An Icelandic Primer
Reading edition
With Grammar, Notes, and Glossary
By Henry Sweet, M.A.
Second Edition 1895
Preface
The want of a short and easy introduction to the study of Icelandic has been felt for a long time--in fact, from the very beginning of that study in England. The Icelandic Reader, edited by Messrs. Vigfusson and Powell, in the Clarendon Press Series, is a most valuable book, which ought to be in the hands of every student; but it still leaves room for an elementary primer. As the engagements of the editors of the Reader would have made it impossible for them to undertake such a work for some years to come, they raised no objections to my proposal to undertake it myself. Meanwhile, I found the task was a more formidable one than I had anticipated, and accordingly, before definitely committing myself to it, I made one final attempt to induce Messrs. Vigfusson and Powell to take it off my hands; but they very kindly encouraged me to proceed with it; and as I myself thought that an Icelandic primer, on the lines of my Anglo-Saxon one, might perhaps be the means of inducing some students of Old English to take up Icelandic as well, I determined to go on.
In the spelling I have not thought it necessary to adhere strictly to that adopted in the Reader, for the editors have themselves deviated from it in their Corpus Poeticum Boreale, in the way of separating ǫ from ö, etc. My own principle has been to deviate as little as possible from the traditional spelling followed in normalized texts. There is, indeed, no practical gain for the beginner in writing tīme for tīmi, discarding ð, etc., although these changes certainly bring us nearer the oldest MSS., and cannot be dispensed with in scientific works. The essential thing for the beginner is to have regular forms presented to him, to the exclusion, as far as possible, of isolated archaisms, and to have the defective distinctions of the MSS. supplemented by diacritics. I have not hesitated to substitute (¯) for (´) as the mark of length; the latter ought in my opinion to be used exclusively--in Icelandic as well as in Old English and Old Irish--to represent the actual accents of the MSS.
In the grammar I have to acknowledge my great obligations to Noreen's Altisländische Grammatik, which is by far the best Icelandic grammar that has yet appeared--at least from that narrow point of view which ignores syntax, and concentrates itself on phonology and inflections.
The texts are intended to be as easy, interesting, and representative as possible. With such a language, and such a master of it as Snorri to choose from, this combination is not difficult to realise. The beginner is indeed to be envied who makes his first acquaintance with the splendid mythological tales of the North, told in an absolutely perfect style. As the death of Olaf Tryggvason is given in the Reader only from the longer recension of the Heimskringla, I have been able to give the shorter text, which is admirably suited for the purposes of this book. The story of Auðun is not only a beautiful one in itself, but, together with the preceding piece, gives a vivid idea of the Norse ideal of the kingly character, which was the foundation of their whole political system. As the Reader does not include poetry (except incidentally), I have added one of the finest of the Eddaic poems, which is at the same time freest from obscurity and corruption--the song of Thor's quest of his hammer.
In the glossary I have ventured to deviate from the very inconvenient Scandinavian arrangement, which puts þ, æ, œ, right at the end of the alphabet.
I have to acknowledge the great help I have had in preparing the texts and the glossary from Wimmer's Oldnordisk Læsebog, which I consider to be, on the whole, the best reading-book that exists in any language. So excellent is Wimmer's selection of texts, that it was impossible for me to do otherwise than follow him in nearly every case.
In conclusion, it is almost superfluous to say that this book makes no pretension to originality of any kind. If it contributes towards restoring to Englishmen that precious heritage--the old language and literature of Iceland--which our miserably narrow scheme of education has hitherto defrauded them of, it will have fulfilled its purpose.
HENRY SWEET London, February, 1886
Contents
Grammar Texts
I. Thor
II. Thor and Utgarðaloki
III. Balder
IV. Death of Balder
V. Hēðinn and Hǫgni
VI. Death of Olaf Tryggvason
VII. Auðun
VIII. Þrymskviða
Notes Glossary Proper Names
Grammar
1. This book deals with Old Icelandic in its classical period, between 1200 and 1350.
Pronunciation
2. The Icelandic alphabet was founded on the Latin, with the addition of þ and ð, and of the modified letters ę, ǫ, ø, which last is in this book written ö, ǫ̈.
Vowels
3. The vowel-letters had nearly the same values as in Old English. Long vowels were often marked by (´). In this book long vowels are regularly marked by (¯)1. The following are the elementary vowels and diphthongs, with examples, and key-words from English, French (F.), and German (G.):--
[Footnote 1: Note that the longs of ę, ö are written æ, œ, respectively.]
a as in mann (G.) halda (hold)
ā " father rāð (advice)
e " été (F.) gekk (went)
ē2 . . . lēt (let pret.)
ę " men męnn (men)
[Footnote 2: Where no keyword is given for a long vowel, its sound is that of the corresponding short vowel lengthened.]
æ as in there sær (sea)
i " fini (F.) mikill (great)
ī . . . lītill (little)
o " beau (F.) orð (word)
ō . . . tōk (look)
ǫ " not hǫnd (hand)
ö " peu (F.) kömr (comes)
œ . . . fœra (bring)
ǫ̈ " peur (F.) gǫ̈ra (make)
u " sou (F.) upp (up)
ū . . . hūs (house)
y " tu (F.) systir (sister)
ȳ . . . lȳsa (shine)
au " haus (G.) lauss (loose)
ei = ę + i bein (bone)
ey = ę + y leysa (loosen)
4. The unaccented i in systir, etc. (which is generally written e in the MSS.) probably had the sound of y in pity, which is really between i and e. The unacc. u in fōru (they went), etc. (which is generally written o in the MSS.) probably had the sound of oo in good.
Note that several of the vowels go in pairs of close and open, thus:
close: e ē o ō ö œ
open: ę æ ǫ - ǫ̈ -
Consonants
5. Double consonants followed by a vowel must be pronounced really double, as in Italian. Thus the kk in drekka (to drink) must be pronounced like the kc in bookcase, while the k in dręki (dragon) is single, as in booking. When final (or followed by another cons.) double conss. are pronounced long, as in munn (mouth acc.), hamarr (hammer nom.), steinn (stone nom.), distinguished from mun (will vb.), and the accusatives hamar, stein.
6. k and g had a more front (palatal) sound before the front vowels e, ę, i, ö, ǫ̈, y, and their longs, as also before j, as in kęnna (known), keyra (drive), gǫ̈ra (make), liggja (lie).
7. kkj, ggj were probably pronounced simply as double front kk, gg, the j not being pronounced separately.
8. f had initially the sound of our f, medially and finally that of v, as in gefa (give), gaf (gave), except of course in such combinations as ft, where it had the sound of f.
9. g was a stopped (back or front--guttural or palatal) cons. initially and in the combination ng, the two g's in ganga (go) being pronounced as in go. It had the open sound of G. g in sagen medially before the back vowels a, o, ǫ, u, and all conss. except j, and finally:--saga (tale), dǫgum (with days); sagði (he said); lag (he lay). Before the front vowels and j it had the sound of G. g in liegen, or nearly that of j (our y), as in sęgir (says), sęgja (to say).
10. Before voiceless conss. (t, s) g seems to have been pronounced k, as in sagt (said), dags (day's).
11. The g was always sounded in the combination ng, as in single, not as in singer.
12. h was sounded before j in such words as hjarta (heart) much as in E. hue (= hjū). hl, hn, hr, hv probably represented voiceless l, n, r, w respectively, hv being identical with E. wh: hlaupa (leap), hnīga (bend), hringr (ring), hvat (what).
13. j is not distinguished from i in the MSS. It had the sound of E. y in young: jǫrð (earth), sętja (to set).
14. p in pt probably had the sound of f: lopt (air).
15. r was always a strong point trill, as in Scotch.
16. s was always sharp.
17. v (which was sometimes written u and w) had the sound of E. w: vel (well), hǫggva (hew).
18. z had the sound of ts: bęztr (best).
19. þ and ð were used promiscuously in the older MS., the very oldest using þ almost exclusively. In Modern Icelandic þ is written initially to express the sound of E. hard th, ð medially and finally to express that of soft th; as there can be no doubt that this usage corresponds with the old pronunciation, it is retained in this book: þing (parliament), faðir (father), við (against). In such combinations as pð the ð must of course be pronounced þ.
Stress
20. The stress (accent) is always on the first syllable.
Phonology
Vowels
21. The vowels are related to one another in different ways, the most important of which are mutation (umlaut), fracture (brechung), and gradation (ablaut).
Mutation
22. The following changes are i-mutations (caused by an older i or j following, which has generally been dropped)3:
[Footnote 3: Many of the i's which appear in derivative and inflectional syllables are late weakenings of a and other vowels, as in bani (death) = Old English bana; these do not cause mutation.]
a (ǫ) ... ę :-- mann (man acc.), męnn (men); hǫnd (hand), hęndr (hands).
ā ... æ :-- māl (speech), mæla (speak).
e (ja, jǫ) ... i :-- verðr (worth), virða (estimate).
u (o) ... y :-- fullr (full), fylla (to fill); lopt (air), lypta (lift).
ū ... ȳ :-- brūn (eyebrow), pl. brȳnn.
o ... ö :-- koma (to come), kömr (comes).
ō ... œ :-- fōr (went), fœra (bring).
au ... ey :-- lauss (loose), leysa (loosen).
jū (jō) ... ȳ :-- sjūkr (sick), sȳki (sickness); ljōsta (strike), lȳstr (strikes).
23. The change of a into ę is sometimes the result of a following k, g, or ng, as in dęgi dat. sg. of dagr (day), tękinn (taken), gęnginn (gone), inf. taka, ganga. i appears instead of e, and u instead of o before a nasal followed by another cons.: cp. binda (to bind), bundinn (bound) with bresta (burst) ptc. prt. brostinn.
24. There is also a u-mutation, caused by a following u, which has often been dropped:
a ... ǫ :-- dagr (day) dat. pl. dǫgum; land (land) pl. lǫnd.
25. Unaccented ǫ becomes u, as in sumur pl. of sumar (summer), kǫlluðu (they called), infin. kalla.
Fracture
26. The only vowel that is affected by fracture is e: when followed by original a it becomes ja, when followed by original u it becomes jǫ, as in jarðar gen. of jǫrð (earth)4. When followed by original i, the e is, of course, mutated to i, as in skildir plur. nom. of skjǫldr (shield), gen. skjaldar.
[Footnote 4: Cp. German erde.]
Gradation
27. By gradation the vowels are related as follows:--
a ... ō :-- fara (go) pret. fōr, whence by mut. fœra (bring).
e (i, ja) ... a ... u (o) :-- bresta (burst), prt. brast, prt. pl. brustu, ptc. prt. brostinn; finna (find), fundinn (found ptc.), fundr (meeting).
e ... a ... ā ... o :-- stela (steal), prt. stal, prt. pl. stālu, ptc. prt. stolinn.
e ... a ... ā ... e :-- gefa (give), gaf (he gave), gāfu (they gave), gefinn (given), gjǫf (gift), u-fracture of gef-, gæfa (luck) mut. of gāf-.
ī ... ei ... i :-- skīna (shine), skein (he shone), skinu (they shone). sōl-skin (sunshine).
jū (jō) ... au ... u ... o :-- ljūga (tell a lie), prt. laug, prt. pl. lugu, ptc. prt. loginn. lygi (lie sbst.) mut. of lug-. skjōta (shoot), skjōtr (swift), skotinn (shot ptc.), skot (shot subst.).
Other changes
28. All final vowels are long in accented syllables: þā (then), nū (now).
29. Inflectional and derivative vowels are often dropt after long accented vowels: cp. ganga (to go) with fā (to get), the dat. plurals knjām (knees) with hūsum (houses).
30. Vowels are often lengthened before l + cons.: hālfr (half adj.), fōlk (people); cp. fōlginn (hidden) with brostinn (burst ptc.).
Consonants
31. v is dropped before o and u: vaxa (to grow), prt. ōx, vinna (to win), unninn (won ptc.), svelta (to starve), soltinn (starved, hungry).
Final r is often assimilated to a preceding cons.
32. *-lr, *-nr, *-sr always become -ll, -nn, -ss after a long vowel or diphthong, as in stōll (chair nom.), acc. stōl, steinn (stone nom.), acc. stein, vīss (wise masc. nom. sg.), vīs fem. nom. sg., and in unacc. syllables, as in the masc. sg. nominatives mikill (great), fem. mikil, borinn (carried), fem. borin, ȳmiss (various) fem. ȳmis.
33. Words in which l, n, r, s are preceded by a cons. drop the r entirely, as in the masc. nominatives jarl (earl), hrafn (raven), vitr (wise), þurs (giant), lax (salmon).
34. If l and n are preceded by a short accented vowel, the r is generally kept, as in stelr (steals), vinr, (friend), sr becoming ss, as elsewhere.
35. r is kept after ll, and generally after nn, as in the masc. nom. allr (all), and in bręnnr (burns).
36. z often stands for ðs as well as ts, as in þēr þykkizk (ye seem) = *þykkið-sk, Vest-firzkr (belonging to the West Firths) = -*firðskr (fǫrðr, firth).
37. Inflectional t is generally doubled after a long accented vowel: fār (few) neut. fātt (cp. allr 'all,' neut. allt), sā (I saw), sātt 'thou sawest.'
Inflections
Nouns
38. Gender. There are three genders in Icelandic--masculine, feminine, and neuter. The gender is partly natural, partly grammatical, generally agreeing with the gender in Old English. Compound words follow the gender of their last element.
39. Strong and Weak. All weak nouns end in a vowel in the nom. sg. and in most of the other cases as well. Most strong nouns end in a cons. in the nom. sg.
40. Cases. There are four cases--nominative, accusative, dative, genitive. All nouns (except a few contractions) have the gen. pl. in -a (fiska, of fishes), and the dat. pl. in -um (fiskum). All strong masculines (fiskr) and some strong feminines (brūðr, bride) take r5 in the nom. sg. Most strong feminines show the bare root in the nom. sg. with u-mutation, if possible (āst, favour, fǫr, journey). The nom. pl. of all strong masc. and fem. nouns ends in r (fiskar, āstir). The acc. pl. of fem. nouns is the same as the nom. pl. (āstir). The acc. pl. of masc. strong nouns always ends in a vowel (fiska). The plur. nom. and acc. of neuters is the same as the sing. nom. and acc., except that in the plur. nom. and acc. they take u-mutation, if possible (hūs, houses, lǫnd, lands).
[Footnote 5: Subject, of course, to the assimilations described above.]
41. The declensions are most conveniently distinguished by the acc. plur.
Strong Masculines
(1) a-plurals
Singular Plural
Nom. fisk-r (fish) fisk-ar
Acc. fisk fisk-a
Dat. fisk-i fisk-um
Gen. fisk-s fisk-a
42. So also heimr (home, world); konungr (king); Þōrr (Thor), acc. Þōr, gen. Þōrs; steinn (stone), acc. stein, gen. steins, pl. nom. steinar; hrafn (raven), acc. hrafn, pl. nom. hrafnar; þurs (giant), acc. gen. þurs, pl. nom. þursar.
