Iliadis XII.—Pugna ad murum.

1 Sic quidem in tentoriis Menœtii fortis filius, curabat Eurypylum vulneratum; verum pugnabant Argivi et Trojani catervatim. Neque jam erat hos fossa amplius prohibitura Danaorum, et murus supra 5 latus, quem fecerant pro navibus: circùm autem fossam duxerant; nec diis dederant inclytas hecatombas; ut ille ipsis navesque veloces et prædam multam intus continens tueretur: diis autem invitis structus-erat immortalibus; quocirca etiam nequaquam longum tempus integer erat. 10 Quamdiu quidem Hector vivus erat, et irascebatur Achilles, et Priami regis non-eversa urbs erat, tamdiu etiam magnus murus Achivorum integer erat. At postquam Troum quidem mortui-erant quotquot fortissimi, multi autem Argiovrum, alii domiti-, alii superstites-erant, 15 eversaque-est Priami urbs decimo anno, Argivique in navibus dilectam in patriam redierunt: tum demum inierunt-consilium Neptunus et Apollo, murum ut-abolerent fluviorum vi immissa, quotquot ab Idæis montibus in-mare profluunt, 20 Rhesusque, Heptaporusque, Caresusque, Rhodiusque, Granicusque, et Æsepus, divinusque Scamander, et Simois, ubi multi clypei-e-bovino-corio et galeæ deciderant in pulvere, et simideorum genus virorum: horum omnium eodem ostia convertit Phœbus Apollo, 25 perque-novem-dies in murum immisit eorum cursum: pluebat autem Jupiter continuo, ut citius mari-submersum murum redderet. Ipse autem Terræ-concussor, tenens manibus tridentem, præibat; et omnia fundamenta undis emovit truncorum et lapidum, quæ jecerant laborantes Achivi; 30 planaque fecit loca juxta rapidum Hellespontum, rursusque litus magnum arenis cooperuit, muro abolito: fluvios autem vertit, ut-redirent in alveum suum quisque, qua ante demittebant pulcre-fluentem aquam. Ita erant in-posterum Neptunus et Apollo 35 facturi: tum vero pugna clamorque exarsit circa murum bene-structum; sonitumque-reddebant stipites turrium percussæ: Argivi vero, Jovis flagello domiti, naves ad cavas conclusi tenebantur, Hectorem timentes, violentum auctorem fugæ hostium: 40 atque is, sicut antea, pugnabat par turbini. Ut vero quando interque canes et viros venatores aper sive leo versatur, præ robore truces-oculos-volvens; illi vero turmatim se ipsos instruentes, adversi stant, et jaculantur crebra 45 spicula de manibus: ejus autem generosum cor nunquam pavet, nec fugam-capessit: fortitudo vero ipsum occidit: crebroque se-convertit, ordines virorum tentans; quaque fecerit-impetum, ibi cedunt ordines virorum: sic Hector turbam obiens se-motabat, socios 50 fossam adhortans ut-transcenderent: nec-tamen ei equi audebant veloces-pedibus: valde vero hinniebant, in summo labro stantes: absterrebat enim fossa eos lata, nec transilire in-promptu erat, nec transitu erat facilis: præcipitia enim prominentia circa omnem 55 stabant utrinque: desuper autem vallis acutis munita-erat, quos defixerant filii Achivorum, densos et magnos, ab-infestis viris munimentum. Illuc non facile equus bonis-rotis-instructum currum trahens intrasset; pedites vero cogitabant, si perficere-possent. 60 Tum vero Polydamas audaci Hectori dixit astans: Hectorque et alii Trojanorum duces ac sociorum; temere per fossam impellimus veloces equos: hæc autem admodum difficilis est transitu: valli enim in illa acuti stand, et ad ipsos murus Achivorum: 65 illuc nullo-modo licet descendere, nec pugnare equitibus: angustiæ enim sunt, ubi eos sauciatum-iri puto. Quod si jam omnino Achivos mala ipsis meditans perdit Jupiter altitonans, Trojanis autem vult auxiliari, sane equidem vellem vel statim hoc effectum, 70 inglorios perire procul ab Argis hic Achivos: sin vero conversi-fuerint, repressioque nostrorum fiat a navibus, et fossæ impegerimus profundæ, non deinceps puto ne nuntium quidem reversurum retro ad urbem, iterum-conversis ad pugnam ab Achivis. 