myle en myle varse lug?
PLAAT C.
“Die Dans” van Matisse, na ’n reproduksie in “Cubists and Postimpressionism,” deur Eddy.
En waar bestaan die volk wat soveel digterlikheid en letterkundige smaak sal vertoon onder so ’n klein klompie indiwidue as wat Dr. Bleek by hom had, en dié nog almal uit die tronk uitgehaal?
Ekonomies is ons vooruitgegaan, maar as die ware geluk, die doel is van die mensdom, die mikpunt van almal, kan ons ons nog die vraag stel—Is ons werklik nader aan ons doel as die Boesmans?