43. Dissyllables in -r, -l, -n generally throw out the preceding vowel before a vowel-inflection: hamarr (hammer), dat. hamri; jǫtunn (giant), pl. nom. jǫtnar. kętill (kettle) and lykill (key) show unmutated vowels in the contracted forms, as in the acc. plur. katla, lukla.
44. Some nouns of this decl. take -ar in the gen. sing., especially proper names, such as Hākon, gen. Hākonar.
45. Some nouns add v before vowels: sær (sea), gen. sævar.
46. The dat. sometimes drops the i: sæ (sea), Þōr. dagr (day) mutates its vowel in the dat. dęgi.
47. Nouns in -ir keep the i in the sing., and drop it in the plur.:
Singular Plural
Nom. hęlli-r (cave) hęll-ar
Acc. hęlli hęll-a
Dat. hęlli hęll-um
Gen. hęlli-s hęll-a
48. So also a number of proper names, such as Skrȳmir, Þōrir.
(2) i-plurals
Singular Plural
Nom. stað-r (place) stað-ir
Acc. stað stað-i
Dat. stað stǫð-um
Gen. stað-ar stað-a
49. So also gripr (precious thing), salr (hall).
50. gęstr (guest) takes -i in the dat. sg., and -s in the gen. sg.
51. Those ending in g or k (together with some others) insert j before a and u: bękkr (bench), bękk, bękk, bękkjar; bękkir, bękki, bękkjum, bękkja. So also męrgr (marrow), stręngr (string).
(3) u-plurals
Singular Plural
Nom. skjǫld-r (shield) skild-ir
Acc. skjǫld skjǫld-u
Dat. skild-i skjǫld-um
Gen. skjald-ar skjald-a
52. So also vǫndr (twig), vǫllr (plain), viðr (wood). āss (god) has plur. nom. æsir, acc. āsu. sonr (son) has dat. sg. syni, plur. nom. synir. It regularly drops its r of the nom. in such compounds as Tryggva-son (son of Tryggvi).
(4) r-plurals
Singular Plural
Nom. fōt-r (foot) fœt-r
Acc. fōt fœt-r
Dat. fœt-i fōt-um
Gen. fōt-ar fōt-a
53. So also fingr (finger), gen. fingrar, pl. fingr; vetr (winter), pl. vetr. maðr (man) is irregular: maðr, mann, manni, manns; męnn, męnn, mǫnnum, manna.
Singular Plural
Nom. faðir (father) fęðr
Acc. fǫður fęðr
Dat. fǫður fęðrum
Gen. fǫður fęðra
54. So also brōðir (brother), pl. brœðr.
55. Pres. participles used as nouns follow this decl. in the pl., following the weak class in the sg.:
Singular Plural
Nom. bōndi (yeoman) bœndr
Acc. bōnda bœndr
Dat. bōnda bōndum
Gen. bōnda bōnda
56. So also frœndi (kinsman), pl. frœndr.
Strong Neuters
Singular Plural
Nom. skip (ship) skip
Acc. skip skip
Dat. skip-i skip-um
Gen. skip-s skip-a
57. So also orð (word), land (land) pl. lǫnd, sumar (summer) pl. sumur (§ 25).
58. męn (necklace), kyn (race), grey (dog) insert j before a and u: greyjum. hǫgg (stroke) inserts v before a vowel: hǫggvi. knē (knee), knē, knē, knēs; knē, knē, kjām, knjā. So also trē (tree).
59. fē (money) is contracted: gen. fjār, dat. fē.
Singular Plural
Nom. kvæði (poem) kvæði
Acc. kvæði kvæði
Dat. kvæði kvæðum
Gen. kvæði-s kvæða
60. So also klæði (cloth). Those in k insert j before a and u: męrki (mark), męrkjum, męrkja. So also rīki (sovereignty).
Strong Feminines
(1) ar-plurals
Singular Plural
Nom. gjǫf (gift) gjaf-ar
Acc. gjǫf gjaf-ar
Dat. gjǫf gjǫf-um
Gen. gjaf-ar gjaf-a
61. So also mǫn (mane), gjǫrð (girdle), ār (oar).
62. ā (river) contracts: ā, ā, ā, ār; ār, ār, ām, ā.
63. Many take -u in the dat. sg.: kęrling (old woman), kęrling, kęrlingu, kęrlingar; kęrlingar, kęrlingar, kęrlingum, kęrlinga. So also laug (bath).
64. Those with a mutated root-vowel (or i) insert j in inflection: ey (island), ey, eyju, eyjar; eyjar, eyjar, eyjum, eyja. So also Frigg, Hęl. mær (maid), mey, meyju, meyjar; meyjar, meyjar, meyjum, meyja.
65.
Singular Plural
Nom. heið-r (heath) heið-ar
Acc. heið-i heið-ar
Dat. heið-i heið-um
Gen. heið-ar heið-a
(2) ir-plurals
Singular Plural
Nom. tīð tīð-ir
Acc. tīð tīð-ir
Dat. tīð tīð-um
Gen. tīð-ar tīð-a
66. So also sorg (sorrow), skipun (arrangement), hǫfn (harbour) pl. hafnir, and the majority of strong feminines.
67. Many have -u in the dat. sg.: sōl (sun), sōl, sōlu, sōlar; sōlir, sōlir, sōlum, sōla. So also jǫrð (earth), stund (period of time).
68. One noun has r in the nom. sg., following heiðr in the sg.: brūðr (bride), brūði, brūði, brūðar; brūðir, brūðir, brūðum, brūða.
(3) r-plurals
Singular Plural
Nom. bōk (book) bœk-r
Acc. bōk bœk-r
Dat. bōk bōk-um
Gen. bōk-ar bōk-a
69. So also nātt (night) pl. nætr, bōt (compensation) pl. bœtr, tǫnn (tooth) gen. tannar pl. tęnnr.
70. hǫnd (hand) pl. hęndr has dat. sg. hęndi.
71. kȳr (cow) has acc. kū, pl. kȳr.
72. brūn (eyebrow) assimilates the r of the pl.: brȳnn.
Singular Plural
Nom. mōðir (mother) mœðr
Acc. mōður mœðr
Dat. mōður mœðrum
Gen. mōður mœðra
73. So also dōttir (daughter) pl. dœtr; systir (sister) pl. systr.
Weak Masculines
Singular Plural
Nom. bog-i (bow) bog-ar
Acc. bog-a bog-a
Dat. bog-a bog-um
Gen. bog-a bog-a
74. So also māni (moon), fēlagi (companion).
75. hǫfðingi (chief) and some others insert j in inflection: hǫfðingja, hǫfðingjar, hǫfðingjum.
76. lē (scythe) is contracted; its gen. sg. is ljā.
77. oxi (ox) has pl. öxn.
78. herra (lord) is indeclinable in the sg.
Weak Neuters
Singular Plural
Nom. hjart-a (heart) hjǫrt-u
Acc. hjart-a hjǫrt-u
Dat. hjart-a hjǫrt-um
Gen. hjart-a hjart-na
79. So also auga (eye).
Weak Feminines
Singular Plural
Nom. tung-a (tongue) tung-ur
Acc. tung-u tung-ur
Dat. tung-u tung-um
Gen. tung-u tung-na
80. So also stjarna (star) pl. stjǫrnur, kirkja (church), gen. plurals stjarna, kirkna.
Sg. Nom. ęlli (old age)
Acc. ęlli
Dat. ęlli
Gen. ęlli
81. So also glęði (joy) and many abstract nouns.
82. lygi (falsehood) has pl. lygar; so also gǫ̈rsimi (precious thing).
Adjectives
83. Adjectives have three genders, and the same cases as nouns, though with partly different endings, together with strong and weak forms.
Strong Adjectives
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. ung-r (young) ung-t ung
Acc. ung-an ung-t ung-a
Dat. ung-um ung-u ung-ri
Gen. ung-s ung-s ung-rar
Pl. Nom. ung-ir ung ung-ar
Acc. ung-a ung ung-ar
Dat. ung-um ung-um ung-um
Gen. ung-ra ung-ra ung-ra
84. So also fagr (fair), fem. fǫgr, neut. fagrt.
85. Some insert j before a and u: nȳr (new), nȳjum, nȳjan.
86. Some insert v before a vowel: hār (high), hāvan, dökkr (dark), dökkvir, kykr (alive), kykvir.
87. The t of the neut. is doubled after a long vowel: nȳtt, hātt. Monosyllables in ð, dd, tt form their neut. in -tt: breiðr (broad), breitt; leiddr (led), leitt. gōðr (good) has neut. gott. sannr (true) has neut. satt. In unaccented syllables or if a cons. precedes, tt is shortened to t: kallaðr (called), kallat; blindr (blind), blint, harðr (hard), hart, fastr (firm), fast.
88. l and n assimilate a following r: gamall (old), fem. gǫmul, fem. acc. gamla, dat. gamalli. vǣnn (beautiful), gen. pl. vænna.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. mikill (great) mikit mikil
Acc. mikinn mikit mikla
Dat. miklum miklu mikilli
Gen. mikils mikils mikillar
Pl. Nom. miklir mikil miklar
Acc. mikla mikil miklar
Dat. miklum miklum miklum
Gen. mikilla mikilla mikilla
89. So also lītill (little).
90. Dissyllables in -inn have -it in the neut., and -inn in the masc. sg. acc.: tīginn (distinguished), tīgit, tīginn, pl. tīgnīr. So also kominn (come).
91.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. annarr (other) annat ǫnnur
Acc. annan annat aðra
Dat. ǫðrum ǫðru annarri
Gen. annars annars annarrar
Pl. Nom. aðrir ǫnnur aðrar
Acc. aðra ǫnnur aðrar
Dat. ǫðrum ǫðrum ǫðrum
Gen. annarra annarra annarra
Weak Adjectives
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. ung-i ung-a ung-a
Acc. ung-a ung-a ung-u
Dat. ung-a ung-a ung-u
Gen. ung-a ung-a ung-u
Pl. Nom. ung-u ung-u ung-u
Acc. ung-u ung-u ung-u
Dat. ung-u ung-u ung-u
Gen. ung-u ung-u ung-u
92. So also fagri, hāvi, mikli, etc.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. yngri (younger) yngra yngri
Acc. yngra yngra yngri
Dat. yngra yngra yngri
Gen. yngra yngra yngri
Pl. Nom. yngri yngri yngri
Acc. yngri yngri yngri
Dat. yngrum yngrum yngrum
Gen. yngri yngri yngri
93. So also all comparatives, such as meiri (greater), and pres. partic. when used as adjectives, such as gefandi (giving), dat. pl. gefǫndum.
Comparison
94. (1) with -ari, -astr: rīkr (powerful), rīkari, rīkastr; gǫfugr (distinguished), gǫfgari, gǫfgastr.
95. (2) with -ri, -str and mutation: langr (long), lęngri, lęngstr; stōrr (big), stœrri, stœrstr; ungr (young), yngri, yngstr.
96. The following are irregular:
gamall (old) ęllri ęlztr
gōðr (good) bętri bęztr
illr (bad) vęrri vęrstr
lītill (little) minni minstr
margr (many) fleiri flestr
mikill (great) meiri mestr
Numerals
97.
Cardinal Ordinal
1. einn (one) fyrstr (first)
2. tveir annarr
3. þrīr þriði
4. fjōrir fjōrði
5. fimm fimmti
6. sex sētti
7. sjau sjaundi
8. ātta ātti
9. nīu nīundi
10. tīu tīundi
11. ellifu ellifti
12. tōlf tōlfti
13. þrettān þrettāndi
14. fjōrtān
15. fimmtān
16. sextān
17. sjautān
18. ātjān
19. nītjān
20. tuttugu
21. einn ok tuttugu, etc.
30. þrīr tigir, etc.
100. tīu tigir
110. ellifu tigir
120. hundrað
1200. þūsund
einn is declined like other adjectives:--
98.
Masc. Neut. Fem.
Nom. einn eitt ein
Acc. einn eitt eina
Dat. einum einu einni
Gen. eins eins einnar
It also has a pl. einir, einar, ein; gen. einna, etc. in the sense of 'some.'
The next three show various irregularities.
99.
Masc. Neut. Fem.
Nom. tveir tvau tvær
Acc. tvā tvau tvær
Dat. tveim tveim tveim
Gen. tvęggja tvęggja tvęggja
Similarly bāðir (both):
100.
Masc. Neut. Fem.
Nom. bāðir bæði bāðar
Acc. bāða bæði bāðar
Dat. bāðum bāðum bāðum
Gen. bęggja bęggja bęggja
101.
Masc. Neut. Fem.
Nom. þrīr þrjū þrjār
Acc. þrjā þrjū þrjār
Dat. þrim þrim þrim
Gen. þriggja þriggja þriggja
102.
Masc. Neut. Fem.
Nom. fjōrir fjogur fjōrar
Acc. fjōra fjogur fjōrar
Dat. fjōrum fjōrum fjōrum
Gen. fjogurra fjogurra fjogurra
103. The others are indeclinable up to þrīr tigir, etc.; the tigir being declined regularly as a plural strong u-masculine tigir, tigu, tigum, tiga.
104. hundrað is a strong neut.: tvau hundruð (240), tveim hundruðum, etc. It governs the gen. (as also does þūsund): fimm hundruð gōlfa, 'five (six) hundred chambers.'
105. þūsund is a strong ir-feminine: tvær þūsundir (2400).
106. hundrað and þūsund are rarely = 100 and 1000.
107. Of the ordinals fyrstr and annarr (§ 91) are strong, the others weak adjectives. þriði inserts a j: þriðja, etc.
Pronouns
108.
Personal
Sg. Nom. ek (I) þū (thou) --
Acc. mik þik sik (oneself)
Dat. mēr þēr sēr
Gen. mīn þīn sīn
Dual. Nom. vit it --
Acc. okkr ykkr sik
Dat. okkr ykkr sēr
Gen. okkar ykkar sīn
Pl. Nom. vēr (we) þēr (ye) --
Acc. oss yðr sik (oneselves)
Dat. oss yðr sēr
Gen. vār yðar sīn
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. hann (he) þat (it) hon (she)
Acc. hann þat hana
Dat. honum þvī hęnni
Gen. hans þess hęnnar
Pl. Nom. þeir (they) þau þær
Acc. þā þau þær
Dat. þeim þeim þeim
Gen. þeira þeira þeira
109. ek was often suffixed to its verb, especially in poetry, being sometimes added twice over: mætta-k (I might), sā-k-a-k (I saw not; a='not'). So also þū: er-tu (art thou), skalt-u (shalt thou) = *skalt-tu.