75 Verum agite, sicut ego dixero, obsequamur omnes: equos quidem famuli contineant prope fossam, ipsi vero, pedibus, (cum) armis instructi, Hectorem omnes sequamur conferti: at Achivi non sustinebunt, siquidem ipsis exitii fines impendent. 80 Sic dixit Polydamas: placebatque Hectori sermo tutus: statim autem de curribus cum armis desiliit in-terram. Nec ceteri Trojani in equis convenerunt; sed omnes desilierunt, ut viderunt Hectorem divinum. Aurigæ quidem deinde suo præcepit quisque, 85 equos bene ex ordine ut-coercerent illic ad fossam: ipsi vero in-ordines-digesti, se ipsos instruentes, in-quinque-agmina dispositi, simul duces sequebantur. Alii quidem cum Hectore iverunt et eximio Polydamante, qui plurimi et fortissimi erant, cupiebantque maxime 90 muro rapto cavas ad naves pugnare: et ipsos Cebriones tertius sequebatur; apud currus autem alium, Cebrione deteriorem, reliquit Hector. Alteris vero Paris præerat, et Alcathous, et Agenor: tertiis autem Helenus et Deiphobus divinus, 95 filii duo Priami; tertiusque erat Asius heros, Asius Hyrtacides, quem ab-Arisba vexerant equi rutili, magni, fluvio a Selleente. At quartorum ductor-erat strenuus filius Anchisæ, Æneas: cumque eo duo Antenoris filii, 100 Archelochusque Acamasque, pugnæ bene scientes omnis. Sarpedon vero dux-erat inclytorum sociorum; assumsitque Glaucum et Mavortium Asteropæum; hi enim ei visi-sunt eximie esse fortissimi ceterorum, post se quidem ipsum: ipse vero emicuit etiam præ omnibus. 105 Hi autem ut se-inter-se-junxerant bene-factis boum-tergoribus, ivere recta in-Danaos animosi, nec amplius putabant eos sustenturos, sed in navibus nigris casuros. Hinc ceteri Trojani, longeque-vocati socii, consilio Polydamantis laudatissimi paruerunt; 110 at non Hyrtacides voluit Asius, princeps virorum, illic relinquere equosque et aurigam famulum: sed una-cum ipsis accedebat navibus velocibus, demens: neque enim erat, malum fatum postquam-evitasset, equis et curribus exsultans, a navibus 115 retro reversurus ad Ilium ventosum: prius enim eum Fatum infaustum obvolvit per-hastam Idomenei præclari Deucalionidæ. Irruit enim navium ad sinistram-partem, qua Achivi ex campo redibant cum equis et curribus: 120 hac equosque et currum egit, neque portis invenit acclinatas valvas et longum vectem immissum: sed apertas tenebant viri, si quem sociorum, e bello fugientem, salvum-reciperent ad naves. Hac recta animosus equos regebat; hi vero (sui) simul sequebantur, 125 acutum clamantes: putabant enim non-amplius Achivos sustenturos-esse, sed in navibus nigris casuros; dementes: in portis vero duos viros invenerunt fortissimos, filios animosos Lapitharum bellicosorum; alterum quidem, Pirithoi filium, strenuum Polypœten; 130 alterum vero, Leonteum, hominum-perniciei parem Marti: hi igitur ante portas altas stabant, ut quando stant quercus in-montibus altæ, quæ-quidem ventum sustinent et pluviam per-dies omnes, radicibus magnis late-porrectis hærentes: 135 sic igitur hi manibus freti ac viribus, manebant advenientem magnum Asium, nec fugiebant. Illi vero recta