III

VARIA

N’HAY PEOR MEIGA QUE UN-HA GRAN PENA

I

—Marianiña, vait’ô rio;

—Deixa ña nay qu’aquí estea,

Qu’eu non vexa a luz do dia,

Que a luz á min non me vexa.

—¿Qu’estás dicindo rapaza?...

—Que onte â mañan n’a debesa

A yaugua se tornou roxa

Cando me fun lavar n’ela;

Qu’en baixo dos meus peíños

Iñanse muchand’as erbas,

Que ô ferirme o sol n’a cara

Tornouma color d’a cera;

Que os ourizos d’os castaños

N’os meus cabelos s’enredan,

Qu’as espiñas d’os espiños

Contra min se volven feras;

Qu’ô pasà-l-as corredoiras

Prenden en min as silveiras;

Que me pican as ortigas;

Que me mágoan as areas,

Y os paxariños ô verme

Din cantand’en son de queixa:

¡Vay á morrer Marianiña!...

¡Rezade todos por ela!

—¡Ay, miña virxe d’o Carme,

Que a miña filla está enferma!

¡Ay Dios! que m’a enfeitizaron...

¡Ay, qu’a abafou un-ha meiga!

Non foras ti tan bonita,

Naide envidia che tivera.

Prenda d’as miñas entrañas,

Ven á min, non tomes pena,

Que has d’ir á San Pedro Martir,

Mais que boys e vacas venda...

—Mi madriña, mi madriña,

Levaime á donde quixeras,

Mas para min n’hay remedio

En todo o redor d’a terra,

Sinon é n’un corazon

Que m’oprime antre cadeas,

Si n’é n’un-ha mala boca

Que me pragueou maldicenta...

—¿Quen te pragueou, ña filla?

¿Que males, meu ben, fixeras?

—Non mo preguntés, mi madre,

Vale mais que nunca o sepas.

Secretos d’esta feitura

Deben dormir antr’as pedras.

—Fala, rapaza, que sinto

Ferverme o sangre n’as venas.

—Qu’eu non vexa a luz d’o dia,

Que a luz á min non me vexa...

Mi madriña, mi madriña,

Non me maldizás cal ela.

Deixám’ir co meu sacreto

Dormir n’o fondo d’a terra.

—Non irás co teu sacreto.

Non irás, anque ben queiras;

Qu’alí á preguntarcho fora

Tu madre, e alí responderas.

—¡Ay, mi madre! era bonito

Coma os anxos d’as igresias,

Era en falas amoroso,

Muito, muito, mais que as sedas,

Era doce... muito, muito,

Mas que a mel que say d’a cera.

Olía á rosas de Mayo,

Seus ollos eran estrelas,

E tiña cal ouro puro

A enrisada cabeleira...

—Acaba, Mariana, acaba,

Que o corazon se m’aperta...

¿De quen falas? dimo, dimo...

¿Ou quizais soñaches, nena?

—Non soñei, mi má, non soño,

Anque soñar ben quixera.

Folguey c’o conde, señora,

Prometido d’a condesa.

Falábam’antr’os carballos

Cand’iba ô monte por leña,

Falábame ô pé do rio,

N’as tardes do vran serenas,

Faley con él... ¡ay, falára,

Mi madriña a vida inteira!

—¡Ay! miña Virxe querida,

Qu’a miña filla está enferma,

Enferma de mal d’amores

Qu’enfermaron a honra d’ela.

Ben fan en cantarch’os páxaros,

Marianiña, miña prenda:

«¡Vay á morrer Marianiña!

¡Que rezen todos por ela!»

Marianiña vay secando,

A probe sin sangre queda,

N’hay alimento que tome,

N’hay augua que ll’apeteza.

Amigas n’hay qu’a consolen,

Músicas n’hay que a entreteñan,

Y â vista do sol acora,

Y â vista das frores tembra.

A sua nay anda tola

En busca de santas erbas,

Que n’o leito de Mariana

Pon de noite â cabeceira,

E vay d’hermida en hermida,

Leva ofrenda tras ofrenda

Á cada bendita virxe,

Á todo-l-os santos reza

Y âs ánimas lles pon luces

Para que pidan por ela.

Pero non sanda Mariana,

Mariana sin sangre queda...

Todos dîn qu’un-ha chuchona

Ven de noite a chuchar n’ela,

E hay algun que veu de noite,

A compaña po-l-aldea.

II

—¿Conque morre a namorada?

¿Por min morre a linda nena?...

¡Nunca! porqu’eso non fora

Dino d’a miña nobreza.

Enxugad’esas bagullas,

Non chores mais, probe vella,

Que a nena d’as trenzas longas

Ben pronto será condesa.

Vamos á darlle’esta nova,

Vámonos á cabo d’ela.

E a trote largo camiñan

Po-l-o medio d’a debesa.

—Meu señor... ¿n’oís os corvos?

Veñen camiño d’a aldea...

Mirá cal baten as alas...

Cal baten as alas negras.

—Deixá que as batan, qu’é cousa

D’os corvos facer tal moestra.

—Señor, señor... ¡como chilan!

¡Que agoreiramente berran!

É porque adiviñan a morte,

É que mortandade hay cerca.

—¡Habráya! que Dios acolla

Á aquel que deixa esta terra.

—Meu señor, tocan á morto...

¡Ay! tocan n’a nosa igrexa...

¡Ña virxe! ¿Quen morreria?

—Non pensés en quen morrera,

Pensá, ña vella, tan soyo

Na vosa filla que pena.

—Señor, señor... pouco andamos,

Picáde, por Dios, espuela,

Qu’ô salir â mañanciña,

N’habia enfermos n’a aldea

Sinon era miña filla,

Que tiña o color d’a terra

Y os pés com’a neve frios,

Y as manciñas coma cera,

Y ô redor d’os tristes ollos

Un-has coma manchas negras.

—Afrixísme co eses ditos,

E aguillóame a impacencia...

Medio condado daría

Por salvar a vida d’ela;

D’a mais fermosa villana

Qu’hay en toda a redondeza.

Mas s’é qu’atopase morta,

Si tal nos acontecera...

Xa qu’a matase, hastr’a morte

Hey de facer penitencia.

Morreu, morreu Mariana,

O conde víun’antr’as velas,

Mais ela no veu á el

Qu’antes de chegar morrera.

Morreu como un paxariño,

Y antr’os lenzos qu’a rodean

Parés un anxel qu’agarda

Que veñan d’o ceu por ela.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ninguen soupo que d’amores

E que d’olvido morrera.

Uns dixeron qu’un-ha praga

Con ela n’a tomba dera;

Outros contaban que fora

D’abafada d’un-ha meiga...

Mais por ela o conde fixo

Hastra ô seu fin penitencia.

VAMOS BEBENDO

—Teño tres pitas brancas

E un galo negro,

Que han de poñer bós ovos,

Andand’o tempo.

Y hei de vende-los caros

Po-lo Xaneiro.

Y hei de xuntá-los cartos

Para un mantelo,

Y heino de levar posto

No casamento,

Y hei...

—Pois mira, Marica,

Vay por un neto

Qu’antramentas non quitas

Eses cerellos,

Y as pitas van medrando

C’o galo negro,

Para poñé-los ovos,

E todo aquelo

Do xaneiro, d’os cartos,

Y o casamento,

Miña prenda da yalma

¡Vamos bebendo!

