Iliadis XXIII.—Ludi in honorem Patrocli.

1 Sic hi quidem ingemiscebant per urbem: at Achivi postquam ad-navesque et Hellespontum pervenerant, alii quidem dispersi-ibant suam ad navem quisque: Myrmidones vero non sinebat dispersos-abire Achilles, 5 sed is inter-suos socios bellicosos dixit: Myrmidones pernicibus-equis, mei cari socii, ne jam sub curribus solvamus solidis-ungulis equos, sed cum-ipsis equis et curribus proprius accedentes, Patroclum defleamus: hic enim honor est mortuorum. 10 At postquam tristi satiati-fuerimus ploratu, equis solutis cœnabimus hic omnes. Sic dixit: illi autem ejulabantur frequentes: præibat vero Achilles. Hi ter circa mortuum pulcre-jubatos egerunt equos lugentes; interque ipsos Thetis fletus desiderium excitavit. 15 Rigabantur arenæ, rigabantur et arma virorum lacrimis: talem enim desiderabant artificem fugæ hostium. Illis-autem Pelides densum-suspiriis exorsus-est planctum, manibus homicidis impositis pectori sodalis: Salvete mihi, o Patrocle, etiam in Orci domo: 20 omnia enim jam tibi perficiam, quæ antea pollicitus-sum: me Hectorem huc tractum daturum canibus, crudum ut-discerpant, duodecim autem ante pyram cervices-abscissurum Trojanorum claris filiis, de-te interfecto iratum. Dixit, et in Hectorem divinum indigna moliebatur opera, 25 pronum ad feretrum Menœtiadæ extendens in pulveribus: illi vero arma sibi-exuebant quisque ærea, coruscantia; solvebantque altisonos equos; ac consederunt juxta navem pedibus-velocis Æacidæ frequentissimi; at is eis epulum-funebre lautum præbebat. 30 Multi quidem boves candidi palpitabant circa ferrum, dum-jugulabantur, multæque oves et balantes capræ: multique albis-dentibus sues, florentes pinguedine, torrendi extendebantur per flammam Vulcani: undique autem circum cadaver plurimus fluebat sanguis. 35 Ac regem quidem, pedibus-celerem Peliden, ad Agamemnonem divinum ducebant reges Achivorum, ægre persuadentes ob-sodalem irato corde. Illi vero quum jam ad tentorium Agamemnonis venisset euntes, statim is præconibus argutis-voce imperavit, 40 in igne ponerent tripodem magnum; si persuadere-possent Pelidæ, ut-ablueret-sibi tabum cruentum. At is recusabat constanter, insuper et jusjurandum juravit: Non per Jovem, qui deorum summus est et optimus, non fas est lavacra ad-caput prope accedere, 45 antequam Patroclum imposuero igni, tumulumque injecero, totonderoque comam: quippe haud mihi posthac iterum sic invadet dolor cor, quamdiu vivis interero. At tamen nunc quidem inviso pareamus epulo, ad id vocati: mane vero eos excita, rex virorum Agamemno, 50 lignaque comportent, apponantque, uti (qualia) par est mortuum habere, ut-subeat tenebras obscuras: ut hunc quidem comburat indefessus ignis ocyus ab oculis, copiæque ad sua opera revertantur. Sic dixit: illi autem ei maxime auscultarunt ac paruerunt. 55 Sedulo vero cœna parata, singuli convivabantur; nec quicquam animus indigebat epuli æqui. Sed postquam potus et cibi desiderium exemerant, alii quidem decubituri iverunt ad tentorium quisque. Pelides vero in litore multo-strepitu-resonantis maris 60 Jacebat graviter-gemens, multos inter Myrmidonas, in loco puro, ubi fluctus litus alluebant: quando eum somnus cepit, solvens curas animi, suavis circumfusus: valde enim lassatus-erat pulcris membris Hectorem persequendo ad Ilium ventosum. 65 Supervenit vero anima Patrocli miseri, in-omnibus ipsi, magnitudineque et oculis pulcris, similis, et voce; et tales corpore vestes induta-erat: constitit autem super capite, et eum sermone allocutus-est: Dormis, et mei oblitus es, Achille? 70 non quidem me viventem negligebas, sed mortuum negligis: sepeli me quam citissime, portas Orci ut intrem. Procul me arcent animæ, simulacra defunctorum, nec me omnino se-adire trans flumen sinunt: sed sic erro circum instructam-latis-portis Orci domum. 75 Et mihi da tuam manum, obtestor: non enim amplius posthac redibo ex Orco, postquam me ignis participem-feceritis. Haudquaquam enim vivi dilectis seorsum a-sociis consilia sedentes meditabimur; sed me quidem Fatum absorbuit invisum, quod sortito-obvenit etiam nascenti. 80 Et vero tibi ipsi fatum est, diis similis Achille, muro sub Trojanorum nobilium perire. Aliud autem tibi dicam et mandabo, si obsequi velis. Ne mea a-tuis seorsum condas ossa, Achille; sed simul, sicut nutriti-fuimus in vestris ædibus, 85 quando me, parvulus quum-essem, Menœtius ex Opunte duxit ad-vestram domum, homicidium propter triste, die illo, quando filium interfeci Amphidamantis, imprudens, invitus, de talis iratus; tum me exceptum in ædibus eques Peleus 90 nutrivitque diligenter, et tuum famulum nominavit: sic vero et ossa nobis idem loculus contegat, aurea amphora, quam tibi dedit veneranda mater. Illum vero respondens allocutus-est pedibus velox Achilles: cur mihi, venerandum caput, huc venisti, 95 et mihi hæc singula mandas? atqui ego tibi omnia maxime perficiam, et obsequar, ut tu jubes. Sed mihi propius asta: paululum saltem complexi nos-invicem, tristi satiemur fletu. Sic igitur fatus, captavit-protensis manibus caris, 100 nec prehendit; anima enim sub terram, tanquam fumus, abiit stridens. Attonitus vero exsurrexit Achilles, manibusque complosit, verbumque lugubre dixit: Dii boni, certe aliqua est et in Orci ædibus anima et simulacrum: sed præcordia non insunt omnino. 