Fragmenten uit de LOEN YÜ.

Uit Boek I.

De Meester zeide: „Mooie woorden en een mooi (gemaakt) gezicht gaan zelden samen met menschelijkheid.”

De filosoof Tsʼeng zeide: „Ik doe dagelijks drie onderzoekingen in mijn karakter: of ik in mijn handel voor andere menschen wel loyaal ben geweest; of ik in mijn’ omgang met vrienden wel oprecht ben geweest; of ik de lessen (van mijn’ Meester) wel heb opgevolgd.”

De Meester zeide: „Om over een rijk van duizend wagens te regeeren, moet men eerbiedige toewijding aan den dienst hebben, en getrouw zijn; moet men zuinig zijn in de uitgaven; moet men het volk liefhebben en op (gepaste) tijden gebruiken.”

De Meester zeide: „Een jongeling moet thuis ouderlievend zijn en buitenshuis eerbied hebben voor zijn meerderen; hij moet ernstig zijn en de waarheid spreken; hij moet alle menschen overvloedig liefhebben, en met de menschlievenden omgaan. Als hij daarna nog kracht over heeft moet hij die gebruiken voor de studie van de litteratuur.”

Tszʼ Hia zeide: „Als een mensch de deugd eert en zijn gedachten van de schoonheid aftrekt; als hij zijne ouders dient met uiterste inspanning van krachten; als hij zijn vorst dient met opoffering van zijn eigen leven; als hij in zijne woorden waar is in den omgang met zijne vrienden; ofschoon men van dezen zegt, dat hij niet geleerd heeft, noem ik dat toch stellig geleerd hebben.”

De Meester zeide: „Als de Kiün Tszʼ niet ernstig is, zal hij geen eerbied inboezemen, en is zijne studie niet degelijk.”

Beschouw loyauteit en oprechtheid als uw hoofdplicht.

Hebt geen vrienden die uwe gelijken niet zijn.

Hebt gij fouten, wees dan niet bang ze te veranderen.

Tszʼ Kin vroeg aan Tszʼ Koeng: „Als onze Meester ergens in een staat komt, dan hoort hij stellig alles over de regeering daar. Is het doordat hij er naar vraagt, of geeft men hem (vanzelf) die inlichtingen?”

Tszʼ Koeng zeide: „Onze Meester is zacht, oprecht, reverent, gematigd en bescheiden, en daarmede verkrijgt hij het. De manier waarop onze Meester inlichting vraagt, is dat niet iets geheel anders dan als andere menschen inlichtingen vragen?”

De Meester zeide: „Als iemands vader in leven is, kijk dan naar zijn neigingen; als zijn vader gestorven is, kijk dan naar zijn gedrag. Als hij na drie jaren niet afwijkt van den weg zijns vaders kan men zeggen, dat hij Hiao heeft.”

De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ zoekt met eten geen verzadiging (van zijn eetlust), en zoekt in zijne woning niet naar gemak. Hij is actief in zijn zaken, en voorzichtig in zijn spreken. Hij zoekt het gezelschap van menschen van rechte principes om er door verbeterd te worden. Dit mag met recht liefde voor de studie worden genoemd.”

Tszʼ Koeng zeide: „Wat denkt gij wel van iemand, die arm is en (toch) niet vleit; van iemand, die rijk is en toch niet trotsch?”

De Meester zeide: „Die mogen er wezen; maar dat is tóch nog niet (zoo mooi) als iemand die arm is, en (toch) gelukkig; als iemand, die rijk is en van het Decorum houdt.”

De Meester zeide: „Het bedroeft mij niet, dat de menschen mij niet kennen; het bedroeft mij, dat ik de menschen niet ken.”

Uit Boek II.

Deze vergelijking is dáárom vooral zoo mooi, omdat er in ligt opgesloten—evenals ik in de bespreking van Hoofdstuk XXII der „Choeng Yoeng” heb gezegd—dat de deugd een macht is, die vanzelf influenceert en transformeert.

De Meester zeide: „Als men het volk leidt met wetten, en tot eenheid brengt met strafwetten zal het (schending daarvan en dus straf) vermijden, maar geen schaamte (kennen).

Als men het volk leidt met deugd en tot eenheid brengt met de Lí (’t Decorum) zal het schaamte (kennen) en tot het uiterste goede komen.”

De Meester zeide: „Toen ik vijftien jaar was kreeg ik neiging tot de studie.

