VORSTELIJKE WARANDE DER DIEREN;[Pg 52a] WAAR IN de Zeden-rijke Philosophie, POËTISCH, MOREEL, EN HISTORIEEL, VERMAKELIJK EN TREFFELIJK WORDT VOORGESTELD[1].

Koomt vrij schouwen dese Beemd, Ziet, hoe wonderlijk en vreemd, [Pg 52b] Dat de dierkens t' zamen leven: Hoe de trotsche leeuwe bralt, 't Reyntjen[2] loos in strikken valt, Hoe 't schaap voor de wolf moet beven. Waar den mensche in wordt geleerd, Hoe des werelds hoogheid keert; Hoe zich ieder heeft te dragen: 't Zij tot eerbaarheid en deugd, 't Zij tot tegenspoed of vreugd, Wilt dat hier de beestjens vragen.

Tsa, makkers! 't zeiltjen strijkt, en stieret[16] jacht te lande, Op dat wij onzen geest ginds in die groen warande, [Pg 53b] Een vorstelijke plaats, ververschen in de schaâuw: De zonne steekt te zeer, haar hette maakt ons flaauw, De schoot van 't binnen-meer is spiegel-glad en effen, Het windeken dat slaapt, geen baren zich verheffen. Koomt, volgt mij op het spoor, en houdt dit binnen-pad; Van nuchtren morgen-dauw zijn nog de kruiden nat. Wij nadren meer en meer, de lust-plaats loopt ons tegen: Hoe aardig heeft natuur beschilderd deze wegen! Hier is't, daar 't wezen most; hou, sluiter, open doet! Hij wordt mijn stem gewaar, en loopt ons te gemoet. Hof-wachter! oorloft[17] doch dees heeren en jonk-vrouwen, Dat zij de cierlijkheid van deze plaats aanschouwen, Uw moeit' vergolden werd[18]. Koomt, vrunden! treedt vrij aan, Ontschuilt der zonnen[19] brand in schaduwende blaân, Dat ieder een van ons zich inbeelde inde zinnen, Dat wij al graven zijn, baronnen, en gravinnen, In 't nutten van haar weelde en haar wellustigheid, Daar menig d' Hemel om zijn wellust heeft ontzeîd[20]. Wat hagen, groen van palm, zijn hier zoo glad geschoren? Die doolhoofs-wijs gestrekt, gekrunkeld, ons verloren Doen dolen hier en daar, zoo datmen hier in 't groen Van de eêl Cretensche maagd[21] wel 't klouwen[22] had van doen, Om volgen langs den draad, om eindelijk den blinden, Bedriegelijken weg, en de open-poort te vinden. Wij dolen heen en weêr, en worden staâg gestuit. Wij zijn schier afgemat, hoe raken wij hier uit? De doolhof schijnt met ons zijn spotternij te drijven. Wat geest heeft ons vervoerd? 't gezelschap moet hier blijven. Men houdet[23] mij te goede, ik ken't[24]: het is mijn schuld; Ik, ik zal de oorzaak zijn, zoo gij hier blijven zult. 't Gezelschap (zoo mij dunkt) vermoeid zou wel gelusten, Te lesschen haren dorst en ergens wat te rusten. Wat raad, hoe mogen wij ontsluipen zulk gevaar? Of ergens een weerdin hier op te sporen waar, Zoo waar 't gewonnen spel; doch, voor ons lijfs vermoeyen Ziet aan de slinker zijde een schoon prieelken bloeyen: Elk spoeye best hij mag[25]: Tsa, vrunden, zit hier om! U aassem wat verhaalt, gij zijt ons wellekom. Een aangename rust ververscht den machteloozen; En 't herte, door den reuk van leliën en rozen, Daar 't roosmarijn[26] tapijt is rondsom meê bestikt, Niet weinig wordt vermaakt, verlustigd, en verkwikt. Maar wat Lucretia, van maaksel wel besneden, Verbergt daar in het groen haar blanke en naakte leden? En dreigt haar zelfs[27] de dood? zij dreigt niet, och, zij steekt! Zij kwetst haar zelve 't hart! Ziet, ziet, hoe 't bloed uitbreekt, Hoe 't bloed de wonde uitvloeit, en daalt met groot verlangen[28] Benedenwaarts, daar 't wordt behendelijk gevangen, Door 's kunstenaars bedrijf. Verschrikt niet, 't is maar schijn, 't En is geen vrouwen-bloed, 't is enkel rooden wijn, Die Bacchus is gewoon te schenken voor de vorsten, En andren, die vermoeid hier in de schaduw dorsten. Nu, vrunden! drinkt eens om; ziet, hier is wel te pas Op 't kunst-rijk goud geschroefd een kristalijnen glas. A-voust[29] en doet bescheid, daar is nog in de tonne, Laat omgaan met de maan, of liever met de zonne. Gezelschap! brengt eens om, em koelt vrij uwen moed: [Pg 54a] 't Is niet Lucretia's, maar enkel druiven-bloed, 't Welk 't beeld besloten houdt van binnen in zijn adren, Die wonderlijk geleid van elders haar vergadren. Zoo iemand meerder lust, zoo nemen wij verlof[30]; Vaart wel, Lucretia! zoo iemand wat te grof Of te tyranniglijk u 't bloed heeft afgezogen, Denkt, dat versmachte dorst tot zulks hem heeft bewogen. 't Is lang genoeg gedwaald, wij laten den Labrint[31]: Die hier ervaren is, wel fluks een uitkomst vindt. De bloemhof ligt nu 't naast, wiens bedden zijn als schulpen, Heel uitheemsch van begrijp[32], daar menigte van tulpen Als in slagorden staan, en steken haren kop Veelverwig na de locht en na de sterren op. Mij lust niet al de rest der bloemen te verhalen, Daar Flora prachtig schijnt op 't cierlijkst meê te pralen: Als Zephyr haar omhelst, als zijn gezochtste bruid, En violetten blaast met zijnen adem uit, Zoo dikmaal hij haar kust in dalen en priëelen, Wanneer zij onderling malkandren 't herte ontstelen. Hier heeft zijn zetelstoel gebouwd de blijde Mei Van thijm, van roosmarijn, en bloemen veelderlei. Wat mengsels groeyen hier? daar d'hommelende bijen Om zoeten honigzeem, haar wellust, komen vrijen. Maar laat ons om wat nieuws te droomen zijn bereid, Vermits 't vermaak gevoed wordt door verscheidenheid; Tsa, opwaarts met mij stijgt, op dezen lagen toren, Die uit een eikenboom is wonderlijk geboren, En zeven transen draagt[33], een eere dezer steê: Van waar gij ziet beneên ontstaan een wilde zee, Door 't springen van een born, gegroeid uit groene planten, Dat als een schreyend beeld versmelt, aan alle kanten, In vloeyende kristal, en 't lijkt wel aan den schijn, Als of 't de filosoof Heraclitus[34] woû zijn: Die 't alles, wat beschijnt het wankel licht der manen[35], Beschreyensweerdig acht, met uitgestorte tranen. Gij ziet hier weêrzijds 't strangh[36] van eenen oceaan Die op zijn glazen stroom voert kielen zwaar gelaân. Walvisschen moogdy[37] hier en monsters zien wanschapen, Die visschen rispen[38] uit en stroomen, als zij gapen: Die 't water dobbren doen, dat Tifys[39] is verveerd, En Palinurus[39] zelf voor 't slingren van haar steert. Neptunus ziedy[40] 't hoofd en natten baard opsteken, En dreigen met zijn vork de baren, die hem smeeken. Op zijn kinkhoren maakt de Triton heesch geluid, Dat al de Water-Goôn en Nimfen kijken uit. Maar, och! hij wordt verlust en bijster schier van zinnen, Die dees Zeejuffren ziet, dees spieg'lende Meerminnen: Die met haarstreelen[41] staâg bedrijven al haar pracht: Dees snoert haar vlechten op, die om haar schaduw lacht; Dees laat aan haar paruik 't goud en gesteenten blinken, En peerlen, die zij raapt wanneer de schepen zinken: Die, kemt haar gouden haar, en wast in 't zoute nat Haar blinkende aangezicht en voorhoofd altijd glad. Help, Nimfen! die u ziet, wie is't, die niet zou wenschen, Dat gij mocht zijn geteeld van 't bloed en 't zaad der menschen? Wie ist, die niet beklaagt, dat uw gestaltenis Is boven navel mensch, en onder navel visch? Maar ginder (zoo mij dunkt) uit een verburgen haven [Pg 54b] Vliegt een galei in 't ruim, door 't roeyen van de slaven, Randt een koopvaarder aan, die, op 't verbolgen meer, Zijn boeve-netten[42] spant, en kloek zich stelt te weer. Wacht mannen, 't geldt uw lijf! matrozen, houdt u onder! Daar gaat een rookwolk op, gevolgd van eenen donder En bliksem des geschuts, dat eislijk[43] van geluid Vuur, water, aard, en locht blaast t' zijnder kelen uit[44]. Het ijzer plompt in 't nat, nadat het een geschreye Heeft schielijk opgewekt, in 't midden der galeye, Die alzins is geverwd, met klibber[45] brein en bloed: Hier rolt een menschen hoofd, en ginder eenen voet; In 't midden van den storm groeit 't herte van de Turken, Die op haar halve maan en dikken tulband snurken[46]; D' Hollander onversaagd, bralt met zijn princen-vlag, D' Hollander, die nog nooit verwonnen t' onder lag, Eer zou de lont in 't kruid, in 't midden van de baren, Met zijn en 's vijands hulk recht na de sterren varen, Eer hij zich dwingen liet van een Mahumetaan, En 't ijzer aan het been zoo schendelijk liet slaan. Mars raast noch even dol; hoe zal die strijd zich enden? De Turk het hert ontvalt, hij gaat het hoofd fluks wenden Weêr na zijn roof-nest toe; hij reist weêr op een nieuw. En d' Hollandsche kartouw, die schenkt hem den adieu, Gewis eens menschen oog en kan zich niet verzaden; De geest en 't herte zijn met wondren overladen. Best dalen wij om laag en zien, waar zich nu rept 't Gevogelt, dat de locht met zijne vleuglen schept, En hooger niet en stijgt als 't net en wil gedoogen, Dat haar gevangen houdt en alzins overtogen. Den arend krom gebekt is keizer van dit rijk, Die Jupijns bliksem voert, daar elk voor knielt in 't slijk; De kraan, de blanke zwaan, de roode kalikoenen[47], De gier en paauw, dat[48] zijn de heeren en baroenen. Den haan wil koning zijn, om dat hij is gekroond, Omdat hij moedig zich in 't bloedig oorlog toont, En zich met d' handschoen licht laat tot den kamp bekoren, Vertrouwende op zijn moed en op zijn scherpe sporen. Hij heeft der boelen veel, zijn geile min hij bluscht, Recht of een koning mocht al doen wat hem gelust. De papegaai is tolk, die aan de uitheemsche volken Moet brengen 's konings wet en zijnen zin vertolken: De struis zijn rechter is, die 't vierschaar steeds bedient, En oordeelt in zijn naam, wie vijand is of vriend; De valk als beudel[49] straft, die 't vierschaar heeft verwezen; Verbidden hier niet geldt, als 't vonnis is gelezen. De zwaluw, musch en gans, de duif, de nachtegaal En de ekster brengen cijns den keizer al te maal. De vleermuis en den uil, als bloedige tyrannen, Zijn eeuwig uit het hof in ballingschap gebannen; Wiens herte niet ontluikt[50], die zulken vlucht bijeen Gevlerkte borgers ziet, van maaksel onderscheên? Eenparig[51] de een verschijnt, en de ander bont van pluimen. Hoe kan men hier zijn tijd verspillen en verzuimen! Tsa! gaan wij nu bespiên, waar 't wild en on-gediert Verschuilt in 't donker woud en ons voor de oogen zwiert: Dien heuvel welbeplant verstrekt een 's princen woning Voor d' onverwonnen leeuw, der dieren hoofd en koning, Die hier zijn hof ophoudt, en, met een fier gemoed, Na[52] zijn raad-kamer treedt, gevolgd van eenen stoet [Pg 55a] En uitgelezen hoop van wel-geboren dieren, Die hoog geadeld zijn, en die zijn hoogheid vieren. 't Langhalzige kameel; Heer bokkaart lang-gebaard: Het felle panther-dier, en 't welbeslagen paard; Heer wolfaart en den beer zijn 's konings opper-raden, Die letten wat het rijk kan voordren[53] en beschaden: De tijger veld-heer is in 't ruim van dees vallei, Daar hij het opzicht heeft van 's konings veld-armei[54] Die vreeselijke dog, die de oogen wijd op sperde, De trotsche kapitein is van des konings garde, 't Loos Reintjen is spion, die altijds op de straat Doorsnuffelt, wat'er in de wereld ommegaat. De brak is coertizaan[55], en d' hazen zijn lakeyen, Die pronken aan 't paleis met 's konings levereyen. Den afgejukten stier, den ezel, en het zwijn Aan hofdienst, met de kat, van ouds verbonden zijn. De baviaan, de sim[56], en de aap hier op tonneelen[57] Comedianten zijn, die 's princen farcen[58] spelen. Wie zag ooit schoonder jacht van alderhande wild? Ziet, hoe de een in gedaante, in[59] verf van d' ander schilt,[60] Hoe ruig[61] den eenen is, en de ander tam van zeden! Zoo iemand maar wat tijds of uren wil besteden In 't groen van dees warande, en ga slaan over al 't Gevogelte en 't gediert, eerlang hij worden zal Een treflijk filosoof, vermits des wijsheids leesten[62] Gevormd zijn na 't bedrijf van vogelen en beesten. Wie dan leergierig is, die voeg' zich hier bij mij, En laat geen leerenstijd onachtzaam gaan voorbij. J. VAN VONDELEN.