Possessive
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. minn (my) mitt mīn
Acc. minn mitt mīna
Dat. mīnum mīnu minni
Gen. mīns mīns minnar
Pl. Nom. mīnir mīn mīnar
Acc. mīna mīn mīnar
Dat. mīnum mīnum mīnum
Gen. minna minna minna
110. So also þinn (thy), sinn (his, etc., reflexive).
111. vārr, vārt, vār (our) is regular: acc. masc. vārn, masc. plur. vārir, vāra, vārum, vārra, etc.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. yðarr (your) yðart yður
Acc. yðarn yðart yðra
Dat. yðrum yðru yðarri
Gen. yðars yðars yðarrar
Pl. Nom. yðrir yður yðrar
Acc. yðra yður yðrar
Dat. yðrum yðrum yðrum
Gen. yðarra yðarra yðarra
112. So also okkarr (our two) and ykkarr (your two).
113. hans (his), þess (its), hęnnar (her), and þeira (their) are indeclinable.
Demonstrative
114.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. sā (that) þat sū
Acc. þann þat þā
Dat. þeim þvī þeiri
Gen. þess þess þeirar
Pl. Nom. þeir þau þær
Acc. þā þau þær
Dat. þeim þeim þeim
Gen. þeira þeira þeira
115. hinn, hitt, hin (that) is inflected like minn (except that its vowel is short throughout): acc. masc. hinn, plur. masc. hinir, hina, hinum, hinna.
116.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. þessi (this) þetta þessi
Acc. þenna þetta þessa
Dat. þessum þessu þessi
Gen. þessa þessa þessar
Pl. Nom. þessir þessi þessar
Acc. þessa þessi þessar
Dat. þessum þessum þessum
Gen. þessa þessa þessa
Definite
The prefixed definite article is declined thus:
117.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. inn it in
Acc. inn it ina
Dat. inum inu inni
Gen. ins ins innar
Pl. Nom. inir in inar
Acc. ina in inar
Dat. inum inum inum
Gen. inna inna inna
118. When suffixed to its noun it undergoes various changes. In its monosyllabic forms it drops its vowel after a short (un-accented) vowel, as in auga-t (the eye), but keeps it after a long vowel, as in ā-in (the river), trē-it (the tree). The dissyllabic forms drop their initial vowel almost everywhere; not, however, after the -ar, -r, of the gen. sg., nor in męnninir (men, nom.), męnn-ina (men, acc.). The -m of the dat. pl. is dropped before the suffixed -num.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. fiskr-inn skip-it gjǫf-in
Acc. fisk-inn skip-it gjǫf-ina
Dat. fiski-num skipi-nu gjǫf-inni
Gen. fisks-ins skips-ins gjafar-innar
Pl. Nom. fiskar-nir skip-in gjafar-nar
Acc. fiska-na skip-in gjafar-nar
Dat. fisku-num skipu-num gjǫfu-num
Gen. fiska-nna skipa-nna gjafa-nna
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. bogi-nn auga-t tunga-n
Acc. boga-nn auga-t tungu-na
Dat. boga-num auga-nu tungu-nni
Gen. boga-ns auga-ns tungu-nnar
Pl. Nom. bogar-nir augu-n tungur-nar
Acc. boga-na augu-n tungur-nar
Dat. bogu-num augu-num tungnu-num
Gen. boga-nna augna-nna tungna-nna
Relative
119. The ordinary relative pron. is the indeclinable er, often preceded by sā: sā er = he who, who, sū er who fem.
Interrogative
120. The neut. hvat has gen. hvess, dat. hvī, which last is chiefly used as an adverb = 'why.'
121.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. hvārr (which of two) hvārt hvār
Acc. hvārn hvārt hvāra
Dat. hvārum hvāru hvārri
Gen. hvārs hvārs hvārrar
Pl. Nom. hvārir hvār hvārar
Acc. hvāra hvār hvārar
Dat. hvārum hvārum hvārum
Gen. hvārra hvārra hvārra
122.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. hvęrr (which, who) hvęrt hvęr
Acc. hvęrn hvęrt hvęrja
Dat. hvęrjum hvęrju hvęrri
Gen. hvęrs hvęrs hvęrrar
Pl. Nom. hvęrir hvęr hvęrjar
Acc. hvęrja hvęr hvęrjar
Dat. hvęrjum hvęrjum hvęrjum
Gen. hvęrra hvęrra hvęrra
Indefinite
123. einn-hvęrr, eitthvęrt, einhvęr (some one) keeps an invariable ein- in the other cases, the second element being inflected as above.
124. sumr (some) is declined like an ordinary adjective.
125.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. nakkvarr (some) nakkvat nǫkkur
Acc. nakkvarn nakkvat nakkvara
Dat. nǫkkurum nǫkkuru nakkvarri
Gen. nakkvars nakkvars nakkvarrar
Pl. Nom. nakkvarir nǫkkur nakkvarar
Acc. nakkvara nǫkkur nakkvarar
Dat. nǫkkurum nǫkkurum nǫkkurum
Gen. nakkvarra nakkvarra nakkvarra
126.
Masc. Neut. Fem.
Sg. Nom. engi (none, no) ekki engi
Acc. engan ekki enga
Dat. engum engu engri
Gen. engis engis engrar
Pl. Nom. engir engi engar
Acc. enga engi engar
Dat. engum engum engum
Gen. engra engra engra
127. In hvār-tvęggja (each of the two, both) the first element is declined as above, the second is left unchanged.
Verbs
128. There are two classes of verbs, strong and weak. Strong verbs are conjugated partly by means of gradation, weak verbs by adding ð (d, t).
129. The ð of the 2 pl. is dropt before þit (ye two) and þēr (ye): gefi þēr, gāfu þit.
130. There is a middle voice, which ends in -mk in the 1 pers. sg. and pl., the rest of the verb being formed by adding sk to the active endings, r being dropt, the resulting ts, ðs being written z (§ 36): kvezk (active kveðr 'says'), þu fekkzk (fekkt 'gottest').
131. The following is the conjugation of the strong verb gefa (give), which will show those endings which are common to all verbs:
Active
Indicative Subjunctive
Present sg. 1. gef gef-a
2. gef-r gef-ir
3. gef-r gef-i
pl. 1. gef-um gef-im
2. gef-ið gef-ið
3. gef-a gef-i
Preterite sg. 1. gaf gæf-a
2. gaf-t gæf-ir
3. gaf gæf-i
pl. 1. gāf-um gæf-im
2. gāf-uð gæf-ið
3. gāf-u gæf-i
Imperative sg. 2 gef; pl. 1 gef-um, 2 gef-ið. Participle pres. gef-andi; pret. gef-inn. Infin. gefa.
Middle
Indicative Subjunctive
Present sg. 1. gef-umk gef-umk
2. gef-sk gef-isk
3. gef-sk gef-isk
pl. 1. gef-umk gef-imk
2. gef-izk gef-izk
3. gef-ask gef-isk
Preterite sg. 1. gāf-umk gæf-umk
2. gaf-zk gæf-isk
3. gaf-sk gæf-isk
pl. 1. gāf-umk gæf-imk
2. gāf-uzk gæf-izk
3. gāf-usk gæf-isk
Impers. sg. 2 gef-sk; pl. 1 gef-umk, 2 gef-izk. Partic. pres. gef-andisk; pret. gef-izk neut. Infin. gef-ask.
Strong Verbs
132. In the strong verbs the plur. of the pret. indic. generally has a different vowel from that of the sing. The 1 sg. pret. of the middle voice always has the vowel of the pl. pret.: gāfumk. The pret. subj. has the vowel of the pret. indic. plur. mutated: skaut (he shot), skutu (they shot), skyti (he might shoot). But there is no mutation in verbs of the first conj.: hljōpi, inf. hlaupa (leap).
133. The pres. indic. sing. mutates the root-vowel in all three persons: ek skȳt, þū skȳtr, hann skȳtr, infin. skjōta (shoot). e however is not mutated: ek gef, þū gefr. The inflectional r is liable to the same modifications as the r of nouns (§ 32): skīnn, vęx, infin. skīna (shine), vaxa (grow).
134. Verbs in ld change the d into t in the 1, 3 sg. pret. indic. and in the imper. sg.: helt (held), halt (hold!), infin. halda. nd becomes tt, and ng becomes kk under the same conditions: binda (bind), ganga (go), pret. batt, gekk, imper. bitt, gakk.
135. The t of the 2 sg. pret. indic. is doubled after a long accented vowel: þū sātt (thou sawest). If the 1 sg. pret. indic. ends in t or ð, the 2 sg. ends in zt: lēt (I let), þū lēzt, bauð (I offered) þū bauzt.
136. There are seven conjugations of strong verbs, distinguished mainly by the characteristic vowels of their preterites.
137.
I. 'Fall'-conjugation
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
falla (fall) fęllr fell fellu fallinn
lāta (let) lætr lēt lētu lātinn
rāða (advise) ræðr rēð rēðu rāðinn
heita (call) heitr hēt hētu heitinn
halda (hold) hęldr helt heldu haldinn
ganga (go) gęngr gekk gengu gęnginn
fā (get) fær fekk fengu fęnginn
--------------------------
auka (increase) eykr jōk jōku aukinn
būa (dwell) bȳr bjō bjoggu būinn
hǫggva (hew) hǫggr hjō hjoggu hǫggvinn
hlaupa (leap) hleypr hljōp hljōpu hlaupinn
138. The following have weak preterites in r:
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
grōa (grow) grœr gröri gröru grōinn
rōa (row) rœr röri röru rōinn
snūa (twist) snȳr snöri snöru snūinn
139. heita in the passive sense of 'to be named, called' has a weak present: ek heiti, þū heitir.
140.
II. 'Shake'-conjugation
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
fara (go) fęrr fōr fōru farinn
grafa (dig) gręfr grōf grōfu grafinn
hlaða (load) hlęðr hlōð hlōðu hlaðinn
vaxa (grow) vęx ōx ōxu vaxinn
standa (stand) stęndr stōð stōðu staðinn
aka (drive) ękr ōk ōku ękinn
taka (take) tękr tōk tōku tękinn
draga (draw) dręgr drō drōgu dręginn
flā (flay) flær flō flōgu flęginn
slā (strike) slær slō slōgu slęginn
141. The following have weak presents:
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
hęfja (lift) hęfr hōf hōfu hafinn
deyja (die) deyr dō dō dāinn
hlæja (laugh) hlær hlō hlōgu hlęginn
142.
III. 'Bind'-conjugation
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
bresta (burst) brestr brast brustu brostinn
hverfa (turn) hverfr hvarf hurfu horfinn
svelga (swallow) svelgr svalg sulgu sōlginn
verða (become) verðr varð urðu orðinn
skjālfa (shake) skelfr skalf skulfu skolfinn
drekka (drink) drekkr drakk drukku drukkinn
finna (find) finnr fann fundu fundinn
vinna (win) vinnr vann unnu unninn
binda (bind) bindr batt bundu bundinn
springa (spring) springr sprakk sprungu sprunginn
stinga (pierce) stingr stakk stungu stunginn
bregða (pull) bregðr brā brugðu brugðinn
sökkva (sink) sökkr sǫkk sukku sokkinn
stökkva (spring) stökkr stǫkk stukku stokkinn
143. The following have weak presents (which makes however no difference in their conjugation):
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
bręnna (burn) bręnnr brann brunnu brunninn
ręnna (run) ręnnr rann runnu runninn
144.
IV. 'Bear'-conjugation
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
bera (carry) berr bar bāru borinn
nema (take) nemr nam nāmu numinn
fela (hide) felr fal fālu fōlginn
koma (come) kömr kom kvāmu kominn
sofa (sleep) söfr svaf svāfu sofinn
145.
V. 'Give'-conjugation
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
drepa (kill) drepr drap drāpu drepinn
gefa (give) gefr gaf gāfu gefinn
kveða (say) kveðr kvað kvāðu kveðinn
meta (estimate) metr mat mātu metinn
reka (drive) rekr rak rāku rekinn
eta (eat) etr āt ātu etinn
sjā (see) sēr6 sā sā7 sēnn
[Footnote 6: sē, sēr, sēr; sjām, sēð, sjā. Subj. sē, sēr, sē; sēm, sēð, sē.]
[Footnote 7: sām, sāið, sā.]
146. The following have weak presents:--
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
biðja (ash) biðr bað bāðu beðinn
sitja (sit) sitr sat sātu setinn
liggja (lie) liggr lā lāgum leginn
þiggja (receive) þiggr þā þāgu þeginn
147.
VI. 'Shine'-conjugation
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
bīta (bite) bītr beit bitu bitinn
drīfa (drive) drīfr dreif drifu drifinn
grīpa (grasp) grīpr greip gripu gripinn
līða (go) līðr leið liðu liðinn
līta (look) lītr leit litu litinn
rīða (ride) rīðr reið riðu riðinn
sīga (sink) sīgr seig sigu siginn
slīta (tear) slītr sleit slitu slitinn
stīga (advance) stīgr steig stigu stiginn
bīða (wait) bīðr beið biðu beiðnn
148. The following has a weak present:
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
vīkja (move) vīkr veik viku vikinn
149.
VII. 'Choose'-conjugation
Infin. Third Pres. Prt. Sing. Prt. Pl. Ptc. Prt.
bjōða (offer) bȳðr bauð buðu boðinn
brjōta (break) brȳtr braut brutu brotinn
fljōta (float) flȳtr flaut flutu flotinn
hljōta (receive) hlȳtr hlaut hlutu hlotinn
kjōsa (choose) kȳss kaus kusum kosinn
njōta (enjoy) nȳtr naut nutu notinn
skjōta (shoot) skȳtr skaut skutu skotinn
drjūpa (drop) drȳpr draup drupu dropinn
ljūga (tell lies) lȳgr laug lugu loginn
lūka (close) lȳkr lauk luku lokinn
lūta (bend) lȳtr laut lutu lotinn
fljūga (fly) flȳgr flō flugu floginn
Weak Verbs
150. There are three conjugations of weak verbs. All those of the first conjugation have mutated vowels in the pres., and form their pret. with ð (d, t): heyra (hear), heyrða. Those of the second form their pret. in the same way, but have unmutated vowels in the pres.: hafa (have) hafða. Those of the third form their pret. in -aða: kalla (call), kallaða.
I. 'Hear'-conjugation
Active
151.
Indicative Subjunctive
Present sg. 1. heyr-i heyr-a
2. heyr-ir heyr-ir
3. heyr-ir heyr-i
pl. 1. heyr-um heyr-im
2. heyr-ið heyr-ið
3. heyr-a heyr-i
Preterite sg. 1. heyr-ða heyr-ða
2. heyr-ðir heyr-ðir
3. heyr-ði heyr-ði
pl. 1. heyr-ðum heyr-ðim
2. heyr-ðuð heyr-ðið
3. heyr-ðu heyr-ði
Imper. sg. 1. heyr; pl. 1. heyr-um, 2. heyr-ið. Partic. pres. heyr-andi; pret. heyr-ðr. Infin. heyr-a.