* * *

—Un verdadeiro amor é grande e santo,

D’os encantos encanto,

Y é doce... doce antr’as dozuras todas.

—Seica por eso tanto

Tras d’un’has y outras modas,

Dalle por empachar, anque ben sabe.

—¿Por mais qu’acabe en bodas?...

—Anqu’en bodas acabe;

Pois coma todo doce, miña vida,

Y esta é cousa sabida

Coma que queima o fogo,

Canto mais com’un d’el, repuna logo.

* * *

—Non cantes, non chores, non rias, non fales,

Nin entres, nin sallas sin m’o perguntare.

¡Válate San Pedro, con tanto gardarme!

—Pois de qu’así sea, nena, non t’asañes,

Que cantes, que chores, que rias, que fales...

¡Can pasa! n’un tempo, meniña, diranche.

¡ADIANTE!

N’o escuro pavoroso

Y antr’o xordo romor d’os pinos bravos

Qu’a tempestá azoutaba com’a escravos,

Oyeuse, como queixa de raposo

Un asubio medoso.

E un layo de temor que daba frio,

Ô medoso asubio,

Respondeu dend’o fondo d’a espesura

Aumentando n’o espiritu a tristura

Que daba o ronco marmurar d’o rio.

Antr’as negras ribeiras manso e lento,

Como corre o abatido pensamento

Antr’os tristes remorsos y a esperanza,

Iña á compás do vento

Correndo tras d’a estensa lontananza.

Mais cabe d’ancha orela,

Misterioso e agachado un centinela,

N’un-ha lancha d’o Miño apousentaba;

Y a arma n’a man y en vela

Á través d’a ramaxen axexaba.

¡NIN ÂS ESCURAS!...

I

—Tod’está negro, as sombras envolven a vereda,

E nin o ceu ten ollos, nin o pinar ten lengua.

¡Vamos! D’o que hay oculto, ¿quen midéu as fonduras?

¡Alma n’habrá que sepa!... ¡ven!... a noit’está escura.

—¿Escura?... mais relumbra non sei que luz traidora...

—É un-ha estrela que brila, n’as auguas bulidoras.

—¿E non oyes que runxe algo ond’aquel herbal?

—É o vento que anda tolo, corrend’antr’a follax.

—Escoita, sinto pasos, e asoma seica un bulto...

—¡S’é un vivo, matarémolo! non fala s’é difunto.

—Mais aquí ond’este cómaro, hay un-ha cova fonda,

Ven, e santos ou deños, que nos atopen ora.

II

¿Á donde irei conmigo? ¿Donde m’esconderei,

Que xa ninguen me vexa y eu non vexa á ninguen?

A luz d’o dia asómbrame, pásmame a d’as estrelas.

Y as olladas d’os homes, n’a yalma me penetran.

Y é que o que dentro levo de min, penso que ô rostro

Me sai cal sai d’o mare, ô cabo un corpo morto.

¡Houbera, e que saira!... mais non, dentro te levo:

¡Fantasma pavoroso d’os meus remordementos!

* * *

Xigantescos olmos, mirtos

Que brancas frores ostentan

Un-has con cogollos inda,

Outras que o vento esfollea.

Buxos que xa contan sigros

E que xuntos verdeguean

Formando de rama e troncos

Valos que naide atravesa;

E n’os que moy descansadas

Fan o seu niño as culebras.

Loureiros irmans d’os buxos

Po-la altura y a nacenza,

Pois arraigaron á un tempo

N’o mais profundo d’a terra.

Limoeiros e laranxos

Qu’o verde musgo sombrean

Y olido esparcen d’azare

Con que a xente se recrea.

Eternos bosques en donde

Sombrio misterio reina,

Onde sô os paxaros cruzan

Po-las tristes alamedas

Onde ô marmular as fontes

Un coidara que se queixan,

Y ond’o mesmo sol d’o estio

Melancónico penetra.

Y en medio d’esta espesura

E d’esta hermosa tristeza

Nun-ha casa inda mais triste,

Sí de fachada soberba,

Alí din que ten o niño

A nai de toda-las meigas:

Casa con portas de cedro,

En cada ventana reixa,

Cociña coma de monxes,

Silencio coma d’igrexa,

Criados que non dan fala,

Cans que morden como feras,

Alí a viron negra e fraca

Com’un-ha gata famenta

N’o mais san e mais frorido

D’a hermosa terra gallega.

Y estes mals que nos afrixen

Din que todos veñen d’ela...

¡Mais socede n’esta vida

Que os que tên culpa n’a levan!

CADA COUSA N’O SEU TEMPO

D’o alegre Mayo, un-ha alborada fresca

Foit’á sorrir n’o outono malencónico,

E por nadal os membros ateridos

Quentache ben contente, á un sol d’agosto;

Despois trembaches espantado, e fuches

Buscand’a sombra inquieto e pesaroso,

Mais a mamoria preguizosa, tarde,

Trouxera ô teu recordo

Que aqueses cambios bruscos

Raros e intempestosos

De loitos e pesares, n’esta vida,

Sinal segura eternamente fonon.

E tras d’aquel calor que ch’emprestara

N’o inverno un sol d’agosto

So sentiche d’a frebe o mortal frio

Qu’ helou hastr’os teus osos.

As cousas n’o seu tempo

Y as feras n’o seu tobo.

* * *

Cabe d’as froles a nena

Cant’alegre o seu cantar,

Y é branca com’azucena

Pálida como o luar.

E ond’a boquiña un lunar,

Gracioso lle dou Dios, tan feito, tanto,

Qu’é de todos o encanto.

¡Cor de luar... que cor lindo!

Uns ollos cal noit’escura,

Labios que falan sorrindo

Y aquel sinal... fermosura

Mais, non cabe en criatura

Qu’a que Dios quixo darche, linda rosa,

Doce, casta e preciosa.

Ser amada, ese é o teu sino,

Amada cal n’outra houber,

E ¡que dichoso destino!

Ser querida e ben querer.

Hey a ambicion d’a muller

E o soyo ben que buscan sin medida

N’esta mísera vida.

Pero nena alunarada,

¿Sabes o qu’o refran di?

Qu’é en amores desdichada

A que un lunar ten así.

E tamen din qu’o eres ti,

Á pesar d’as risadas d’os teus labios

Que non saben d’agravios.

En bon hora, ó en mal hora

Que n’esto d’enamorar,

Tamen se mete a traidora

Mala sorte á traballar.

E métese á enfeitizar

Corazons inocentes e almas puras

N’afeitas á amarguras.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

¡Ay d’a nena alunarada

Pálida como o luar!

Como canta o seu cantar

Tan serena e sin pensar

Que a que lunares ten, fertuna esquiva

Lle ha de ser mentras viva.

Alegre e dichosa canta

Aquela linda canzon,

Que trai a sua mente tanta

Querida recordazon,

Que asin é, coma oracion

Que a yalma, triste, con amor marmura

Pedind’a Dios ventura.

Y ela non pensa toliña

E non maxina a coitada

Que mal tras d’o amor camiña

E ten fertuna menguada.

A que nase alunarada:

Que a que ten un lunar tan primoroso

Nunca terá reposo.

Tan soyo t’agardan penas

Linda rosa a d’o lunar,

As grandes tras d’as pequenas,

Un-ha tras outra á chamar

 tua porta han de chegar,

Que naide, tal é a forza d’o destino,

Naide torce o seu sino.