Het slaafsche lastbaar[63] peerd, afwijkende te verre Van 't rechte wagen-spoor, geraakte met zijn kerre[64] In 't diep van een moeras en slibberigen plas, Alwaar 't bijna versmoord en heel verzopen was. De voerman al vergramd, zijn geesel-zweep doet klassen[65], En roept: "o kreng! ontslaat ons d' afgrond der morassen." Het ongelukkig dier trost wat het trossen mag, 't Hijgt bijkans ademloos en voelt vast slag op slag; Ten laatste spreekt het dus: "O beudel! wilt u schamen, Dat gij zoo armen guil[66] (als ik) slaat 't lijf vol stramen, Daar ik mij zelf niet spaar, maar hale tocht op tocht[67], Op dat ik uit dees' gracht op 't droog geraken mocht." "Zacht (zegt de voerman) zacht! zult gij mij wederstreven? Ik zal u stokken-brood in plaats van haver geven!" Zoo sprekend hij den zweep rept met een groot geraas, En touwt[68] het taaye vel van 't mager honden-aas. [Pg 55b] Onzalig is het land, daar van een woest, verwaten, Ondraaglijk wreed tyran verheerd zijn de onderzaten. Hij zuipt haar 't vleesch en 't bloed, en knaagt tot op 't gebeent 't Versteken[69] overschot der schameler[70] gemeent. En zoo daar iemand kikt, die moet (wat boozer[70] plagen!) Een driemaal zwaarder juk als ooit voor henen dragen.

Den onverwonnen leeuw, der dieren Opper-koning, Zich veinsde doodlijk krank in zijn gewelfde woning, En daagden al 't gediert ten hove, op groote peen[71] Wie daadlijk niet verscheen tot voorstand van 't gemeen; Vermits hij zaken had haar allen te verbreiden, Nut tot den stand zijns rijks, als hij zou zijn verscheiden. Elk volgt zijns konings last, al bevende, uit ontzag, Verschijnt in 't groot paleis op den gezetten dag. Elk komt' er, uitgezeîd[72] de vos, de loost' van allen, Die heeft in al dit spel een wonder kwaad gevallen[73], Neemt op de stappen acht, die hij in 't zand ziet staan, Verneemt dat niemand keert van al die derwaarts gaan; Dies spreekt hij bij zich zelf, al toornig en verbolgen: Te recht zij beesten zijn, die blindeling dus volgen. De stappen die in 't zand, gestrekt[74] na 't groot paleis Klaar toonen, waar toe wil gedijen zulken reis, Vermits van veel niet een van onze meed-gezellen Weêrkeerden veilig, om 't geschiede te vertellen. Gelukkig is de man, die uit een rijp beraad Van 's princen tiranny en wreedheid 't net ontgaat; Die uit 't gevaar zich houdt van strikken opgehangen, Daar 't arme slechte[75] volk te licht zich in laat vangen.

Den[76] schaduwenden olm bad d' eik, der boomen koning, Dat, zonder lang verdrag[77], of eenige verschooning, Hij 't bladerrijk geboomt, dat om hem stond gegroeid, Ter aarden vellen zou: op dat hij, schoon gebloeid[78], Zich heerlijk toonen mocht, en zonder eenig kommer Zijn groente breiden uit en veel begeerde lommer. Maar als den[76] rijpen eik zijn schalkheid werd gewaar, Sprak hij: "waar blijve ik dan op 't strengste van het jaar, Wanneer den[76] zuren herfst en winter met zijn buyen, Als uitgelaten heel, zoo fel begint te luyen, Dat mij volwassenheid noch dikte komt te sta, Hoe diep in d' afgrond[79] ik mijn kromme wort'len sla; Ten zij een dikke schaar van beuken, elzen, linden, Afschutten t' mijner baat 't gebulder van de winden; Dies ik uw schalkheid spoor[80] wel tastelijk en grof, En t' uwer straf verban u eeuwig uit mijn hof." Gij vorsten! luistert toe, en wilt dees leering vaten, Dat 's princen heil bestaat in 't heil van de onderzaten: Dat hij gelukkig is, die 's vleyers tong ontgaat, En van 't gezelschap der lof-tuiters zich ontslaat, Diens eenig doel-wit is den plas-dank van haar heeren, En, tot den bodem toe, de rijken om te keeren.

Het wreede, onmenschlijk dier, dat, eiselijk en straf, De menschen blixemt met een oogenwenk[81] in 't graf, De felle basilisk, beloerden en bewaakte Een wezelken, 'twelk staag zijn duister hol genaakte; Een wezelken, 'twelk staag zijn aas aldaar ontrent En dagelijkschen roof te halen was gewend. 't Welk, als het nu gewaar werd 's basilisken treken, Zoo heeft het hem beraân om 's vijands macht te breken, En met een taksken groen van ruiten[82] zich bedekt, Van ruiten, 'twelk voor 't gift een tegen-gift verstrekt, Ja, eindelijk vermag den basilisk te dooden, Dies heeft het dagelijks zijn vijand 't hoofd geboden. Het welk den zwakken leert, dat hij zijn zaak gewis En wijs beleiden zal, om hem die sterker is Met uiterlijk geweld zoo zeer niet te bespringen, Als door voorzichtigheid en kloekheid[83] te bedwingen. Veeltijds de sterken zijn door kloeker t' onderbracht[84], Want list (gelijk men zegt) gaat dikwijls boven kracht.

Der bavianen nicht vol kluchtige praktijken, Die baarde te eender dracht twee kind'ren haars gelijken, Die welk zij ongelijk heeft t' zamen opgekweekt: 't Een zij met liefde omhelsde en lieflijk heeft gesmeekt[85]: Het ander zij verwierp en liet het in groot lijen, Als of het waar geweest onecht van bastaardijen[86]; Daar 't nochtans wetlijk, als het ander, dalen kwam Van 't baviaansche bloed, den rechten apen-stam. Het ander dertel dier zwom vast in duizend weelden, Het buitelden op 't hoofd, het dansten en het speelden, Tot dat, bij ongeval, o droevig apen-wee! Het zijnen linker poot zeer deerlijk brak in twee; De moeder simme was begaan om 't kind te sussen, Maar laas! 't en holp al niet, 't en vraagde na geen kussen. Zij drukte 't aan de borst, het was te zonderling! Zoo lange tot de ziel het arme wicht ontging. De moeder was bedroefd, zij huilden en zij schreiden, Maar 't rechte wit-broods kind, dat was en bleef verscheiden. Gij ouders, die uw vrucht met zotte liefde aankleeft, Neemt hier een spiegel aan, en ziet wat loon 't u geeft: Als gij uw kind opkweekt, wild, dertel, ongebonden, Groeit in zijne ijdelheid, en lacht in zijne zonden.

De leeuw, 't ontzaglijk dier, 't peerd ziende 't gras aflezen, Zeer listig tot hem trad, en veinsde zich te wezen Een wel-ervaren arts, die, door kunst-rijke list, Tot allerlei gebrek en krankheid hulpe wist. Maar 't peerd, niet minder loos, riep: "o, ter goeder uren Heeft u Apollo hier tot mijwaarts willen sturen! O Æsculapi, komt, uitnemendste doctoor! Treedt herwaarts met uw kunsten komt mijn kwale voor: Want mijnen achtervoet mij bang maakt en verlegen, Vermits een groot gezwel, daar onlangs aan gekregen; Ontzegt uw hulpe niet, is 't anders in uw macht Besmeeret[87] met uw zalve, opdat het wat verzacht." [Pg 56b] De leeuw veinst zich gereed 's peerds achter-voet te heelen, En schikt[88] zich achter aan: dan 't ros slacht niet den schelen[89], Het slaat den loozen arts 't hoef-ijzer voor den kop, Dat hij ter aarden ligt, een-slags, met éénen klop. 't Gaat zoo gemeenlijk, dat die andren meent te plagen, Die wordt eerst zelf geplaagd en moet zijn straffe dragen; Die anderen 't net voor-spant[90] of eenen kuil bereidt, Eerlang zelfs in den strik of in den afgrond leidt.

De lang-gebekte kraan den schalken vos vergasten[91]; De vos, die op de komst van zijn vrundinne pasten, De spijzen rechtten aan, in 't plat van een platteel[92]; Dies pronkte[93] jufvrouw Kraan, maar Reintjen kreeg zijn deel. Dit heeft haar tot in 't hert verdroten en gespeten, Doch heeft zij 't ongemerkt voor suiker opgegeten, Ter tijd[94] zij om haar leed te wreken was gereed, En Reinert ook genood haar tafel heeft bekleed; Maar 's Kranen loosheid heeft hij haastelijk vernomen, Toen hij 't eng-halzig vat met spijs ter disch zag komen. De smetsende[95] weerdin spreekt 't looze vosken aan: "Hoe, Reynaart! eet gij niet, laat gij mijn spijze staan? Hoe smaakt mijn disch-gerecht?" de vos, die spreekt ten besten[96]. Die met een ander spot, wordt zelf bespot ten lesten Want wie met andren schempt en houdt zijn spotgeral[97], Denk' vrijlijk, dat hij weêr beschempet werden zal.

De schoon-geveêrde paauw aanhoorde, met begeeren, Het nachtegaalken in de wilgen quinkeleeren, En werd bijna verliefd op 't liefelijk gezang, En 't goddelijk muziek, dat uit de takken klank[98]. Ten laatste sprak ze aldus: "O moeder aller dingen! Nature, die mij voor veel andren zonderlingen[99] En heerlijk hebt gecierd, hoe was ik zoo onweerd, Dat gij wèlzingens[100] kunst met mijnen gouden steert En eersleep niet te gaâr hebt willen huwelijken, Op dat ik zoo alzins der vooglen roem mocht strijken!" Nature toen terstond heeft 's paauws ondankbaarheid Berispt, om dat met 't geen, haar rijklijk bijgeleid[101], Zij niet en was vernoegd; gelijk, tot geenen tijden, Het nachtegaalken niet 's paauws voordeel zal benijden, Maar zich te vreden houdt met 't geen haar is gejond[102]. "Indien ook (zeide zij) het elkeen waar vergond, Te hebben 't geen hij wenscht, 't stond grootelijks te vreezen Dat met vernieuwen ik alsteeds zou bezig wezen. Gij, die met uwen staat noch eens ontvangen lot U nimmermeer vernoegt, maar opstaat tegen God En der naturen wet, leert met vernoeging leven, Noch wenscht niet na het gene een ander is gegeven."

De schapen hadden met de felle wolven t' zamen Een heftig krijg-geschil; dies haar te hulpe kwamen De wakker honden, die zich toonden al bereid, Haar zaak t' handhaven en haar groote onnoozelheid[103]. [Pg 57a] De wolven, buiten hoop van de overhand te houden, De schaapkens boden aan (indien zij 't haar vertrouwden) Te handelen van vreed': mits dat, van stonden aan, Zij d'honden zouden als in gijseling ontslaân, En daar voor wederom de wolfkens tot haar zenden. De schaapkens stemden zulks; o, droefheid! wat ellenden Genaakten haar zoo fluks! van d'honden zij ontbloot, Het een na 't ander van den wolfkens werd gedood, Al d'honden waren van den wolventand verbeten[104].— Zoo varen zij, die licht der ouden leer vergeten, Dewelk ons streng verbiedt[105], dat zich een ieder wacht Te stellen zijn geweld[106] in 's vijands wil en macht; Noch dat wij nimmer ons in slaap en laten wiegen Van hem, die al van ouds gewoon is te bedriegen,

'k En weet[107] bij wat geval de leeuw, met groot verschrikken, Zich vond op 't onverzienst in toebereide strikken, Het zij door 's jagers list, die 't ongediert belaagt, Of ander ongeval in 't looze net gejaagd. De sterke is in gevaar, hij worstelt naar vermogen, Maar wordt hoe langs hoe meer daar dieper ingetogen, Dies hij zijn stem verheft, en eiselijken brult, Dat 't gansche bosch alom is van 't geroep vervuld. Een muisken bij geval daar dicht omtrent geslopen, Op 't schallende gekrijsch koomt t' zijnder[108] hulp geloopen, En knaagt den strik in twee, met dankbaarheid en vreugd, Vergeldende des leeuws heel korts[109] bewezen deugd. Koomt herwaarts, spiegelt u, gij koningen en heeren! En houdt zoo wel de kleinste als de aldergrootste in eeren, Vermits hier niemand is zoo machtig noch zoo groot, Of de allerkleinste kan hem oorbaar[110] zijn in nood.