Middle
Indicative Subjunctive
Present sg. 1. heyr-umk heyr-umk
2. heyr-isk heyr-isk
3. heyr-isk heyr-isk
pl. 1. heyr-umk heyr-imk
2. heyr-izk heyr-izk
3. heyr-ask heyr-isk
Preterite sg. 1. heyr-ðumk heyr-ðumk
2. heyr-ðisk heyr-ðisk
3. heyr-ðisk heyr-ðisk
pl. 1. heyr-ðumk heyr-ðimk
2. heyr-ðuzk heyr-ðizk
3. heyr-ðusk heyr-ðisk
Imper. sg. 2. heyr-sk; pl. 1. heyr-umk, 2. heyr-izk. Partic. pres. heyr-andisk; pret. heyr-zk neut. Infin. heyr-ask.
A. Without vowel-change
152. The inflectional ð becomes d after long syllables ending in l or n: sigla (sail), siglda; nęfna (name), nęfnda, nęfndr.
153. -ðð becomes dd: leiða (lead), leidda.
154. ð after s and t becomes t: reisa (raise), reista; mœta (meet), mœtta. Also in a few verbs in l, n: mæla (speak), mælta; spęnna (buckle), spęnta.
155. After nd and pt it is dropped: sęnda (send), sęnda, sęndr; lypta (lift), lypta.
156. It is preserved in such verbs as the following: dœma (judge), dœmða; fœra (lead), fœrða; hęrða (harden), hęrða; hleypa (gallop), hleypða.
B. With vowel-change
157. All these verbs have j preceded by a short syllable (tęlja), or a long vowel without any cons. after it (dȳja), or gg (lęggja); the j being kept before a and u, as in the pres. ind. of spyrja (ask): spyr, spyrr, spyrr; spyrjum, spyrið, spyrja, pres. subj. 1 sg. ek spyrja; they unmutate their vowel in the pret. and ptc. pret. (spurða, spurðr), the mutation being restored in the pret. subj. spyrða, spyrðir, etc. The ptc. pret. often has an i before the ð.
bęrja (strike) barða barðr
lęggja (lay) lagða lag(i)ðr
tęlja (tell) talða tal(i)ðr
vękja (wake) vakða vakðr
flytja (remove) flutta fluttr
dȳja (shake) dūða dūðr
158. The following keep the mutated vowel throughout:
sęlja (sell) sęlda sęldr
sętja (set) sętta sęttr
C.
159. The following are irregular:
sœkja (seek) sōtta sōttr
þykkja (seem) þōtta þōttr
Subj. pret. sœtta, þœtta.
160. The following has an adj. for its partic. pret.:
gǫ̈ra (make) gǫ̈rða gǫ̈rr.
II. 'Have'-conjugation
161. The few verbs of this class are conjugated like those of conj. I, except that some of them have imperatives in -i: vaki, þęfi; uni. lifa, sęgja have imper. lif, sęg. They mutate the vowel of the pret. subj. (ynða). Their partic. pret. generally occurs only in the neut.; sometimes the a is dropped.
lifa (live) lifi lifða lifat
una (be contented) uni unða unat
skorta (be wanting) skorti skorta skort
þola (endure) þoli þolða þolat
þora (dare) þori þorða þorat
nā (attain) nāi nāða nāðr, nāit
162. The following show mutation:
sęgja (say) sęgi sagða sagðr
þęgja (be silent) þęgi þagða þagat
hafa (have) hęfi hafða hafðr
kaupa (buy) kaupi keypta keyptr
163. The present indic. of the first three is as follows:
Sing. 1. hęfi sęgi þęgi
2, 3. hęfir sęgir þęgir
Plur. 1. hǫfum sęgjum þęgjum
2. hafið sęgið þęgið
3. hafa sęgja þęgja
164. The rest of hafa is regular. Pres. subj. hafa, hafir, hafi; hafim, hafið, hafi. Pret. indic. hafða, hafðir, hafði; hǫfdum, hǫfðuð, hǫfðu. Pret. subj. hęfða, hęfðir, hęfði; hęfðim, hęfðið, hęfði. Imper. haf, hǫfum, hafið. Ptc. hafandi, hafðr.
III. 'Call'-conjugation
Active
Indicative Subjunctive
Present sg. 1. kall-a kall-a
2. kall-ar kall-ir
3. kall-ar kall-i
pl. 1. kǫll-um kall-im
2. kall-ið kall-ið
3. kall-a kall-i
Preterite sg. 1. kall-aða kall-aða
2. kall-aðir kall-aðir
3. kall-aði kall-aði
pl. 1. kǫll-uðum kall-aðim
2. kǫll-uðuð kall-aðið
3. kǫll-uðu kall-aði
Imper. sing. 2. kall-a; plur. 1. kǫll-um, 2. kall-ið. Partic. pres. kall-andi; pret. kallaðr (neut. kallat). Infin. kalla.
Middle
Indicative Subjunctive
Present sg. 1. kǫll-umk kǫll-umk
2. kall-ask kall-isk
3. kall-ask kall-isk
pl. 1. kǫll-umk kall-imk
2. kall-izk kall-izk
3. kall-ask kall-isk
Preterite sg. 1. kǫll-uðumk kǫll-uðumk
2. kall-aðisk kall-aðisk
3. kall-aðisk kall-aðisk
pl. 1. kǫll-uðumk kall-aðimk
2. kǫll-uðuzk kall-aðizk
3. kǫll-uðusk kall-aðisk
Imper. sing. 2. kall-ask; pl. 1. kǫll-umk, 2. kall-izk. Partic. pres. kall-andisk; pret. kall-azk neut. Infin. kall-ask.
165. So also byrja (begin), hęrja (make war), vakna (awake).
Strong-Weak Verbs
166. These have old strong preterites for their presents, from which new weak preterites are formed.
Infin. Pres. Sg. Pres. Pl. Prt. Ptc.
eiga (possess) ā eigu ātta āttr
kunna (can) kann kunnu kunna kunnat n.
mega (can) mā megu mātta mātt n.
muna (remember) man munu munða munat n.
munu (will) mun munu munða ----
skulu (shall) skal skulu skylda skyldr
þurfa (need) þarf þurfu þurfta þurft n.
unna (love) ann unnu unna unnt n.
vita (know) veit vitu vissa vitaðr
167. Of these verbs munu and skulu have preterite infinitives: mundu, skyldu.
Anomalous Verbs
168. Vilja (will):
Present
Sing. Plur.
1. vil viljum
2. vill vilið
3. vill vilja
Subj. pres. vili. Pret. ind. vilda. Ptc. prt. viljat.
169. Vera (be):
Indicative Subjunctive
Present sg. 1. em sē
2. ert sēr
3. er sē
pl. 1. erum sēm
2. eruð sēð
3. eru sē
Preterite sg. 1. var væra
2. vart værir
3. var væri
pl. 1. vārum værim
2. vāruð værið
3. vāru væri
Imper. sg. ver; pl. verið. Ptc. prt. verit n.
Composition
170. Composition with the genitive is very frequent in Icelandic. Thus by the side of skip-stjōrn (ship-steering) we find skips-brot (ship's breaking, shipwreck), skipa-hęrr (army of ships, fleet). Genitival composition often expresses possession, as in konungs-skip (king's ship).
Derivation
Prefixes
171. Prefixes are much less used in Icelandic than in Old English.
al- 'quite,' 'very': al-būinn 'quite ready,' al-snotr 'very clever.'
all- 'all,' 'very': all-valdr 'all-ruler, monarch,' all-harðr 'very hard,' all-stōrum 'very greatly.'
and- 'against': and-lit 'countenance' (lita, look), and-svar 'answer.'
fjǫl- 'many': fjǫl-męnni 'multitude' (maðr, man).
mis- 'mis-': mis-līka 'displease.'
ū- 'un-': ū-friðr 'war' (friðr, peace), ū-happ 'misfortune' (happ luck).
Endings
(a) Nouns
Personal
172. -ingr, -ingi, -ing: vīkingr 'pirate,' hǫfðingi 'chief,' kęrling 'old woman.'
Abstract
173. -ð, fem. with mutation: fęgrð 'beauty' (fagr, fair), fęrð 'journey' (fara, go), lęngð 'length' (langr, long).
-ing, fem.: svipting 'pulling,' vīking 'piracy,' virðing 'honour.'
-leikr, masc.: kœr-leikr 'affection' (hœrr, dear), skjōt-leikr 'speed' (skjōtr, swift).
-an, -un, fem.: skipan 'arrangement,' skęmtun 'amusement.'
(b) Adjectives
174. -ugr: rāðugr 'sagacious,' þrūðugr 'strong.'
-ōttr: kollōttr 'bald,' ǫndōttr 'fierce.'
-lauss '-less': fē-lauss 'moneyless,' ōtta-lauss 'without fear.'
-ligr '-ly': undr-ligr 'wonderful,' sann-ligr 'probable' (sannr, true).
-samr: līkn-samr 'gracious,' skyn-samr 'intelligent.'
-verðr '-ward': ofan-verðr 'upper.'
(c) Verbs
175. -na: brotna 'be broken' (brotinn, broken), hvītna 'become white,' vakna 'awake.' Used to form intransitive and inchoative verbs of the third conj.
(d) Adverbs
176. -liga '-ly': undar-liga 'wonderfully,' stęrk-liga 'strongly' (stęrkr, strong).
-um, dat. pl.: stōrum 'greatly' (stōrr, great).
Syntax
177. Icelandic syntax greatly resembles Old English, but has several peculiarities of its own.
Concord
178. Concord is carried out very strictly in Icelandic: allir męnn vāru būnir 'all the men were ready,' allir vāru drepnir 'all were killed.'
179. A plural adj. or pronoun referring to two nouns of different (natural or grammatical) gender is always put in the neuter: þā gekk hann upp, ok með honum Loki (masc.), ok Þjālfi (masc.), ok Rǫskva (fem.). þā er þau (neut.) hǫfðu lītla hrið gęngit... 'he landed, and with him L., and Þ., and R. When they had walked for some time...'
Cases
180. The extensive use of the instrumental dative is very characteristic of Icelandic: whenever the direct object of a verb can be considered as the instrument of the action expressed by the verb, it is put in the dative, as in kasta spjōti 'throw a spear' (lit. 'throw with a spear'), hann helt hamarskaptinu 'he grasped the handle of the hammer,' heita þvī 'promise that,' jāta þvī 'agree to that.'
Adjectives
181. The weak form of adjectives is used as in O.E. after the definite article, þessi and other demonstratives. annarr (other) is always strong.
182., An adj. is often set in apposition to a following noun to denote part of it: eiga hālft dȳrit 'to have half of the animal,' ǫnnur þau 'the rest of them,' of miðja nātt 'in the middle of the night.'
Pronouns
183. sā is often put pleonastically before the definite article inn, both before and after the subst.: sā inn ungi maðr 'that young man,' hafit þat it djūpa 'the deep sea.'
184. The definite article is generally not expressed at all, or else einn, einnhvęrr is used.
185. A noun (often a proper name) is often put in apposition to a dual pron. of the first and second persons, or a plur. of the third person: þit fēlagar, 'thou and thy companions,' með þeim Āka 'with him and Āki.' Similarly stęndr Þōrr upp ok þeir fēlagar 'Thor and his companions get up.'
186. The plurals vēr, þēr are sometimes used instead of the singulars ek, þū, especially when a king is speaking or being spoken to.
187. sik and sēr are used in a strictly reflexive sense, referring back to the subject of the sentence, like se in Latin: Þorr bauð honum til matar með sēr 'Thor asked him to supper with him.'
Verbs
188. The tenses for which there is no inflection in the active, and all those of the passive, are formed by the auxiliaries skal (shall), hafa (have), vera (be) with the infin. and ptc. pret., much as in modern English.
189. The historical present is much used, often alternating abruptly with the preterite.
190. The middle voice is used: (1) in a purely reflexive sense: spara 'spare,' sparask 'spare oneself, reserve one's strength.' (2) intransitively: būa 'prepare,' būask 'become ready, be ready'; sętja 'set,' sętjask 'sit down'; sȳna 'show,' sȳnask 'appear, seem.' (3) reciprocally: bęrja 'strike,' bęrjask 'fight'; hitta, 'find,' hittask 'meet.' In other cases it specializes the meaning of the verb, often emphasizing the idea of energy or effort: koma 'come,' komask 'make one's way.'
191. The impersonal form of expression is widely used in Icelandic: rak ā storm (acc.) fyrir þeim 'a storm was driven in their face.'
192. The indef. 'one' is expressed in the same way by the third pers. sg., and this form of expression is often used when the subject is perfectly definite: ok freista skal þessar īþrōttar 'and this feat shall be tried (by you).'
193. The abrupt change from the indirect to the direct narration is very common: Haraldi konungi var sagt at þar var komit bjarndȳri, 'ok ā Īslęnzkr maðr,' 'King Harold was told that a bear had arrived, and that an Icelander owned it.' The direct narration is also used after at (that): hann svarar at 'ek skal rīða til Hęljar' 'he answers that he will ride to Hel.'
Texts
I. Thor
Þōrr er āsanna framastr, sā er kallaðr er Āsa-þōrr eða Ǫku-þōrr; hann er stęrkastr allra guðanna ok manna. Hann ā þar rīki er Þrūð-vangar heita, en hǫll hans heitir Bilskīrnir; ī þeim sal eru fimm hundruð gōlfa ok fjōrir tigir; þat er hūs mest, svā at męnn hafa gǫ̈rt.
Þōrr ā hafra tvā, er svā heita, Tann-gnjōstr ok Tann- grisnir, ok reið þā er hann ękr, en hafrarnir draga reiðina; þvī er hann kallaðr Ǫkuþōrr. Hann ā ok þrjā kost-gripi. Einn þeira er hamarrinn Mjǫllnir, er hrīm-þursar ok berg- risar kęnna, þā er hann kömr ā lopt, ok er þat eigi undarligt: hann hęfir lamit margan haus ā fęðrum eða frændum þeira. Annan grip ā hann bęztan, męgin-gjarðar; ok er hann spęnnir þeim um sik, þā vęx honum ās-męgin hālfu. En þriðja hlut ā hann þann er mikill gripr er ī, þat eru jārn- glōfar; þeira mā hann eigi missa við hamarskaptit. En engi er svā frōðr at tęlja kunni ǫll stōr-virki hans.