105 Pernox enim mihi Patrocli miseri anima superstitit ploransque, lugensque, et mihi singula præcepit: similis autem erat mirifice ipsi. Sic dixit: illis vero omnibus desiderium excitavit fletus; lugentibus autem illis apparuit roseis-digitis Aurora 110 circa mortuum miserandum. At rex Agamemno mulosque excivit et viros, qui-conveherent ligna, undique e tentoriis; insuperque vir strenuus exortus-est, Meriones, famulus virtutem-amantis Idomenei. Hi vero ibant materiæ-cædendæ secures in manibus ferentes, 115 funeque bene-tortos; ac muli præibant ipsos: multa vero ardua, declivia, accliviaque, transversaque transierunt. Sed quum jam ad-saltus venerunt irriguæ-fontibus-Idæ, protinus quercus alte-comantes longa-acie-munito ære cædebant festinantes; eæ vero magnum sonitum-edentes 120 cadebant: has quidem deinde diffindentes Achivi, alligabant mulis; hi vero terram pedibus carpebant, cupientes campum, per senticeta densa. Omnes autem lignatores stipites ferebant: sic enim jusserat Meriones, famulus amantis-virtutem Idomenei. 125 Atque in litore eos dejecerunt ordine, ubi Achilles designaverat Patroclo magnum sepulcrum, ac sibi ipsi. At postquam undique apposuerant immensam materiem, considebant ibidem manentes conferti: atque Achilles confestim Myrmidonas bellicosos jussit 130 ære cingi, jungereque sub curribus quemque equos: hi vero festini-surrexerunt, et arma induerunt. Conscenderunt autem currus propugnatores, aurigæque: ante quidem curribus-vecti, pone vero nubes sequebatur peditum, frequentissimi: in mediis autem ferebant Patroclum socii. 135 Capillis vero totum mortuum-tegebant, quos injiciebant tondentes: pone autem caput ejus tenebat divinus Achilles mœstus: sodalem enim eximium efferebat ad-Orcum. Illi vero ut ad-locum pervenerant, ubi ipsis indicarat Achilles, eum deposuere; statimque ei affatim accumularunt materiam. 140 Tum rursus aliud cogitavit pedibus-velox divinus Achilles: stans seorsum a-pyra, flavam sibi-abscidit comam, quam Sperchio fluvio alebat florescentem: ingemiscens autem dixit, spectans in nigrum pontem: Sperchie, frustra tibi-utqieu pater vovit Peleus, 145 illuc me reversum dilectam in patriam terram, tibique comam abscisurum, mactaturumque scaram hecatomben; quinquaginta insuper masculas ibidem oves sacrificaturum ad fontes, ubi tibi ager-sacer altareque odoratum. Sic vovit senex, tu vero ei mentem non perfecisti. 150 Nunc autem quia non redibo dilectam in patriam terram, Patroclo heroi comam dedero secum-ferendam. Sic fatus, in manibus dilecti sodalis comam posuit: his autem omnibus desiderium excitavit fletus. Et certe lamentantibus occidisset lumen Solis, 155 nisi Achilles statim Agamemnoni dixisset astans: Atride: tibi enim maxime certe populus Achivorum parebunt dictis: fletu quidem licet etiam alias satiari. Nunc autem a pyra dimitte, et cœnam jube parari: hæc vero curabimus, ad-quos maxime 160 cura-justorum pertinet mortui: sed duces nobiscum maneant. Atque ut hoc audivit rex virorum Agamemno, confestim populum quidem dimisit per naves æquales; funeratores autem ibidem manserunt, et accumularunt ligna; struxerunt vero pyram centum-pedum quaquaversus; 165 et in pyra summa cadaver posuerunt, dolentes corde. Multas autem pingues oves et pedes-trahentes camuros boves ante pyram excoriarunt et curarunt; at ex omnibus adipe sumta, obtexit cadaver magnanimus Achilles ad pedes a capite, circumque excoriata corpora accumulabat; 170 imposuit et mellis et olei amphoras, ad feretrum acclinans: quatuorque arduis-cervicibus equos festinanter injecit pyræ, magnos edens-gemitus. Novem huic regi (Patroclo) mensarii canes erant: horum etiam injecit pyræ duos obtruncatos: 175 duodecim et Troum magnanimorum filios strenuos, ære cædens: mala vero animo struebat opera: immisit denique ignis vim invictam, ut depasceret. Ejulavitque deinde, carumque nomine-ciebat sodalem: Salve mihi, o Patrocle, etiam in Orci domo: 180 omnia enim jam tibi perficio, quæ antea pollicitus-sum. Duodecim quidem Troum magnanimorum filios strenuos, hos una tecum omnes ignis absumit: Hectorem autem neutiquam dabo Priamiden igni vorandum, sed canibus. Sic dixit minitans: circa-illum vero canes non occupabantur; 185 sed canes quidem arcebat Jovis filia Venus per-dies et noctes: rosaceo autem unxit oleo, divino, ut ne ipsum laceraret raptans. Huic vero cyaneam nubem induxit Phœbus Apollo a-cœlo-usque ad-terram, texitque locum totum, 190 quantum obtinebat cadaver; ne prius vis Solis siccaret circumcirca corpus cum-nervis atque artubus. Neque pyra Patrocli ardebat mortui. Ibi rursus alia excogitavit pedibus-velox divinus Achilles, stans seorsum a-pyra, duobus vota-fecit Ventis, 195 Boreæ et Zephyro, et pollicitus-est sacra pulcra: multumque etiam libans aureo poculo, supplicabat, ut-venirent, quo citissime igne comburerent cadaver, lignaque properent ardere. Velox autem Iris vota exaudiens internuntia venit ad-Ventos. 200 Illi quidem Zephyri graviter-spirantis frequentes in-domo convivium celebrabant; currens autem Iris institit limini lapideo. Illi vero ut eam viderunt oculis, omnes propere surrexere, vocabantque eam ad se quisque; hæc vero sedere quidem recusavit, dixit autem sermonem: 205 Non est sedendum: vadam enim inde super Oceani fluenta, Æthiopum ad terram, ubi sacrificant hecatombas immortalibus, ut jam et ego particeps-fiam sacrificiorum. Sed Achilles Boream et Zephyrum sonorum venire orat, et pollicetur sacra pulcra, 210 ut pyram suscitetis ad-ardendum, in qua jacet Patroclus, quem omnes gemunt Achivi. Hæc quidem sic locuta abiit; illi vero exorti-sunt sonitu immenso, nubes vi-agentes præ se. Confestim vero ad pontum venere flaturi; excitatusque-est fluctus 215 flatu sub stridulo: Trojamque ad-glebosam pervenere, ac rogo incubuerunt, valdeque sonuit immane-ardens ignis. Tota-nocte inde hi pyræ simul flammam jactabant, flantes stridule: ac tota-nocte velox Achilles aureo ex cratere, tenens poculum duplex, 220 vinum hauriens in-humum fundebat, rigabatque terram, animam appellans Patrocli miseri. Ut vero pater sui filii lamentatur ossa cremans desponsi, qui mortuus miseros dolore-affecit parentes: sic Achilles sodalis lamentabatur ossa cremans, 225 reptans propter pyram, crebro ingemescens. Quando vero Lucifer venit lumen nuntians super terram, post quem croceo-peplo-induta super mare spargitur Aurora, tunc pyra elanguit, cessavitque flamma. Ac Venti rursus abiere domum ut-redirent, 230 Thracium per pontum: hic vero gemebat, tumore-fluctuum furens. Pelides autem a pyra in-alteram-partem quum-discessisset, procubuit fessus, et dulcis somnus ei cito supervenit. Illi vero (reges) circa Atriden frequentes congregabantur, quorum adeuntium ipsum tumultus et strepitus excitavit. 