Toen ik dertig was, was (mijn doel) gevestigd (wist ik, waarheen mij te richten).

Toen ik veertig was, had ik geen twijfel.

Toen ik vijftig was, wist ik de besluiten des Hemels.

Toen ik zestig was, had ik een gewillig oor (voor het goede).

Toen ik zeventig was, kon ik mijne neigingen volgen zonder de wetten (des Hemels) te overschrijden.”

Hiermede gaf Confucius een bewijs, hoe een geheel leven noodig is, om zich te volmaken in die volkomenheid, dat ten laatste onze neigingen zóó rein zijn, dat we ze gerust mogen volgen, omdat zij de goede zijn. Toen hij vijftien jaar was kreeg hij lust in leeren; toen hij dertig was wist hij, wat zijn levensdoel was, en waar hij zich dus aan te houden had; toen hij veertig was twijfelde en dwaalde hij niet; toen hij vijftig was wist hij wat de Hemel vastgesteld had; toen hij zestig was luisterde hij volgzaam naar het goede, zonder dat zich trots of twijfel daartegen verzetten; toen hij zeventig was waren al zijne neigingen beweging in Tao, volgen van den Sing dus, dus lagen zij in de goddelijke beweging der natuur.

Faan Chʼi zeide: „Hoe bedoeldet gij dat?” De Meester zeide: „Hen (de ouders) in hun leven te dienen volgens het Decorum; hen na hun dood te begraven volgens het Decorum; hun te offeren volgens het Decorum.”

De Meester zeide: „Kijk naar iemands daden!”

Kijk nu (nauwkeuriger) naar waar zijn daden uit voortkomen! Onderzoek of hij er in te vertrouwen is! (lett. of hij er in woont, of hij niet weer veranderen zal dus.)

Hoe kan iemand (zijn karakter) verbergen! Hoe kan iemand (zijn karakter) verbergen!

Hiermede bedoelt Confucius, dat de Wijze de menschen moet kennen, al hun motieven en daden onderzoeken. Voor den Wijze slaagt niemand er ooit in, zijn karakter te verbergen, daar hij toch alles ziet.

De Meester zeide: „Als iemand het oude oefent en het nieuwe weet kan men zeggen dat hij een Meester is van anderen.”

De Meester zeide: „Een Kiün Tszʼ is geen stuk gereedschap” (dat iedereen maar gebruiken kan).

Tszʼ Koeng vroeg: „Wat is een Kiün Tszʼ?” De Meester zeide: „Hij handelt vóór hij spreekt en spreekt dan later volgens die handelingen.”

De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ is katholiek en niet partijdig; de kleine mensch is partijdig en niet katholiek.”

De Meester zeide: „Zich toeleggen op een vreemde leer is werkelijk gevaarlijk!”

Kie Kʼang vroeg: „Wat moet er gedaan worden om te maken dat het volk (zijn Vorst) eert, hem getrouw is, en elkaar vermaant (tot de deugd)?” De Meester zeide: „Laat hem over hen regeeren met waardigheid (ernst), dan zullen zij hem vereeren; laat hij Hiao hebben en menschenliefde, dan zullen zij hem getrouw zijn; laat hem de goeden bevorderen en de onbekwamen leeren, dan zullen zij elkaar (tot de deugd) vermanen.”

Hier zegt Confucius weer, evenals in de „Choeng Yoeng” dat de regeering in het eigen karakter van den vorst moet zijn geworteld.

De Meester zeide: „Ik weet niet hoe een mensch zonder waarheidlievendheid kan voortkomen. Een groote wagen zonder dwarshout (om de ossen aan te spannen), of een kleine wagen zonder koppel (voor de paarden), hoe moeten die (ooit) vooruitkomen?”

De Meester zeide: „Aan een geest te offeren die niet van ons is, is vleierij.”

Hierbij bedoelde Confucius, dat men alleen aan de geesten zijner voorvaderen mocht offeren. Hij zou dus het tegenwoordige offeren aan alle mogelijk geesten streng afgekeurd hebben.

(De Meester zeide:) „Te zien wat recht (goed) is, en het niet te doen, is geen moed hebben.”

Uit Boek III.

De Meester zeide: „Als een mensch geen menschelijkheid heeft, wat heeft hij dan met het Decorum te maken? Als een mensch geen menschelijkheid heeft, wat heeft hij dan met muziek te maken?”

Lin Fang vroeg, wat het gewichtigste van het Decorum (de Lí) was.