II. Thor and Ūgarðaloki
Þat er upp-haf þessa māls at Ǫkuþōrr fōr með hafra sīna ok reið, ok með honum sā āss er Loki er kallaðr; koma þeir at kveldi til eins bōnda ok fā þar nātt-stað. En um kveldit tōk Þōrr hafra sīna, ok skar bāða; ęptir þat vāru þeir flęgnir ok bornir til kętils; en er soðit var, þā sęttisk Þōrr til nātt-verðar ok þeir lags-męnn. Þōrr bauð til matar með sēr bōndanum, ok konu hans, ok bǫrnum þeira; sonr bōnda hēt Þjālfi, en Rǫskva dōttir. Þā lagði Þōrr hafr- stǫkurnar utar frā eldinum, ok mælti at bōndi ok heima-męnn hans skyldu kasta ā hafrstǫkurnar beinunum. Þjālfi, sonr bōnda, helt ā lær-lęgg hafrsins, ok sprętti ā knīfi sīnum, ok braut til męrgjar. Þōrr dvalðisk þar of nāttina; en ī ōttu fyrir dag stōð hann upp, ok klæddi sik, tōk hamarinn Mjǫllni ok brā upp, ok vīgði hafrstǫkurnar; stōðu þā upp hafrarnir, ok var þā annarr haltr ęptra fœti. Þat fann Þōrr, ok talði at bōndinn eða hans hjōn mundi eigi skynsamliga hafa farit með beinum hafrsins: kęnnir hann at brotinn var lærlęggrinn. Eigi þarf langt frā þvī at sęgja: vita męgu þat allir hvęrsu hræddr bōndinn mundi vera, er hann sā at Þōrr lēt sīga brȳnnar ofan fyrir augun; en þat er sā augnanna, þā hugðisk hann falla mundu fyrir sjōninni einni samt; hann hęrði hęndrnar at hamar-skaptinu svā at hvītnuðu knūarnir. En bōndinn gǫ̈rði sem vān var, ok ǫll hjōnin: kǫlluðu āka- fliga, bāðu sēr friðar, buðu at fyrir kvæmi alt þat er þau āttu. En er hann sā hræzlu þeira, þā gekk af honum mōðrinn, ok sefaðisk hann; ok tōk af þeim ī sætt bǫrn þeira, Þjālfa ok Rǫsku, ok gǫ̈rðusk þau þā skyldir þjōnustu- męnn Þōrs, ok fylgja þau honum jafnan sīðan.
Lēt hann þar ęptir hafra, ok byrjaði fęrðina austr ī Jǫtun-heima, ok alt til hafsins; ok þā fōr hann ūt yfir hafit þat it djūpa; en er hann kom til lands, þā gekk hann upp, ok með honum Loki, ok Þjālfi, ok Rǫskva. Þā er þau hǫfðu lītla hrīð gęngit, varð fyrir þeim mǫrk stōr; gengu þau þann dag allan til myrkrs. Þjālfi var allra manna fōt-hvatastr; hann bar kȳl Þōrs, en til vista var eigi gott. Þā er myrkt var orðit, leituðu þeir sēr til nāttstaðar, ok fundu fyrir sēr skāla nakkvarn mjǫk mikinn, vāru dyrr ā ęnda, ok jafn-breiðar skālanum; þar leituðu þeir sēr nātt- bōls. En of miðja nātt varð land-skjālfti mikill, gekk jǫrðin undir þeim skykkjum, ok skalf hūsit. Þā stōð Þōrr upp, ok hēt ā lagsmęnn sīna; ok leituðusk fyrir, ok fundu af-hūs til hœgri handar i miðjum skālanum, ok gengu þannig; sęttisk Þōrr ī dyrrin, en ǫnnur þau vāru innar frā honum, ok vāru þau hrædd, en Þōrr helt hamarskaptinu, ok hugði at vęrja sik; þā heyrðu þau ym mikinn ok gnȳ. En er kom at dagan, þā gekk Þōrr ūt, ok sēr hvar lā maðr skamt frā honum ī skōginum, ok var sā eigi lītill; hann svaf, ok hraut stęrkliga. Þā þōttisk Þōrr skiIja hvat lātum verit hafði of nāttina; hann spęnnir sik męgingjǫrðum, ok ōx honum āsmęgin; en ī þvī vaknar maðr sā, ok stōð skjōtt upp; en þā er sagt at Þōr varð bilt einu sinni at slā hann með ham- rinum; ok spurði hann at nafni, en sā nęfndisk Skrȳmir: 'en eigi þarf ek,' sagði hann, 'at spyrja þik at nafni: kęnni ek at þū ert Āsaþōrr; en hvārt hęfir þū dręgit ā braut hanzka minn?' Seildisk þā Skrȳmir til, ok tōk upp hanzka sinn; sēr Þōrr þā at þat hafði hann haft of nāttina fyrir skāla, en afhūsit þat var þumlungrinn hanzkans. Skrȳmir spurði ef Þōrr vildi hafa fǫru-neyti hans, en Þōrr jātti þvī. Þā tōk Skrȳmir ok leysti nestbagga sinn, ok bjōsk til at eta dǫgurð, en Þōrr ī ǫðrum stað ok hans fēlagar. Skrȳmir bauð þā at þeir lęgði mǫtu-neyti sitt, en Þōrr jātti þvī; þā batt Skrȳmir nest þeira alt ī einn bagga, ok lagði ā bak sēr; hann gekk fyrir of daginn, ok steig hęldr stōrum, en sīðan at kveldi leitaði Skrȳmir þeim nāttstaðar undir eik nakkvarri mikilli. Þā mælti Skrȳmir til Þōrs at hann vill lęggjask niðr at sofna; 'en þēr takið nest-baggann, ok būið til nātt-verðar yðr.' Þvī næst sofnar Skrȳmir, ok hraut fast; en Þōrr tōk nest-baggann ok skal leysa; en svā er at sęgja, sem ū-trūligt mun þykkja, at engi knūt fekk hann leyst, ok engi ālar- ęndann hreyft, svā at þā væri lausari en āðr. Ok er hann sēr at þetta verk mā eigi nȳtask, þā varð hann reiðr, greip þā hamarinn Mjǫllni tveim hǫndum, ok steig fram ǫðrum fœti at þar er Skrȳmir lā, ok lȳstr ī hǫfuð honum; en Skrȳmir vaknar, ok spyrr hvārt laufs-blað nakkvat felli ī hǫfuð honum, eða hvārt þeir hęfði þā matazk, ok sē būnir til rękkna. Þōrr sęgir at þeir munu þā sofa ganga. Ganga þau þā undir aðra eik. Er þat þēr satt at sęgja, at ekki var þā ōttalaust at sofa. En at miðri nātt þā heyrir Þōrr at Skrȳmir hrȳtr, ok söfr fast, svā at dunar ī skōginum. Þā stęndr hann upp, ok gęngr til hans, reiðir hamarinn tītt ok hart, ok lȳstr ofan ī miðjan hvirfil honum; hann kęnnir at hamars-muðrinn sökkr djūpt ī hǫfuðit. En ī þvī bili vaknar Skrȳmir, ok mælti: 'hvat er nū? fell akarn nakkvat ī hǫfuð mēr? eða hvat er tītt um þik, Þōrr?' En Þōrr gekk aptr skyndiliga, ok svarar at hann var þā nȳvaknaðr, sagði at þā var mið nātt, ok enn væri māl at sofa. Þā hugsaði Þōrr þat, ef hann kvæmi svā ī fœri at slā hann it þriðja hǫgg, at aldri skyldi hann sjā sik sīðan; liggr nū ok gætir ef Skrȳmir sofnaði fast. En lītlu fyrir dagan þā heyrir hann at Skrȳmir mun sofnat hafa; stęndr þā upp, ok hleypr at honum, reiðir þā hamarinn af ǫllu afli ok lȳstr ā þunn-vangann þann er upp vissi; sökkr þā hamarrinn upp at skaptinu. En Skrȳ- mir sęttisk upp, ok strauk of vangann, ok mælti: 'hvārt munu fuglar nakkvarir sitja ī trēnu yfir mēr? mik grunaði, er ek vaknaða, at tros nakkvat af kvistunum felli ī hǫfuð mēr; hvārt vakir þū, Þōrr? Māl mun vera upp at standa ok klæðask, en ekki eigu þēr nū langa leið fram til borgar- innar er kǫlluð er Ūt-garðr. Heyrt hęfi ek at þēr hafið kvisat ī milli yðvar at ek væra ekki lītill maðr vęxti, en sjā skulu þēr þar stœrri męnn, er þēr komið ī Ūtgarð. Nū mun ek rāða yðr heil-ræði: lāti þēr eigi stōrliga yfir yðr, ekki munu hirðmęnn Ūtgarða-loka vel þola þvīlīkum kǫgur- sveinum kǫpur-yrði; en at ǫðrum kosti hverfið aptr, ok þann ætla ek yðr bętra af at taka. En ef þēr vilið fram fara, þā stęfni þēr ī austr, en ek ā nū norðr leið til fjalla þessa er nū munu þēr sjā mega.' Tękr Skrȳmir nest-bag- garm, ok kastar ā bak sēr, ok snȳr þvęrs ā braut ī skōginn frā þeim, ok er þess eigi getit at æsirnir bæði þā heila hittask.
Þōrr fōr fram ā leið ok þeir fēlagar, ok gekk fram til miðs dags; þā sā þeir borg standa ā vǫllum nǫkkurum, ok sęttu hnakkann ā bak sēr aptr, āðr þeir fengu sēt yfir upp; ganga til borgarinnar, ok var grind fyri borg-hliðinu, ok lokin aptr. Þōrr gekk ā grindina, ok fekk eigi upp lokit; en er þeir þreyttu at komask ī borgina, þā smugu þeir milli spalanna ok kōmu svā inn; sā þā hǫll mikla, ok gengu þannig; var hurðin opin; þā gengu þeir inn, ok sā þar marga męnn ā tvā bękki, ok flesta œrit stōra. Þvī næst koma þeir fyrir konunginn, Ūtgarðaloka, ok kvǫddu hann, en hann leit seint til þeira, ok glotti um tǫnn, ok mælti: 'seint er um langan veg at spyrja tīðinda, eða er annan veg en ek hygg, at þessi svein-stauli sē Ǫkuþōrr? en meiri muntu vera en mēr līzk þū; eða hvat īþrōtta er þat er þēr fēlagar þykkizk vera við būnir? Engi skal hēr vera með oss sā er eigi kunni nakkvars konar list eða kunnandi um fram flesta męnn.' Þā sęgir sā er sīðast gekk, er Loki heitir: 'kann ek þā īþrōtt, er ek em al-būinn at reyna, at engi er hēr sā inni er skjōtara skal eta mat sinn en ek.' Þā svarar Ūtgarðaloki: 'īþrōtt er þat, ef þū ęfnir, ok freista skal þā þessar īþrōttar;' kallaði utar ā bękkinn at sā er Logi heitir skal ganga ā gōlf fram, ok freista sīn ī mōti Loka. Þā var tękit trog eitt, ok borit inn ā hallar- gōlfit, ok fylt af slātri; sęttisk Loki at ǫðrum ęnda, en Logi at ǫðrum, ok āt hvārr-tvęggja sem tīðast, ok mœttusk ī miðju troginu; hafði þā Loki etit slātr alt af beinum, en Logi hafði ok etit slātr alt ok beinin með, ok svā trogit; ok sȳndisk nū ǫllum sem Loki hęfði lātit leikinn. Þā spyrr Ūtgarðaloki hvat sā inn ungi maðr kunni leika. En Þjālfi sęgir at hann mun freista at ręnna skeið nǫkkur við einn-hvęrn þann er Ūtgarðaloki fær til. Hann sęgir, Ūtgarða]oki, at þetta er gōð īþrōtt, ok kallar þess meiri vān at hann sē vel at sēr būinn of skjōtleikinn, ef hann skal þessa īþrōtt inna; en þō lætr hann skjōtt þessa skulu freista. Stęndr þā upp Ūtgarða- loki, ok gęngr ūt, ok var þar gott skeið at ręnna ęptir slēttum vęlli. Þā kallar Ūtgarðaloki til sīn sveinstaula nakkvarn, er nęfndr er Hugi, ok bað hann ręnna ī kǫpp við Þjālfa. Þā taka þeir it fyrsta skeið, ok er Hugi þvī framar at hann snȳsk aptr ī mōti honum at skeiðs ęnda. Þā mælti Ūtgarða- loki: 'þurfa muntu, Þjālfi, at lęggja þik meir fram, ef þū skalt vinna leikinn; en þō er þat satt, at ekki hafa hēr komit þeir męnn er mēr þykkja fōthvatari en svā.' Þā taka þeir aptr annat skeið, ok þā er Hugi er kominn til skeiðs ęnda, ok hann snȳsk aptr, þā var langt kōlf-skot til Þjālfa. Þā mælti Ūtgarðaloki: 'vel þykkir mēr Þjālfi ręnna; en eigi trūi ek honum nū at hann vinni leikinn, en nū mun reyna, er þeir ręnna it þriðja skeiðit.' Þā taka þeir ęnn skeið; en er Hugi er kominn til skeiðs ęnda ok snȳsk aptr, ok er Þjālfi eigi þā kominn ā mitt skeiðit; þā sęgja allir at reynt er um þenna leik. Þā spyrr Ūtgarðaloki Þōr, hvat þeira īþrōtta mun vera er hann muni vilja birta fyrir þeim, svā miklar sǫgur sem męnn hafa gǫ̈rt um stōrvirki hans. Þā mælti Þōrr at hęlzt vill hann þat taka til, at þreyta drykkju við einnhvęrn mann. Ūtgarðaloki sęgir at þat mā vel vera; ok gęngr inn ī hǫllina, ok kallar skutil-svein sinn, biðr at hann taki vītis-horn þat, er hirðmęnn eru vanir at drekka af. Þvī næst kömr fram skutilsveinn með horninu, ok fær Þōr ī hǫnd. Þā mælti Ūtgarðaloki: 'af horni þessu þykkir þā vel drukkit, ef ī einum drykk gęngr af, en sumir męnn drekka af ī tveim drykkjum, en engi er svā lītill drykkju- maðr, at eigi gangi af ī þrimr.' Þōrr lītr ā hornit, ok sȳnisk ekki mikit, ok er þō hęldr langt, en hann er mjǫk þyrstr; tękr at drekka, ok svelgr allstōrum, ok hyggr at eigi skal þurfa at lūta optar at sinni ī hornit. En er hann þraut örindit, ok hann laut ōr horninu, ok sēr hvat leið drykkinum, ok līzk honum svā, sem all-lītill munr mun vera at nū sē lægra ī horninu en āðr. Þā mælti Ūtgarðaloki: 'vel er drukkit, ok eigi til mikit; eigi munda-k trūa, ef mēr væri sagt frā, at Āsaþōrr mundi eigi meira drykk drekka; en þō veit ek at þū munt vilja drekka af ī ǫðrum drykk.' Þōrr svarar engu, sętr hornit ā munn sēr, ok hyggr nū at hann skal drekka meira drykk, ok þreytir ā drykkjuna, sem honum vannsk til örindi, ok sēr ęnn at stikillinn hornsins vill ekki upp svā mjǫk sem honum līkar; ok er hann tōk hornit af munni sēr ok sēr, līzk honum nū svā, sem minna hafi þorrit en ī inu fyrra sinni; er nū gott beranda borð ā horninu. Þā mælti Ūtgarðaloki: 'hvat er nū, Þōrr? muntu nū eigi sparask til eins drykkjar meira en þēr mun hagr ā vera? Svā līzk mēr, ef þū skalt nū drekka af horninu inn þriðja drykkinn, sem þessi mun mestr ætlaðr; en ekki muntu mega hēr með oss heita svā mikill maðr sem æsir kalla þik, ef þū gǫ̈rir eigi meira af þēr um aðra leika en mēr līzk sem um þenna mun vera.' Þā varð Þōrr reiðr, sętr hornit ā munn sēr, ok drekkr sem ākafligast mā hann, ok þreytir sem lęngst ā drykkinn; en er hann sā ī hornit, þā hafði nū hęlzt nakkvat munr ā fęngizk, ok þā bȳðr hann upp hornit, ok vill eigi drekka meira. Þā mælti Ūtgarðaloki: 'auð-sēt er nū at māttr þinn er ekki svā mikill sem vēr hugðum; en vill-tu freista um fleiri leika? Sjā mā nū, at ekki nȳtir þū hēr af.' Þōrr svarar: 'freista mā ek ęnn of nakkvara leika, en undarliga mundi mēr þykkja, þā er ek var heima með āsum, ef þvīlīkir drykkir væri svā lītlir kallaðir. En hvat leik vili þēr nū bjōða mēr?' Þā mælti Ūtgarðaloki: 'þat gǫ̈ra hēr ungir sveinar er lītit mark mun at þykkja, at hęfja upp af jǫrðu kǫtt minn; en eigi munda-k kunna at mæla þvīlīkt við Āsaþōr, ef ek hęfða eigi sēt fyrr at þū ert miklu minni fyrir þēr en ek hugða.' Þvī næst hljōp fram kǫttr einn grār ā hallargōlfit, ok hęldr mikill; en Þōrr gekk til, ok tōk hęndi sinni niðr undir miðjan kviðinn, ok lypti upp, en kǫttrinn beygði kęnginn, svā sem Þōrr rētti upp hǫndina; en er Þōrr seildisk svā langt upp sem hann mātti lęngst, þā lētti kǫttrinn einum fœti, ok fær Þōrr eigi framit þenna leik. Þā mælti Ūtgarðaloki: 'svā fōr þessi leikr sem mik varði; kǫttrinn er hęldr mikill, en Þōrr er lāgr ok lītill hjā stōr- męnni þvī sem hēr er með oss.' Þā mælti Þōrr: 'svā lītinn sem pēr kallið mik, þā gangi nū til einnhvęrr, ok fāisk við mik; nū em ek reiðr.' Þā svarar Ūtgarðaloki, ok litask um ā bękkina, ok mælti: 'eigi sē ek þann mann hēr inni, er eigi mun lītil-ræði ī þykkja at fāsk við þik;' ok ęnn mælti hann: 'sjām fyrst, kalli mēr hingat kęrlinguna, fōstru mīna Ęlli, ok fāisk Þōrr við hana, ef hann vill; fęlt hęfir hon þā męnn er mēr hafa litizk eigi ū-stęrkligri en Þōrr er.' Þvī næst gekk ī hǫllina kęrling ein gǫmul. Þā mælti Ūtgar- ðaloki, at hon skal taka fang við Āsaþōr. Ekki er langt um. at gǫ̈ra: svā fōr fang þat at þvī harðara er Þōrr knūðisk at fanginu, þvī fastara stōð hon; þā tōk kęrling at leita til þragða, ok varð Þōrr þā lauss ā fōtum, ok vāru þær svip- tingar all-harðar, ok eigi lęngi āðr en Þōrr fell ā knē ǫðrum fœti. Þā gekk til Ūtgarðaloki, bað þau hætta fanginu, ok sagði svā, at Þōrr mundi eigi þurfa at bjōða fleirum mǫnnum fang ī hans hǫll; var þā ok liðit ā nātt, vīsaði Ūtgarðaloki Þōr ok þeim fēlǫgum til sætis, ok dvęljask þar nātt-langt ī gōðum fagnaði.