235 Resedit vero erectus, et ipsos sermone allocutus-est: Atrideque, et ceteri principes universorum-Achivorum, primum quidem pyram exstinguite nigro vino totam, quantum occupavit ignis vis: ac deinde ossa Patrocli Menœtiadæ legamus, 240 bene discernentes: cognitu vero facilia sunt: (in media namque jacebat pyra, ceteri vero seorsum in-extrema-ora cremabantur promiscue, equique et viri:) et ea quidem in aurea phiala et duplici adipe ponamus, donec ipse ego Orco condar. 245 Tumulum autem non admodum magnum ego fieri volo, sed mediocrem talem: postmodum vero et hunc Achivi latumque altumque facite, qui quidem post me in navibus multa-transtra-habentibus relinquemini. Sic dixit: illi vero obsecuti-sunt pedibus-veloci Pelidæ. 250 Primum quidem pyram exstinxerunt nigro vino, quantum flamma pervaserat, profundusque corruit cinis: flentes vero socii mitis ossa alba collegerunt in auream phialam et duplicem adipem: in tentoriisque posita tenui linteo texerunt: 255 circuloque-designarunt tumulum, fundamentaque jecerunt circa pyram: statim autem fusilem terram aggesserunt: aggesto vero tumulo, redierunt. At Achilles ibidem populum detinuit, et sedere-fecit, lato-ambitu circum; e-navibus autem extulit præmia, lebetasque tripodasque, 260 equosque, mulosque, boumque robusta capita, et feminas pulcre-cinctas, splendidumque ferrum. Aurigis quidem primum velocibus præclara præmia posuit, mulierem abducendam, eximia opera scientem, et tripodem ansatum duarum-et-viginti-mensurarum, 265 primo: sed secundo deinde equam posuit sexennem, indomitam, fœtum mulum utero-gestantem: at tertio igni-non-admotum deposuit lebetem, pulcrum, quatuor mensuras capientem, album adhuc sic (ut a fabro); quarto vero posuit duo auri talenta: 270 quinto autem duplicem phialam ignem-non-expertam posuit. Stetit vero se-erigens et verba inter Argivos fecit. Atrideque et ceteri bene-ocreati Achivi, aurigas hæc præmia exspectantia jacent in circo. Si quidem nunc alius viri gratia certaremus Achivi, 275 tum certe ego prima accepta in-tentorium ferrem. Scitis enim, quantum mei virtute superant equi; immortales etenim sunt: Neptunus autem dedit ipsos patri meo Peleo, is vero vicissim mihi tradidit. Sed certe quidem ego quiescam, et solidis-ungulis equi: 280 talis enim gloriam eximiam amiserunt aurigæ, benigni, qui ipsis admodum sæpe liquidum oleum jubis superfundebat, quum-lavisset aqua limpida. Hunc hi stantes lugent, soloque ipsis jubæ profusæ-sunt, ipsique stant dolentes corde. 285 Vos vero ceteri accingimini per exercitum, quicunque Achivorum equisque fidit et curribus coagmentatis. Sic dixit Pelides; celeres autem aurigæ surrexerunt. Surrexit multo primus quidem rex virorum Eumelus, Admeti dilectus filius, qui aurigandi-peritia eximie-ornatus-erat: 290 post hunc autem Tydides surrexit fortis Diomedes, equosque Troicos duxit-sub jugum, quos quondam abstulit Æneæ; at ipsum Æneam subripuerat Apollo. Post hunc autem Atrides surrexit flavus Menelaus, nobilissimus, sub jugumque duxit veloces equos, 295 Æthen Agamemnoniam, suumque Podargum; illam Agamemnoni dedit Anchisiades Echepolus donum, ut ne ipsum sequeretur ad Ilium ventosam, sed domi oblectaretur manens; magnas enim ei dederat Jupiter opes, habitabat autem hic in spatiosa Sicyone: 300 hanc iste sub jugum duxit, admodum cursus cupidam. Antilochus autem quartus pulcris-jubis instruxit equos, Nestoris præclarus filius, magnanimi regis, Neleidæ; Pylo autem nati ei equi pedibus-velocibus agebant currum. Pater vero ipsi prope astans 305 dixit in bonum monens, intelligentem etiam per-se: Antiloche, certe quidem te, juvenem licet, dilexerunt Jupiterque Neptunusque, et aurigandi-artes docuerunt omnigenas: ideoque te docere nequaquam multum opus est. Nosti enim recte circa metas equos flectere; sed tibi equi 310 sunt tardissimi cursu; ideoque puto damnosa eventura. Horum vero equi quidem sunt perniciores, nec tamen ipsi plura sciunt te ipso sollerter-machinari. Sed agedum tu, dilecte, sollertiam reconde animo omnigenam, ut ne tibi effugiant præmia. 315 Arte etenim faber-lignarius longe præstantior, quam viribus; arte vero rursus gubernator in nigro ponto navem celerem dirigit, jactatam ventis: arte et auriga superat aurigam. Sed qui quidem equis et curribus suis fretus 320 imprudenter eos in latum flectit huc et illuc, huic equi vagantur per stadium, neque eos continet: qui vero utilia noverit, agens deteriores equos, semper metam spectans flectit prope, neque eum latet, quo-pacto primum eos agitet-laxatis bubulis loris: 325 sed continet perpetuo, et præcedentem observat. Metam autem tibi indicabo cognitu-perfacilem, nec te latebit. Stat lignum aridum, quantum ulna, super terram, vel quercus, vel laricis, quod quidem non putrescit imbre: lapides vero ejus ex-utraque-parte positi-sunt duo albi, 330 in concursu viæ: planum autem curriculum-equorum hinc-inde: seu alicujus monumentum hominis jam-pridem defuncti, sive hoc meta fuit tempore priscorum hominum; ac nunc terminum fecit pedibus-velox divinus Achilles. Huic tu proxime admotos agita juxtà currum et equos: 335 ipse vero inclinator bene-concinnata in sella-currus, paullulum ad sinistram eorum; at dextrum equum stimula minaciter-inclamans, laxaque ei habenas manibus. Ad