De sture Boreas[112] wel sterkelijk beweerde, Dat hij de schoone Zon in mogendheid passeerde; Zulk roemen Fœbo[113] docht een al te groote spijt, Fluks dagende overzulks[114] den blaas-kaak uit ten strijd. De Noord-wind was gereed, liet zich ter plaatsen[115] vinden, En snorkte, dat hij was de sterkste van de winden. Zij maakten een verdrag, de een voor en de ander naar[116], Te proeven hare kracht op eenen reizenaar.[117] De bulderaar began[118], en blies met volle kaken, Wierp eike-boomen om en hoog-gerezen daken. De reiziger terwijl hield zijnen mantel vast, Spijt wat hij blazen mocht, wel stijf om 't lijf gepast. De wind, na lang geruisch, niet[119] ziende te vermogen, Gaf oorlof, dat de zon nu ook haar kracht mocht toogen; De Zon, die zoetelijk uit 's Hemels gouden dak, Op 't hoofd des reizenaars met heete stralen stak, Dat, zwetende ademloos, zijn kleedren hem verdroten, En zich[120] van 's mantels last genoodzaakt was t' ontblooten. Gij, die te streng regeert, leert wat een macht, vermengd Met reên[121] en zachtigheid, al nuttigheid toe-brengt. Gematigd' heerschappij onbuigelijken lieden Veel dragelijker valt, als al te streng gebieden; [Pg 57b] 't Gemeene volk, dat haat een al te korten lijn, 't Wil liever zacht geleid, als hard gedwongen zijn.

De magre krekel, nu van 's winters koû besprongen, Zocht aan 't kloek mierken heil, tot bedelen gedrongen, En met een heesche stem viel 't bezig dierken aan: "Erbermt u, juffrouw Mier! en om een weinig graan Mij ongetroost niet laat, noch hongersnood bezuren, Mijn armoê wat vervult, en opent uwe schuren." Maar 't wakker beestjen, vrij van kommer en ellend, Den krekel heeft aldus zijn traagheid voorgewend[122]: "Draagt nu verschulde[123] straf, draagt nu 't vermaledijden, Die al den zomer sleet in wellust en verblijden, Die de aangename tijd en zegen hebt veracht, En slempende uwen oogst verkwist en doorgebracht." Het kostelijke pand en kleinood uitgenomen[124], Is de altijd vliênde tijd, die, huiden omgekomen, Niet morgen weder keert; wijs is hij van beraad, Die 's tijds gelegenheid beoogt en gade slaat; Die op geen weelde steunt, noch die, hoe hoog gezeten, De aanstaande zwarigheid lichtveerdig gaat vergeten.

De wolf, der schapen vrees, door 't al te gulzig slikken Aan een verzwolgen been schier meende te verstikken; Dies hij, op hoop van hulp, de langgehalsde kraan Met veel beloften heeft verwil'gd[125], zijn leed t' ontslaan. De kraan, op winst verzot, heeft stout en onverschrokken Uit de opgesperde keel des wolfs het been getrokken; Maar als zij nu om loon heeft (wel verdiend) getaald[126], Heeft met deze antwoord haar 't geholpen dier betaald: "Wat plompheid kleeft u aan, dat gij nog eischt belooning, Of is niet loons genoeg de erbarmlijke[127] verschooning, Zoo dadelijk betoond? toen ik, hoe wreed geaard, Uw keel in mijne keel meêdoogend' heb gespaard. Dus uwer straten gaat, gaat henen uwer straten, En 't leven hebt te loon, dat ik u heb gelaten!" De ondankbre nimmermeer t' erkennen is bereed[128] De weldaad en de deugd, die aan hem is besteed; Zich zelven kent hij niet, blijft trotsch, stout en hovaardig, 't Koomt (waant hij) hem al toe, en is nog meerder waardig.

Een dik gegroeiden esch, wiens steile toppen gingen Recht naar de sterren toe en 's Hemels zolderingen, Trotseerde, dat hij stond verheven in 't foreest[129], Spijt d' alderfelsten storm en allerlei tempeest: Braveerde, dat hij was veel sterker van vermogen Als 't riet, dat van den wind al stadig wordt gebogen; Als 't wankelbare riet, dat siddert, schudt en beeft Voor de alderminste koelt', die langs de velden zweeft. Hij eindigt naauw, een bui ontstaat met sneller vaarden[130], En velt den esschen-boom ontworteld uit der aarden. 't Riet, speurende de val desgenen, die terstond 't Gebladerd hoofd opstak en hoog verheven stond, Dus bij zich zelven spreekt: "o, veilig wonderbaarlijk Is nederigen staat voor[131] hoogheid, die gevaarlijk [Pg 58a] Het onderwerpsel is van[132] allerhande leed, En schielijk wordt gedreigd te vallen eer men 't weet."

Een, die met d' herder-staf de wit gewolde kudden Voor 't ongediert op 't veld belast was te beschudden[133], Uit schalkheid menigmaal zijn luide stem verhief: "Help, wapen! wapen, help! en weert den schapen-dief! De wolf mijn kudd' belaagt, en ligt hier bij geslopen!" De land-liên kwamen fluks tot onderstand geloopen, Zoo lange tot, van hem bedrogen menigmaal, Zij sloegen in de wind zijn schalke logen-taal. Ten leste kwam degeen, die vast op[134] jonge lamren, Dies d' herder deerlijk kreesch, het zou een mensche jamren: "Help! nageburen, help! mijn kuddeken lijdt nood, De wolf van 't beste vlies mijn schaaps-kudd' heeft ontbloot!" Zijn roepen was vergeefs, vergeefs was 's herders weenen, Zij dachten: 't is bedrog, hij liegt gelijk voorhenen. Zulks en zoodanig is der logenaren loon, Diens[135] goddelooze tong te liegen is gewoon: Al spreekt hij somtijds schoon[136] de waarheid zonder liegen, Men geeft hem geen geloof, die lust heeft in 't bedriegen.

De wolf een vuile zog[137] ziende in den misthoop liggen, Die zwanger nu bestond te stenen en te biggen[138], Zich vroêmoer heeft geveinsd, en haar, in biggens smert, Te helpen aangeboôn uit een meêdoogend hert; Zulks heeft de vuile zeuge al morrende afgeslagen. De wolf, om zulken roof te beter te belagen, Erbood[139] zich minne-moêr te willen zijn van 't spek, Dat nergens beter groeit als in zijn eigen drek. Maar als de bigster nu bemerkte 's wolves treken, Zij met deze antwoorde is der dieren schrik ontweken: "Gaat henen, jonker wolf! uw smeer[140] en pelsen huid Betuigen, wie gij zijt; zoekt elders uwen buit." Gij, die nog menschen wilt in deze wereld schijnen, En doodt de aanstaande vrucht uws lichaams met venijnen (Ik laat 't opvoeden staan[141]);—komt herwaarts, en ontwaakt: Ziet, hoe het vuilste beest, de zeuge, uw vonnis maakt! 't Zijn hoeren, die haar lief onechtelijk omarmen; Maar Duivels, die de vrucht haars lichaams niet beschermen.

De gladde muil, gestald aan eener voller kribben[142], Zich mestte rond en bol, dat 't smeer kleefde aan de ribben, Vermids hij noch met last noch arbeid was bezwaard, Waarom hij weeldig werd en brieschten als een paard, Beroemende[143] 't geslacht, waar van hij was gesproten, Ja, van veel eedler bloed als al zijn tijdgenooten, Verheffende zijn deugd en 's draf-geleerdheids kunst, Waardoor hij t' hemwaarts trok zijns heeren oog en gunst, [Pg 58b] Waardoor hij overtrof Ros-bayaard[144] in 't pikeeren[145], In ren of in tornooi, in springen of in keeren. Maar als de muil op 't lest werd voortgebracht in 't perk, En op zijn traagheid-van-naturen nam gemerk[146], Als de andre hengsten hem zoo wijd te boven gingen, Het zij in wakkerheid van draven of van springen: "Nu (sprak hij) merk ik licht, als ik mij zelven ken, Dat ik van 't ezels bloed van oud gesproten ben." De roemers varen zoo, die zot haar zelfs flatteeren, En roemen van het geen zij in der daad ontberen; Of iemand duizendmaal met roem zich zelf bekroont, De ervarenheid betuigt, wat deugd bij iemand woont.

De wolf kwam tot de kooi der wapenlooze schapen, Vermomd met 't lammren-vel, om d' hamel te betrapen[147], En bad hem, dat hij zich vervoegen wilde in 't woud, Dat als een schoon priëel was loof-rijk opgebouwd; Maar d' hamel zeide: "ik zou u geerne gaan verzellen, Indien gij waart een wolf, die u te weer mocht[148] stellen, Zoo eenig ongediert ons overviel in 't groen." De wolf, gelijk verheugd om zulk een antwoord, toen Van 't schaaps-vel zich ontsloeg, en sprak: "t'sa, gaan wij wakker! Ik ben de wolf, uw vrund en aldertrouwste makker." "Neen," sprak den hamel toen, "gaat uwer straten[149] heen, En hebt met uwsgelijk uw lust en vreugd gemeen; Mijn schaaps-kooi ik behoe[150], ter tijd ik, t' mijner bate, Een trouw gezel bekoom, daarop[151] ik mij verlate: Genoeg heb ik geleerd, aan deze uw vreemde pert[152], Dat onder 't schapen-vel school 't wreede wolven-hert." 't Is al van ouds, dat, om de onnooslen te verlokken De wreeden 't schapen-vel arglistelijk aantrokken; De schijn veeltijds bedriegt, dus is hij wijs bedacht, Die jonker Wolfaart vreest, en zich voor 't schaaps-vel wacht.

Den ossen-harder, tot afgoderij genegen, Aanbad een houten-God, om rijkdom en om zegen; Hij lag op 't aardrijk neêr, en bad de Godheid aan, Op dat hem 't heilig hout van armoê mocht ontslaan; Maar, als hij moê gebeên, na[153] blinder[154] luiden zeden, Noch schat noch rijkdom kreeg tot loon van zijn gebeden, Hij, met een stalen aks, den afgod ging te keer, Die brekende den hals viel van 't hoog altaar neêr, Uitstortende een threzoor van schijven, die (uit zorgen) Daar iemand voormaals in had bij geval verborgen. Dies d' herder sprong van vreugd', en riep: "o Godheid mijn! Uw weldaad niet verbeên, maar woû gedwongen zijn!" Wat weldaad iemand doet, met kracht daar toe gedwongen, De zulke ontbeert den lof op des ontvangers tongen[155]; Wie willig als van zelf zijn naasten deugd bewijst[156], Veroorzaakt, dat men hem voor zijne mildheid prijst.

De schalke vos op 't veld de katten vast verzelde, En van zijn listigheid veel snorkende vertelde, [Pg 59a] Dat aller katten doen en hand-werk (hoe men 't acht) Was muize-vangerij en enkel ratten-jacht. Terwijl zij onderlinge aldus in 't twisten rezen, En Reinert[157] boven haar de uitnemendste woû wezen, Een koppel honden haar te schielijk overkoomt; De simmen[158] klavren[159] in de takken van 't geboomt; Maar Reintjen, in gevaar, niet wetende waar vluchten, Is fluks der brakken roof, en spreekt met diep verzuchten: "Hoe ijdel is de roem desgenen voor gewis, Die op de katten smaalde en nu haar schouwspel is; Wanneer hij in gevaar, ja, hoop en troost ten ende, Haar vlijtigheid aanschouwt en zelfs blijft in ellende!" Die schier vergodet schijnt en alles hier toelacht, Zich voor 't beroemen hoed' en voor 't bespotten wacht'; 't Geluk is wankelbaar; wel hem, die wijs beraden Zorgvuldelijk zich wacht van andre te versmaden.

't Scherptandige serpent belust was te vermalen Een aambeeld, herd van staal en ijzer t'eenemalen, Maar kon verwinnen niet[160] op zulken ijz'ren romp; En maakte 't aambeeld niet, maar al zijn tanden stomp. Als nu des diers gebit ten leste was bedorven, Heeft het van 't aambeeld tot een antwoord dit verworven: "Wat dolheid gaat u aan, dat, met een scherp gebit, Gij om mijn herdheid te verbrijzlen zijt verhit! Laat af, laat af in tijds, al waren uwe tanden Van koper en van staal, ik maakte ze ter schanden." Dees fabel wil de zulke aan-spreken zonderlingen, Die zich aanmeten meer als menschelijke dingen. Gelijk dat zotte volk, dat, met een ijdel hoop, Een vaart langs 't Noorden zoekt, spijt der naturen loop: Dat met een eiken plank, o stoute zee-gezellen! Drijft door 't bergachtig ijs, gelijk als na der Hellen, En blijfter al een schip in 't Noorden voor den tol, Gelijk een toren, staan, zij varen even dol[161].