ad murum bene-structum, tergora-boum arida ni-altum elevantes, ibant magno cum fremitu, qui erant Asium circa regem, et Iamenum, et Orestem, 140 Asiadenque Adamantem, Thoonemque, Œnomaumque. Atque hi, Polypœ et Leonteus, adhuc quidem bene-ocreatos Achivos hortabantur, intus dum-erant, pugnare pro navibus: sed postquam in-murum ruentes animadverterunt Trojanos, at Danaorum ortus-est clamorque fugaque, 145 tum hi-duo erumpentes, ante portas pugnabant, agrestibus apris similes, qui in montibus virorum ac canum excipiunt tumultum advenientem, obliqueque irruentes, circa se frangunt sylvam, radicitus exscindentes, subtusque stridor dentium 150 oritur, donec aliquis jaculatus vitam eis eripuerit: sic horum resonabat æs in pectoribus lucidum, adversis ictibus percussorum: valde enim fortiter pugnabant, viris qui superne erant freti, ac propriis viribus. Illi vero saxis-missilibus, bene-ædificatis a turribus, 155 jaculabantur, propugnantes sibique ipsis et tentoriis, navibusque velocibus. Nives autem ut cadunt in-terram, quas ventus vehementer-flans, nubes opacas agitans, crebras defundebat in terram almam: sic horum e manibus tela fluebant, tam Achivorum, 160 quam etiam e Trojanorum manibus; galeæ autem circùm raucum sonabant, percussæ ingentibus-saxis, et clypei umbonibus-muniti. Tunc vero ingemuitque et sua percussit femora Asius Hyrtacides, et indignatus verbum dixit: Jupiter pater, ergo jam et tu mendax factus-es 165 omnino multum: non enim equidem putabam heroas Achivos sustenturos nostrum robur et manus invictas: illi vero, ut vespæ in-medio corpore variæ, aut apes nidos sibi-faciunt viam ad lapillosam, nec relinquunt cavam domum; sed manentes 170 viros venatores, pugnant pro natis: sic illi non volunt a-portis, etiam si duo tantum sint, recedere, antequam vel interficiantur, vel capiantur. Sic dixit, nec Jovis flexit mentem hæc dicens: Hectori enim ejus anius volebat gloriam præbere. 175 [Alii autem circa alias pugnam pugnabant portas: difficile vero me hæc, dei instar, omnia proloqui. Undique enim circa murum excitatus-est immane-ardens ignis lapideum: Argivi autem, etiamsi mœsti, necessitate tamen navibus propugnabant: dii vero tristes-erant animo 180 omnes, quotquot Danais in-prælio fautores erant. Commiserunt autem Lapithæ bellum et pugnam.] Tum autem Pirithoi filius, fortis Polypœtes, hasta percussit Damasum, per-galeam æreis-munitam-malis; neque ærea galea illam prohibuit; sed penitus 185 cuspis ærea perrupit os; cerebrum autem intus totum concussum-est; domuitque ipsum ardentem: ac deinde Pylonem et Ormenum interfecit. Filium autem Antimachi Leonteus, soboles Martis, Hippomachum percussit hasta, ad balteum assecutus. 190 [TR1] autem e vagina extrahens ensem acutum, Antiphaten quidem primum, impetu-facto per turbam, percussit cominus; is vero supinus solo allisus-est: ac dein Menonem, et Iamenum et Orestem, omnes alios-super-alios admovit terræ almæ. 195 Quamdiu illi hos interfectos-spoliabant armis coruscis, interea Polydamantem et Hectorem juvenes sequebantur, qui plurimi et fortissimi erant, ardebantque maxime murumque perrumpere, et incendere igne naves. Hi tamen adhuc deliberabant, stantes ad fossam: 200 augurium enim ipsis supervenerat, transire cupientibus, aquila altivolans, ad sinistram copias arcens, cruentatum serpentem gestans unguibus, immanem, vivum, adhuc palpitantem; necdum is oblitus-erat pugnæ: percussit enim ipsam tenentem ad pectus, prope collum, 205 contortus retro; illa autem eum a se dimisit in-terram, dolens angoribus, medioque dejecit in agmine; ipsaque clangens avolavit cum flatibus venti. Trojani vero cohorruerunt, ut viderunt varium serpentem, jacentem in mediis, Jovis portentum ægidem-tenentis. 