PELOURO QUE RODA

Dou encomezo pensando,

Despois, gustoulle pensar,

E d’este gusto o deseyo

Á toda presa se vay.

E decote descendendo

Descendendo sin parar,

Desd’o deseyo ô pecado

Á toda presa se vay.

A DISGRACIA

¿Por qu’existe? ¿quen é? ¿dond’a soberba

Morada ten? ¿arteira en donde habita?

Sono lixeiro ou pasaxeira nube

Pra moitos é, qu’apenas deixa rastro.

Outros os golpes alevosos sinten

Que ll’asesta con negra traidoría

Dend’o comenzo ô fin d’a vida escrava.

Pero n’a ven, anque a mirada tendan

Arrededor, para evitaren, cantos

O seu bafo pestífero, n’atopan

N’o espazo, nin n’a terra, nin n’o mare,

Anqu’ela en todo está sempre dañina.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

O mal d’o inferno é fillo, o ben d’o ceo;

A disgracia ¿de quen? Loba que nunca

Farta se vé, que o seu furor redobra

D’a fonda frida, â vista ensangrentada,

¿De donde ven? ¿que quer? ¿porque a consintes,

Potente Dios, que os nosos males miras?

¿Non ves, Señor, que o seu poder afoga

A fé y o amor, no esprito qu’en ti fia?

¡Como endurece o corazon que un tempo

Era todo brandura! ¡como mata

D’a espranza a luz, que un resprandor tranquilo

N’os astros, derramaba d’a esistencia,

Nova forza prestando ô pé cansado

E mais valor a yalma temerosa!

Tod’o mucha ô seu paso, a pranta sua

Maldita, todo para sempr’estraga.

Todo a sua lama pegaxosa entrubia.

¡E que oco tan profundo fay en torno

D’aquel a quen persigue! ¡como fuxen

As xentes d’él pra non oir os layos

Que o seu penar ll’arrinca, ou a espantosa

Brasfemia que con labio balbucente

Á sí mesmo mordendose prenuncia!

Que apestado n’ecsiste n’esta vida

Que tanto horror a humanidade cause

Como o que d’a desgracia vay tocado.

¡E como non, s’o ben contr’el se volve,

S’o mesmo sol non loce ond’él habita,

S’a fonte onde beber, envenenada

De cot’está: s’o pan se volve asentes

Para seu paladar, y o mar sin fondo

Enxoito n’un instante se quedara

S’él n’a onda amarga s’afogar quixera;

E n’os brazos d’a morte que aborrece,

A mesma morte, o deixa abandonado!

¡Ah, piedade, Señor! ¡Barre esa sombra

Qu’en noit’eterna para sempr’envolve

A luz d’a fé, d’o amor e d’a esperanza!

Sombra d’horror que os astros briladores

Escurece d’os ceos, que un novo inferno

N’este mundo formou, e un mundo novo,

Donde todo valor perd’os seus brios

E toda forza sin loitar s’estrela,

Ond’as tinebras d’a impiedá, estendidas,

Borran todo camiño que á tí guie.

¡Dios de bondá, c’o teu potente sopro,

De n’os aparta ese fantasma horribre

Que a desesperazon dá por remate;

Pois xa abasta c’as dores, c’a miseria

D’a carne fraca, e c’o a infalibre morte,

Pra tormento e castigo d’os que tristes

Porque pecaron, viven desterrados

D’a patria celestial por que suspiran!

* * *

¡E ben! cando comprido

Teñás ese ardentísimo deseo,

O meu rir sin descanso será estonces,

Anqu’un rir triste e negro.

Dendes d’o meu corruncho solitario

Estarey axexandovos sereno,

E tras da primadera e tras do estío,

Verey cal chega para vos o inverno.

¡E qu’inverno tan triste,

Tan áspero e tan fero...!

Como n’outono as follas cân d’os árbores,

D’os vosos corazos irán caendo

As brancas ilusions con que crubiades

O chan do simeterio

En donde os nosos mortos dormen xuntos

Do olvido n’o silencio.

E n’as negras mortaxas qu’os envolven,

Diante de vos aparecer verédelos,

Decindo:—«N’era aquelo o que buscabades,

Cando engañados insultâst’os ceos...

¡N’era aquelo sin duda, desdichados,

Mais... tampouco era esto!...»

Y eu desd’o meu corruncho sorrireime

C’un sorrir triste e negro.

SIN NIÑO

Por montes e campías,

Camiños e espranadas,

Ven un-ha pomba soya,

Soya de rama en rama.

Síguena as probes crias,

Sedentas e cansadas,

Sin qu’alimento atope,

Pra darlles a bicada.

Tray manchada-l-as prumas,

Qu’eran un tempo brancas,

Tray muchas e rastreiras

Y abatida-l-as alas.

¡Ay! probe pomba, un tempo

Tan querida e tan branca,

¿Ônde vay o teu brilo...?

¿O teu amor ônd’anda?

EU POR VOS, E VOS POR OUTRO

—A linda, a grande señora,

De non vista fermosura,

¿Ônd’irá tan á deshora,

N’un-ha noite tan escura?

¿Ônde irá con tal premura?

Vay enfouzando n’a lama

O zapatiño de seda...

¡Po-lo toxal vay a dama,

Y-o dôno antr’holandas queda!...

Bon sôno Dios lle conceda.

Qu’él durma, q’eu velarey

Po-la dona mais fermosa

Que vin n’o mundo e verey;

Xardiñeiro, coido a rosa

De cuyo olido outro gosa.

Coido d’ela noite e dia,

Sin descanso nin sosego,

Qu’atopálo non podria;

Corpo e yalma, no-n-o nego,

Á esa tareya m’entrego.

E anque d’esto nada sabe,

Eu sey canto poido d’ela,

Mais, que tal saber m’acabe...

Say, pombiña, say, estrela,

Qu’un valente por ti vela.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

¿Á donde vay? a escondida

Porta s’abre paseniño...

Romor de seda comprida

Runxe alá po-lo camiño

Que vay d’a fonte ô muiño...

N’a vexo, mais ela é,

Chégame o seu doce olido,

Sento o pisar d’o seu pé,

Y-o meu corazon ferido

De pracer dou un batido.

Nobre dama, linda dona

D’os corazós que prendás,

Perdóname si, perdona

Si che sigo á donde vas,

¿Non vés qu’en perigro estás?

En noite tan tempestosa

¿Quen vos meteu tal deseyo?

¡Enlamugarse así a rosa...!

E n’o meu corazon leo

Que non levás pan no seo.

¿E si atopás a compaña?

¿E si vos say a estadea?

¿Si con falas vos engaña

E vos pon mantel e cea,

Mentras tróa e lostreguea?...

N’irés soya, pesi a vos,

N’irés mentras qu’eu alente,

Pois fora atentar á Dios.

Señora, Dios non consente

Qu’o perigro busque a xente.

Sin que sepás que vos sigo,

Irey tras de vos agora,

Por si vos tenta o enemigo.

Y-entanto non say a aurora

Non vos deixarey, señora.

—¡Adios... adios, dama hermosa!

¡Darvos á tan malos modos!...

Non vos levou a compaña,

Mais o enemigo levóuvos.

Embargam’o asombro a yalma...

¡Ay, amor tolo... amor tolo!...

Ben dí aquel refran sabido:

Eu por vos, e vos por outro.