metam autem tibi equus sinister admoveatur, ita-ut tibi modiolus utique videatur summum strinxisse 340 rotæ affabre-factæ: in-lapidem vero vites impingere, ne qua equosque vulneres, et currus confringas: gaudium vero hoc aliis, opprobrium tamen tibi ipsi erit. Sed, dilecte, si-sapis, cautus esto. Si enim ad metam prætervectus-fueris urgens, 345 non erit, qui te assequatur perniciter-insecutus, nec prætervehatur, ne si a-tergo quidem Arionem divinum ageret, Adrasti velocem equum, qui ex deo genere erat, aut illos Laomedontis, qui hic nutriti-sunt eximii. Sic locutus Nestor Neleius iterum in loco 350 resedit, postquam suo filio cujusque rei summam dixerat. Meriones autem quintus pulcris-jubis instruxit equos. Ascenderunt vero in sellas curruum, et sortes injecere galeæ; concutiebat Achilles, et sors exsiliit Nestoridæ Antilochi: post hunc sortitus-est rex Eumelus; 355 post illum autem Atrides, inclytus-hasta Menelaus: post eum vero Meriones sortitus-est agere: postremus autem Tydides, longe fortissimus, sortitus-est agere equos. Steterunt jam ordine: monstravit autem metas Achilles, procul in plano campo, juxtàque speculatorem collocavit 360 deo-parem Phœnicem, armigerum patris sui, ut memor-inspectet cursum, et veritatem referret. Illi vero simul omnes in equos scuticas sustulerunt, percusseruntque loris, exhortatique-sunt verbis, magno-ardore: ii autem ocyus percurrebant campum, 365 procul a-navibus, celeriter: sub pectoribus vero pulvis surgebat excitatus, tanquam nubes, vel procella: jubæ autem agitabantur cum flatibus venti. Currus vero modo quidem terræ appropinquabant almæ, modo autem sussultabant sublimes: at aurigæ 370 stabant in sellis: palpitabat autem animus cujusque, victoriæ cupidorum; et hortabatur suos quisque equos: hi vero volabant pulverem-excitantes per-campum. Sed quum jam extremum peragerent cursum veloces equi retro mare versus canum, tum demum virtus cujusque 375 apparuit, statimque equis extendebatur cursus: celeriter vero inde Pheretiadæ pedibus-veloces eminebant equæ. Post eas autem eminebant Diomedis masculi equi, Troici, neque multum aberant, sed admodum prope: semper enim currum ascensuris similes-erant, 380 flatu vero narium Eumeli dorsum, latique humeri, calefiebant: super ipsum enim capitibus repositis volabant. Et certe vel prævertisset, vel dubiam victoriam fecisset, nisi Tydei filio iratus-fuisset Phœbus Apollo, qui ei e manibus excussit scuticam splendidam. 385 Ejus vero ex oculis effusæ-sunt lacrimæ, indignantis, quod illas quidem videret jam etiam multo fortius euntes, sui vero divinitus affligerentur, sine stimulo currentes. Nec sane Minervam fraude-lædens latuit Apollo Tydiden, valde autem celeriter assecuta-est pastorem virorum; 390 reddiditque ei scuticam, vimque equis immisit. Ipsa vero Admeti filium succensens accessit, equinumque ei fregit dea jugem: atque ei equæ utrinque-extra viam currebant, temoque in terram factus-decidit. Ipse vero e sella juxta rotam provolutus-est, 395 cubitique ei circumcirca-lacerabantur, osque, naresque; collisaque-est frons ad supercilia: atque ei oculi lacrimis impleti-sunt, liquidaque ei hæsit vox. Tydides vero prævertens dirigebat solidis-ungulis equos, longe præ-ceteris emicans: nam Minerva 400 equis immisit vim, et ei gloriam imposuit. Post illum Atrides agebat equos flavus Menelaus. Antilochus vero equos adhortabatur patris sui: Incumbite, et vos intendite quam celerrime. Cum-illis quidem vos contendere haudquaquam jubeo, 405 Tydidæ equis bellicosi, quibus Minerva nunc præbuit celeritatem, et ipsi gloriam apposuit. Sed equos Atridæ assequimini, neu relinquimini, rapide, ne vobis dedecus offundat Æthe, femina quum-sit: curnam deficitis, præstantissimi? 410 Sic enim denuntio, et certe perfectum erit: non amplius vobis cura apud Nestorem pastorem virorum erit, statim autem vos interficiet acuto ære, si remissi referamus vilius præmium: verum insequimini, et festinate quam citissime. 415 Hæc autem ego ipse machinabor, ac dispiciam, angusta in via astu-præterire: neque hoc me fallet. Sic dixit: illi vero domini veriti minas, acrius cucurrerunt exiguo tempore; statimque inde angustiam viæ cavæ vidit Antilochus bellicosus: 420 scissura erat terræ, qua hiemalis collecta aqua eruperat viæ partem, profundumque fecerat locum totum: hac dirigebat Menelaus, rotarum-concursum vitans. Antilochus autem deflectens impellebat solidis-ungulis equos extra viam, parumperque avertens insequebatur. 425 Atrides vero extimuit, et Antilochum inclamavit: Antiloche, temere equos-agis; sed contine equos: angusta enim via est; mox vero latiore præterages: ne qua utrosque lædas, currui meo impingens. Sic dixit: Antilochus vero adhuc etiam multo magis agebat, 430 stimulo adurgens, tanquam non audienti similis. Quantus vero disci jactus ab-humero-vibrati est, quem juvenis emittit vir, tentans vigorem-juvenilem: tantum cursu-emicarunt: equæ vero cesserunt retro Atridæ; ipse enim sponte remisit agitare, 435 ne qua colliderentur in via solidis-ungulis equi, currusque everterent bene-compactos, atque ipsi in pulveres deciderent, festino-cursu-contendentes de victoria. Hunc et objurgans allocutus-est flavus Menelaus: Antiloche, nemo te mortalium perniciosior alius: 440 i-in-malum: quippe non te vere dicebamus sapere Achivi. Sed certe ne sic quidem sine jurejurando auferes præmium. Sic locutus, equos exhortatus-est, dixitque: ne mihi inhibemini neve stetis dolentes corde. Prius istis pedes et genua lassabuntur, 445 quam vobis; ambo enim privati-sunt juventute. Sic dixit: illi vero, regis veriti hortatum, acrius cucurrerunt, statimque ipsis proximi fuerunt. Argivi vero in circo sedentes spectabant equos: hi autem volabant pulverem-excitantes per-campum. 