De Meester zeide: „Dat is inderdaad een groote vraag!

In (feestelijke) ceremoniën is het beter zuinig te zijn dan verkwistend.

In ceremonies van rouw is het beter (ware) smart te gevoelen dan precies (accuraat) te zijn in de ceremonie.”

De Meester zeide: „Zijn’ vorst te dienen met de volle Lí (het volle Decorum) wordt door het volk voor vleierij gehouden.”

De Meester zeide: „De Kwan Tsʼioe is vreugdevol en (toch niet) buitensporig, en smartvol zonder te kwetsen (door overmaat).”

De Kwan Tsʼioe is de naam van de eerste ode in de Shi King. Confucius wilde hiermede zeggen, dat èn in vreugde èn in smart harmonie—Hô—moet zijn, en men in geen van beide losbandig mag wezen, en in uitersten mocht vervallen.

De grenswachter van Ie verzocht den (Meester) te mogen zien, zeggende: „Als Kiün Tszʼs hier gekomen zijn werd mij nog nooit het genot geweigerd hen te zien.” Zijne volgelingen leidden hem binnen, en toen hij (weer) buitenkwam zeide hij tot hen: „Mijne vrienden, waarom zijt gij zoo bedroefd dat (uw Meester) zijne betrekking heeft verloren? Het keizerrijk is lang zonder Tao geweest. De Hemel gaat uw Meester gebruiken als een bel met houten tong.”

De „toh” is een ijzeren bel met houten tong. De bedoeling van den grenswachter was, dat de Hemel Confucius gebruikte om overal in het rijk Tao te verkondigen.

De Meester noemde de Shau volmaakt mooi en volmaakt goed, en noemde de Woe volmaakt mooi, maar nog niet volmaakt goed.

Dit hoofdstuk is een zeer gewichtig punt voor de kennis der chineesche principes van aesthetiek.

De Meester zeide: „Een hooge positie zonder vergevingsgezindheid; Decorum zonder reverentie; rouw in acht genomen zonder smart, hoe moet ik deze dingen beschouwen?”

Boek IV.

I. Het schoone van een dorp (buurt) is de menschelijkheid. Als iemand er een om te wonen uitkiest, waar geen menschelijkheid is, hoe kan hij dan wijsheid verkrijgen?

Ik wijs er nog eens uitdrukkelijk op dat „jen”, in boeddhistische werken enkel genade, liefde en medelijden beteekenend, in Confucius niet alleen die liefde uitdrukt, maar ook alle deugden, die aan een mensch eigen, die menschelijk zijn.

II. De Meester zeide: „Menschen zonder menschelijkheid kunnen niet lang in een toestand van ellende zijn, en niet in een toestand van pleizier. De menschelijken rusten in menschelijkheid. De wijzen begeeren menschelijkheid.”

De bedoeling is, dat menschen zonder menschelijkheid in armoede overslaan tot onwettige dingen, als diefstal enz. en in pleizier tot losbandigheid.—Vergelijk voor de rest dit artikel met de „Choeng Yoeng”, Hfdst. XIV, N^os. 1 en 2.

III. De Meester zeide: „Alleen zij, die menschelijk zijn, kunnen anderen liefhebben, of anderen haten.”

IV. De Meester zeide: „Als de wil ernstig gericht is op menschelijkheid, is er geen slechts (in ons).”

V. 1. De Meester zeide: „Rijkdom en aanzien zijn wat de menschen begeeren. Als zij niet in Tao verkregen kunnen worden moet men niet (in dat verlangen) wonen (rusten). Armoede en lage stand is wat de menschen haten. Als het niet in Tao kan verkregen worden (dat men daarvan bevrijd blijft) moet men er niet van weggaan.

2. Als de Kiün Tszʼ van menschelijkheid weggaat, hoe kan hij dan dien naam (van Kiün Tszʼ) volmaakt verdienen?

3. De Kiün Tszʼ gaat niet voor den tijd van één maaltijd tegen menschelijkheid in. In haast zijnde blijft hij er in, in gevaar blijft hij er in.”

Vergelijk hiermede „Choeng Yoeng” Hfdst. I. N^o. 2. Menschelijkheid ligt natuurlijk in Tao, d. i. in het volgen van de Sing, en kan dus óók nooit worden verlaten.

VI. 1. De Meester zeide: „Ik heb nog niet iemand gezien, die menschelijkheid liefhad, en niet-menschelijkheid haatte. Voor iemand die menschelijkheid liefheeft, gaat niets daar boven. Iemand, die niet-menschelijkheid haat, zou wat niet-menschelijk is nooit tot zich laten naderen.