De schelpe-drager kreeft wild' haars gelijk aanwijzen, Dat 't voorwaarts zwemmen meer als 't aarslen[162] is te prijzen: Al was 't schoon, dat[163] nature haarluiden[164] in dit deel In 't scheppen hadde ontbloot van schoonheid al geheel, Vermits zij andren hadde op andre wijs gegeven, Met vinnen door het vocht recht voorwaarts uit te zweven. Maar de onderwezen kreeft sprak zijnen makker aan, Dewijl hij 't had geleerd, hij zoudet[165] eerst bestaan, En als een leerlijk beeld[166] het vochte veld doorploegen, Hij wilde[167] recht op 't spoor hem na te volgen voegen[168].— Gij, die 't voortrefflijk ambt eens leeraars vast bekleedt, En andren haar gebrek te toonen zijt gereed, U zelven eerst bestiert, wilt in u zelf genezen 't Geen gij in andren meent bestraffelijk te wezen; Want als gij andren leert, en blijft van 't goede schuw, Zoo blijft een dobbel zonde en grover vlek in u.

De hongerige raaf, tot stelen altijd vlugge, Vloog 't witgewolde schaap op zijnen bonten[169] rugge; Uitplukkende van 't vlies de wol gelijk verwoed, Doorpikt het blanke vel, en zuipt 't onnoosle bloed; Het lammeken lijdt smert, doet niet dan droevig blaren, Maar kan de vogel noch verschrikken noch vervaren. Dies het ten leste spreekt: "bloed-zuipende tyran! Gij zijt voorwaar op mij een dapper held en man; Op mij, onnoozel dier en weerloos heel met allen[170]! Maar, hebdy 't hert, bestaat den hond eens aan te vallen." De raaf wordt noch beweegd noch luistert naar die zang, Zuipt 't jonge lamren-bloed, gaat vlijtig haren gang. De klachten zijn vergeefs, vergeefs zijn al de tranen, Die voor een dwingeland uitstorten de onderdanen; Hij lacht in hun verdriet, hij groeit in hunne smert, En voedt met haren druk de blijdschap in zijn hert.

Den vos, in eenen strik geraakt in duizend lijen, Besprongen eenen zwerm van hommelende bijen; Die priemden[171] hem alsins op 't heetste van den dag Met anglen in 't lijf, daar hij gevangen lag. Zijn makker tot hem treedt, en raadt, dat hij te zamen Dien zwerm af-schudden zal, die hem zoo deerlijk pramen[171]; "Neen," zegt de schalke vos, "dees biekens zijn nu zat Van 't looze Reintjens bloed, dat liefelijke nat; Verjage ik deze zwerm, zoo koomt'er weêr een jonger, Met nieuwen appetijt, met verschen gragen honger, Die zouden van mijn vleesch en bloed haar-zelven voên, Met meerder pijn en smert als mij nu deze doen." Het is een oude sprook, de welk de natuur nog heden In 's herten tafel heeft uitdrukkelijk gesneden, Dat van twee kwaden 't beste altijd te kiezen staat: Wel hem, die in 't verdriet het slimste nog ontgaat.

Den arend krom-gebekt het vossen-nest beloerde, Daar zij de jongskens uit bij haar gebroedsel voerde. Die, veilig van 't gediert, van hagel, wind en stroom, Gelegerd lagen inde top van eenen boom. De vos, die is beleurd[172], is toornig en ontsteken, Met eenen ook gezind, zijn leed op 't strengst te wreken; Maar als[173] 't aan vlerken mist[174] om stijgen in de locht, Daar in den top des booms zijn jongsken zijn gebrocht, Hij met een vuurge toorts 't gebladerd hout van onder Aan lichter lagen[175] blaast en branden doet te wonder. Laas! de arends schreyen vast in 't midden van 't gesmook, De moeder hopeloos vast vliegt om vuur en rook; Maar och! 't is al vergeefs, 't en houdt niet op van branden, Of al 't gebroedsel is, met nest en al, ter schanden. Gij, die in mogendheid, gelijk gebenedijd[176], Tot op der eeren troon als Goôn verheven zijt, U voor de minste ontziet, en wacht u haar[177] te krenken: Gedenkt, dat de alderkleinst' zich zal te wreken denken[178].

't Lang-oorig lastbaar dier, jaloersch om al de weelde Des honds, die inden schoot zijns meesters daaglijks speelde, Die 't beste wildbraad at, dat vande tafel viel, En smulden als de geen die altijd feest-dag hiel[179], Werd eindelijk beraân zijn meester te feesteeren[180], En sprong met luid gebulk op 's heeren zijde-kleêren. Den huis-heer, al verbaasd, roept: "wapen, wapen[181], moord!" 't Gezin raakt op de been, de knechten komen voort: En ziende 't woest bedrijf, en 's ezels vremde zeden, Met kluppel-slagen hem bestreken al zijn leden: Besmeerden hem zijn huid, en spoedden naar de stal, Daar hij met droefheid mocht beklagen zijn misval. Gij, die lichtveerdiglijk verandert wispelturig Van 't een tot 't ander ampt, en zelden zijt gedurig In 't opgeleid beroep, vernoegt[182] met uwen staat, Op dat het u op 't lest niet als den ezel gaat.

Als bij geval de wolf en 't lammeken te zamen Het zilver van een borne[183] of beek te drinken kwamen, De wolf ter zijden zag, en riep, geheel ontsteld: "Wie zijdy, die u hier zoo dicht bij mij verzelt? Die 't water roeren dorft en 't nat van dees rivieren? Gewis, al waardy schoon[184] een vande grootste stieren, Die stoutheid waar te groot:" Het lammeken verbaasd Zijn onschuld[185] heeft gemaakt; maar Wolfaart, als beraasd[186], 't Onnoosle dierken greep, en vatte 't bij der keelen[187], En riep: "hoe, zuldy van uw ouders niet verschelen, Maar volgen haren aard? ik zweere, voor die schuld, Gij, eer de zonne daalt, mij 't leven laten zult!" Wie brandt, om andren te verbijten en verslinden, Licht iemand schuldig kent, en kan een oorzaak vinden. Men slaat 't onnoozel lam om 't vet en om de rok; Want wie den hond wil slaan vindt lichtelijk eenen stok.

Den dief in 's borgers huis, bij duister nacht gebroken, Van d' huis-bewaarder hond ontdekt werd en geroken; Dies hij, in lijfs-gevaar, den hond aanbood ter nood, Indien hij 't blaffen staakte, een lekker garsten-brood. Maar 't aldertrouwste beest, zijn amps en plicht gedachtig, Al blaffende verhief zijn stemme langs hoe krachtig[188]; Opwekkende 't gezin luids-keels met groot gerucht, En dreef met deze stem den roover op de vlucht: "Zoude ik, om 't snood genot, uw diefte en boosheid helen, En trouweloos alzoo mijns heeren goeden[189] stelen? Of door begeertens brand, om winst mij toegezeîd, U veilen 't goed gerucht[190] van mijn getrouwigheid? Vliedt, roover! pakt u weg; verziet u[191] voor mijn schelden; Mijn eere is mij te weerd, uw munt wil[192] hier niet gelden." Dees fabel stelt ten toon de schuld en plicht oprecht Van een getrouw gemoed, en vroom, rechtvaardig, knecht, [Pg 60b] Die 's heeren haaf beschut en voorstaat als zijn eigen, Noch om geen giften zal tot trouweloosheid neigen.

Het krom-gehoornde beest den hooi-berg hongrig raakte, Daar eenen graauwen dog zijn bedde en nest af maakte; Die, als hij werd gewaar de komst des grooten stiers, Heeft hij hem afgeweerd van 't hooi met veel getiers; Dies heeft 't verhongerd dier zijn droeve stem verheven: "Hoe, makker! gun mij 't hooi, en houd mij bij den leven; 't Is eigenst[193], dat ik heb, gij hebt geen hooi van doen: Hooi boet[194] uw honger niet, noch 't kan geen honden voên." "Neen," zegt de blaffer, "neen; past fluks dees plaats te ruimen; 't Is waar, ik eet geen hooi, maar 't hooi is mij als pluimen[195]; 't Hooi doet mij slapen zacht, 't is 't bedde van mijn kooi, 't Brengt rust en wellust aan; dus pakt u van mijn hooi." Zulks is den boozen aard van veel brood-dronken menschen, Die in wellustigheid, na haren lust en wenschen, Onnuttelijk verdoen 't geen de arme ontbeert ter nood, En weigren in haar weeld' den hongerigen 't brood.

Den ezel, overlaân en met veel pakken zwanger, Viel zijnen zwaren last op reize langs hoe banger; Dies hij zijn reis-gezel, amachtig, moede en mat, Het weeldig ros, om hulpe en wat ontlasting bad. 't Welk voerloos niet alleen hier door niet werd betogen[196], Maar heeft den armen muil, van trossen krom gebogen, In zijn ellend beschimpt, ter tijd[197] het slaafsche beest Ter aarden nederviel en deerlijk gaf den geest. De reiziger, die om zijn reis te spoeden pasten[198], Bestond met 's ezels last 's peerds rugge te belasten; 't Welk weigerende, met veel slagen fel gegroet, Het lachen werd verleerd in 's ezels tegenspoed. Wie in eens anders kruis en lijden schept vermaken, En onmeêdoogende is, mag ernstelijken waken: Want, als hij zal verzaad zijn van zijn spot-geral[199], Hij eindelijk zelver 't juk des onspoeds dragen zal.

De klapper papegaai, op 't opperste eender eiken[200], Met vette roof gelaân, kon Reinaart niet bereiken; Dies hongrig naar de kaas, die zij genepen had Met haren krommen bek, bedrieglijk tot haar trad: "Geluk, (riep hij) geluk! o wiens gemaalde veêren Al de andre vooglen wijd[201] in zuiverheid passeeren[202], Indien uw schoonheid met 't wel-klinkende geluid Van zingen waar gepaard, gij waart de braafste[203] bruid Van al dat, licht-gewiekt, met uitgebreide schachten, Het dunne locht doorsnijdt en 't aardrijk gaat verachten." De papegaai, door 't lof[204] beweegd in hare ziel, Stak op een heesche keel; dies haar de kaas ontviel; [Pg 61a] Die 't slimme Reintjen nam; en leerde d' hoog gezeten, Bedrogen vogel zoo welzingen voor zijn eten. Zulks is der vleyers kunst, die van de wijste man, Als hij haar 't oore leent, 't gehoor betoovren kan: Schoon woorden geven zij, waar door z' hem achterhalen, Wanneer hij die op 't diepste in 't reeknen moet betalen.

Der groener[205] vorschen heer bestond zeer fel te woelen, En met den ratten krijg te voeren om de poelen; Doch, eindlijk afgemat, besloten eenen vreê, En hielden in 't moras te gaâr haar plaats en steê. Der vorschen koning, nog des krijges niet vergeten, Den velden-vorst belaagde en noodde hem ten eten, Die peinsende om[206] geen wraak, beschreed des vorschen rug, Op dat hij over 't meer hem strekken mocht een brug; Maar midden in den stroom gezwommen en gekropen, De vorsch uit ouden haat de veld-rat heeft verzopen. 't Welk als den arend zag, heeft deze buit beloerd, En vorsch en rat om hoog tot haren roof gevoerd.— De moorders nimmermeer haar[207] straffe ontvluchten mogen; De straffe treedt alzins den boozen onder oogen; Zij volgt hem waar hij gaat, gelijk de schaduw 't lijf, En altijds koomt hem voor zijn goddeloos bedrijf. 't Vergoten bloed roept wraak, waar dat hij is gevloden, Ter tijd[208] de levende is begraven bij den dooden.