En at morgni, þegar dagaði, stęndr Þōrr upp ok þeir fēlagar, klæða sik, ok eru būnir braut at ganga. Þā kom þar Ūtgarðaloki, ok lēt sętja þeim borð; skorti þā eigi gōðan fagnað, mat ok drykk. En er þeir hafa matazk, þā snūask þeir til fęrðar. Ūtgarðaloki fylgir þeim ūt, gęngr með þeim braut ōr borginni; en at skilnaði þā mælti Ūtgar- ðaloki til Þōrs, ok spyrr hvęrnig honum þykkir fęrð sīn orðin, eða hvārt hann hęfir hitt rīkara mann nakkvarn en sik. Þōrr svarar at eigi mun hann þat sęgja, at eigi hafi hann mikla ū-sœmð farit ī þeira við-skiptum; 'en þō veit ek at þēr munuð kalla mik lītinn mann fyrir mēr, ok uni ek þvī illa.' Þā mælti Ūtgarðaloki: 'nū skal sęgja þēr it sanna, er þū ert ūt kominn ōr borginni--ok ef ek lifi ok mega-k rāða, þā skaltu aldri optar ī hana koma; ok þat veit trūa mīn, at aldri hęfðir þū ī hana komit, ef ek hęfða vitat āðr at þū hęfðir svā mikinn krapt með þēr, ok þū hafðir svā nær haft oss mikilli ū-fœru. En sjōn-hvęrfingar hęfi ek gǫ̈rt þēr, svā at fyrsta sinn, er ek fann þik ā skōginum, kom ek til fundar við yðr; ok þā er þū skyldir leysa nestbaggann, þā hafða-k bundit með gres-jārni, en þū fannt eigi hvar upp skyldi lūka. En þvī næst laust þū mik með hamrinum þrjū hǫgg, ok var it fyrsta minst, ok var þō svā mikit, at mēr mundi ęndask til bana, ef ā hęfði komit; en þar er þū sātt hjā hǫll minni set-berg, ok þar sātt-u ofan ī þrjā dala fer- skeytta ok einn djūpastan, þat vāru hamarspor þin; setber- ginu brā ek fyrir hǫggin en eigi sātt þū þat. Svā var ok of leikana, er þēr þreyttuð við hirðmęnn mīna. Þā var þat it fyrsta, er Loki gǫ̈rði; hann var mjǫk soltinn, ok āt tītt; en sā er Logi hēt, þat var villi-eldr, ok bręndi hann eigi seinna slātrit en trogit. En er Þjālfi þreytti rāsina við þann er Hugi hēt, þat var hugi minn, ok var Þjālfa eigi vænt at þreyta skjōt-fœri við hann. En er þū drakkt af horninu, ok þōtti þēr seint līða,--en þat veit trūa mīn, at þā varð þat undr, er ek munda eigi trūa at vera mætti; annarr ęndir hornsins var ūt ī hafi, en þat sāttu eigi; en nū, er þū kömr til sævarins, þā mun-tu sjā mega, hvęrn þurð þū hęfir drukkit ā sænum.' Þat eru nū fjǫrur kallaðar. Ok ęnn mælti hann: 'eigi þōtti mēr hitt minna vera vert, er þū lyptir upp kęt- tinum, ok þēr satt at sęgja, þā hræddusk allir þeir er sā, er þū lyptir af jǫrðu einum fœtinum; en sā kǫttr var eigi sem þēr sȳndisk; þat var Miðgarðs-ormr, er liggr um lǫnd ǫll, ok vannsk honum varliga lęngðin til, at jǫrðina tœki sporðr ok hǫfuð; ok svā langt seildisk þū upp at skamt var þā til himins. En hitt var ok mikit undr um fangit, er þū fekkzk við Ęlli; fyrir þvī at engi hęfir sā orðit, ok engi mun verða, ef svā gamall er at ęlli bīðr, at eigi komi ęllin ǫllum til falls. Ok er nū þat sātt at sęgja, at vēr munum skiljask, ok mun þā bętr hvārratvęggju handar at þēr komið eigi optar mik at hitta; ek mun ęnn annat sinn vęrja borg mīna með þvīlīkum vēlum eða ǫðrum, svā at ekki vald munu þēr ā mēr fā.' En er Þōrr heyrði þessa tǫlu, greip hann til hamarsins, ok bregðr ā lopt; en er hann skal fram reiða, þā sēr hann þar hvęrgi Ūtgarðaloka, ok þā snȳsk hann aptr til borgarinnar, ok ætlask þā fyrir at brjōta borgina; þā sēr hann þar vǫllu vīða ok fagra, en enga borg. Snȳsk hann þā aptr, ok fęrr leið sina, til þess er hann kom aptr ī Þrūð- vanga.
III. Balder
Annarr sonr Ōðins er Baldr, ok er frā honum gott at sęgja: hann er bęztr, ok hann lofa allir. Hann er svā fagr ā-litum ok bjartr svā at lȳsir af honum; ok eitt gras er svā hvītt at jafnat er til Baldrs brār, þat er allra grasa hvītast; ok þar ęptir māttu marka hans fęgrð, bæði ā hār ok ā līki; hann er vitrastr āsanna, ok fęgrstr taliðr ok līknsamastr. En sū nāttūra fylgir honum at engi mā haldask dōmr hans. Hann bȳr þar sem heitir Breiða-blik, þat er ā himni; ī þeim stað mā ekki vera ū-hreint, svā sem hēr sęgir:
Breiðablik heita, þar er Baldr hęfir sēr of gǫ̈rva sali; ī þvī landi er ek liggja veit fæsta feikn-stafi.
IV. The Death of Balder
Þat er upphaf þessar sǫgu, at Baldr inn gōða dreymði drauma stōra ok hættliga um līf sitt. En er hann sagði āsunum draumana, þā bāru þeir saman rāð sīn, ok var þat gǫ̈rt at beiða griða Baldri fyrir alls konar hāska; ok Frigg tōk svardaga til þess, at eira skyldu Baldri eldr ok vatn, jārn ok alls konar mālmr, steinar, jǫrðin, viðirnir, sōttirnar, dȳrin, fuglarnir, eitr, ormar. En er þetta var gǫ̈rt ok vitat, þā var þat skęmtun Baldrs ok āsanna at hann skyldi standa upp ā þingum, en allir aðrir skyldu sumir skjōta ā hann, sumir hǫggva til, sumir bęrja grjōti. En hvat sem at var gǫ̈rt, sakaði hann ekki, ok þōtti þetta ǫllum mikill frami. En er þetta sā Loki Laufeyjar-son, þā līkaði honum illa er Baldr sakaði ekki. Hann gekk til Fęn-salar til Friggjar, ok brā sēr ī konu līki; þā spyrr Frigg ef sū kona vissi hvat æsir hǫfðusk at ā þinginu. Hon sagði at allir skutu at Baldri, ok þat, at hann sakaði ekki. Þā mælti Frigg: 'eigi munu vāpn eða viðir granda Baldri; eiða hęfi ek þęgit af ǫllum þeim.' Þā spyrr konan: 'hafa allir hlutir eiða unnit at eira Baldri?' Þā svarar Frigg: 'vęx viðar-teinungr einn fyrir vestan Val-hǫll; sā er Mistilteinn kallaðr; sā þōtti mēr ungr at kręfja eiðsins.' Þvī næst hvarf konan ā braut; en Loki tōk Mistiltein ok sleit upp, ok gekk til þings. En Hǫðr stōð utarliga ī mannhringinum, þvī at hann var blindr. Þā mælti Loki við hann: 'hvī skȳtr þū ekki at Baldri?' Hann svarar: 'þvī at ek sē eigi, hvar Baldr er, ok þat annat, at ek em vapnlauss.' Þā mælti Loki: 'gǫ̈r-ðu þō ī līking annarra, manna, ok veit Baldri sœmð sem aðrir męnn; ek mun vīsa þēr til, hvar hann stęndr; skjōt at honum vęndi þessum.' Hǫðr tōk Mistiltein, ok skaut at Baldri at tilvīsun Loka; flaug skotit ī gęgnum hann, ok fell hann dauðr til jarðar; ok hęfir þat mest ū-happ verit unnit með goðum ok mǫnnum. Þā er Baldr var fallinn, þā fellusk ǫllum āsum orð-tǫk, ok svā hęndr at taka til hans; ok sā hvęrr til annars, ok vāru allir með einum hug til þess er unnit hafði verkit; en engi mātti hęfna: þar var svā mikill griða-staðr. En þā er æsirnir freistuðu at mæla, þā var hitt þō fyrr, at grātrinn kom upp, svā at engi mātti ǫðrum sęgja með orðunum frā sīnum harmi. En Ōðinn bar þeim mun vęrst þenna skaða, sem hann kunni mesta skyn, hvęrsu mikil af-taka ok missa āsunum var ī frā-falli Baldrs. En er goðin vitkuðusk, þā mælti Frigg ok spurði, hvęrr sā væri með āsum, er eignask vildi allar āstir hennar ok hylli, ok vili hann rīða ā hęl-veg ok freista ef hann fāi fundit Baldr, ok bjōða Hęlju ūt-lausn, ef hon vill lāta fara Baldr heim ī Ās-garð. En sā er nęfndr Hęrmōðr inn hvati, sonr Ōðins, er til þeirar farar varð. Þā var tękinn Sleipnir, hestr Ōðins, ok leiddr fram, ok steig Hęrmōðr ā þann hest, ok hleypði braut.
En æsirnir tōku līk Baldrs ok fluttu til sævar. Hring- horni hēt skip Baldrs, hann var allra skipa mestr; hann vildu goðin fram sętja, ok gǫ̈ra þar ā bāl-fǫr Baldrs; en skipit gekk hvęrgi fram. Þā var sęnt ī Jǫtunheima ęptir gȳgi þeiri er Hyrrokin hēt; en er hon kom, ok reið vargi, ok hafði hǫgg-orm at taumum, þā hljōp hon af hestinum, en Ōðinn kallaði til ber-sęrki fjōra at gæta hestsins, ok fengu þeir eigi haldit, nema þeir fęldi hann. Þā gekk Hyrrokin ā fram-stafn nǫkkvans, ok hratt fram ī fyrsta við-bragði, svā at eldr hraut ōr hlunnunum, ok lǫnd ǫll skulfu. Þā varð Þōrr reiðr, ok greip hamarinn, ok mundi þā brjōta hǫfuð hęnnar, āðr en goðin ǫll bāðu hęnni friðar. Þā var borit ūt ā skipit līk Baldrs; ok er þat sā kona hans, Nanna, Neps dōttir, þā sprakk hon af harmi, ok dō; var hon borin ā bālit, ok slęgit ī eldi. Þā stōð Þōrr at, ok vīgði bālit með Mjǫllni; en fyrir fōtum hans rann dvergr nakkvarr, sā er Litr nęfndr; en Þōrr spyrndi fœti sīnum ā hann, ok hratt honum ī eldinn, ok brann hann. En at þessi bręnnu sōtti margs konar þjōð: fyrst at sęgja frā Ōðni, at með honum fōr Frigg ok valkyrjur ok hrafnar hans; en Freyr ōk ī kęrru með gęlti þeim er Gullin-bursti heitir eða Slīðrug-tanni; en Heimdallr reið hesti þeim er Gull-toppr heitir; en Freyja kǫttum sīnum. Þar kömr ok mikit fōlk hrīmþursa, ok berg- risar. Ōðinn lagði ā bālit gullhring þann er Draupnir heitir; honum fylgði sīðan sū nāttūra, at hina nīundu hvęrja nātt drupu af honum ātta gullhringar jafn-hǫfgir. Hestr Baldrs var leiddr ā bālit með ǫllu reiði.