2. Is er iemand, die één dag lang zijne krachten inspant tot (het verkrijgen van) menschelijkheid? Ik heb nog niet gezien, dat die kracht niet toereikend zou zijn.

3. Als er al eens zoo’n geval geweest ware, ik heb het nog niet gezien.”

VII. De Meester zeide: „De fouten van de menschen zijn eigen aan hun soort (klasse). Ziende naar iemands fouten kan men zijn menschelijkheid weten.”

Een commentator zegt o. a. „Om iemands fouten kan men zijn hart doorgronden, en dan kan men ook zijn menschelijkheid zien. Hoe zou het aangaan te zeggen, dat iemand geen menschelijkheid heeft omdat hij fouten heeft?”

Juist aan de fouten, die iemand heeft, en die eigen zijn aan zijn klasse, en als zoodanig dikwijls vergefelijk, kan men dus zijn menschelijkheid veelal zien.

VIII. De Meester zeide: „Als men ’s morgens den rechten Weg (Tao) hoort kan men ’s avonds wel sterven.”

IX. Een geleerde, wiens wil gericht is op Tao, maar die zich schaamt voor slechte kleeren en slecht voedsel, die is niet geschikt om mede te redeneeren.

X. De Kiün Tszʼ onder den Hemel heeft geen vooringenomenheid vóór, of vooroordeel tegen dingen. Hij doet wat recht is.

Het chineesche woord „iʼ”, een der hoofddeugden, in dezen zin waar het te pas komt door „recht” vertaald en elders door „plichtmatigheid” beteekent juister omschreven „het volgen van de rede van den Hemel.”

XI. De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ denkt aan de deugd, de kleine mensch aan zijn gemak. De Kiün Tszʼ denkt aan de wetten, de kleine mensch aan gunst.”

XII. De Meester zeide: „Tegen hem, die (in alles) zijn voordeel volgt zal over zijn gedrag veel gemurmureerd worden.”

XIII. De Meester zeide: „Als (een Vorst) met het ware wezen van het Decorum zijn staat kan regeeren, wat zal er dan moeilijk voor hem (kunnen) zijn? Als hij den staat niet met het ware wezen van het Decorum kan regeeren, wat heeft hij dan met het Decorum te maken?”

In den tekst staat het woord „shang” dat weer heel moeilijk door één hollandsch equivalent te vertalen is. Het beteekent zoowel welwillendheid, bescheidenheid, nederigheid, kieschheid als beleefdheid.—Choe Hie zegt in zijn commentaar: „„shang” is het ware wezen van de Lí (het Decorum)” en dit heb ik dan ook in mijne vertaling gebruikt.—Lí mag dus niet alleen in ijdelen uitwendigen vorm bestaan, maar moet haar ware wezen, de „shang” in zich hebben.

XIV. De Meester zeide: „Men moet niet bezorgd zijn dat men geen plaats (rang, betrekking) heeft, (maar) men moet bezorgd zijn of men er wel een kan vervullen. Men moet niet bezorgd zijn, dat men niet bekend is, (maar) men moet er voor zorgen, dat men bekend kán wezen.”

Men zegt, dat toen Confucius deze woorden uitte, hij een waaier in dicht gevouwen vorm aan zijne leerlingen voorhield, en dien toen uitspreidde, en daarna weer dicht vouwde, zeggende: „begrijpt gij wat ik hiermede bedoel, Tsʼan?” Dit vergelijke men met de „Choeng Yoeng” en wel de Inleiding daarvan, waarin gesproken wordt van het ééne principe, dat uitgespreid wordt en dan weer terugkeert, dat wordt ontrold en weer opgevouwen. Dat ééne principe is hier natuurlijk niets anders dan de Sing, de bron en oorsprong van alles, „dat, wat de Hemel als natuur heeft verleend.” (Choeng Yoeng, Hfdst. I. N^o. 1.) Ik heb het chineesche „kwan” vertaald door „samenhoudt.” Letterlijk beteekent het het rijgen van vele paarlen aan één draad, hier dus te vergelijken met één principe, dat door alles en allen heen gaat.

2. De Meester ging de deur uit, en de andere (discipelen) vroegen: „Hoe bedoelt hij dat?” De filosoof Tseng zeide: „De Leer van mijn’ Meester is: „De principes van zijn eigen Sing (natuur, zie Choeng Yoeng) te cultiveeren en den plicht van wederkeerigheid te betrachten”; dit is het, en niets anders.”