* * *

—¡Valor! qu’anqu’eres como branda cera,

Aquí en perigro estamos,

E n’outro lado a libertá che espera,

Qu’aquí ninguen che dera.

—Vamos, señor, á donde queiras... ¡Vamos!

—Tan nobre eres, meu ben, com’ esforzada,

Mais, ¡tembras coma a cerva acorralada,

Ora que xuntos por ventura estamos

Para fuxir, ña prenda namorada!...

—¡Pois, fuxamos... fuxamos!...

—¿Tès medo, miña vida,

A sères nos meus brazos sorprendida

E a que xuntos, amándonos morramos?

—¡Ay, non, qu’a dicha así fora cumprida...!

Mas, partamos... partamos...

¡E adios, paz e virtù, sempre querida!

DULCE SONO

Baixaron os ánxeles

Adond’ela estaba,

Fixeronlle un leito

C’as pracidas alas,

E lonxe a levano

N’a noite calada.

Cando a alba d’o dia

Tocou a campana,

E n’o alto d’a torre

Cantou a calandria;

Os ánxeles mesmos,

Pregada-l-as alas

—«¿Por qué, marmurano,

Por qué despertála?...»

* * *

—Espantada, o abismo vexo

Á onde camiñando vou...

¡Corazon... canto és tirano,

Y és profundo, meu amor!

Pois eu, sin poder conterme,

N’escoito mais qu’unha voz,

E adond’ela quer que vaya

Sin poder conterme, vou...

—Hoxe, â noite, des que durman,

Sairey po-lo ventanil;

Daránm’as sombras alento...

¡E adios, casa onde nacin!

Honra que tanto estimey,

Santidade do meu lar...

¡Po-lo meu amor vos deixo

Para toda a eternidá!

¡Señor!... darésme castigo,

Qu’o merezo ben o sey;

Mais... condenáme Señor,

Á sufrilo cabo d’él.

* * *

—Para a vida, para a morte,

E para sempre en jamás,

Pedint’á Dios, e Dios dóuteme

Por toda unha eternidá.

Para a vida, para a morte,

E para sempre en jamás,

Quero ser vosa, e que séades

O meu Señor natural.

—Mais a que así querer sabe

Non debe ter pai n’irman,

Nin home, s’é qu’é casada,

Nin fillos, s’acaso é nay.

—Espanta o qu’estás decindo...

Mais eu sinto qu’é verdá;

Lévame, señor, qu’irey

Ônde me queiras levar...

—Pois vente... ¿Qu’importa o mundo

Á quen ten a eternidá?

Xuntos hemos de vivir,

Xuntos nos han d’enterrar.

E os nosos corpos aquí,

E as nosas almas alá,

Quer Dios qu’en union eterna

Estén pra sempre jamás...

Cal ô paxaro a serpente,

Cal â pomba o gavilan,

Arrincouna d’o seu niño

E xa nunca á él volverá.

N’A TOMBA D’O XENERAL INGLÉS

SIR JOHN MOORE

MORTO N’A BATALLA D’ELVIÑA (CORUÑA)

O 16 DE XANEIRO DE 1809

Á miñ’amiga Maria Bertorini, nativa d’o pais de Gales.

Coruña, 1871.

¡Cuan lonxe, canto, d’as escuras niebras,

D’os verdes pinos, d’as ferventes olas

Qu’o nacer viron!... d’os paternos lares,

D’o ceo d’a patria, qu’o alumou mimoso,

D’os sitios, ¡ay! d’o seu querer, ¡que lexos!...

Viu á caer, baix’enemigo golpe

Pra nunca mais se levantar, ¡coitado!

¡Morrer asin en estranxeiras playas,

Morrer tan mozo, abandoná-la vida

Non fart’ainda de vivir e ansiando

Gustar d’a froita que coidad’houbera!

¡Y en vez d’as pónlas d’o loureir’altivo

Que d’o heroe a testa varonil coroan

Baixar â tomba silenciosa e muda!...

¡Ou brancos cisnes d’as britanas islas,

Ou arboredos que bordás galanos,

D’os mansos rios as ribeiras verdes,

Y os frescos campos donde John correra!...

S’a vos amargo xemidor sospiro

Chegou d’aquel que n’o postreir’alento

Vos dixo ¡adios! con amorosas ansias

Á vos volvend’o pensamento último,

Que d’a sua mente s’escapaba inxele,

¡Con qué pesar, con qué dolor sin nome

Con qu’estrañeza sin igual diríades

Tamen ¡adios! ô que tan lonxe, tanto,

D’a patria, soyo, a eternidás baixaba!

Y o gran sillon, a colgadura inmóvil

D’o para sempre abandonado leito;

A cinza fria d’o fogar sin lume

A brand’alfombra que leal conserva

D’o pé d’o morto un-ha sinal visibre,

O can qu’agarda po-lo dono ausente

Y o busca errante por camiños hermos,

As altas herbas d’alameda escura

Por ond’él antes con solás paseaba,

O sempr’igual mormoruxar d’a fonte

Dond’él n’as tardes a sentarse iña...

¡Cal falarian sin parar de Moore,

C’o seu calado afrixidor lenguaxe,

Ôs ollos ¡ay! d’os que por él choraban!

¡Xa nunca mais... xa nunca mais ¡ou! triste

Ha de volver, onde por él esperan!

Parteu valente, á combatir con groria.

Parteu, parteu... e non tornou, qu’a morte

Segoun’alí n’os estranxeiros campos,

¡Cal frol que cae ond’a semilla sua

Terra n’atopa en qu’arraigar poidera!

Lonxe caiche, pobre John, d’a tomba

Onde c’os teus en descansar pensaras.

En terr’ allea ind’os teus restos dormen

Y os que t’amaron e recordan inda,

Mirand’as ondas d’o velad’Oceano,

Doridos din, desd’as nativas prayas...

«¡Aló esta él, tras d’ese mar bravio

Aló quedou, quisais, quisais por sempre;

Tomb’onde naide vay chorar, cobexa

Amadas cinzas d’o que nós perdemos!...»

Y os tristes ventos y as caladas brisas,

Qu’os mortos aman si lexanos dormen

D’o patrio chan, á refrescarte veñen,

D’o bran n’a noite calorosa, e traen

Pra ti n’as alas cariñosas queixas,

Brandos suspiros, amorosos ecos,

Algun-ha vagoa sin secar, que molla

A seca pedra d’o mausoleo frio,

D’o teu país algun perfum’agreste.

¡Mais que fermosa e sin igual morada,

Lle coup’en sort’ôs teus mortales restos!...

¡Quixera Dios que para ti non fora

Nobr’estranxeiro habitacion allea!...

Que n’hai poeta, ensoñador esprito

Non pod’haber, qu’ô contemprar n’outono

O mar de sec’amarillenta folla

Qu’o teu mausoleo con amor cobexa;

Qu’ô contemprar n’as alboradas frescas

D’o mes de Mayo as sonrosadas luces

Qu’alegres sempre á visitarche veñen

Non diga «Asin cand’eu morrer, poidera

Dormir en paz, n’este xardin frorido,

Preto d’o mar... d’o cimeterio lonxe...»

Que ti n’escoitas en jamás ¡ou, Moore!

Choros amargos, queixumbrosos rezos,

Ni-os outros mortos á chamarte veñen,

Pra que con eles n’a calada noite

A incerta danza d’os sepulcros bailes.