En þat er at sęgja frā Hęrmōði, at hann reið nīu nætr dökkva dala ok djūpa, svā at hann sā ekki, fyrr en hann kom til ārinnar Gjallar, ok reið ā Gjallar-brūna; hon er þǫkð lȳsi-gulli. Mōðguðr er nęfnd mær sū er gætir brūar- innar; hon spurði hann at nafni eða ætt, ok sagði at hinn fyrra dag riðu um brūna fimm fylki dauðra manna; 'en eigi dynr brūin minnr undir einum þēr, ok eigi hęfir þū lit dauðra manna; hvī rīðr þū hēr ā hęlveg?' Hann svarar at 'ek skal rīða til hęljar at leita Baldrs, eða hvārt hęfir þū nakkvat sēt Baldr ā hęlvegi?' En hon sagði at Baldr hafði þar riðit um Gjallarbrū; 'en niðr ok norðr liggr hęlvegr.' Þā reið Hęrmōðr þar til er hann kom at hęl-grindum; þā steig hann af hestinum, ok gyrði hann fast, steig upp, ok keyrði hann sporum, en hestrinn hljōp svā hart, ok yfir grindina, at hann kom hvęrgi nær. Þā reið Hęrmōðr heim til hallar- innar, ok steig af hesti, gekk inn ī hǫllina, sā þar sitja ī ǫndvegi Baldr, brōður sinn; ok dvalðisk Hęrmōðr þar um nāttina. En at morgni þā beiddisk Hęrmōðr af Hęlju at Baldr skyldi rīða heim með honum, ok sagði hvęrsu mikill grātr var með āsum. En Hęl sagði at þat skyldi svā reyna, hvārt Baldr var svā āst-sæll sem sagt er; 'ok ef allir hlutir ī heiminum, kykvir ok dauðir, grāta hann, þā skal hann fara til āsa aptr, en haldask með Hęlju, ef nakkvarr mællr við, eða vill eigi grāta.' Þā stōð Hęrmōðr upp, en Baldr leiðir hann ūt ōr hǫllinni, ok tōk hringinn Draupni, ok sęndi Ōðni til minja, en Nanna sęndi Frigg ripti ok ęnn fleiri gjafar, Fullu fingr-gull. Þā reið Hęrmōðr aptr leið sīna, ok kom ī Āsgarð, ok sagði ǫll tīðindi þau er hann hafði sēt ok heyrt.
Þvī næst sęndu æsir um allan heim örind-reka, at biðja at Baldr væri grātinn ōr hęlju; en allir gǫ̈rðu þat, męnninir, ok kykvendin, ok jǫrðin, ok steinarnir, ok trē, ok allr mālmr; svā sem þū munt sēt hafa, at þessir hlutir grāta, þā er þeir koma ōr frosti ok ī hita. Þā er sęndi-męnn fōru heim, ok hǫfðu vel rekit sīn örindi, finna þeir ī hęlli nǫkkurum hvar gȳgr sat; hon nęfndisk Þǫkk. Þeir biðja hana grāta Baldr ōr hęlju. Hon svarar:
'Þǫkk mun grāta þurrum tārum Baldrs bālfarar; kyks nē dauðs naut-k-a-k karls sonar; haldi Hęl þvī es hęfir!'
En þess geta męnn, at þar hafi verit Loki Laufeyjar-son, er flest hęfir ilt gǫ̈rt með āsum.
V. Hēðinn and Hǫgni
Konungr sā er Hǫgni er nęfndr ātti dōttur, er Hildr hēt. Hana tōk at hęr-fangi konungr sā er Hēðinn hēt, Hjarranda- son. Þā var Hǫgni konungr farinn ī konunga-stęfnu; en er hann spurði at hęrjat var ī rīki hans, ok dōttir hans var ī braut tękin, þā fōr hann með sīnu liði at leita Hēðins, ok spurði til hans at Hēðinn hafði siglt norðr með landi. Þā er Hǫgni konungr kom ī Noreg, spurði hann at Hēðinn hafði siglt vestr um haf. Þā siglir Hǫgni ęptir honum allt til Orkn-eyja; ok er hann kom þar sem heitir Hā-ey, þā var þar fyrir Hēðinn með lið sitt. Þā fōr Hildr ā fund fǫður sīns, ok bauð honum męn at sætt af hęndi Hēðins, en ī ǫðru orði sagði hon at Hēðinn væri būinn at bęrjask, ok ætti Hǫgni af honum engrar vægðar vān. Hǫgni svārar stirt dōttur sinni; en er hon hitti Hēðin, sagði hon honum, at Hǫgni vildi enga sætt, ok bað hann būask til orrostu, ok svā gǫ̈ra þeir hvārir-tvęggju, ganga upp ā eyna, ok fylkja liðinu. Þā kallar Hēðinn ā Hǫgna, māg sinn, ok bauð honum sætt ok mikit gull at bōtum. Þā svarar Hǫgni: 'of sīð bauzt-u þetta, ef þū vill sættask, þvī at nū hęfi ek dręgit Dāins-leif, er dvergarnir gǫ̈rðu, er manns bani skal verða, hvęrt sinn er bęrt er, ok aldri bilar ī hǫggvi, ok ekki sār grœr, ef þar skeinisk af.' Þā svarar Hēðinn: 'sverði hœlir þū þar, en eigi sigri; þat kalla ek gott hvęrt er drōttin- holt er.' Þā hōfu þeir orrostu þā er Hjaðninga-vīg er kallat, ok bǫrðusk þann dag allan, ok at kveldi fōru konungar til skipa. En Hildr gekk of nāttina til valsins, ok vakði upp með fjǫlkyngi alla þā er dauðir vāru; ok annan dag gengu konungarnir ā vīg-vǫllinn ok bǫrðusk, ok svā allir þeir er fellu hinn fyrra daginn. Fōr svā sū orrosta hvęrn dag ęptir annan, at allir þeir er fellu, ok ǫll vāpn þau er lāgu ā vīgvęlli, ok svā hlīfar, urðu at grjōti. En er dagaði, stōðu upp allir dauðir męnn, ok bǫrðusk, ok ǫll vāpn vāru þā nȳ. Svā er sagt ī kvæðum, at Hjaðningar skulu svā bīða ragna-rökrs.
VI. The Death of Olaf Tryggvason
Sveinn konungr tjūgu-skęgg ātti Sigrīði hina stōr-rāðu. Sigrīðr var hinn mesti ū-vinr Ōlāfs konungs Tryggva-sonar; ok fann þat til saka at Ōlāfr konungr hafði slitit einka-mālum við hana, ok lostit hana ī and-lit. Hon ęggjaði mjǫk Svein konung til at halda orrostu við Ōlāf konung Tryggvason, ok kom hon svā sīnum for-tǫlum at Sveinn konungr var full- kominn at gǫ̈ra þetta rāð. Ok snimma um vārit sęndi Sveinn konungr męnn austr til Svī-þjōðar ā fund Ōlāfs konungs Svīa-konungs, māgs sīns, ok Eirīks jarls; ok lēt sęgja þeim at Ōlāfr, Noregs konungr, hafði leiðangr ūti, ok ætlaði at fara um sumarit til Vind-lands. Fylgði þat orð-sęnding Dana-konungs, at þeir Svīakonungr ok Eirīkr jarl skyldi hęr ūti hafa, ok fara til mōts við Svein konung, skyldu þeir þā allir samt lęggja til orrostu við Ōlāf konung Tryggva- son. En Ōlāfr Svīakonungr ok Eirīkr jarl vāru þessar fęrðar al-būnir, ok drōgu þā saman skipa-hęr mikinn af Svīa- vęldi, fǫru þvī liði suðr til Dan-markar ok kvāmu þar svā, at Ōlāfr konungr Tryggvason hafði āðr austr siglt. Þeir Svīakonungr ok Eirīkr jarl heldu til fundar við Danakonung, ok hǫfðu þā allir saman ū-grynni hęrs.
Sveinn konungr, þā er hann hafði sęnt ęptir hęrinum, þā sęndi hann Sigvalda jarl til Vindlands at njōsna um fęrð Ōlāfs konungs Tryggvasonar, ok gildra svā til, at fundr þeira Sveins konungs mætti verða. Fęrr þā Sigvaldi jarl leið sīna, ok kom fram ā Vindlandi, fōr til Jōmsborgar, ok sīðan ā fund Ōlāfs konungs Tryggvasonar. Vāru þar mikil vināttu-māl þeira ā meðal, kom jarl sēr ī hinn mesta kærleik við Ōlāf konung. Āstrīðr kona jarls, dōttir Burizleifs konungs, var vinr mikill Ōlāfs konungs, ok var þat mjǫk af hinum fyrrum tęngðum, er Ōlafr konungr hafði ātt Geiru, systur hęnnar. Sigvaldi jarl var maðr vitr ok rāðugr; en er hann kom sēr ī rāða-gęrð við Ōlāf konung, þā dvalði hann mjǫk fęrðina hans austan at sigla, ok fann til þess mjǫk ȳmsa hluti. En lið Ōlāfs konungs lēt geysi illa, ok vāru męnn mjǫk heim-fūsir, er þeir lāgu albūnir, en veðr byr-væn. Sigvaldi jarl fekk njōsn leyniliga af Danmǫrk, at þā var austan kominn hęrr Svīakonungs, ok Eirīkr jarl hafði þā ok būinn sinn hęr, ok þeir hǫfðingjarnir mundu þā koma austr undir Vindland, ok þeir hǫfðu ā kveðit, at þeir mundu bīða Ōlāfs konungs við ey þā er Svǫlðr heitir, svā þat, at jarl skyldi svā til stilla at þeir mætti þar finna Ōlāf konung.
Þā kom pati nakkvarr til Vindlands, at Sveinn Dana- konungr hęfði hęr ūti, ok gǫ̈rðisk brātt sā kurr, at Sveinn Danakonungr mundi vilja finna Ōlāf konung. En Sigvaldi jarl sęgir konungi: 'ekki er þat rāð Sveins konungs at lęggja til bardaga við þik með Dana-hęr einn saman, svā mikinn hęr sem þēr hafið. En ef yðr er nakkvarr grunr ā þvī, at ū-friðr muni fyrir, þā skal ek fylgja yðr með mīnu liði, ok þōtti þat styrkr vera fyrr, hvar sem Jōms-vīkingar fylgðu hǫfðingjum; mun ek fā þēr ellifu skip vel skipuð.' Konungr jātti þessu. Var þā lītit veðr ok hag-stœtt; lēt konungr þā leysa flotann, ok blāsa til brott-lǫgu. Drōgu męnn þā segl sīn, ok gengu meira smā-skipin ǫll, ok sigldu þau undan ā haf ūt. En jarl sigldi nær konungs-skipinu, ok kallaði til þeira, bað konung sigla ęptir sēr: 'mēr er kunnast,' sęgir hann, 'hvar djūpast er um eyja-sundin, en þēr munuð þess þurfa með þau in stōru skipin.' Sigldi þā jarl fyrir með sīnum skipum. Hann hafði ellifu skip, en konungr sigldi ęptir honum með sinum stōr-skipum, hafði hann þar ok ellifu skip, en allr annarr hęrrinn sigldi ūt ā hafit. En er Sigvaldi jarl sigldi utan at Svǫlðr, þā röri ā mōti þeim skūta ein. Þeir sęgja jarli at hęrr Dana- konungs lā þar ī hǫfninni fyrir þeim. Þā lēt jarl hlaða seglunum, ok rōa þeir inn undir eyna.
Sveinn Danakonungr ok Ōlāfr Svīakonungr ok Eirīkr jarl vāru þar þā með allan hęr sinn; þā var fagrt veðr ok bjart sōl-skin. Gengu þeir nū upp ā hōlminn allir hǫfðingjar með miklar sveitir manna, ok sā er skipin sigldu ūt ā hafit mjǫk mǫrg saman. Ok nū sjā þeir hvar siglir eitt mikit skip ok glæsiligt; þā mæltu bāðir konungarnir: 'þetta er mikit skip ok ākafliga fagrt, þetta mun vera Ormrinn langi.' Eirīkr jarl svarar ok sęgir: 'ekki er þetta Ormr hinn langi.' Ok svā var sem hann sagði; þetta skip ātti Eindriði af Gimsum. Lītlu sīðar sā þeir hvar annat skip sigldi miklu meira en hit fyrra. Þā mælti Sveinn konungr: 'hræddr er Ōlāfr Tryggvason nū, eigi þorir hann at sigla með hǫfuðin ā skipi sīnu.' Þā sęgir Eirīkr jarl: 'ekki er þetta konungs skip, kęnni ek þetta skip ok seglit, þvī at stafat er seglit, þat ā Erlingr Skjālgsson; lātum sigla þā, bętra er oss skarð ok missa ī flota Ōlāfs konungs en þetta skip þar svā būit.' En stundu sīðar sā þeir ok kęndu skip Sigvalda jarls, ok viku þan þannig at hōlmanum. Þā sā þeir hvar sigldu þrjū skip, ok var eitt mikit skip. Mælti þā Sveinn konungr, biðr þā ganga til skipa sinna, sęgir at þar fęrr Ormrinn langi. Eirīkr jarl mælti: 'mǫrg hafa þeir ǫnnur stōr skip ok glæsilig en Orm hinn langa, bīðum ęnn.' Þā mæltu mjǫk margir męnn: 'eigi vill Eirīkr jarl nū bęrjask, ok hęfna fǫður sīns; þetta er skǫmm mikil, svā at spyrjask mun um ǫll lǫnd, ef vēr liggjum hēr með jafn-miklu liði, en Ōlāfr konungr sigli ā hafit ūt hēr hjā oss sjālfum.' En er þeir hǫfðu þetta talat um hrīð, þā sā þeir hvar sigldu fjogur skip, ok eitt af þeim var dręki all-mikill ok mjǫk gull-būinn. Þā stōð upp Sveinn konungr, ok mælti: 'hātt mun Ormrinn bera mik ī kveld, honum skal ek stȳra.' Þā mæltu margir, at Ormrinn var furðu mikit skip ok frītt, ok rausn mikil at lāta gǫ̈ra slīkt skip. Þā mælti Eirīkr jarl, svā at nakkvarir męnn heyrðu: 'þōtt Ōlāfr konungr hęfði ekki meira skip en þetta, þā mundi Sveinn konungr þat aldri fā af honum með einn saman Danahęr.' Dreif þā fōlkit til skipanna, ok rāku af tjǫldin, ok ætluðu at būask skjōtliga. En er hǫfðingjar rœddu þetta milli sīn, sem nū er sagt, þā sā þeir, hvar sigldu þrjū skip all-mikil, ok fjōrða sīðast, ok var þat Ormrinn langi. En þau hin stōru skip, er āðr hǫfðu siglt, ok þeir hugðu at Ormrinn væri, þat var hit fyrra Traninn, en hit sīðara Ormrinn skammi. En þā er þeir sā Orminn langa, kęndu allir, ok mælti þā engi ī mōt, at þar mundi sigla Ōlāfr Tryggvason; gengu þā til skipanna, ok skipuðu til at- lǫgunnar. Vāru þat einkamāl þeira hǫfðingja, Sveins konungs, Ōlāfs konungs, Eirīks jarls, at sinn þriðjung Noregs skyldi eignask hvęrr þeira, ef þeir fęldi Ōlāf konung Tryggvason; en sā þeira hǫfðingja er fyrst gengi ā Orminn, skyldi eignask alt þat hlut-skipti er þar fengisk, ok hvęrr þeira þau skip er sjālfr hryði. Eirīkr jarl hafði barða einn geysi mikinn, er hann var vanr at hafa ī viking; þar var skęgg ā ofan- verðu barðinu hvārutvęggja, en niðr frā jārn-spǫng þykk ok svā breið sem barðit, ok tōk alt ī sæ ofan.