450 Primus vero Idomeneus, Cretum dux, visos-agnovit equos; sedebat enim extra circum ceteris-sublimior in specula. Illum autem, procul licet-esset, equos increpantem ut-audiit, agnovit; viditque equum insignem ceteros prævertentem, qui quidem cetero quanto corpore spadix erat, in fronte vero 455 alba macula erat rotunda, tanquam luna. Surrexit autem, et sermonem inter Argivos dixit: O amici, Argivorum ductores atque principes, solusne ego equos noscito, an et vos? Alii mihi videntur nunc priores esse equi, 460 alius et auriga videtur: illæ vero equæ alicubi illic læsæ-sunt in campo, quæ eousque certe præstantiores erant. Nempe illas primum vidi metam circumflectentes, nunc vero nequaquam possum videre: undique autem mihi oculi Troicum per campum lustrant prospectanti. 465 Aut aurigam fugerunt habenæ, nec potuit equas bene continere circa metam, et non feliciter flexit: illic ipsum excidisse reor, et currus confregisse; hæ vero extra-viam-cucurrerunt, postquam furor occupavit animum. Sed intuemini et vos surgentes: non enim equidem 470 bene dignosco; videtur autem mihi esse vir Ætolus genere, interque Argivos imperat, Tydei equûm-domitoris filius, fortis Diomedes. Hunc autem indecore objurgavit Oilei filius velox Ajax: Idomeneu, cur præmature garris? illæ vero procul 475 equæ pedes-alte-tollentes amplum per-campum currunt. Nec minimus-natu es inter Argivos tantopere, nec tibi acutissime ex capite prospiciunt oculi: sed semper verbis garris. Neutiquam te decet blateronem esse: adsunt enim et præstantiores alii. 480 Equæ vero eædem sunt priores, quæ et antea, Eumeli, in eisque ipse tenens lora vehitur. Hunc autem iratus Cretum dux contra allocutus-est: Ajax, rixa optime, maledice! in-ceterisque omnibus inferior-es Argivis: quod tibi mens est insolens. 485 Age nunc vel tripode deposito-certemus, vel lebete; arbitrum autem Atriden Agamemnonem faciamus ambo, utræ anteriores sint equæ: ut sentias persolvens. Sic dixit: surrexit vero protinus Oilei filius velox Ajax, iratus, asperis ut-exciperet eum verbis. 490 Et omnino jam ulterius adhuc contentio evasisset utrisque, nisi Achilles ipse surrexisset, et dixisset sermonem: Ne amplius nunc asperis altercemini verbis, Ajax, Idomeneuque, malis; quippe non par-est. Et vero alii succenseritis, quicunque talia faceret. 495 Sed vos in circo sedentes spectate equos; hi autem cito ipsi festino-cursu-contendentes de victoria huc venient: tam vero cognoscetis singuli equos Argivorum, qui secundi, quique priores. Sic dixit: Tydides autem valde prope venit urgens equos, 500 scutica autem assidue feriebat super-humeros: atque ei equi in-altum sussultabant cito conficientes viam. Assidue autem aurigam pulveris guttæ percutiebant: currusque, auro accurate-elaborati stannoque, equos veloces pone-currebant; neque profunda 505 fiebat canthorum orbita retro in tenui pulvere: hi vero festinantes volabant. Stetit autem medio in circo; multusque exsiliebat sudor equorum, eque cervicibus et a pectore, in-terram. Ipse vero e sella in-terram desiliit collucente, 510 acclinavitque scuticam ad jugum. Nec segnis-erat fortis Sthenelus, sed propere accepit præmium; deditque abducendam sociis magnanimis mulierem, et tripodem ansatum asportandum: ipse vero solvit equos. Post eum autem Antilochus Neleius agebat equos, 515 dolis, haud quidem celeritate, prævertens Menelaum; sed etiam sic Menelaus agebat prope veloces equos. Quantum vero a-rota equus distat, qui quidem dominum trahit per-campum nisu-contento cum curribus; hujus quidem attingunt canthum pili extremi 520 caudæ; is autem prope admodum currit, nec prorsus magnum spatium in-medio est, per longum campum equo currente: tantum jam Menelaus eximio Antilocho posterior-erat: at prius etiam ad disci-jactum relictus-erat, sed ipsum statim assecutus-est; augebatur enim vis valida 525 equæ Agamemnoniæ, jubis-pulcris Æthes. Si vero adhuc ulterius actus-fuisset cursus ambobus, eo certe eum præteriisset, nec dubiam-victoriam reliquisset. Sed Meriones, famulus strenuus Idomenei, posterior-erat inclyto Menelao hastæ jactu: 530 tardissimi enim ei erant pulcris-jubis equi, minimeque-peritus erat ipse agendi currum in certamine. Filius vero Admeti omnium-ultimus venit e-ceteris, trahens currus pulcros, agens ante equos. Hunc autem ut-vidit, miseratus-est velox divinus Achilles; 535 stansque inter Argivos verba alata dixit: Ultimus vir præstantissimus agit solidis-ungulis equos: sed agedum ei demus præmia, ut par est, secunda; at prima ferat Tydei filius. Sic dixit: illi autem omnes comprobarunt, sicut jubebat. 540 Et sane ei dedisset equam (comprobarant enim Achivi), si non Antilochus, magnanimi Nestoris filius, Pelidæ Achilli jure respondisset surgens: O Achille, valde tibi iratus-fuero, si perfeceris hoc verbum: es enim ablaturus mihi præmium, 545 hoc cogitans, quod ei divinitus-læsi-sunt currus et veloces equæ, ipse strenuus quum-sit: sed debuit immortalibus vota-facere: ita nequaquam ultimus-omnium venisset equos urgens. Si vero ejus misereris, et tibi gratum est animo, est tibi in tentorio aurum multum, est vero et æs, 550 et pecora, suntque tibi ancillæ, et solidis-ungulis equi: ex-his ipsi postea electum dato vel majus præmium, vel etiam jam nunc, ut te collaudent Achivi. Hanc vero ego non dabo: de ipsa autem periculum-faciat, virorum quicunque velit mecum manibus pugnare. 555 Sic dixit: subrisit autem pedibus-velox divinus Achilles gratulans Antilocho, quod ipsi dilectus erat sodalis: et eum respondens verbis alatis allocutus-est: Antiloche, si quidem jam me jubes e-domo aliud Eumelo dare, ego vero etiam hoc perficiam. 560 Dabo ei loricam, quam Asteropæo abstuli, æream, quam circum ora fulgidi stanni circulo-fusa-est: multo autem pretio ei æstimanda erit. Dixit, et Automedontem carum jussit sodalem ferre eam e-tentorio: is vero abiit, et ei attulit. 