Sô doçe alento d’o cogollo qu’abre,

D’a frol que mucha o postrimeiro adiose,

Loucos rebuldos, infantiles risas,

De lindos nenos qu’á esconderse veñen,

Sin med’á tí tras d’o sepulcro branco.

Y algun-ha vez ¡moitas quizais! sospiros

D’ardent’amor, qu’o vento leva donde

Dios sabe sô... por sin igual compaña

Dichoso tês n’habitacion postreira.

¡Y o mar, o mar, o bravo mar que ruxe

Cal rux’aquel que t’arrolou n’a cuna,

Mora onda tí, ven á bicar as pedras

D’un chan d’amor que con amor te garda,

Y arredor teu deixa crecé-las rosas!...

Descans’en paz, descans’en paz, ¡ou, Moore!

E vos qu’o amás, d’o vos’honor celosos

Fillos d’Albion, permanecei tranquilos.

Terra fidalga é nosa terra,—tanto,

Cal linda Dios a quixo dar—ben sabe

Honra façer á quen merece honra

Y honrado así, cal mereceu, foi Moore.

Soyo n’está, n’o seu sepulcro; un puebro

C’o seu respeto compasivo vela

Po-lo estranxeiro á quen traidora morte

Fixo fincar lonxe d’os seus y á alleos

Vir á pedir o derradeir’asilo.

Cando d’o mar atravesés as ondas,

Y o voso hirman á visitar vayades,

Poñé n’a tomba o cariñoso oido,

E si sentis rebuligar as cinzas

E s’escoitás indefinibres voces

E s’entendés o qu’esas voces digan,

A yalma vosa sentirá consolo.

¡El vos dirá qu’arrededor d’o mundo

Tomba mellor qu’a qu’atopou n’achara

Sinon d’os seus antr’o amoroso abrigo!

* * *

I

Cal grasiosa brandeas

O teu corpo lixeiro,

Si bailas nos estrados

C’aquel galan soberbo,

Brandea o norte as ponlas

Xentís d’os ameneiros;

Y un-ha tras outra folla

De cor amarillento

Vay deixando, enredada

N’os teus rizos cabelos,

Triste coróa póndoche,

Tan mucha, Dios d’o ceo,

Com’a que n’a alma tua

Pon o teu pensamento...

¡É que se vay o outono!

¡É que se ven o inverno!

Mas inda n’as fonduras

D’o ameno vál, serenos

Sopran ventos soaves,

Qu’aromas trân d’o ceo.

Inda n’a farta veira

Cuberta de xilmendros

Por onde corre o Miño,

Maxestüoso e lento.

Do bran s’oye o mais doce

Sospiro derradeiro

Qu’alí quedou durmindo

Antr’o romeu y o espriego,

Como quedou un rayo

D’espranza n’o teu peito.

II

Mas ô que ten mal sino,

Mal sino o seguirá,

Qu’as rápidas correntes

Non volven nunca atrás.

¿Qu’aspéras, s’a esperanza

Caso de ti non fay?...

Adiante, pelegrina,

Da fin ô teu romax,

Qu’anqu’acabar non queiras

Aló t’han de levar

D’o teu mal fado as ondas

E os fortes huracans.

¡Qu’inda tés fé...! Terála,

Ña probe, n’o teu mal,

Terála n’as espiñas,

Que t’han d’atormentar,

N’a fel que pezoñosa

Sin sede beberás,

N’o pan amargo e duro

Que t’alimentará.

Nunca d’o mar as ondas

Doces se tornarán,

Nunca tua sorte terca

C’a dicha amainará,

Nin c’a ilusion t’alentes

D’un brando descansar;

Que só o sono d’a morte

O triste dorme en paz.

Acaba logo, acaba,

O teu triste romax,

Qu’ô qu’en mal sino nace

Mal sino o seguirá.

N’as alas d’a disgracia

O teu destino vay,

E as rápidas correntes

Non volven nunca atrás.

SIN TERRA

—¡Calade ou ventos nouturnos,

Calá fonte d’a Serena,

Qu’alá por cabo d’as Trompas

Quer’oir quen chega!

Calaron os ventos todos

Xurrou a fonte mais queda,

E vin qu’iban á enterrar

O corazon d’ela.

Vina despois inda viva

Por campos e por devesas,

Mais iña par’un-ha tomba

Pedindo terra.

Nón-n’atopou, e por eso,

Amostra âs vistas alleas

Inda aquel corazon morto

A sua cangrena.

* * *

Para uns negro,

Para outros branco;

E para todos,

Traspoleirado.

I

—Sé astuto s’é que sabes,

Víngate d’as ofensas s’é que podes,

Ô que che sirva, págalle,

Mais a quen non che de, nunca lle dones;

Porque a moral d’os santos

Non reza sempre c’a moral d’os homes.

Esto un gallego montañés e rudo

Farto d’humillaciós, e de rencores,

Ô agonizar ll’aconsellaba á un fillo,

Herdeiro d’os seus mals e de seu nome.

II

—Sé inxenuo e leal sempre,

Perdoa a quen t’ofenda

Fay ben de cote á amigos y enemigos

Y â porta franca, sin temor, espera,

N’hay mais que un Dios y un-ha moral que salve

Os tristes fillos d’Eva.

Esto a probe viuda

D’o montañés, morrendo antr’a miseria

Resinada ô seu fillo lle dicia...

Y á Dios o esprito ll’entregou serena.

III

E fixolle él as honras,

Mais tan só con xemidos e con vagoas;

Crego non houbo ô rededor, que â probe

O enterro de limosna lle cantara.

N’un corruncho d’o adro

Ond’as ortigas ásperas medraban,

Sin cruz, señal, nin lousa

Alí quedou perdida e sepultada;

E triste o fillo e soyo,

Tornou sañudo a solitaria casa.

—Meu pai doum’un consello, iña pensando,

E miña nay doum’outro;

E s’ela tiña santidá e concencia,

Esprencia el tiña e sabidá d’abondo.

Son fillo d’el e d’ela...

Partirey pois a hirencia de dous modos;

Ña nay, fareille ben á quen cho fixo...

Meu pay, vinganza piden os teus osos.

TRISTES RECORDOS

Un-ha tarde alá en Castilla

Brilaba o sol cal decote

N’aqueles desertos brila.

Craro, ardoroso e insolente,

Con perdon d’él, pois n’é modo

Aquel de queima-l-a xente,

E secar con tales brios

A probe inxeliña pranta,

A fonte, os sedentos rios.

Un-ha tarde, ¡ou que tristeza

M’acometeu tan traidora,

Vendom’en tal aspereza!

¡Á donde vin a parar!

Pensaba mirand’o ceo

Par’a terra non mirar.

Por qu’o ceo era, eso si,

Un mais ou menos azul,

Com’o que temos aquí.

Mentras que’a terra ¡bon Dios!...

Señor, ¿posibre será

Que aquela a fixeses vos?

Mais ¿por qu’estrañarme tal

S’as cousas que vos facés

Jamás as facedes mal?

Fixestes tan tristes llanos,

Mais fixecheos, Dios cremente,

Soyo para os castellanos.

¡Ay! cada pomba ô seu niño,

Cada conexo ô seu tobo,

Cada yalma ô seu cariño.

Aquesto m’eu repetia

N’aquela tarde, recordo

De negra malencolía.

E namentras, contempraba

D’a igual, extensa llanura

A terra que branqueaba.