De vorsch benijdde, dat 't gehoornde beest af-snoeide Het lisch en 't groene kruid, dat bij zijn poelen groeide, En zwillende[209] onbedacht, van haat en af-gonst dul, Bestond, hoe klein en teêr, te snorken op den bul, Ter tijd[210] hij borst aan tween door grootsheid opgeblazen, Besprengende met bloed en vochtigheid de grazen[211]. "O, (riep 't viervoetig dier) wat duller razernij Bevangt u, dat gij u dus opstelt tegen mij! Dat gij uw teêrderheid en zwakheid gaat vergeten, En dorft u tegen mij het worstelen vermeten!" Leergierige! leert hier, dat iedereen vooral Een grooter sterkte voor[212] zijne zwakheid stellen[213] zal; Dat minder tegen meerdre, in macht onvergeleken[214], Zich wacht den hane-kam of pluimen op te steken[215]. Wie aan[216] den prikkel stoot, verplet zijn eigen hoofd; Wijs is hij, die zich zelf niet al te veel gelooft[217].

t Hart, ziende in 't kristallijn eens borns[219] zijn schaduw leven, In schoonheid van gedaante heeft d' hoornen prijs[220] gegeven, Die 't voorhoofd dienden tot een zonderling cieraad, Daar zijn vier beenen bij verdienden niet als smaad, Vermits zij, lang en dor, de aanzienlijkheid bevlekten Der hoornen, die op 't hoofd hem als twee kroonen strekten. Terwijl het hart dus op zijn beenen is gestoord, Het onverziens geblaas van 's jagers horen hoort[221]: [Pg 61b] Dies zich te ontvluchten spoedt de naderende brakken, Maar blijft met d' hoornen vast verward in wilgentakken; Wordt veler honden roof, en 's jagers rijken buit, Waarom dees droeve klacht 't hart barst ter herten uit: "O! die zoo menigmaal, uit 's jagers blinde lagen, Mij 't lijf en 't leven hebt geweldelijk ontdragen, 't Was onrechtvaardigheid, dat ik voor u zoo snood Den prijs aan d' hoornen gaf, een oorzaak van mijn dood." Door kwâ gewoonte wij de reden zoo verliezen, Dat wij het schaadlijkst meest voor 't aldernutst verkiezen, Misprijzen 't opperst goed, verheffen 't hoogste kwaad; En als wij nu geraakt zijn in een kwaden staat, Dan gaan ons de oogen op, en moeten[222] spâ belijden: 't Geen ons behaaglijkst scheen, is de oorzaak van ons lijden.

De sperwer overviel al meer de onnoozle duiven, En wist geen zoeter aas noch vogelen te kluiven; De duifkens, om te ontgaan zijn hongerige krop, Den valk tot haren voogd en koning wierpen op. Maar 't ging haar als de geen, die om d' een klip te ontglijden, Verzeild, weêr schipbreuk op een andre droogte lijden. Want, in beschermens plaats, heeft haar de valk geplaagd, En tot 't gebeente d' een na d' ander opgeknaagd. Veeltijds, wanneer men om d' een tyrannij te ontvlieden Een koning d' hulde opdraagt en schepter van gebieden, Men onder 't juk geraakt van eenen strengen vorst, Die naar het bloed zijns volks en onderdanen dorst. Veel princen zweren veel, en houden niet met allen, En leven met haar volk naar eigen welgevallen.

Geschil was tusschen 't ros en 't vluchtig hart gerezen. 't Ros, om door zoete wraak zijn wonde te genezen, Een man om hulpe aanriep, die zulks beloofde vroom, Indien 't zich onderwierp de sporen en den toom. Het peerd, verhit om 't hart bloed-dorstig te bestrijden, Liet zich uit lust tot wraak besporen en berijden; En rent gezadeld heen, met d' opgezeten held, Die 't hart met schichten kwetst en dood'lijk nedervelt. Dies 't ros den ridder prijst, en zoekt te zijn ontslagen Om langer niet den last des zadels meer te dragen. De meester dit ontzegt, en houdet[223] onder 't juk; Dus eindet[223] zijnen tijd katijvig[224] in veel druk. Wie andren hindren wil of leed doet naar vermogen, Zich zelven op het lest ellendig vindt bedrogen. Hij werkt zijn eigen kwaad, die kwaad heeft in den zin; Wie andren netten spant geraakt er zelver in.

De leeuw, der dieren hoofd, beval dat alle beesten Zich rusten tot den krijg, de minste met den meesten[225]. 't Langhalzige kameel, den ezel en den stier, De beer, den haas, het zwijn, en 't wreede panterdier, De luipaart, en de wolf, ten hove fluks verschenen, Met al wat 't aardrijk drukt, en voorts treedt op vier beenen. Toen sprak de ruige beer: "heer koning! zijdy dwaas, Dat gij gedagvaard hebt den ezel en den haas? Die onbekwaam ten krijg schier vluchten voor de doode? Den ezel is te bot, den haas is veel te bloode. Des ezels dommigheid is wijd en zijd berucht; En 't haasken drijft de vreeze al stadig op de vlucht!" [Pg 62a] "Neen (sprak de stoute leeuw), die twee ons nut zijn zullen: Den ezel schrik aanbrengt, vermids zijn eislijk brullen; Het haasken vlug en snel, in 't loopen wel geleerd, Boodschappen zal al 't geen wat in de krijg passeert." Die, om 't gemeene beste eendrachtig te beleiden[226], Zoo rijp is van beraad, zoo kloek en zoo bescheiden, Dat zelf de onnutst' hem ook te passe komen kan, Zulk eene 't beeld uitdrukt van een bijzonder man.

De vogelaar belaagde een tortel schoon van veêren, En dacht haar in zijn net het vliegen te verleeren; Zijn strikken hij bereidt, zijn netten spant hij uit. Het duifken wordt beweegd, aanziende zulken buit Van rijk en edel zaad, en daalde naar het garen: Maar och, wat droefheid is den voog'laar wedervaren! Zoo fluks hij trekken wil, hij op een slange treedt, En voelt in 't linker been een doodelijke beet. De tortel is verheugd, zij koomt tot hem gevlogen, En roept: "nu moet gij zelf de bleeke dood gedoogen[227], Die onze onnoozelheid bespied hebt en belaagd, Die in 't bedrieglijk net mijn maagschap hebt gejaagd." Wie andren wil verraân, zich zelven vindt verraden; Hij jaagt zijn eigen schâ, die and'ren wil beschaden[228]. De kwade zijnen list op elk-een heeft gemunt, Maar zulks[229] hij and'ren wenscht, zulks[229] wordt hem weêr gegund.

Al wat op wieken zweeft vergaderde te zamen, Op datze een braaf monarch en overheer bekwamen; De een stemde, dat de zwaan vanouds de kroon toe kwam, En de ander d' arend koos, van keizerlijken stam. Ten lesten is de stem en uitspraak van haar allen Op de opgepronkte paauw eendrachtelijk gevallen; Vermids die om de glans zijns schoonheids was beromd, Zij stemden, dat de kroon rechtveerdig hem toekomt. Maar de exster snaterbek de waarheid niet kon zwijgen, En sprak: "van waar of wij dan hulpe zullen krijgen, Als ergens iemand ons heel te onderdrukken poogt? Dewijl gij op 's paauws kracht al heel niet steunen moogt. Of zou de vijand, voor de luister van zijn pluimen En schoone schachten 't veld verbaasd[230] wel moeten ruimen?" Een schoonheid, onverzeld van wijsheid en van macht, Een vlek is in het bloed en koninklijk geslacht. De schoonheid van een prins kan nergens de onderzaten, In tijd van strijdensnood, noch helpen noch iet baten.

Een os, die zwaar gejukt den tragen ploeg most[231] slepen, En stadig werd gedreigd met 't luid geklats der zweepen, Des avonds werd gestald, amechtig[232], mat en moê, En rustten naast de krib van een gemeste koe, Die schamper dreef den spot met al zijn slavernije, Omdat zij leefde in weelde en huppelde als de vrije[233], Maar eind'lijk werd den os gewaar, en nam wel acht, Dat dees gemeste veers werd met de bijl geslacht. Waarom hij zijnen staat voor d' ander heeft geprezen, Vermids hij niet en had de slag des bijls te vreezen; Dies koos[234] zijn slavernij nog liever, als een wijl In wellust opgevoed te werden voor de bijl. [Pg 62b] Wie 't einde gade slaat van goeden en van kwaden, De korte wellust zal verfoeyen en versmaden; De wellust is wel zoet in d' uiterlijken schijn, Maar kan van druk en rouw niet afgescheiden zijn.

Aan 't ongeruste[235] strand des zees, der duinen voêster, Vond eenen adelaar een toegesloten oester, Zoo vast gesloten schelp, dat hij vergeefs zijn best En ijd'len arbeid deed, om t' openen op 't lest. Een rave daar ontrent, om zulken buit te krijgen Riep: "O, gij most om hoog recht na de wolken stijgen, En brijzlen d' oester-schelp door 't vallen na beneên, Op een verheven klippe en rotse of herden steen: Want ijdel en vergeefs gij arbeidt, met bezuren, Te breken deze schelp, die hard is van naturen." Den arend dit geviel: steeg opwaarts na de locht, Liet vallen d' oester-schelp op datze breken mocht: De schelpe viel in twee, datze op de rotse klapte: De rave daar omtrent den visch terstond opsnapte.— De tafel-vrunden zijn zoodanig ook van aard: Zij troetelen de weerd om eenen lekken-baard[236]; Maar als ten einde loopt het brassen en het smeeren, Zoo wil[237] de vrundschap fluks in vijandschap verkeeren.

Den arend krom-gebekt belaagde en na ging sporen De schaapkens wit gewold, die 't groene kruid afschoren, En voerde op 't onverzienste een lammerken omhoog; De rave 't spel aanzag met een begeerig oog, En sprak dus bij haar zelfs: "is d' arend zoo onschamel,[238] Wat hindert mij, dat ik niet roof den vetsten hamel Van alle die de weide en 't groene kruid beslaan?" Zij daalde op 's hamels rug, om hem te grijpen aan: Maar als haar klaauwen inde wolle zijn geslagen, Zij veel te onmachtig is, zoo vetten vlies[239] t' ontdragen. Den herder, op zijn luim, den rave ziet verwerd, Die op haar dieft' terstond van hem gevangen werd. Wie boven zijne macht zich iets derf onderwinden, Zich eindelijken zal geheel bedrogen vinden. Wie grooter pak op loed[240], als hij verdragen mocht, Stak menigmaal in 't zand de beenen inde locht.

't Wild ruig geborsteld zwijn prat[241] op den ezel smaalde, Om dat hij alzins[242] schande en nergens lof behaalde, Vermids hij, dom van geest en traag in zijnen gank, Zijn leven slijten most omtrent der prijen[243] stank, Als die onweerdig was gerekend te verkeeren Bij de ander beesten, die zich onderling geneeren: Waarom aan 't snoodste werk hij ook gehouden wierd: "Maar ik (sprak 't wilde zwijn) ben d' eêlste van 't gediert, Mijn eer klinkt over al; ja, inder princen hoven, Daar hoort men mijne kracht en groote snelheid loven." Den ezel, hoorens-zat en walgende van 't lof,[244] 't Welk d'[245] opgeblazen zwijn zich eigende te grof, [Pg 63a] Riep: "willig ik ontbeere een snelheid onbedwongen, Omdat mijn leven niet als 't uwe wordt besprongen." Een glorie, steeds omringd van allerlei gevaar, De wijze geerne mist al blinktze wonderbaar: Die glans bekoort hem niet: en, liever als verheven, Wil veilig slave zijn, en heel vergeten leven.

't Viervoetig wildgediert streed met 't gevogelt heftig. Men kwam van wederzijds te velde prat en deftig: 't Zij omdat veel te laag 't gevogelt dalen kwam, En 't eigendom al meer des aardrijks tot zich nam, Of ander oorzaak, verre (om[246] de oudheid) nog te zoeken In 't ongekreukt[247] pampier van onbeschreven boeken. De strijd ging dapper aan; een ieder deed zijn best Opdat hij zijn partij verwinnen mocht in 't lest. De vleermuis, half beducht, haast[248] tot den dieren neigde, Om best in tijds te ontgaan 't gedierte, dat haar dreigde, Maar als de voglen nu, door 't vliegende gerucht[249], De dieren dreven met de vleermuis op de vlucht, De vleermuis sichtent[250], om haar trouwloos onderwinden, Haar[251] geenzins dorst int koor der vooglen laten vinden, Maar sluipt bij duister nacht om 't kwaad, dat haar aankleeft, Haar schamende de daad die zij bedreven heeft. Al die in d' open locht het voorhoofd op wil houden, Zich wel van ontrouw wacht', die dobbel werd vergouden[252]. Wie eenmaal ontrouw pleegt, heeft altijd schande en smaad, En wordt van 't mensengeslacht verbeten[253] en gehaat.

De vorschen Jovem[254] om een vorst of koning baden: Den Hemel, om zich van haar klachten wat te ontladen, Haar eenen hollen stronk toevoegde, als voogd van 't rijk, Die voor fluweel aantrok een rok van 't fijnste slijk. De kikkers, niet te vreên met dezen dooden koning, Die noch bescherming bood noch straffe noch belooning, Weêr Jupiter op nieuws aanriepen om een vorst, Die ziel en leven droeg van binnen in zijn borst. De Bliksem-voerder haar den reiger heeft gezonden, Die d' een na d' ander heeft zeer jammerlijk verslonden. Gij, die van dertelheid geen weelde dragen moogt, Noch nimmer u vernoegt aan eenen vromen[255] voogd: Ziet toe, en wacht u wel van licht te mutineeren, Noch wilt zoo onbedacht verwerpen uw lands-heeren. Zoo de eerste reedlijk is, of al wat strenge viel, Een tweede koomt al haast, en neemt u lijf en ziel.