565 [Eumeloque in manibus posuit; is vero accepit gaudens.] Inter-hos autem et Menelaus surrexit, animo dolens, Antilocho immensum iratus: atque præco in-manibus sceptrum posuit, silereque jussit Argivos: at ille inde inter-eos-dixit par-deo vir: 570 Antiloche, antehac prudens, quale fecisti! dedecorasti quidem meam virtutem, læsisti autem mihi equos, tuis ante actis, qui multo inferiores erant. Sed agite, Argivorum ductores ac principes, in medium utrisque judicate, neu in gratiam: 575 ne-quando quis dicat Achivorum ære-loricatorum: Antilocho mendaciis oppresso, Menelaus abiit equam ducens; quoniam ei longe deteriores erant equi, ipse vero melior armisque viribusque. Eia vero, age, ego ipse judicabo, ac me nullum puto 580 alium increpaturum Danaorum: rectum enim erit judicium. Antiloche, eia vero, age huc ades, Jovis-alumne, ut fas est, stans ante equos et currum, ac flagellum manibus tenens argutum, quo antea agitabas, equos tangens, terram-cingentem Neptunum 585 jurato, te non volentem meum dolo currum impedivisse. Eum vero Antilochus prudens contra allocutus-est: perfer nunc: multo enim equidem junior sum te, rex Menelae, tu vero natu-major et præstantior. Nosti, qualia juvenis viri errata sunt: 590 velocior etenim ei mens est, tenue autem consilium. Ideo tibi toleret cor: equam vero tibi ipse dabo, quam accepi: si etiam e meis aliud majus postulaveris, continuo tibi statim dare malim, quam tibi, Jovis-alumne, in-dies omnes 595 me animo ejectum-esse, et in-deos fieri sceleratum. Dixit, et equam ducens magnanimi Nestoris filius in manus tradidit Menelai: illius autem animus licuit (exhilaratus est), ut-si circa spicas ros liquescit segetis crescentis, quando horrescunt arva: 600 sic et tibi, Menelae, in præcordiis animus licuit. Et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: Antiloche, nunc quidem tibi ego cedam ipse, qui eram iratus: quoniam non mente-vagus nec læsus-animo eras antea: nunc vero mentem vicerat juventus. 605 In-posterum autem cave præstantiores decipere: non enim me cito alius vir flexisset Achivorum. Verum tu jam multa passus-es, et multa molitus, tuusque pater bonus, et frater, causa mea: ideo tibi supplicanti obsequar: atque etiam equam 610 dabo, mea licet sit; ut sentiant et hi, ut meus nunquam sit animus superbus et immitis. Dixit, et Antilochi Noemoni dedit socio equam abducendam: ipse vero inde lebetem accepit collucentem. Meriones autem sustulit duo auri talenta, 615 quartus, ut egerat currum. Quintum vero relictum-erat præmium, duplex phiala: quam Nestori dedit Achilles, Argivorum per consessum ferens; et dixit astans: Accipe nunc; et tibi hoc, senex, munus-recondatur, Patrocli sepulturæ monimentum ut-sit; non enim amplius illum 620 videbis inter Argivos: do autem tibi hoc præmium sic: nec enim cæstibus certe pugnabis, nec luctaberis, nec jaculorum-certamen inibis, nec pedibus curres: jam enim gravis te senectus urget. Sic fatus, in manibus posuit: ille vero accepit gaudens. 625 Et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: Certe jam hæc quidem omnia, fili, recte dixisti. Non enim amplius firma membra, amice, pedes, nec manus ab-humeris utrinque celeri-impetu-moventur agiles. Utinam sic pubescerem, roburque mihi firmum esset, 630 ut quando regem Amarynceum sepeliebant Epei in-Buprasio, filiique posuerunt regis certaminum-præmia: illic nullus vir mihi similis vir erat, neque Epeorum, neque ipsorum Pyliorum, neque Ætolorum magnanimorum. Cæstu quidem vici Clytomedem, Enopis filium: 635 Ancæum vero lucta Pleuronium, qui in-me surrexerat: Iphiclum autem pedibus prætercurri, strenuus licet-esset; hasta vero mittenda-superavi Phyleumque et Polydorum. Solis me equis præteregerunt Actoridæ-duo, ob-numerum superantes, invidentes mihi victoriam, 640 quod nempe maximi illi certamini relicta-erant præmia. Hi vero erant gemini: alter quidem firmiter equos-regebat, firmiter equos-regebat,[TR1] alter vero scutica incitabat. Sic olim eram: nunc vicissim juniores obeant opera ejusmodi: me autem oportet senectæ tristi 645 parere; tum vero excellebam-inter heroas. Sed abi, et tuo sodali certaminibus justa-facito. Hoc autem præmium ego lubens accipio, gaudetque mihi cor, quod-ita mei semper memor-es benevoli: nec te lateo, quo honore me par-est honorari inter Achivos. 650 Tibi autem dii pro his gratiam largam referant. Sic dixit: Pelides vero magnum per cœtum Achivorum abiit, postquam omnem laudationem audierat Nelidæ. Atque ille cæstu-decernentium duro posuit præmia: mulam laborum-patientem ducens ligavit in circo 655 sexennem, indomitam, quæ difficillima erat domitu; atque victo posuit poculum duplex. Stetit autem se-erigens, et verba inter Argivos fecit: Atridæque et ceteri bene-ocreati Achivi, viros duos de his jubemus, qui sint præstantissimi, 660 pugnis alte elatis inter se ferire: cui vero Apollo dederit victoriam, agnoverintque omnes Achivi, mulam laborum-patientem ducens ad-tentorium eat: ac victus poculum auferet duplex. Sic dixit: surrexit autem statim vir fortisque magnusque, 665 peritus cæstus-pugnæ, filius Panopei Epeus: prehenditque manu mulam laborum-patientem, dixitque: Prope veniat, quicumque poculum auferet duplex: mulam autem non puto aliquem abducturum alium Achivorum, cæstibus vincentem me: nam me profiteor esse optimum. 670 An non satis, quod in-prælio inferior-sum? nec ullo-modo licet in omnibus operibus peritum virum evadere. Sic enim denuntio, quod et perfectum erit: penitus ei corpusque disrumpam, et ossa confringam: curatores autem ei hic frequentes ibidem maneant, 675 qui ipsum efferent, meis sub manibus domitum. Sic dixit: illi vero omnes obmutuerunt silentio. Euryalus autem contra-eum solus surrexit, par-deo vir, Mecistei filius Talaionidæ regis, qui quondam Thebas profectus-est defuncti Œdipi 680 ad funus (ludos funebres): ibi vero omnes vicit Cadmeos. Hunc quidem Tydides hasta-inclytus sectabatur, confirmans verbis, multum vero ei cupiebat victoriam. Cingulum autem ei primum projecit, ac deinde dedit lora scite-secta bovis agrestis. 