D’o largo pinar cansado

A negra mancha sin término,

D’o puebro o color queimado.

Y antr’o chan y o firmamento

As nubes de denso polvo,

Qu’iba levantand’o vento.

¡D’o deserto fiel imaxe,

C’o mesmo alento de brasa,

C’o mesmo ardente coraxe!

Ô lonxe o mular pasaba,

Viña a tourada mais preto,

A ovella enferma balaba.

E n’o xa queimado espiño

Fuxindo d’o sol ardente

Pousabase o paxariño.

¡Dios mio, que ansia cativa!

Pesaba en min a tristeza

Cal se m’enterrasen viva.

Lembranzas d’a terra hermosa,

Calmá c’a vosa frescura

As penas d’alma chorosa.

Por qu’ese sedento rio

Envolto en malinas brétemas,

Dá callentura, dá frio.

De pronto oin un cantar,

Cantar que me conmoveu

Hastra facerme acorar.

Era a gallega canzon,

Era o ¡alalá!... que fixo

Bater o meu corazon.

Con un estraño bater,

Doce, com’o ben amar,

Fero, com’o padecer.

De polvo e sudor cubertos

C’a fouce ô lombo, corrian

Por aquês campos desertos,

Un fato de segadores...

¡Y eran eles, eran eles,

Os meigos d’os cantadores!

¡Adios, pinares queimados!

¡Adios, abrasadas terras

E cómaros desolados!

Pechei os ollos e vin...

Vin fontes, prados e veigas

Tendidos ô pé de min.

Mais cand’á abrilos tornei,

Morrendo de soidades,

Toda á chorar me matei.

E non parei de chorar

Nunc’hastra que de Castela

Ouveronme de levar.

Levaronme para n’ela

Non me teren qu’enterrar.

* * *

Meses d’o inverno frios

Qu’eu amo a todo amar,

Meses d’os fartos rios

Y o doce amor d’o lar.

Meses d’as tempestades,

Imaxen d’a delor,

Que afrixe as mocedades

Y as vidas corta en frol.

Chegade, e tras d’outono

Que as follas fai caer,

N’elas deixá que o sono

Eu durma d’o non ser.

E cando o sol fermoso

D’abril torne á sorrir,

Que alume o meu reposo,

Xa non o meu sofrir.

* * *

I

Era n’o mes de Mayo,

N’o mes d’o amor, d’as prantas e d’as frores,

Mes d’os soaves prefumes

Y os trasparentes cores.

D’os trinos matinais d’os paxariños,

D’as cándidas e frescas alboradas,

D’as pasaxeiras nubes,

E d’as tardes sorrintes e douradas.

Cand’o mar está azul, o ceo sereno

Com’o dormir d’un neno,

Manso-l-os rios, alta-l-as estrelas,

Mais desvaida a lua

Si tamen mais fermosa,

C’o aquela gracia sin igual que é sua,

Y era en fin cando todo n’esta vida

Sorrí ôs mortais c’a alegre, esplendorosa

Sorrisa virxinal d’a primadera

Que amar y á ser dichoso-l-os convida.

Á todos... ¡ay! quixera

Que así a sorte o fixera,

Mais algun hay qu’envolto n’a negrura

D’a sua propia tristura,

Tan soyo vé, d’a primadera hermosa,

N’o sol morno e n’a rosa

C’o fresc’orballo d’a mañan cuberta,

Un trist’e mal agoiro que desperta

Pensamentos de loito e desventura.

II

Era n’un-ha mañan d’o mes de mayo

En que parés que os ánxeles cantaban,

Mentras mansa-l-as brisas se queixaban

Con amoroso layo:

En que o rego ô pasar po-las curtiñas

Non sey que cousas mormuraba leve,

Y o voar d’as inquietas anduriñas

Que n’os aires chiaban,

 vista d’os nubeiros sabidores

Venturas e contentos agoiraba:

Mañan d’encantos cheya

Cal o esprito as deseya,

Cando espera e confia:

Mañan que chama á toda crás de seres

Ô pracer y â alegría,

Menos â triste yalma,

Que dendes qu’ é, non sabe

Qu’ é ter sosego ou calma,

Dond’a dozura d’o gozar comence

Dond’a crudeza d’a delor acabe.

III

D’a Garda, anxel bondoso,

Qu’as brancas alas paseniño bates

Ô rededor d’o acongoxado esprito,

Pra derramar en él santos consolos

Que nos trâs d’o infinito,

¿En donde, en dond’estabas

Qu’antre negros querbantos

Soya, un alma tristisima deixabas?

Fé, esperanza, virtudes,

Orixen d’as eternas beatitudes,

E que dendes rexiós mais venturosas

Vindes calmar as amarguras nosas...

¿Dond’estades, en donde?

¿Cand’o qu’en vos confia,

Soyo, en loita c’o as ansias d’a agonia,

Orfo vos chama, e naide lle responde?

IV

Por aqueles que odiaba perseguido,

Po-los que amaba odiado,

Un triste á dura sorte condenado

Contempraba d’o cántabro a bravura

Con un ollar profundo,

Cal si tras de tan fonda sepultura

Entrevise as anchuras d’o outro mundo.

E con ánimo forte,

D’o liquido cristal hastra tocalo,

En carreira chegou vertixinosa

Cal s’atraison d’o abismo misterioso,

Con forza estraña o conduxese â morte.

E dixo:—¡Vida, adios! ¡adios, tormento

Que con martirio lento,

M’arrancache astr’os soños d’a esperanza,

D’a desventura miña

Vou á crebar o brazo poderoso,

Alí donde n’hay dor, nin hay mudanza,

E s’enterra a inquietude n’o reposo!

¡E ti, mala pasion qu’en min te cebas

E foches o meu Dios y o meu castigo,

Xa que me quês matar, morre conmigo!

Calou o triste, e inmensas, pavorosas

C’as suas crins espumosas,

Retorcerons’as ondas po-la area

Incitand’ô coitado

Á dar fin â pelea

Que houbera n’o seu peito encomenzado.

Mais un brando sonido

Fireu de pronto o contrubado oido

D’aquel ser desdichado...

E escoitou asombrado

D’un invisible ser a fala hermosa

Que con branda e celeste melodía,

Soave e mainamente lle decia:

—«¡Detente ô pé d’a orela

D’a tua vida, cobarde centinela,

Non queiras por fuxires d’o presente

D’a eternidade descorré-l-os velos!

Agarda á que a medida

Con rosas ou con fel, henchas d’a vida,

Nin fagas que n’a tomba se derrame

Antes que Dios ch’a pida.

Que ningun fillo d’Eva

Ô fin s’ha de librar d’o seu penare

Anque â morte s’astreva.

Despois d’atravesare

Os desertos inmensos d’o infinito,

Ô mundo volverias en esprito

Á sofrir, y o teu crimen á pagare.

As noites tras d’os dias

Sin descanso nin tregua

Apegado á aquel seo te verias,

D’o ingrato corazon vend’os batidos

Non por ti, mais por outros repetidos.

En’aquel pensamento

Con impracable craridá leerias

A traizon alevosa, o olvido amargo

Sin velo qu’os crubir, nin finximento.»

—«¡Ou Dios, Dios poderoso!...

¡Que tormento espantoso!...»

—«Ninguen torce o poder d’os seus destinos,

Infaustos ou beninos:

Nin á ninguen ll’é dado

Renegar d’o seu fado.

Sô vence quen espera...