De lang-gebaarde geite, om voedsel gaande uitdolen, Eerst 't geitken heeft belast te blijven weg gescholen Int diepste vande kooi, die zij met grendels sloot, En geenszins op[256] te doen haar jonksken streng gebood. De wolf, die bij geval daar lag omtrent geslopen, Kwam, als de geit vertrok, fluks aande kooi geloopen, En klopte zoetlijk aan, en riep tot zijn gewin[257]: "Op, op! mijn geitken, op! en laat uw moeder in." [Pg 63b] "Neen," zegt de jonge geit, "ik luister naar geen spreken, Ten zij mij iemand brengt de loze[258] en 't rechte teeken." "Doet op! mijn kind, doet op!" houdt Wolfaart stadig aan, "De loze mijn gedachte en hers'nen is ontgaan." "Zoo hebbe ik," zegt de geit, "de sleutels ook vergeten; Dus blijft vrij buiten staan, ik zie u door de reten." Wie op de wetten acht, die billijk zijn en goed, Zich vrank en veilig voor veel ongevals behoedt. Wie 't oor der oudren tucht leent, vlijtig naar vermogen, Niet licht van iemand werd verleid, noch ook bedrogen.

Een landman, gaande in 't woud spanceeren en verlusten[259], Een bijle zonder steel vond aan de groene kusten: De welke, opdatz' hem nut en oorbaar wezen zou, Zoo bad hij 't boomrijk bosch, wiens toppen aan 't gebouw Des Hemels rezen op, dat hij een stok mocht snijden, Om die int ijzer der gevonden bijl te vlijden[260]. 't Bosch gaf den boer verlof: die eenen ronden tak, Tot eenen steel, in 't hol van d' ijzren akse stak, En kerfde fluks nu d' eik, nu de elzen, nu de linden, Zoo dat eerlange 't woud niet meer en was te vinden. Gij, die te licht gelooft, en hem die u beloert De wapens overgeeft, die gij tot noodweer voert, Denkt, hoe 't u zal vergaan, wanneer gij 't zweerd in handen Den zulke geeft, die u vernielt en maakt tot schanden.

Een exter, om in 't koor der paauwen, als de vrije[261], Te komen, en met haar te houden maatschappije[262], Van paauwe-pluimen heeft een heelen bos vergaard, En heerlijk haar vercierd met eenen paauwenstaart, Verschijnende in een dal, daar leeg en diep gezonken De paauwen zijn gewoon haar[263] cierlijk op te pronken; Die (speurende terstond, dat de exter, schoon voor 't oog, In eenen paauwe-schijn haar listelijk bedroog,) Haar vlogen op het lijf, en haalden elk zijn pluimen, En dedenze met schande en smaad het lust-dal ruimen. Wie zich bij heeren voegt, en niet van 't hooge bloed Des adels dalen koomt, al is hij rijk van goed, Zoo haalt hij niet dan smaad, dan schande en onbenoegen[264]. Wijs, die bij zijns gelijk zich schiklijk[265] weet te voegen.

Des jagers koppels 't hart gezamentlijk besprongen. 't Hart vond zich van alzins[266] vervolgd en stijf gedrongen; En, mat en afgejaagd langs beemd, bosch, berg, en dal, Verbergt zich onverziens in eenen ossen-stal. "O stieren! (roept het wild, beangst en half verslonden) Beschermt hem, die bijna een prooye is voor de honden. Het leven ben ik kwijt: den adem mij begeeft; Der brakken honger mij bijna verbeten[267] heeft." "Ellendige!" zegt d' os, "wat koomdy hier geronnen Tot zulken, die helaas! u niet beschermen konnen? Versteekt u hier in 't hooi, verbergt u, niet te min." De meester juist op 't slag, die koomt ter stallen[268] in, En vangt 't gehorend hart, dat, nat van 't zweet bedropen, Den jager nu vergeefs ontvlucht was en ontloopen. Wie hulp en troost verzoekt aan zulk een teder man, Die zwak en weerloos is, en niemand helpen kan, [Pg 64a] Van 't eene lijfsgevaar in 't ander zal geraken. Voorzichtig zijn de geen, die in 't perikel[269] waken.

Oom Reintjen werd verliefd[270], een's wijngaards purpren druiven, Indien 't gelukken woû, smaaklustig op te kluiven, De trossen hingen hoog verheven in de locht, Zoo dat hij, na veel moeit, die niet bereiken mocht[271]. Dies toornig, dat hij niet de bezikens[272] mocht[271] krijgen, Mits dat hij onbekwaam was, om zoo hoog te stijgen, Bestond den wijnstok met zijn vruchten te versmaân, Die, zuur en onrijp, smaak noch voedsel brachten aan. Veel trachten naar het geen zij met 't gemoed begeeren: Maar wanneer nu vergeefs 't gewenschte zij ontberen, Versmaân en lastren zij het onverkrijg'lijk goed, En blusschen zoo den brand des lusts in haar gemoed.

De sim, om 't huisgezin afwezig te verrasschen, En snoepen de gebraân kastanjes uit der asschen, Nam 's katten linker-poot, hoe zeer zij was vervaard, En krabde de gebraân kastanjen uit den haard. De puis[273] heeft luid gemauwd als zij haar klaauw verbrade[274], En riep: "houd op, houd stil, mijn linker-poot lijdt schade; Mijn vleesch is niet meer staal en ijzer als het dijn; Wat tirannie is dit, ik lijde groote pijn." Maar onze moeder sim niet afliet van verzengen, Voor z' had de kolk ontbloot van gloeyende karstengen[275]; Belachende de kat in 't midden van 't verdriet, En riep: "Hoe beerdy[276] dus! uw pijne voele ik niet." Een koning, die zijn rijk en palen wil vergrooten, Gebruikt zijn eigen volk en kloeke rijksgenooten; Hij houdt zich uit 't gevaar, en haalt als met haar[277] hand, Al 'tgeen zijn herte wenscht, uit 's oorloogs fellen brand.

Het wulpsche en jonge ros was 't hert van rouw benepen, Omdat het daaglijks most zijns heeren wagen slepen, En of zijn meester schoon droeg een beleefd[278] gemoed, En boven maten niet den wagen overloed, Noch met veel slagen was gewoon den guil[279] te groeten, Zoo kon zulks nog 's peerds rouw vermindren noch verzoeten, Vermits het liever los in vrijheid waar gesteld. Maar, als 't nu bij geval ontmoetten op het veld, Een ezel, krom en stijf van ouderdom gebogen, En ziende, dat een ker[280] van d' ezel werd getogen, Met overgroot gewicht en voeder overlaân: "Nu staat mij mijne staat," sprak 't ros, "nog beter aan." Gij murmereerders, wendt uw aanschijn hier en ginder, Ziet naar de meerdre niet, maar na haar[281], die veel minder En lager zijn als gij: ik wedde voor gewis, Gij vonnist[282], dat uw staat, hoe klein, gelukkig is.

Een smid zijn leven sleet in 't midden van de vonken; Van 't krieken van den dag tot dat de sterren blonken, [Pg 64b] Hij aan zijn smisse stond, en gansche dagen lang Was bezig met het staal, de moker, en de tang. Doch voor de ondraaglijkheid zijns arbeids zonder treuren[283] Hem naauwelijks droog brood en water mocht gebeuren[284]; Terwijl zijn tragen hond, naar zijnen eigen lust, Vast onder zijne smisse en blaas-balk nam zijn rust, Die dagelijks om brood zijn meester kwam festeeren[285]. De meester, om den hond zijn traagheid te verleeren, Riep moeyelijk[286] op 't lest: "Gij, rechten bedelaar! Wat eischty brood van mij? gij ziet, hoe jaar op jaar Ik naauwlijks onderhoud mag voor mijn zweet genieten, Terwijl gij vet en grof u 't werken laat verdrieten!" "Genoegt[287] u," zegt het beest, "ik ben zulks lang gewend Uw leven loopt zoo wel als 't mijn zeer haast ten end." De prachers, die met schijn haar pracherij verweeren, Zich van eens anders zweet niet schamen te geneeren[288]: Zij zuipen 's naasten merg en uitgeteerde bloed, Verslempende al het geen hij dier[289] bezuren moet.

De vos hadde[290] in een val zijn ruige steert verloren, Liep overzulks zoo naakt van achter als van voren, Gelijk een kale sim, die eer noch schaamte aankleeft; Dies Reintjen zulks in 't diepst van 't hert gespeten heeft, En veinzende zijn leed kwam tot zijn makkers treden: "'k Heb," sprak hij, "mijnen steert heel kort van 't lijf gesneden, De tijd is nu verkeerd[291]: het is der vossen eer Dat zij, van achter bloot, geen steerten dragen meer." Maar als zijn makkers loos oom Reinaarts treken sporen: "'t Is," zeggen zij, "geen tijd naar uwen raad te hooren, Om[292] korten onze steert. Wanneer den uwen wast, Ziet, dat gij wederom hem af te snijden past." Die faam- en eerloos is, en heel geraakt tot schanden, Zal, om zijn naasten ook te onteeren, dikwijls branden[293]. Wie boos is van gemoed, wanneer 't hem kwalijk gaat, Wenscht andren, dat haar mag ontmoeten 'tzelve[294] kwaad.

Den havik, om den dag en uur van zijn geboorte Te vieren statiglijk, naar eisch en naar behoorte, Heeft allerlei geslacht van vogelen ter feest Zeer ernstelijk gebeên, met een beveinsden[295] geest: Meest al wat wieken droeg verscheen en liet hem[296] vinden. Een zaal was toebereid en tafel voor de vrinden. Men brast, men is verheugd, men denkt 'er om geen leed. Maar als den havik nu zijn aanslag ziet gereed, Hij listelijk terstond den ingang sluit der deuren, En vangt van voren[297] aan 't gevogelt te verscheuren. Wie lichtelijk gelooft, schiet lichtelijk te kort, Wanneer hij onverziens en snel bedrogen wordt. Wie om een vette muil zich geeft in 's vijands handen, 't Is vreemd noch wonder, dat hij haast geraakt ter schanden.

De bok en 't witte lam zijn onderling verdragen[298], Malkanders zoet en zuur gezamentlijk te dragen, Malkandren bij te staan in allerhande nood, En geenszins niet te vliên om leven noch om dood. [Pg 65a] De wolf eerlange ontmoet dees lieve met-gezellen, En wist zich tegen 't lam heel vrundlijk aan te stellen: "Onnoozel schaapken!" zegt de wolf, "wat gaat u aan! Wat wildy met een bok, dien vuilen stinkert, gaan? Komt, voegt u neffens mij, ik kan u best bewaren Voor allen, die u leed aanbrengen of vervaren." De bok 's wolfs loosheid merkt, en spreekt: "gij, loozen gier[299] Koe-vreter, schapen-dief! fluks, pakt u weg van hier!" Wie met de vromen zich verzelschapt t' allen tijden, Blijft veiliglijk beschermd in alderhande lijden, Geen goud zoo dierbaar is, noch geenderleye munt, Als tot een reis-gezel is eenen trouwen vrund.

Der vliegen keizer zich veel lofs heeft toegeschreven, Vermits hij, in 't paleis der princen hoog verheven, Aan 's vorsten tafel at, daar 't mierken 's zomers vast[300] Met arbeid was bezwaard en wonderlijk[301] belast; Zoo datze meer een peerd of ezel was geleken[302], Die staag tot de ooren toe in slavernije steken. "Den arbeid," zegt de mier, "kan niet zoo schand'lijk zijn, Als leêgheid, die best past den hond of 't vuile zwijn. Welks leven van ons tween ook waard is meerder eeren, Zal ons de ervarentheid[303] des tijds heel kortling leeren." 't Was naauwelijks gezeîd; de winter-tijd verscheen: De vliege in armoê sterf[304] met droefheid en geween; Maar de altijd kloeke mier, verzorgd in hare schuren, De winter wonder veil[305] in weelde kon verduren. De luyaart, die de bloem van 's levens tijd verslaapt, In plaats van vruchten niet dan stekel-doornen raapt, Vergaat in zijn ellend; terwijl, door 's Heeren zegen, De vrome[306] wel verzorgd en heerlijk is bedegen[307].