210 Tunc Polydamas audacem Hectorem allocutus-est astans: Hector, semper quidem fere me increpas in-concionibus, recta licet monentem; quippe nequaquam par-est civis qui-sit, temere dicere, neque in consilio, neque unquam in bello, tuam vero potentiam semper augere: 215 nunc autem rursus proloquar, ut mihi videatur esse optimum. Ne eamus cum-Danais pugnaturi de navibus. Sic enim eventurum-esse puto, si vere quidem Trojanis hoc augurium-advenit, transire cupientibus, aquila altivolans, ad sinistram copias arcens, 220 cruentatum serpentem portans unguibus, immanem, vivum: cito autem dimisit, antequam ad-caros nidos pervenisset, neque effecit portans, ut-daret pullis suis. Sic nos, etiamsi portas et murum Achivorum perruperimus robore magno, cesserint autem Achivi, 225 non ordine a navibus revertemur per-easdem vias: multos enim Trojanorum relinquemus, quos Achivi ære interfecerint, pugnantes pro navibus. Hac certe interpretatione-responderit augur, qui vere animo peritus-sit prodigiorum, et ei paruerint populi. 230 Hunc autem torve intuitus allocutus-est galeam-motans Hector: Polydama, tu quidem non-jam mihi grata hæc dicis: nosti et aliam sententiam meliorem hac excogitare. Sin vero revera hanc ex animo dicis, jam tibi inde dii mentem ademerunt ipsi: 235 qui jubes Jovis quidem altitonantis oblivisci consiliorum, quæ mihi ipse præstitit et annuit: tu vero me alitibus alas-expandentibus jubes parere: quos minime moror, neque curo, sive ad dextram vadant, ad auroramque solemque, 240 sive ad sinistram isti, ad occasum obscurum. Nos vero magni Jovis pareamus consilio, qui omnibus mortalibus et immortalibus imperat. Unum augurium est præstantissimum, pugnare pro patria. Quid-tandem tu times bellum et pugnam? 245 etsi enim ceteri nos circum occidamur omnes, naves ad Argivorum, tibi tamen non timor est pereundi; non enim tibi est cor hostes sustinens nec pugnax. Si vero tu a-pugna te-abstinebis, vel aliquem alium, dehortatione-deceptum, verbis avertes a-bellando, 250 statim mea sub hasta percussus animam amittes. Sic igitur fatus præivit; hi autem una sequebantur clamore immenso; insuperque Jupiter gaudens-fulmine excitavit ab Idæis montibus venti procellam, quæ recta naves-versus pulverem ferebat; atque Achivorum 255 molliebat animum, Trojanis vero et Hectori gloriam præstabat. Hujus jam prodigiis confisi ac robore suo, perfringere magnum murum Achivorum tentabant. Pinnas quidem turrium convellebant, et demoliebantur propugnacula, crepidinesque prominentes vectibus-labefactabant, quas Achivi 260 primas in terra posuerant, ut-essent stabilimina turrium. Has illi retrahebant, sperabantque murum Achivorum se perrupturos. Nondum tamen Danai cedebant de-via; sed illi scutis bubulis præmunientes propugnacula, percutiebant ex ipsis hostes murum subeuntes. 