Volve á vivir e espera resinado.»

E tornou á vivir, arrepentido

Anque trist’e dorido,

Aquel probe coitado:

Pideull’á Dios perdon d’o seu pecado,

E Dios compadecido

Mandoulle santa paz e doce olvido.

¿QUÉ TEN?

Sempre un ¡ay! prañideiro, un-ha duda,

Un deseyo, un-ha angustia, un delor...

É un-has veces a estrela que brila,

E outras tantas un rayo d’o sol;

É que as follas d’os árbores caen,

É que abrochan n’os campos as frols,

Y é o vento que zoa,

Y é o frio, é a calor...

E n’é o vento, n’é sol, nin é o frio,

Non é... qu’é tan só

A alma enferma, poeta e sensibre

Que todo a lastima,

Que todo lle doy.

* * *

Tí, a feiticeira e branca coma’as neves,

Y a linda, antr’as millores,

Tí, arrededor de quen, cal as abellas

A redor d’un-ha rosa, andan os homes,

(Xente qu’o mesmo acaso qu’as mulleres

É dada á toda crase de traizoes);

Non queiras en jamás, s’és queridora,

Non dones en jamás mas que che donen,

S’é que te firen, miña prenda rîte,

S’é que t’engañan, meu amor, non chores.

Vé que pasou o tempo d’as Corinas

Y o mais qu’ora se sofre,

Só porque non se diga,

É rabiar cant’un pode.

—¡Rabiar no mais... dixera que mentides!

—Sí, sí, rabear ben forte;

Mas c’a rabia picante e aguilloeira

Qu’é salsa apetitosa d’as pasioes.

¿Que fora ¡ou Dios! sin os asentes feros

D’os estómagos probes?

D’os corazós d’o dia,

¿Que fora sin as rabias, meu amore?

RUINAS

(ARMONÍAS D’A TARDE)

Traduccion de Ruiz de Aguilera

Xa Novembr’espiraba

Cando cansado e sóo, tomei asento

Ô pé d’o endebre muro,

Vella defensa e límite d’un puebro.

Po-las abertas fendas,

Casa qu’âs sabandixas abr’o tempo,

Hoxe o lagarto mira

Con fria ollada o estrago en torno feito.

Sin còre a trepadora,

Ortiga vil e xaramago enfermo,

Cuyos muchos ramallos

Moven os aires ô pasar xemendo;

Coroan capiteles

Ô destrozado pórtico d’o tempro,

Que tende n’a campía

Antre polvo d’altares o esqueleto.

Xa n’o lare sagrado

Lume n’encende a nay ô son d’un rezo,

E d’a tisnada pedra

A borralliña os ventos xa barreron;

E xa d’os vellos arcos

E colunas, as pedras van caendo,

Cal un-ha e outra vagoa

Cai d’os ollos d’un triste sin achego.

¡Como as muchadas follas

Se desprenden d’a ponla onde naceron,

Restos d’aquela vida

Con qu’a vista encantaba o souto ameno!

¡E cal amostra o rio,

Casi-qu’enxoite o empedregado leito,

Regueiro miserable

D’outro farto raudal, limpo e sereno!

¡Cal os outeiros arden

D’o sol d’outono ô làmpo derradeiro,

Mentras sombrisa a noite

Vay caladiña os valles sorprendendo!

Bataladas ô lonxe

Dá un-ha campana sospirando resos;

Y-a tarde qu’agonisa

Mandalle â relixion o adios mais tenro.

Y-o moucho revoando

Berra tamen con chilos agoreiros,

Coma morto sin tomba

Qu’anda soyo ô redor d’un simeterio.

Cand’as alas sacude

A voz desperta de dormidos ecos;

E parés que resoa

Tras d’o que pasa pensatible, austero,

O ruxir misteiroso

De visiós qu’en tropel forman os medos,

Po-lo chan arrastrando

Pardo sayal, os brancos esqueletos.

Ou ben que resucita

A pobracion d’o seu reposo eterno

Rendido pelegrino

Que cobra, descansando, novo alento,

Y-a camiñata emprende

Ô doçe amañecer d’un dia sereno,

Que crube os seus albores

Baix’un de nubes pudoroso velo.

Mais acabase o encanto

Un momento despois; así os xa restos

D’as ilusiós mortiñas

Enchen d’a yalma o dolorido seo.

Y ora outra ves d’o muro

Os cantos sin parar rodan desfeitos,

Y-ô seu compá-las-follas

D’as amarelas ponlas van caendo,

Cal unha e outra vagoa

Cay d’os ollos d’un triste sin achego,

Ou anacos d’a vida

Con qu’a vista encantaba o souto ameno.

Todo así pasa; a sombra

Sigue decote a lus d’o craro ceo;

E ¡ay! a vellés caduca

D’a mocedà é recordo pasaxeiro.

Ti soyo non acabas

¡Ou esprito que ximes n’un encerro!

Mais con man compasiva

A morte, ô fin, quebrantará os teus ferros.

Quedará o fráxil vaso

D’a tua esencia inmortal anacos feito,

E po-los aires, ela

En busca irá d’o seu amor eterno.

 terra que perdeche,

Voarás lixeira d’o manchado suelo,

Qu’as tuas alas tocaron

Ô pousarte d’o mundo n’o deserto.

N’el ¡ay! triste a recordas,

Como d’a sua os azulados ceos,

O probe desterrado

N’a veiriña d’os rios estranxeiros.

* * *

Chirrar d’os carros d’a Ponte,

Tristes campanas d’Herbon,

Cando vos oyo partídesme

As cordas d’o corazon.

Ceboleiras qu’is e vindes

D’Adina po-los camiños,

Á veira d’o camposanto

Pasá leve e paseniño.

Qu’anque din que os mortos n’oyen,

Cand’os meus lle vou falar,

Penso, que anqu’estén calados

Ben oyen o meu penar.

A BANDOLINATA

C’a espada asesina

N’o peito encrabada,

O esprito n’a sombra

Y o corpo n’a lama,

Mais negra que a morte,

Que a terra mas baixa,

Bagullas de sangre

Chorando eu estaba.

De pronto antre o espeso

D’a brétema parda

Con rara armonía

Saliu un-ha cántiga...

¡Que fresca e que doce,

Que leve e qu’estraña

Soou n’as recónditas

Cavernas d’a praya!

Calmouse o meu dore

Cal sede c’a yaugua,

D’o probe sedento

N’a fonte se calma.

N’os ollos detidas

Quedaron-s’as vagoas,

Namentras inmoble

Suspensa escoitaba.

De tempos remotos

D’edades leixanas,

De noites sereas,

Pra sempre acabadas,

Aquel cantar tróuxome

Non sey que lembranzas,

Non mortas... dormentes,

¡Quen sab’en que campas!

Coidara que a oira

N’os campos d’Italia,

Send’eu quizais reina,

Quizais send’escrava,

N’a orela do Bósforo

D’o pazo â ventana...

Mais sempre amor fondo

Sentindo n’a yalma.

¡Qu’estraños soñares

S’en min despertaran

D’o músico incónito

C’a sonora cántiga!

¿D’anteriores vidas,

Cales recordanzas

Calmaron a dore

D’as presentes ansias?

¿Quen pode decilo?

Misterios d’a humana

Fraxil natureza

Naid’os espricara;

So sey que sintindo

Consolo n’a yalma

Amey desd’estonces

A bandolinata.