Þā er þeir Sigvaldi jarl röru inn undir hōlminn, þā sā þat þeir Þorkęll dyðrill af Trananum ok aðrir skip-stjōrn- ar-męnn, þeir er með honum fōru, at jarl snöri skipum undir hōlmann; þā hlōðu þeir ok seglum, ok röru ęptir honum, ok kǫlluðu til þeira, spurðu, hvī þeir fōru svā. Jarl sęgir, at hann vill bīða Ōlāfs konungs: 'ok er meiri vān at ūfriðr sē fyrir oss.' Lētu þeir þā fljōta skipin, þar til er Þorkęll nęfja kom með Orminn skamma, ok þau þrjū skip er honum fylgðu. Ok vāru þeim sǫgð hin sǫmu tīðindi; hlōðu þeir þā ok sīnum seglum, ok lētu fljōta, ok biðu Ōlāfs konungs. En þā er konungrinn sigldi innan at hōl- manum, þā röri allr hęrrinn ūt ā sundit fyrir þā. En er þeir sā þat, þa bāðu þeir konunginn sigla leið sīna, en lęggja eigi til orrostu við svā mikinn hęr. Konungr svarar hātt, ok stōð upp ī lyptingunni: 'lāti ofan seglit, ekki skulu mīnir męnn hyggja ā flōtta, ek hęfi aldri flȳit ī orrostu, rāði Guð fyrir līfi mīnu, en aldri mun ek ā flōtta lęggja.' Var svā gǫ̈rt sem konungr mælti.
Ōlāfr konungr lēt blāsa til sam-lǫgu ǫllum skipum sīnum. Var konungs skip ī miðju liði, en þar ā annat borð Ormrinn skammi, en ā annat borð Traninn. En þā er þeir tōku at tęngja stafna ā Orminum langa ok Orminum skamma, ok er konungr sā þat, kallaði hann hātt, bað þā lęggja fram bętr hit mikla skipit, ok lāta þat eigi aptast vera allra skipa ī hęrinum. Þā svarar Ūlfr hinn rauði: 'ef Orminn skal þvī lęngra fram lęggja, sem hann er lęngri en ǫnnur skip, þā mun ā-vint verða um sǫxin ī dag.' Konungr sęgir: 'eigi vissa ek at ek ætta stafnbūann bæði rauðan ok ragan.' Ūlfr mælti: 'vęr þū eigi meir baki lyptingina en ek mun stafninn.' Konungr helt ā boga, ok lagði ǫr ā stręng, ok snöri at Ūlfi. Ūlfr mælti: 'skjōt annan veg, konungr ī þannig sem meiri er þǫrfin; þēr vinn ek þat er ek vinn.'
Ōlāfr konungr stōð ī lyptingu ā Orminum, bar hann hātt mjǫk; hann hafði gyltan skjǫld ok gull-roðinn hjālm; var hann auð-kęndr frā ǫðrum mǫnnum: hann hafði rauðan kyrtil stuttan utan yfir brynju. En er Ōlāfr konungr sā at riðluðusk flotarnir, ok upp vāru sętt męrki fyrir hǫfðingjum, þā spyrr hann: 'hvęrr er hǫfðingi fyrir liði þvī er gęgnt oss er?' Honum var sagt at þar var Sveinn konungr tjūguskęgg með Danahęr. Konungr svarar: 'ekki hræðumk vēr bleyður þær, engi er hugr ī Dǫnum. En hvęrr hǫfðingi fylgir þeim męrkjum er þar eru ūt īfrā ā hœgra veg?' Honum var sagt at þar var Ōlāfr konungr með Svīa-hęr. Ōlāfr konungr sęgir: 'bętra væri Svīum heima at sleikja um blōt- bolla sīna en ganga ā Orminn undir vāpn yður. En hvęrir eigu þau hin stōru skip, er þar liggja ūt ā bak-borða Dǫnum?' 'Þar er,' sęgja þeir 'Eirīkr jarl Hākonar-son.' Þā svaraði Ōlāfr konungr: 'hann mun þykkjask eiga við oss skapligan fund, ok oss er vān snarpligrar orrostu af þvī liði; þeir eru Norð-męnn, sem vēr erum.'
Sīðan greiða konungar at-rōðr. Lagði Sveinn konungr sitt skip mōti Orminum langa, en Ōlāfr konungr Sœnski lagði ūt frā, ok stakk stǫfnum at yzta skipi Ōlāfs konungs Tryggvasonar, en ǫðrum megin Eirīkr jarl. Tōksk þar þā hǫrð orrosta. Sigvaldi jarl lēt skotta við sīn skip, ok lagði ekki til orrostu.
Þessi orrosta var hin snarpasta ok all-mann-skœð. Fram- byggjar ā Orminum langa ok Orminum skamma ok Trananum fœrðu akkeri ok stafn-ljā ī skip Sveins konungs, en āttu vāpnin at bera niðr undir fœtr sēr; hruðu þeir ǫll þau skip er þeir fengu haldit. En konungrinn Sveinn ok þat lið er undan komsk flȳði ā ǫnnur skip, ok þar næst lǫgðu þeir frā ōr skot-māli. Ok fōr þessi hęrr svā sem gat Ōlāfr konungr Tryggvason. Þā lagði þar at ī staðinn Ōlāfr Svīakonungr; ok þegar er þeir koma nær stōrskipum, þā fōr þeim sem hinum, at þeir lētu lið mikit ok sum skip sīn, ok lǫgðu frā við svā būit. En Eirīkr jarl sī-byrði Barðanum við hit yzta skip Ōlāfs konungs, ok hrauð hann þat, ok hjō þegar þat ōr tęngslum, en lagði þā at þvī, er þar var næst, ok barðisk til þess er þat var hroðit. Tōk þā liðit at hlaupa af hinum smærum skipunum, ok upp ā stōrskipin. En Eirīkr jarl hjō hvęrt ōr tęngslunum, svā sem hroðit var. En Danir ok Svīar lǫgðu þā ī skotmāl ok ǫllum megin at skipum Ōlāfs konungs, en Eirīkr jarl lā āvalt sībyrt við skipin, ok ātti hǫgg-orrostu. En svā sem męnn fellu ā skipum hans, þā gengu aðrir upp ī staðinn, Svīar ok Danir. Þā var orrosta hin snarpasta, ok fell þā mjǫk liðit, ok kom svā at lykðum, at ǫll vāru hroðin skip Ōlāfs konungs Tryggvasonar nema Ormrinn langi; var þar þā alt lið ā komit, þat er vīgt var hans manna. Þā lagði Eirīkr jarl Barðanum at Orminum langa sībyrt, ok var þar hǫggorrosta.
Eirlīkr jarl var ī fyrir-rūmi ā skipi sīnu, ok var þar fylkt með skjald-borg. Var þā bæði hǫggorrosta, ok spjōtum lagit, ok kastat ǫllu þvī er til vāpna var, en sumir skutu boga-skoti eða hand-skoti. Var þa svā mikill vāpnaburðr ā Orminn, at varla mātti hlīfum við koma, er svā þykt flugu spjōt ok ǫrvar; þvī at ǫllum megin lǫgðu hęrskip at Orminum. En męnn Ōlāfs konungs vāru þā svā ōðir, at þeir hljōpu upp ā borðin, til þess at nā með sverðs-hǫggum at drepa fōlkit. En margir lǫgðu eigi svā undir Orminn, at þeir vildi ī hǫggorrostu vera. En Ōlāfs męnn gengu flestir ūt af borðunum, ok gāðu eigi annars en þeir bęrðisk ā slēttum vęlli, ok sukku niðr með vāpnum sīnum.
Einarr þambar-skęlfir var ā Orminum aptr ī krappa-rūmi; hann skaut af boga, ok var allra manna harð-skeytastr. Einarr skaut at Eirīki jarli, ok laust ī stȳris-hnakkann fyrir ofan hǫfuð jarli, ok gekk alt upp ā reyr-bǫndin. Jarl leit til, ok spurði ef þeir vissi, hvęrr skaut. En jafn-skjōtt kom ǫnnur ǫr svā nær jarli, at flaug milli sīðunna ok handarinnar, ok svā aptr ī hǫfða-fjǫlina, at langt stōð ūt broddrinn. Þā mælti jarl við mann þann er sumir nęfna Finn, en sumir sęgja at hann væri Finskr, sā var hinn mesti bog-maðr: 'skjōt-tu mann þann hinn mikla ī krapparūminu!' Finnr skaut, ok kom ǫrin ā boga Einars miðjan, ī þvī bili er Einarr drō it þriðja sinn bogann. Brast þā boginn ī tvā hluti. Þā mælti Ōlāfr konungr: 'hvat brast þar svā hātt?' Einarr svarar: 'Noregr ōr hęndi þēr, konungr!' 'Eigi mun svā mikill brestr at orðinn,' sęgir konungr, 'tak boga minn, ok skjōt af,' ok kastaði boganum til hans. Einarr tōk bogann, ok drō þegar fyrir odd ǫrvarinnar, ok mælti: 'ofveikr, ofveikr allvalds boginn!' ok kastaði aptr boganum; tōk þā skjǫld sinn ok sverð, ok barðisk.
Ōlāfr konungr Tryggvason stōð ī lypting ā Orminum, ok skaut optast um daginn, stundum bogaskoti, en stundum gaflǫkum, ok jafnan tveim sęnn. Hann sā fram ā skipit, ok sā sīna męnn reiða sverðin ok hǫggva tītt, ok sā at illa bitu; mælti þā hātt: 'hvārt reiði þēr svā slæliga sverðin, er ek sē at ekki bīta yðr?' Maðr svarar: 'sverð vār eru slæ ok brotin mjǫk.' Þā gekk konungr ofan ī fyrirrūmit ok lauk upp hāsætis-kistuna, tōk þar ōr mǫrg sverð hvǫss, ok fekk mǫnnum. En er hann tōk niðr hinni hœgri hęndi, þā sā męnn at blōð rann ofan undan bryn-stūkunni; en engi vissi hvar hann var sārr.
Mest var vǫrnin ā Orminum ok mannskœðust af fyrirrūms- mǫnnum ok stafnbūum; þar var hvārttvęggja, valit mest mann-fōlkit ok hæst borðin. En lið fell fyrst um mitt skipit. Ok þā er fātt stōð manna upp um siglu-skeið, þā rēð Eirīkr jarl til upp-gǫngunnar, ok kom upp ā Orminn við fimtānda mann. Þā kom ī mōt honum Hyrningr, māgr Ōlāfs konungs, með sveit manna, ok varð þar inn harðasti bardagi, ok lauk svā, at jarl hrǫkk ofan aptr ā Barðann; en þeir męnn er honum hǫfðu fylgt fellu sumir, en sumir vāru særðir. Þar varð ęnn in snarpasta orrosta, ok fellu þā margir męnn ā Orminum. En er þyntisk skipan ā Orminum til varnarinnar, þā rēð Eirīkr jarl annat sinn til uppgǫngu ā Orminn. Varð þā ęnn hǫrð við-taka. En er þetta sā stafnbūar ā Orminum, þā gengu þeir aptr ā skipit, ok snūask til varnar mōti jarli, ok veita harða viðtǫku. En fyrir þvī at þā var svā mjǫk fallit lið ā Orminum, at vīða vāru auð borðin, tōku þā jarls męnn vīða upp at ganga. En alt þat lið er þā stōð upp til varnar ā Orminum sōtti aptr ā skipit, þar sem konungr var.
Kolbjǫrn stallari gekk upp ī lypting til konungs; þeir hǫfðu mjǫk līkan klæða-būnað ok vāpna, Kolbjǫrn var ok allra manna mestr ok frīðastr. Varð nū ęnn ī fyrirrūminu in snarpasta orrosta. En fyrir þā sǫk at þā var svā mikit fōlk komit upp ā Orminn af liði jarls sem vera mātti ā skipinu, en skip hans lǫgðu at ǫllum megin utan at Orminum, en lītit fjǫl-męnni til varnar mōti svā miklum hęr, nū þōtt þeir męnn væri bæði stęrkir ok frœknir, þā fellu nū flestir ā lītilli stundu. En Ōlāfr konungr sjālfr ok þeir Kolbjǫrn bāðir hljōpu þā fyrir borð, ok ā sitt borð hvārr. En jarls męnn hǫfðu lagt utan at smā-skūtur, ok drāpu þā er ā kaf hljōpu. Ok þā er konungr sjālfr hafði ā kaf hlaupit, vildu þeir taka hann hǫndum, ok fœra Eirīki jarli. En Ōlāfr konungr brā yfir sik skildinum, ok steypðisk ī kaf; en Kolbjǫrn stallari skaut undir sik skildinum, ok hlīfði sēr svā við vāpnum er lagt var af skipum þeim er undir lāgu, ok fell hann svā ā sæinn at skjǫldrinn varð undir honum, ok komsk hann þvī eigi ī kaf svā skjōtt, ok varð hann hand-tękinn ok dręginn upp ī skūtuna, ok hugðu þeir at þar væri konungrinn. Var hann þā leiddr fyrir jarl. En er þess varð jarl varr at þar var Kolbjǫrn, en eigi Ōlāfr konungr, þā vāru Kolbirni grið gefin. En ī þessi svipan hljōpu allir fyrir borð af Orminum, þeir er þā vāru ā līfi, Ōlāfs konungs męnn; ok sęgir Hall- freðr vandræða-skāld, at Þorkęll nęfja, konungs brōðir, hljōp sīðast allra manna fyrir borð.