265 Ambo autem Ajaces hortantes in turribus quaquaversum itabant, robut excitantes Achivorum: alium blandis, alium duris verbis increpabant, quemcunque omnino pugnam remittentem vidissent: O amici, Argivorum quique eximius, quique mediocris, 270 quique deterior; quandoquidem non omnes similes viri in bello; nunc exstitit opus omnibus: et vero ipsi hoc fere cognoscitis; ne-quis retro vertatur ad naves, minitanti Trojano auscultans: sed ulterius procedite, et invicem hortamini, 275 si forte Jupiter det Olympius fulgurator, pugnam quum-repulerimus, hostes ad urbem persequi. Sic illi ante-alios-clamantes, pugnam excitabant Achivorum. Horum vero, sicut flocculi nivis cadunt crebri die hiberno, quando orsus-est providus Jupiter 280 ningere, hominibus ostentans illa sua tela; sopitis vero ventis fundit constanter, donec operuerit celsorum montium vertices et cacumina summa, et campos florentes, et hominum pinguia culta; et super maris cani funduntur portubusque et litoribus, 285 fluctus autem eos adventans prohibet, aliaque omnia operiuntur desuper, quando ingruit Jovis imber: sic horum utrinque lapides volitabant crebri, hi quidem in Trojanos, illi autem a Trojanis in Achivos, dum-utrique-feriuntur: sed murum supra totum strepitus ortus-est. 290 Haudquaquam tamen tunc quidem Trojani et splendidus Hector muri perrupissent portas et longum vectem, nisi filium suum Sarpedonem providus Jupiter excitasset in Argivos, leonem veluti in-boves cornibus-camuros. Statim vero clypeum quidem ante se tenebat undique æqualem, 295 pulcrum, æneum, lamina-ductili-tectum: quem quidem faber duxerat, intus vero pelles-bubulas consuerat spissas, aureis virgis perpetuis circa orbem: hoc igitur ille ante se objecto, duas hastas vibrans profectus-est ire, sicut leo in-montibus-nutritus, qui indigus 300 diu fuerit carnium, jubet autem ipsum animus magnus, oves tentaturum, vel ad bene-munitam caulam ire: etsia enim invenerit apud ipsam pastores viros cum canibus et hastis custodiam-agentes circa oves, haud tamen re-non-tentata sustinet a-stabulo pelli: 305 sed is inde aut rapuit insiliens, aut etiam ipse vulneratus-est inter primos veloci ex manu jaculo: sic tunc parem-deo Sarpedonem animus impulit murum ut-invaderet perrumperetque propugnacula. Statim autem Glaucum allocutus-est, filium Hippolochi: 310 Glauce, cur jam nos honoribus-affecti-sumus maxime, sedeque carnibusque ac plenis poculis, in Lycia, omnes autem, deos tanquam, nos aspiciunt? et agri-portionem possidemus magnam, Xanthi ad ripas, amœnam vitifero-solo et arvo frugifero? 315 quare nunc oportet, Lycios inter primos quum-simus, stare, ac pugnæ ardenti occurrere: ut aliquis sic dicat Lyciorum bene armatorum: Nequaquam inglorii per Lyciam imperant nostri reges, eduntque pingues oves, 320 vinumque bibunt eximium, dulce; verum enim et robur iis est præstans, quandoquidem Lycios inter primos pugnant. O amice, si enim, bellum hoc postquam-effugerimus, perpetuo jam essemus expertesque-senii immortalesque futuri, nec ipse inter primos pugnarem, 325 nec te mitterem pugnam in clarantem-viros: nunc vero (nihilominus enim fata instant mortis plurima, quæ non licet effugere homini, neque evitare,) eamus; vel alicui gloriam dabimus, vel aliquis nobis. Sic dixit: nec Glaucus aversus-est, nec non-obsecutus. 