Den arend, van 't venijn des schorpioens vergeven, Hem[308] vond uit lust tot wraak zeer pijnelijk gedreven; En greep 't veelvoetig dier van 't aardrijk in de locht, Met zijnen krommen bek, op dat hij 't kwetsen mocht. Maar laas! het was vergeefs; in plaats van zich te wreken, Heeft 't schorpioen al meer hem met vergift bestreken, En doodelijk gekwetst: de vogel lijdt vast smert, Want 't werkende venijn bekruipt al meer zijn hert, Ter tijd gansch afgemat hij viel in 't gras verslagen; Liet[309] de ijdelheid zijn ziel aan zijner plaatsen dragen. Wie brandt om eigen wraak van 't eens ontvangen kwaad, Ziet toe, met wie hij zich het strijden onderstaat. Lijdt liever ongelijk, als dat, tot wraak genegen, Gij eenen sterker held trekt onder oogen tegen.

De wolf, om alderbest de vliezen[310] te betrapen, Zich met een schaaps-vel heeft vermomd en heel verschapen[311], En weidde met den[312] koor[313] der lammeren in 't gras, Sliep in der schapen kooi; en als 'er niemand was, Hij spoedig een verslond, en leefde in duizend weelden; Maar, als hij lang genoeg zijn oude tukken[314] speelden, [Pg 65b] Den herder eindelijk ontwaakte als uit den slaap, Als hij, van dag op dag ontbloot van menig schaap, De kooye al stil beloerde, en zag, hoe 's wolven tanden Zijn kudde in 't stil verslond en bracht[315] geheel ter schanden: Dies schietende onverziens, gelijk als uit den droom, Heer-Wolfaart knoopen liet met 't schaaps-vel aan een boom. Als d' herders zagen, hoe hij eindlijk was bedegen[316], "Recht heeft hij," zeiden zij, "loon naar zijn werk gekregen." De schijn bedriegt 'er veel, wanneer de schalke mensch D' onnoozele beloert en lagen leît naar wensch. Doch 't schaaps-vel mag een wijle een 's wolven hert versteken; Maar wat hij waarlijk is, is altijd lest[317] gebleken.

Den hongerigen wolf een egel juist ontmoetten, En wist niet, hoe hij mocht zijn honger aan haar boeten, Vermits zij wrevlig stak haar borstels overend. Dies sprak de wolf tot haar: "o nichte, wel bekend Zijt voor mij onbevreesd, noch staat niet in slagoorden; 't Is onder al 't gediert (gelooft mij bij mijn woorden) Bestand, ja, enkel vrede, en eendracht over al, Zoo dat gij niet en hoeft te zorgen voor misval." "Gij spreekt (zegt de egel) recht; ik weet, dat alle beesten Staan in een vast verbond in velden en foreesten; Doch voor de moordenaars, die lichtlijk in een haag Gedoken mij bespiên, ik deze wapens draag: En ben noch niet van zin, op reis die af te leggen, Misschien wie[318] onverhoeds mij 't oorlog aan mocht zeggen." Wijs is hij, die zich zelfs beschermt en wel bewaart, Den vijand niet gelooft, die vriend zich openbaart[319]; Hij ligt maar op zijn luim, en zoude u geern betrapen, Als hij u vindt ontbloot van 't uitgetogen wapen.

Den egel bad de slang, met zuchten en met stenen, Datz' haar doch herberg woû voor éénen winter leenen. De slinger-slang, beweegd door 's egels droeve beed', Om haar weerdin te zijn was willig en bereed; Maar als in 't eng des hols den egel, dik gezwollen, Zich krunkelde in een kloot, in cirkelen en rollen, De slang misnoegen kreeg, om datze somtijds stijf Met scherpe borstels vast haar prikkelden in 't lijf. "Wel," sprak de slang, "is dit het loon voor al mijn deugde, Dat ik u in mijn hol ontving met lust en vreugde?" "Neen," zeide d' egel, "zwijgt, gij vuil, twistgierig dier! Ben ik u inde weeg, zoo pakt u fluks van hier." De slange bad vergeefs om rust en wat verschooning, Dus, om 't geborsteld dier te ontgaan, verliet haar woning. De ondankbaar' menschen, die geholpen zijn in nood, Vergeten weldaad licht, al is zij nog zoo groot: Als zij geholpen zijn, beschaden zij den genen, Diens mildheid over haar heeft rijkelijk geschenen.

't Geschubt Chamæleon steeds bij[320] de locht moet leven, De locht alleen dit dier kan spijze en voedsel geven. 't Heeft voeten scherp geklaauwd, het krunkelt zijnen steert, 't Waakt 's daags zoo wel als 's nachts, 't is stout en onverveerd. [Pg 66a] Als[321] eenen Proteus veel gedaanten kan verwerven, Zoo trekt dit dier tot zich van allerhande verwen Het blinkende gestalt, maar weigert rood en wit. Den logen-prater, die aan 's princen tafel zit, Men bij 't Chamæleon gelijken mag met reden: Hij vult des vorsten oor met vele nieuwigheden, Verkoopt hem wat hij wil, smeedt d' een aan d' ander klucht Van allerlei gestrooid en wijd verzierd gerucht: En blijft hij somwijl in zijn logentaal gevangen, Hij krijgt noch vrees noch schaamt, noch roô noch bleeke wangen.

De kromgehoornde ram begeerde, dat de benden Der witgewolden hem als haren koning kenden, Vermits zijn voorhoofd met twee hoornen was verzien, Waarmede in tijd van nood hij dapper weer mocht biên. 't Ontwapend weerloos vee, de witgewolde vliezen, Genoodzaakt, uit ontzag, den ram tot hoofd te kiezen, Bestemden[322] zijnen eisch: de bok, uit hovaardij Om te erven nog een rijk en grooter heerschappij, Den stier ten strijde uitdaagde, en dacht hem te verkloeken. Het groote beest, gereed, niet verre en was te zoeken, Maar liep den ram op 't lijf, al wat hij rennen mocht, Die fluks verslagen stak de beenen inde locht. Wie, boven zijne macht, te stout en zeer vermeten, Eens anders kracht bespot, en gaat zich zelf vergeten, Veel lichter als hij waant, vernederd worden zal: Want hoogmoed (zoo men zegt) gaat altijd voor den val.

Een groote kuiken-ren zeer heftig werd bestreden Van kuiken-dieven drie, die grooten arbeid deden, Opdat ze tot een roof verkregen 't jonge bloed, Het malsch en lieflijk vleesch van naakt en kaal gebroed. De moeder koomt op slag gevlogen, met verschrikken, En ziet, hoe alle drie zij door de traliên pikken, Ziet, hoe haar vlucht[323], in nood en grooten angst (helaas!) Bijna geworden is der kuiken-dieven aas: Dies stelt haar[324] fluks te weer, op dat zij, naar vermogen, Afweren mocht de geen die om haar jongskens vlogen. Zij vliegt rondsom de kouw[325], zij klaakt[326], en slaat geluid, Zoo lang tot haar[327] ontjaagd is de gewenschte buit. De klok-hen draagt[328] het beeld der trouwe magistraten, Waarop de onnoozle zich standvastig mag[329] verlaten, Die allen vromen zijn als eenen vasten burcht; Wèl 't land, daar de overheid 't gemeene best bezurgt[330].

De ruige[331] dronken-bloed, die stonk van jopen-bieren, Den dag van zijn geboort gewoonlijk[332] was te vieren: En rechtte jaarlijks toe een groote Bacchus-feest[333], Daar 't al ter maaltijd kwam, wat vrolijk was van geest. Voor 't huis hij tot triumf een eiken vuur deed blaken, Om al den heelen koor der slempers te vermaken; Maar als eens bij geval de Noordewind op stak, En de opgestegen vlam sloeg in het rieten dak, De kermis was gesteurd, 't huis brandde lichter lagen[334], De gasten vloden weg, verbaasd en heel verslagen. [Pg 66b] Een muisken, om te ontgaan die hongerige vlam, In 't midden uit den brand verbaasd gevloden kwam. Den huis-heer, zat van bier, en vol en dol beschonken, Greep 't muisken bij den steert, en werp[335] het inde vonken: En riep: "o, ontrouw gast! waar hebbe ik ooit verschuld[336], Dat gij in onspoed mij zoo haast verlaten zult?" Die 't avontuur toelacht, geen vrunden en ontbreken, Zoo lange als zijn planeet blijft een gelukkig teeken; Maar als fortuin den nek op 't onverzienste wendt, Hem naauwlijks eenen vrund van zoo veel vrunden kent.

Een vogelaar, in 't veld uitspannende zijn garen, Gezeten onder 't bruin van schaduwende blâren, Een wolke vinken tot zijn net afdalen zag, Die 't zaad oppikken kwam, dat uitgespreidet[337] lag. Maar ziende een ander schaar van vooglen elders vliegen, Dacht haar met éénen slag te zamen te bedriegen. De vinken, zat terwijl van 't zaad dat ligt gespreid, Ontvliên den vogelaar, die op zijn luimen leît. 't Licht ondertusschen daalt; na moeite en groot verlangen, Hij aanden avond maar één vinksken heeft gevangen. De gierigaart, die naar het goed des werelds streeft, En nimmermeer genoegt met 't gene dat hij heeft, Maar naar 't onzeker tracht, het welk hem kwam te voren, Heeft dikwijls 't geen hij hadde op 't onverzienst verloren.

Een land-man vond in 't woud een ruigen Satyr dolen, Die, dood van koude schier, zat in een hol gescholen, Hij bracht hem in zijn huis en deed hem goede cier; De Satyr, boven mensch en onder als een dier, Gemerk[338] nam, dat de boer, om d' handen te beschermen, In zijne vuisten blies, op dat hij mocht verwermen Zijn kneukels, schier verstijfd van koude op 't windig veld: Ook zag hij, dat de spijze op 's tafels rug gesteld, Door 's boeren adem d' hett' en brand werd afgeblazen: Verwonderd overzulks, begon hij te verbazen, En vlood ter deuren uit, beducht voor 's lijfs verlies, Omdat m' er koude en hitt' met éénen adem blies. Die in d' een hand het vuur in d' ander 't water houden, De wijzeman bedacht[339] voorzichtelijk ooit[340] schouwden; Want of haar wezen schoon niet toont als liefde en jonst, Zoo zijnze doch niet vrij van booze toover-konst.

Een huis-rat, niet vernoegd, dat zij leefde als de vrije, En in eens koopmans huis hadde alle lekkernije Van suiker en banket, van wild en van gebraad, En alles wat den disch eens handelaars beslaat: Dies zij van dertelheid beraân werd te verhuizen Aan 't dorre en vochte strang[341], daar steeds de baren bruisen. Maar komende aan het meer en aan het natte zand, Dat alzins[342] ligt verwaaid, zij fluks een oester vand[343]; Dies gretig naar den visch van binnen heeft gegrepen, Maar de oester heeft de schelp al zachtkens toegenepen, En 's ratten hoofd verplet, zoo dat het zwarte beest, Op staanden voet verworgd, zeer deerlijk gaf den geest. [Pg 67a] Wie in gerusten staat en in een weeldig leven Zijn lusten niet bedwingt, maar naar iet nieuws wil streven, Door dertelheid bekoord, al zelden wel beklijft, Uit ongebondenheid, die hem tot weelde drijft.

De slek[344], met haren staat misnoegd, en gansch t' onvreden, Vermids zij kruipen most, en werd van elk vertreden, Bad d' arend, dat hij haar ten Hemel voerde om hoog, Op dat zij 's werelds kloot, met een doorzichtig oog, Eens overgapen mocht, en alle de rivieren, Die vochtig hier en daar gekrunkeld henen zwieren; Zij wild' hem voor dien dienst vereeren, met den schat Eens perels, die zij korts op 't veld gevonden had. Den arend, haast verbeên, haar op nam met zijn klouwen, En deed haar d' ommeloop des aardrijks naakt aanschouwen, Ten lesten hij verzocht van haar 't beloofde pand; Maar als hij bij de slek noch bag noch peerle vand, Hij haar den nekke[345] brak, en deerlijk bracht om 't leven. Wie niet vernoegt met 't geen natuur hem heeft gegeven, Maar steeds naar hoogheid tracht, perikel loopt voor al, Dat hem genakende is een eiselijke val.

De schampre kuiken-dief, die daaglijks met zijn kluiven De kuikenen verscheurt en de arme tortel-duiven, Den koekoek heeft beschimpt, omdat voor zijnen kost Hij daaglijks zijnen buik met pierkens[346] vullen most; Vermids hij, veel te bloode om iemand aan te randen, Zijn zeen'wen[347] nimmer tot iet treffelijks uitspanden. De vogel, die altijd zingt op een zelve maat, Getroostte[348], dat hij dus veracht werd en versmaad, Getroostte, dat hij zich met wormkens most erneeren[349], Ter tijd hij onlangs[350] spoorde, en kenden aan zijn veêren, Den kuiken-dief, door list des vogelaars gevaân, Die hing aan 's torens top tot spiegel voor de kwaân. "O! (sprak de koekoek toen) indien gij goedertieren U sober hadt vernoegd met wormkens en met pieren, Gij hadt uw vrijheid nog, en waart, niet min als ik, Ontweken vrij en vrank der vogelaren strik." Wie met een sobren disch vernoegd zich houdt te vreden, Ontgaat 't perikel licht van veel gevaarlijkheden; Maar wie behagen schept in weelde en overdaad, Zich lichtelijken brengt in eenen droeven staat.