685 Hi autem quum-se-accinxissent, prodiere in medium circum; ex-adversoque elevatis manibus robustis simul ambo in-se-irruerunt, et ipsis graves manus consertæ-sunt. Vehemens autem crepitus maxillarum ortus-est, fluebatque sudor undique e membris: irruit vero divinus Epeus, 690 percussitque circumspectantem ad-genam; nec jam is diutius stetit: ejus enim succiderunt pulcra membra. Ut vero quum ab inhorrescente Borea exsilit piscis litore in algoso, nigerque continuo ipsum fluctus operit: sic percussus exsiliit. At magnanimus Epeus 695 manibus arreptum erexit; dilecti autem circumstetere socii, qui ipsum ducebant, per circum labantibus pedibus, cruorem crassum exspuentem, caput jactantem in-alteram-partem; ac mente-alienatum inter se collocarunt ducentes: ipsique euntes accepere poculum duplex. 700 Pelides vero statim alia tertia deposuit præmia, ostentans Danais, luctæ duræ; victori quidem, magnum tripodem igni-aptum; eum autem duodecim-boum-pretio inter se æstimabant Achivi: viro autem victo mulierem in medio posuit: 705 multa autem ea sciebat opera, æstimabantque ipsam quatuor-boum-pretio. Stetit autem se-erigens, et verba inter Argivos fecit: Surgite, qui et hujus certaminis periculum-facietis. Sic dixit: surrexit vero inde magnus Telamonius Ajax; surrexit et Ulysses abundans-consiliis, dolos sciens. 710 Accincti autem hi prodierunt in medium circum, complexuque se-invicem corripuerunt manibus robustis: ut quum tigna-mutuo-sibi-inserta, quæ inclytus aptat faber, domus altæ, impetus ventorum vitans, se complectuntur. Stridebant autem dorsa, validis a manibus 715 attracta fortiter; atque humidus defluebat sudor; densæque vibices per lateraque et humeros sanguine rubentes surrexere: illi autem vehementer usque victoriam cupiebant, tripodem ob affabre-factum. Neque Ulysses poterat Ajacem supplantare, soloque affligere, 720 neque Ajax poterat; valida vero eum prohibebat vis Ulyssis. Sed quum jam tædio-afficerentur bene-ocreati Achivi, tunc ipsum allocutus-est magnus Telamonius Ajax: Nobilissime Laertiade, sollertia-pollens[TR2] Ulysse, aut me tolle, aut ego te; hæc vero Jovi omnia curæ-erunt. 725 Sic fatus, eum sustulit: doli autem non oblitus-est Ulysses: percussit pone poplitis-flexum assecutus, solvitque membra subtus; dejecit autem supinum: in pectora vero Ulysses decidit: populi autem admirabundi-spectabant, stupebantque. Secundus vicissim tollebat audens divinus Ulysses, 730 movit autem paullulum a terra, nec levavit; genu vero implicuit: et in-terram ceciderunt ambo prope se-invicem, fœdabanturque pulvere. Et certe jam tertio rursus surgentes luctati-fuissent, nisi Achilles ipse surrexisset, et cohibuisset: 735 Ne-amplius lucta-obnitimini, neu conterimini malis: victoria vero est utrisque; præmiis autem æqualibus ablatis abite, ut et alii certent Achivi. Sic dixit: illi autem ei maxime auscultarunt, et obsecuti-sunt, et absterso pulvere, sibi-induerunt vestes. 740 Pelides vero statim alia posuit velocitatis præmia, argenteum craterem elaboratum; sex autem mensuras capiebat, et pulcritudine excellebat omnem per terram multum; quippe Sidonii magni-artifices scite elaborarant, Phœnices autem vexerant viri super nigrum pontum, 745 collocarantque in portubus, Thoantique dono dederant: filius autem Priami pro-Lycaone pretium dedit Patroclo heroi, Iasonides Euneus. Et hunc Achilles posuit præmium certaminis in honorem sui sodalis, ei quicunque levissimus pedibus velocibus esset; 750 secundo autem bovem posuit magnum et pinguem adipe: semitalentum vero auri ultimo-præmium posuit. Stetit autem-se-erigens, et verba inter Argivos fecit: Surgite qui et hujus certaminis periculum-facietis! Sic dixit; surrexit autem statim Oilei filius velox Ajax, 755 surrexit et Ulysses abundans-consiliis; deinde Nestoris filius Antilochus; hic enim juvenes pedibus omnes vincebat. [Steterunt autem ordine; ostenditque metas Achilles.] Illis autem a carceribus extendebatur cursus. Celeriter inde emicuit Oiliades: et concitus-sequebatur divinus Ulysses 760 prope admodum, ut quum aliquis mulieris bene-cinctæ prope pectus est radius, quem scite admodum manibus promittit, subtemen extrahens per stamen, propeque tenet pectus: sic Ulysses currebat prope atque a-tergo vestigia premebat pedibus,[TR3] antequam pulvis circumspargeretur 765 in ejus autem caput fundebat halitum divinus Ulysses, usque cito currens. Acclamabant vero omnes Achivi victoriæ cupido, magnoque adnitentem-studio hortabantur. Sed quum jam extremum peragerent cursum, subito Ulysses precatus-est Minervam cæsiis-oculis suo in animo: 770 Exaudi, dea, propitia mihi auxiliatrix veni pedibus. Sic dixit precans: illum autem exaudivit Pallas Minerva; membraque reddidit levia, pedes, et manus superne. Sed quum jamjam essent involaturi in-præmium, tunc Ajax quidem lapsus-est in-cursu (læsit enim eum Minerva), 775 ubi boum fusum-erat stercus interfectorum, late-mugientium, quos super Patroclo mactarat pedibus velox Achilles: ac stercore bubulo impletum-est ei osque naresque. Craterem vero sustulit audens divinus Ulysses, ut venit præcurrens; at bovem accepit splendidus Ajax. 780 Stetit autem cornu manibus tenens bovis agrestis, stercus exspuens, interque Argivos dixit: Dii boni, certe mihi læsit dea pedes, quæ et olim, tanquam mater, Ulyssi astat, atque auxilio-est. Sic dixit: illi autem omnes super ipso suaviter risere. 