330 Hi autem recta ibant, Lyciorum magnam gentem ducentes. Hos vero conspicatus cohorruit filius Petei Menestheus: hujus enim jam ad turrim ibant, malum ferentes. Circumspexit autem per cohortem Achivorum, si quem videret ductorum, qui sibi malum a-sociis arceret: 335 animadvertit autem Ajaces duos, belli insatiabiles, stantes, Teucrumque, modo e-tentorio profectum, prope: sed nullo-modo ei licebat, si-clamaret, exaudiri: tantus enim strepitus erat: sonitusque ad-cœlum perveniebat percussorum scutorumque et setis-equinis-comantium galearum 340 et portarum: omnes enim occlusæ-erant: isti vero ad ipsas stantes nitebantur vi perruptas ingredi. Statim autem ad Ajacem misit præconem Thooten: I, nobilis Thoota, currens Ajacem voca: ambos quidem potius: hoc enim longe optimum omnium 345 esset, quoniam mox hic fiet grave exitium. Huc enim magna-mole-feruntur Lyciorum duces, qui pridem valde-vehementes sunt in acribus pugnis. Si vero ipsis etiam illic labor et certamen ortum-est, at saltem solus veniat Telamonius fortis Ajax, 350 et eum Teucer simul sequatur, arcuum bene sciens. Sic dixit: neque ei præco non-obsecutus-est, ut-audivit; profectus-est autem currens præter murum Achivorum ære-loricatorum, stetitque juxta Ajaces profectus, statimque eos allocutus-est: Ajaces, Argivorum duces ære-loricatorum, 355 jubet vos Petei Jovis-alumni carus filius illuc ire, ut laboris vel paululum participes-sitis: ambo quidem potius: hoc enim longe optimum omnium esset, quoniam mox ibi fiet grave exitium. Illuc enim magna-mole-feruntur Lyciorum duces, qui pridem 360 valde-vehementes sunt in acribus pugnis. Si vero et hic etiam bellum et certamen ortum-est, at saltem veniat Telamonius fortis Ajax, et eum Teucer simul sequatur, arcuum bene sciens. Sic dixit: nec non-obsecutus-est magnus Telamonius Ajax. 365 Statim Oiliden verbis alatis allocutus-est: Ajax, vos quidem hic, tu et fortis Lycomedes, stantes, Danaos excitate ad-fortiter pugnandum: sed ego illuc ibo, et intereo pugnæ; protinus autem revertar, quum bene ipsis auxiliatus-fuero. 370 Sic igitur fatus abiit Telamonius Ajax, et cum-eo Teucer simul ibat frater et ejusdem-patris; cum-istis vero una Pandion Teucri ferebat curvos arcus. Quando Menesthei magnanimi ad-turrim venerunt, murum intrantes, laborantibus supervenerunt. 375 Quippe in pinnas ascendebant, obscuro turbini similes, fortes Lyciorum ductores atque principes: congressi-sunt autem ad-pugnandum contra, ortusque-est clamor. Ajax vero primus Telamonius virum interfecit, Sarpedonis socium, Epiclem magnanimum, 380 saxo aspero percussum, quod murum intra jacebat magnum ad pinnam summum: neque id facile manibus ambabus tenuisset vir, ne maxime quidem juvenis, quales nunc homines sunt: ille vero ex-alto immisit sublatum; perrupitque quatuor-conos-habentem galeam, ossaque confregit 385 omnia simul capitis: is autem urinatori similis, decidit ab excelsa turri, liquitque ossa animus. Teucer vero Glaucum, fortem filium Hippolochi, sagitta irruentem percussit ex-muro alto, qua vidit nudatum brachium; cessareque-fecit a-pugna. 390 Retro autem a muro desiliit latens, ut ne-quis Achivorum vulneratum videret, et insultaret verbis. Sarpedoni autem dolor fuit, Glauco abeunte, protinus ut animadvertit; attamen non oblitus-est pugnæ: sed is Thestoriden Alcmaonem hasta assecutus 395 vulneravit, extraxitque hastam; ille vero cecidit secutus hastam, pronus, circaque ipsum sonitum-dedere arma varia ære. Sarpedon vero pinnam, prehensam manibus robustis, trahebat; illa autem secuta est tota prorsus; ac desuper murus nudatus-est, multisque fecit viam. 400 Illum vero Ajax et Teucer simul assecuti, hic quidem sagitta percussit lorum circa pectora splendidum clypei ingentis; sed Jupiter fata arcuit a-filio suo, ne navium ad puppes interficeretur: Ajax autem clypeum ejus percussit insiliens, ac penitus 405 transiit hasta, aspereque-repulit ipsum ardentem. Cessit vero paullulum a-propugnaculo, nec tamen ille plane recessit, quoniam ei animus sperabat gloriam reportare. Adhortatus-est autem divinos, conversus, Lycios: O Lycii, quid ita remittitis impetuosam fortitudinem? 