De hongerige gier, al toornig en verbolgen, Een licht gewiekte schaar van vooglen ging vervolgen, En ving uit al de vlucht een jonge nachtegaal, Die al verbaasd den gier dus aan sprak op[351] zijn taal: "O, aller vooglen heer! wilt u barmhertig toonen, Wilt mijn onnoozelheid en weerloosheid verschoonen: Ik zal u dankbaar zijn, de tijd mijns levens lang, En voor die deugd uw geest vermaken met gezang." "Mij lust niet," antwoordt hij, "naar uw gezang te hooren; Den honger is te groot, den buik en heeft geen ooren Om luistren naar 't muziek, of eenig lieflijk lied; Dus zwijgt vrij, want die zang noch vreugd bekoort mij niet." Waar nood den mensch bekrijgt, daar acht men op geen zaken, Die 't oog behaaglijk zijn, noch ons 't gehoor vermaken. Veel dingen zijn wel nut en staan ons wonder aan, Maar 't noodigst óverweegt, en steeds moet voren gaan.

De land-man bij geval vond, in een hage-doren, Een kronkelende slang, schier dood en half vervroren, Vermids de Noordewind, de bleeke zon in 't snee, En 't ijs, op 't strengst van 't jaar, haar aanzicht spieglen deê. Des huis-mans hert, geroerd met liefde en mededoogen, 't Serpent brengt in zijn hut, maar vond zich haast bedrogen; Want als 't ondankbaar dier 's vuurs gloeyendheid vernam, En meer en meer allengs heel tot zich zelven kwam, Het zijn venijn terstond aan alle kanten spreidde, Dies hij haar met een aks terstond ten strijde ontzeide[352], En kloof[353] haar 't hoofd in twee, en riep: "o, schendig feit! Is dit de loon en dank van mijn getrouwigheid?" Daar is geen boozer dier als een ondankbaar mensche, Die, als hem alles gaat naar zijnen lust en wensche, De ontvangen weldaad niet alleen ter zijden stelt, Maar den weldoender zelf met alle kwaad vergeldt.

Een reizend wandel-gast en sterken leeuw te zamen, Door 't schaduwende woud haar weg en voet-pad namen, En hadden onderling haar praterij gemeen, Ter tijd[354] zij zagen, uitgehouwen in een steen, Een man en ruigen leeuw, die worstelende deden Haar beste en arbeid om elkanderen te ontleden[355]; Daar, na veel strijds, de man ten leste meester wordt, Zoo dat de leeuw (zoo 't schijnt) ter aarden nederstort. De wandelaars hier op haar oogen bezig[356] sloegen, En elk voor ander schiep hier in een goed genoegen. De leeuw 's leeuws sterkheid prees, die 's menschen overtrof, De man gaf zijns gelijk der eeren krans en lof, Vermits hij merkelijk den leeuw scheen te overwinnen: De leeuw, hierom vergramd en razende van zinnen, Zijn makker sprong op 't lijf, en sprak: "wel aan! laat zien, Wie van ons tween de sterkste en grootste weer mag[357] biên!" Wie zich te veel beroemt en zijnen kam opsteket, Niet lettende met wie of wat persoon hij spreket, Komt lichtelijk ten val, gesneveld[358] onder voet, En zijn verdiende straften laatste dragen moet.

Den ezel, vos, en leeuw zijn onderling verdragen, Gelijkerhand[359] om roof en buit te gaan uit jagen: Zij renden door het woud, en hielden nergens steê, Ter tijd zij afgejaagd betrapten een jong rhee. Toen sprak den ezel: "laat ons nu geenzins krakeelen, Maar 't jonge rhee in driên voor ons te gader deelen." De leeuw, hierom verstoord en eisselijken gram, Den ezel fluks verscheurde, en daadlijk 't leven nam, En spreekt het vosken aan: "'t zal nu met ons gelukken, Deelt gij den verschen roof in twee gelijke stukken." De vos verscheurde 't hert, en deelde 't beest van een, Maar gaf zijn koning't grootste en 't beste deel van tweên. Dies zich der dieren vorst tot Reinaart spoedig keerde, En vraagde, in wat school hij dees beleefdheid leerde? "Eens anders ongeluk," sprak Reintiën heel beleefd, "Des ezels droevig eind, mij onderwezen heeft." [Pg 68a] Wie 's andren voorbeeld zich verstrekken laat een lesse, En houdt de ervarentheid zijn voedster en meestresse, Veel zwarigheids ontgaat, en 's levens tijd verlengt, Terwijl de onwijze zich in druk en lijden brengt.

De vos zag eenen leeuw van verr' hem nader komen, Dies 't siddren hem beving, en zeer begon te schromen: Verstak zich voor een wijl in 't diepste van het woud, En heeft zijn leven in 's leeuws klaauwen niet vertrouwd. Terstond daaraan is weêr hem 't ruige dier verschenen; Toen was hij zoo beducht noch bang niet als voorhenen, Doch vlood vast niet te min in 't dichtste van het lisch. Ten lesten hem noch eens de leeuw ontmoetet is; Toen heeft hij onbezorgd verzeld den schrik der dieren, Die neffens Reinaart hem bewees zeer goedertieren. Gewoonte veel vermag in 't kwade en ook in 't goed: 't Is de andere nature in 't redelijk gemoed. Veel hebben 't zondig kwaad, dat ons nog aan mag kleven, Verkeerdelijk natuur, niet aanwenst[360] toegeschreven.

De leeuw en 't wilde zwijn malkanderen ontmoetten, Met opgesperden muil de een d' ander fel begroetten. De leeuw, wiens kracht bestaat in zijnen slingersteert, Het wild geborsteld zwijn zeer eiselijk aanveert[361], En scheurt het dikke spek met zijn geslepen tanden: 't Zwijns oogen ziet men fluks gelijk twee kolen branden, En 't grijpt zijn vijand aan om tegenweer te biên: Terwijl de vogel gier haar worstlen gaat bespiên Van eenen groenen tak, waarop hij is gezeten, En vast op[362] d' eerste die van tweên zal zijn verbeten[363]. Maar als zij strijdens moede opschorten haar gevecht, En ieder loopt zijns weegs, en niemand onder legt, Den hongerigen gier, door ijdel hoop bedrogen, Versteken van zijn vreugde is elders heen gevlogen. Wie zich te vroeg verblijdt op 't niet en 't ongewis, En deelt den beeren-huid eer 't beest gevangen is, Ten leste dikwijls rouwe en droefheid zal bespringen: Zot is hij, die veel roemt in onverkregen dingen.

De wolf in d' afgrond van een holle rotse speelden, Van voorraad wel verzorgd, en zwom in duizend weelden. De vos, die bij geval passeerde langs het gat, Den wolf om weinig spijze en voedsel vrundlijk bad. Maar Wolfaart, veel te gier[364], en vreemd van medelijden, Liet Reinaart ongetroost, en zag hem aan ter zijden: De looze vos, om zich te wreken van dien smaad, Wees d' herder 't wolvenhol, uit doodelijken haat. De wolf geraakt om hals, en Reintiën noodt zich zelven Op 't wildbraad, dat hij vindt in 's hollen[365] klipgewelven: Verbrast hem[366] aan het vet, zoodat hij zelfs (helaas!) Ten leste deerlijk wordt der feller[367] honden aas. Al wie uit nijdigheid een ander neemt[368] te plagen, Een beudel[369] wordt zijns zelfs, en zal veel smerten dragen. De nijdige zich zelfs noch andren deugd betoont[370], Om andren leed te doen hem[366] zelven niet verschoont.

't Loos Reintiën eenen dog op 't onverzienste ontmoetten: De dog, die wilde aan hem zijn gragen honger boeten; Dies Reinaart in gevaar, hield met hem deze spraak: "Gelooft mij, jonker dog, van wonder kwaden smaak Is 't harde vossen vleesch, en kwalijk om verdragen: 't Bezwaart, en kookt[371] gants niet in hongerige magen. Maar zoo u vleesch gelust of eenig lekker aas, Ziet, daar loopt wel te passe een lang-geoorden haas, Zijn vleesch is delicaat, en laat zich lieflijk stoven; Het is 't gezochtste wild in aller princen hoven." De dog, hierdoor beweegd, naar 't haasken henen spoedt, 't Welk vluchtig hem ontspringt, gelijk ook Reinaart doet; Die, veilig bij den haas in schaduwe gezeten, Zijn ontrouwe en verraad van 't haasken wordt verweten. "O Kort-steert! (zegt de vos) genoegdy kwalijk nog[372]? Ik prees uw edel vleesch op 't hoogste voor den dog!" Zoo handlen zulken, die haar naasten nog bezwaren, Opdat ze in lijfs gevaar haar zelven slechts bewaren. De schalk[373] heeft om de brand zijns nabuurs geen geklag, Als hij zich veilig bij de kolen warmen mag.

Den horen-drager stier hem[374] zelven koning noemde Van al 't viervoetig vee, en al wat d' hoornen kromde; Beroemde, dat hij 't al braveerde aan elken kant: Ja, zelf te boven ging den sterken olifant, Den leeuw, den beer, den wolf, en wreede panter-beesten, En alles wat zich houdt in dalen en foreesten. Terwijlen hij dus roemt, een muis kruipt uit haar hol, En bijt den stier in 't been; dies hij, van gramschap dol, Zijn leed te wreken tracht, en 't muisken wil vervolgen, 't Welk hem in 't hol ontvlucht: dies brult hij zeer verbolgen; Want, t' elken als hij zich wil wreken van zijn leed, Loopt 't diefken in zijn hol, dat hem zoo schendig beet. Hoe groot een koning is, door al zijn heerlijkheden, Al is hij schoon[375] het hoofd van menig duizend steden, Zoo kan een onderzaat en minder onderdaan Hem door zijn kloekheid nog veel hinders brengen aan.

De steertelooze Sim, den achter-kalen Marten[376], Bad Reintiën, dat hij haar, uit liefde en goeder harten, Een stuk van zijnen steert uit jonst meê-deelen woû, Opdat ze afschutten[377] mocht haar schande en ook de koû, Vermits zijn steert te lang zulks lichtlijk koude ontbeeren. Maar Reinaart heeft zich hier gants niet aan willen keeren, En sprak: "Neen, juffrouw Sim! maakt mij het hoofd niet krank, De steert mij niet ontciert, noch valt mij niet te lank, Noch ook zwaar van gewicht, in slepen of in dragen; Uw smeeken is vergeefs, dus houdt vrij op van klagen." De rijke gierigaart (een zeldzaam wonder is 't!) Tot zijnes naasten troost, te noode ontbeert en mist Iets van zijn overschot; hij keert zich aan geen kermen, Noch ziet de nood niet aan van de aangevochten[378] armen.

De vos, in 't rijk kasteel eens edelmans, aanschouwde 't Hoofd, dat een beeldenaar[379] zeer schoon na 't leven bouwde[380]: [Pg 69a] Zoo dat in 't aanzien eerst hij vastlijk heeft geloofd, 't Was geen gegoten beeld, maar een natuurlijk hoofd; Het welk hij om de kunst geloofd[381] heeft en verheven, En sprak: "Wat ooge zag ooit schoonder beeld zijn leven? Maar niettemin wat ligt hier aan bedreven nu? O, schoon gebootste[382] kop! ik vinde niet in u, Noch reden, noch verstand, noch hersenen, noch zinnen: Uitwendig schijndy wat, maar niets en is er binnen." Een welgeschapen lijf, en treffelijk gestalt, Uitwendig menigmaal den mensche wel gevalt: Maar ziet men op den geest, waar in alleen den prijs leît, Zoo vindt men hem ontbloot van reden en van wijsheid.

Het rank gehorend hart 't onnoozel schaap beklaagde, En voor den wreeden wolf vergramd ter vierschaar daagde, Opdat het van de terwe en 't graan mocht zijn betaald, De welk hem kwam van ouds en had tot nog gefaald. De wolf, als rechter, heeft verhoord haar beider zeggen, En heeft het weerloos schaap wel ernstig op gaan leggen, Dat het aan 't klachtig hart het koren zou voldoen, En op gezetten dag zich tot voldoening spoên. 't Onnoozel bevend schaap heeft alles aangenomen. Maar als nu 't hart is ter gezetter tijd gekomen, Heeft 't schaapken 't hart belacht[383] om 't vast beloofde graan, En zeide: "Ik dede uit vreeze al 'tgene ik heb gedaan." De onnoozle moet uit schrik in der tirannen hoven, 't Geen hij niet schuldig is, uit angst en vrees beloven; Want wie te schaffen heeft met eenig wreed tyran, Opdat hij hem ontga, belooft al wat hij kan.