* * *

Brancas virxes de cándidos rostros,

Varons santos de frente serea,

Nobres matronas,

Monxas austeras,

Y aind’aquelas que parés que nunca

Tocaron c’as prantas

Os lodos d’a terra,

N’a concencia ¿quen sabe á escondidas,

As manchas que levan?

Mais s’hay anchos rios,

E mares imensos,

E lagos sin fondo,

E torrentes que arrancan as penas,

D’este mundo n’os ámbitos todos

N’hay auguas que laven

Manchadas concencias;

Y aqués que se manchan,

Manchados se quedan.

¡Soyo as lavan as vagoas abondas

D’a penitencia!

VANIDADE

Alguns ricos enterrans’ô probe,

E alguns probes ô grande s’enterran,

Todos para distinguirse,

E hastr’ô morrer ter fachenda.

¡Vanidá! ¡canto vals antr’os homes

Qu’hastr’as portas d’a morte penetras!

Mas des que cân n’o burato,

Todos iguales se quedan

Y o polvo, ô polvo se torna

E ond’os vivo-la soberbia.

* * *

—Para á vida e para á morte

E para sempre en jamas

Pedinte a Dios, e Dios dóuteme

Por toda un-ha eternidad.

—Para á vida e para á morte

E para sempre en jamas,

Quero ser vosa, e que séades

O meu señor natural.

—Mais a que así querer sabe

Non debe ter pay, n’hirmans,

Nin home, s’é qu’é casada,

Nin fillos si acaso é nay.

—Espanta o qu’estás decindo...

Mais eu sinto qu’é verdá,

Lévame señor qu’ irey

Ônda me queiras levar.

—Pois vente ¿qu’importa o mundo

A quen ten á eternidá?

Xuntos hemos de vivir,

Xuntos nos han d’enterrar,

Y os nosos corpos aquí,

Y as nosas almas alá,

Quer Dios qu’en union eterna

Esten pra sempre en jamás.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Cal ô páxaro á serpente,

Cal â pomba ó gabilan,

Arrincouna d’o seu niño

E xa nunca á el volverá.

* * *

Apresa Alvaro d’Anido,

Vive moito en pouco tempo,

Espolea o teu cabalo,

E espoleandoo revéntao.

¿Qu’importa un nobre cabalo?

¿Qu’importan dous nin trecentos?

O qu’importa Alvaro Anido

É chegar cedo.

Vay d’un polo á outro polo,

Rexistra os antros terreos,

Monta n’a locomotora,

Sube n’os grobos aereos,

E c’o a centela recorre

D’o vacío o espazo inmenso:

És home, e cansarás, Alvaro,

Correndo e correndo.

* * *

Decides qu’o matrimonio

É santo e bueno, serayo,

Mais non casou San Antonio,

Por mais qu’o mesmo demonio

Tentouno á facé-l’o ensayo.

Celicios, cantos poder,

Penitencias á Dios dar,

Mais santo n’oubo á meu ver,

Que d’os casados quixer

C’a pesada cruz cargar.

Nin os santos padres todos,

De quen tès tantos escritos

E alabas de varios modos,

Quixeron n’aqueses lodos

Meter os seus pés benditos.

D’o direito, d’o rivés,

Matrimonio, un dogal és,

Eres tentazon d’o inferno,

Mais casarei... pois no inverno

¡Non ter quen ll’a un quente os pés!...

* * *

Agora cabelos negros,

Mais tarde cabelos brancos;

Agora dentes de prata,

Mañan chavellos querbados,

Oxe fazulas de rosas,

Mañan de coiro enrugado.

Morte negra, morte negra,

Cura de dores e engaños,

¿Porque non mata-l’as mozas

Antes que as maten os anos?

* * *

—Premita Dios que te vexas

Cal as cóbregas arrastro,

Qu’a yaugua que á beber vayas

Che se volva xaramagos.

Que pidas e non atopes

Pousada, acougo, n’amparo,

E qu’inda morto de fame,

Quedes ô pé d’un valado.

—Praguea boca, praguea

Mentras qu’eu me vou marchando,

Pragas de malas mulleres,

Nunca lle cân ôs soldados.

* * *

Teño un mal que non ten cura,

Un mal que naceu comigo,

Y ese mal tan enemigo

Levarám’â sepultura.

Curandeiros, ceruxanos,

Dotores en medeciña,

Pr’a esta infirmidade miña

N’ hay remedio antr’os humanos.

Deixá pois de remexer

Con concencia ou sin concencia,

Os libros d’a vosa cencia,

Pois para min n’a han de ter.

¿Qu’o dudás? duda non cabe

N’esto que digo, doutores,

Anque pese, hay amargores

Que non pasan con xarabe.

¿Asañásvos porque digo

Verdás que sabés de sobra?

—Pois á probar... mans â obra...

Vede de curarme, amigo.

O meu mal y o meu sofrir,

E o meu propio corazon,

¡Quitaimo sin compasion!

Despois ¡facème vivir!

* * *

Sarna con gusto, non pica;

O conto é sarna sin él,

Y o verdadeiro castigo

N’o mais fondo ha de doer.

Non é sufrir chorar sangre,

Ôs pés de quen un quer ben,

D’él vivir lonxe, e olvidado...

¡Este sí que penar é!

* * *

«É verdade qu’un pode

Ser pior ou millor,

Pero vir de bon tronco

Eso sempre foy bo.

Teus pais eran xitanos,

E ti oxe eres marques,

Mas que... que ô fin y ô cabo

Un ven de donde ven.

Can fillo d’un raposo

Que o teñan por leal,

Que si non come os pitos

É que non poderá.»

Esto cantaba un cego

N’a feira d’Asuncion,

E d’o seu cantar ríanse

Todos, qu’era un primor.

Y uns ôs outros mirábanse

Cal querendo decir:

—Rasquese á quen lle proya

Qu’esto non vay pra min.

* * *

Fas uns versos... ¡ay qué versos!

Pois cal eles non vin outros,

Todos empedregullados

E de cotomelos todos,

Parecen feitos adrede

Para lerse á sopramocos.

* * *

Tembra un neno no húmido pórtico...

D’a fame e d’o frio

Ten o sello, o seu rostro de anxel,

Ind’hermoso mais mucho, e sin brilo.

Farrapento e descalzo, n’as pedras

Os probes peiños,

Que as xiadas d’o inverno lañaron,

Apousa indeciso.

Pois parés que ll’os cortan coitelos

D’aceirados fios.

Coma can sin palleiro nin dono,

Que todos desprezan,

N’un corruncho s’esconde tembrando

D’a dura escaleira.

E cal lirio se dobra ô secárese,

O inocente a dourada cabesa

Tamen dobra, esbaesido c’a fame,

E descansa c’o rostro n’as pedras.

E mentras qu’el dorme

Trist’imaxen d’a dor y a miseria,

Van e vên ¡á adoraren o Altísimo!

Fariseyos, os grandes d’a terra,

Sin que ô ver d’o inocente orfandade

Se calme d’os ricos

A sede avarienta.

O meu peito c’angustia s’oprime

¡Señor! ¡Dios d’o ceo!

¿Por qué hay almas tan negras e duras?

¿Por qué hay orfos n’a terra Dios boeno?

Mais n’en vano sellado está o libro

D’os grandes misterios...

Pasa a groria, o poder y a alegría...

Todo pasa n’a terra. ¡Esperemos!