410 difficile autem mihi est, etsi fortissimus sim soli, quum-murum-perruperim, facere ad naves aditum, sed una-sequimini: multorum vero opus est melius. Sic dixit: illi autem regis reveriti adhortationem, validius incubuerunt consiliarium circa regem. 415 Argivi autem ex-altera-parte corroborabant phalangas, intra murum, magnum vero ipsis se-obtulit opus. Neque enim fortissimi Lycii Danaroum poterant muro rupto facere ad naves viam: neque unquam bellatores Danai Lycios poterant 420 a-muro retro repellere, postquam primum accesserant. Sed sicut de finibus duo viri contendunt, mensuras in manibus tenentes, communi in arvo, qui-quidem exiguo in loco litigant de æquo: sic igitur hos distinebant pinnæ: illi autem super ipsis 425 cædebant alii-aliorum circa pectora bubula-pelle-factos clypeos rotundos, parmasque leves. Multi autem vulnerabantur in corpore sævo ære, sive cui converso terga nudarentur pugnantium, multi vero penitus per clypeum ipsum. 430 Ubique jam turres et pinnæ sanguine virorum perfusæ-erant utrinque a Trojanis et Achivis. At ne sic quidem poterant fugam efficere Achivorum: sed ita-se-habebant, ut lanaces mulier opifica justa, quæ stateram tenens et lanam, utrinque appendit 435 exæquans, ut liberis iniquam mercedem ferat: sic quidem horum æqualiter pugna intendebatur bellumque, ante quam Jupiter gloriam superiorem Hectori daret Priamidæ, qui primus irrupit in-murum Achivorum: clamavit autem intentissima-voce, Trojanis vociferans: 440 Ingruite, equûm-domitores[TR2] Trojani; perrumpite vero murum Argivorum, et navibus immittite immane-ardentem ignem. Sic dixit incitans: illi autem auribus omnes audierunt, rectaque-irruebant in murum frequentes: iique deinde pinnas ascendebant, acutas hastas tenentes. 445 Hector vero arreptum lapidem ferebat, qui ante portas stabat; in-extremo crassus, ac desuper acutus erat, quem ne duo quidem viri ex-populo fortissimi facile in plaustrum a solo movissent, quales nunc homines sunt: ille vero eum facile vibrabat etiam solus. 450 [Hunc ei levem reddiderat Saturni filius versuti.] Sicut autem, quando opilio facile portat vellus arietis, manu prehensum altera, exiguumque ipsum pondus premit: sic Hector recta in-tabulata ferebat lapidem sublatum, quæ portas muniebant valde spisse coagmentatas, 455 bifores, altas: duo autem intus vectes eas continebant invicem-transversi, una vero clavis inhærebat. Stetitque valde prope profectus, et adnixus percussit medias, firmiter divaricatis-pedibus-stans, ut ne ei minus-grave telum esset. Abrupit autem ambos cardines: ceciditque lapis intro 460 magno-pondere, immane vero circum portæ crepuere: nec vectes sustinuere, tabulæque disruptæ-sunt alio alia, lapidis ab impetu. Insiliit autem splendidus Hector, nocti veloci similis aspectu: fulgebatque ære terribili, quo indutus-erat circa corpus: duas autem manibus 465 hastas tenebat. Haud quis illum inhibuisset occurrens, præter deos, quando insiliit in-portas; igne vero oculi ardebant. Hortabatur autem Trojanos, conversus ad turbam, murum ut-transcenderent: illi vero hortanti paruerunt: protinusque alii quidem murum transcenderunt, alii vero per ipsas 470 affabre factas infundebantur portas: Danai autem diffugerunt naves ad cavas: tumultusque ingens factus-est.