785 Antilochus vero jam extremum abstulit præmium, subridens, et verba inter Argivos fecit: Scientibus vobis dicam omnibus, amici, quod etiam nunc immortales honorant ætate-provectiores homines. Ajax enim me paullo natu-grandior est: 790 hic vero prioris ævi priorumque hominum; crudæ autem senectæ ipsum dicunt esse; difficile vero pedibus cum eo contendere Achivis, nisi Achilli. Sic dixit: laudeque-extulit pedibus-velocem Peliden. Eum vero Achilles his verbis respondens allocutus-est: 795 Antiloche, non quidem tibi inanis dicta-erit laus, sed tibi semitalentum ego auri addam. Sic fatus, ei in manibus posuit: is autem accepit gaudens. At Pelides quidem longæ-umbræ hastam deposuit in circo afferens, deposuitque clypeum et galeam, 800 arma Sarpedonis, quæ ei Patroclus abstulerant. Stetit autem se-erigens, et verba inter Argivos fecit: Viros duos de his jubemus, qui sint fortissimi, armis indutos, corpus-secante ære sumto, alterum-aterius ante consessum facere-periculum. 805 Uter prior attigerit alterius corpus pulcrum, tetigeritque intestina, perque arma et nigrum sanguinem, huic quidem ego dabo hunc ensem argenteis-clavis-distinctum, pulcrum, Thracium, quem quidem Asteropæo abstuli. Arma autem utrique communia hæc ferant: 810 et eis convivium lautum apponemus in tentoriis. Sic dixit: surrexit autem deinde magnus Telamonius Ajax, surrexit et Tydides, fortis Diomedes. Illi vero postquam hinc-inde-seorsum a-turba se-armaverant, in medium utrique congrediebantur, promti pugnare, 815 horrendu obtutu; stupor autem tenebat omnes Achivos. Sed quum jam prope essent in alterum-alter vadentes, ter quidem irruerunt, terque cominus impetum-fecere. Tum deinde Ajax quidem illum per clypeum undique-æqualem percussit, nec ad-corpus pervenit; tuebatur enim intus lorica. 820 Tydides vero deinde supra scutum magnum usque cervicem assequi-conabatur fulgidæ hastæ cuspide. Et tum quidem de-Ajace metuentes Achivi, fine-imposito certamini eos jussere præmia paria referre. At Tydidæ dedit magnum ensem heros, 825 cum vaginaque proferens et scite-secto balteo. Ceterum Pelides posuit orbem (discum) a-fornace-rudem, quem prius quidem mittebat magnum robur Eetionis; sed illum quidem interfecerat pedibus-velox divinus Achilles, hunc autem advexerat in navibus cum aliis possessionibus. 830 Stetit[TR4] autem se-erigens, et verba in Argivos fecit: Surgite, qui et hujus certaminis periculum-facietis! Si ei etiam perquam in-longinquum patentes sunt pingues agri, habebit ipsum etiam quinque volventes in-annos ad-usum: non enim illi indigens quidem ferro 835 pastor vel arator, ibit in urbem emturus, sed ipse ei præbebit. Sic dixit: surrexit autem inde bellicosus Polypœtes, surrexit et Leontei validum robur deo-paris, surrexit et Ajax Telamonius, et divinus Epeus. Ordine autem steterunt: orbem vero prehendit divinus Epeus, 840 misitque rotatum: riserunt autem omnes Achivi. Secundus vero eum emisit Leonteus, soboles Martis; tertio vero projecit magnus Telamonius Ajax. [manu e robusta, et jecit-ultra signa omnium.] Sed quum jam orbem prehendit firmus-bellator Polypœtes, 845 quantum quis projicit pedum bubulcus vir; id autem rotatum volat per boves armentales: tantum super-totum circi-spatium jecit; illi vero exclamarunt. Surgentes autem socii Polypœtæ fortis naves ad cavas retulerunt regis præmium. 850 At ille sagittariis posuit nigrum ferrum, ac deposuit decem quidem bipennes, decemque securiculas: malumque erexit navis prora-cærulea, procul in arenis; indeque pavidam columbam tenui funiculo ligavit pede, in-quam jussit eos 855 sagittari: qui quidem percusserit pavidam columbam, omnes auferens bipennes, domum ferat: qui vero funiculum attigerit, ab-ave aberrans (inferior etenim is), hic ferat securiculas. Sic dixit: surrexit autem inde vis Teucri regis; 860 surrexit et Meriones, famulus strenuus Idomenei. Sortes autem in galea ærea concussere sumtas. Teucer vero primus sorte sortitus-est. Statim autem sagittam misit vi-valida, nec-tamen se vovit deo Apollini agnorum primigenûm sacrificaturum inclytam hecatomben. 865 Ab-ave quidem aberravit; invidit enim ei hoc Apollo; sed is funiculum percussit ad pedem, quo ligata-erat avis: prorsus autem funiculum abscidit amara sagitta. Illa quidem deinde evolans-fugit ad cœlum, at demissus-est funiculus terram versus; et plausum-dederunt Achivi. 870 Festinans autem Meriones extraxit manu Teucri arcum; at jam sagittam tenebat dudum, quasi dirigeret. Statim autem se vovit longe-jaculanti Apollini agnorum primigenûm sacrificaturum inclytam hecatomben. Alte vero sub nubibus speculatus-est pavidam columbam: 875 hanc is in-gyrum-se-flectentem sub ala feriit mediam: penitus autem transiit telum: id quidem rursus in terram ante Merionæ fixum-est pedem: at avis malo insidens navis prora-cærulea, collum demisit, simul et alæ densæ solvebantur. 880 Velox autem e membris anima avolavit, longeque ab illo (malo) decidit: populi vero admirabundi-spectabant stupebantque. Inde Meriones bipennes decem omnes sustulit, Teucer vero securiculas portavit cavas ad naves. At Pelides deposuit quidem longæ-umbræ hastam, 885 et lebetem igne-non-admotum, bovis pretio, floribus-varium deposuit in circum ferens; atque jaculatores viri surrexerunt: surrexit quidem Atrides late-dominans Agamemno, surrexit et Meriones, famulus strenuus Idomenei. Inter-eos autem dixit pedibus-velox divinus Achilles: 890 Atride: scimus enim, quantum antecellas omnibus, et quantum viribusque et jaculationibus sis præstantissimus: quare tu quidem hoc præmium habens cavas ad naves vade, at hastam Merionæ heroi demus, si tu quidem tuo animo velis: hortor enim equidem. 895 Sic dixit: nec non-obsecutus-est rex virorum Agamemno. Dedit autem Merionæ hastam æream: sed ille heros Talthybio præconi dabat perpulcrum præmium.