Dit „wederkeerigheid” (uitgedrukt door een „hart” met „gelijk als”, er boven, dus: „evenals mijn hart”) te begrijpen als „anderen te helpen, op te wekken, om ook de Sing te ontwikkelen, en hun niet te doen wat wij zelven niet wenschen gedaan te worden.” Het Eéne is dus de Sing, de goddelijke natuur, die in allen dezelfde is.

XVI. De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ houdt zich aan plichtmatigheid, de kleine mensch houdt zich aan winst.”

Met plichtmatigheid wordt hier bedoeld „dat wat behoorlijk is volgens de rede van den Hemel,” met winst „dat wat de hartstochten begeeren” dus rijkdom, lust, aanzien enz. Er staat in den tekst niet „zich houden aan” maar „in gesprek zijn met, spreken met.”

XVII. De Meester zeide: „Als men een eerwaardig mensch ziet, moet men hem (trachten te) evenaren; als men een niet eerwaardig mensch ziet, moet men zichzelven van binnen onderzoeken (of wij ook niet als hij zijn misschien).”

XVIII. De Meester zeide: „In het dienen van onze ouders moeten wij hen, als de gelegenheid dat vereischt, vermanen; als wij zien, dat het hun neiging niet is om (onzen raad) te volgen, moeten wij hun reverentie (blijven) betoonen, maar het (toch) niet opgeven; als het ons groote moeite geeft moeten wij er niet over murmureeren.”

Hieruit ziet men, dat de Hiao niet enkel bestaat in het liefhebben en vereeren van de ouders, maar dat het ook de plicht der kinderen is, om hen, als ze dwalen, te vermanen. Luisteren de ouders er niet naar, dan moeten zij juist hun liefde en reverentie verdubbelen, om hen in hen te doen gelooven en zoo invloed op hen te krijgen. „De vermaning,” zegt een chineesch commentator, „moet gebeuren met een in harmonie rustig gezicht, een verheugde gelaatskleur, een zachte stem, en een nederig humeur.” Al kost het nóg zooveel moeite en verdriet, toch mogen de kinderen daarover niet murmureeren. Hetzelfde geldt voor jongeren broeder tegenover ouderen broeder, voor vriend tegenover vriend, voor leerling tegenover leermeester en, in uitgebreiden zin, voor onderdaan tegenover vorst of gouvernement. De hooge ambtenaren heeten n.l. in ’t chineesch „ouders-mandarijnen.”

XIX. De Meester zeide: „Als de vader en de moeder nog in leven zijn mag (het kind) niet veraf (in den vreemde) zwerven. (Als hij gaat) moet hij naar een (bepaalde) vaste plaats gaan.”

XX. De Meester zeide: „Als (de zoon) in drie jaren niet afwijkt van den weg zijns vaders, dan kan men dat Hiao noemen.”

Dit punt is door latere geleerden en filosofen druk betwist en bestreden. Immers de vraag doet zich voor. „Als de vader zelf nu eens níet den goeden, maar den verkeerden weg beging?”

XXI. De Meester zeide: „De ouderdom van vader en moeder mag niet vergeten worden, èn niet (als reden) voor vreugde, èn niet (als reden) voor vrees.

Als reden voor vreugde, omdat bij de Chineezen hooge ouderdom een eerwaardig ding is, een gunst van den Hemel, en als reden voor vrees, omdat de kinderen altijd moeten vreezen, hunne ouders te verliezen.

XXII. De Meester zeide: „Dat de Ouden geen (beter: zoo weinig) woorden uitten, was omdat zij zich schaamden dat hunne daden er niet aan toe zouden komen.”

XXIII. De Meester zeide: „De standvastigen verliezen zelden iets.”

Het chineesche woord „yoh” in den tekst beteekent feitelijk samenbinden, en ook bij contract iets aannemen, maar kan hier alleen beteekenen „vastbesloten zijn, standvastig zijn.” De commentaar van Choe Hie zegt dan ook „yoh is niet buitensporig (losbandig) zijn en niet loslaten.”—Verliezen hier ook in den zin van „dwalen” te nemen.

XXIV. De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ wil langzaam-voorzichtig zijn in zijne woorden en vlug-prompt in zijne daden.”

XXV. De Meester zeide: „De deugd is niet alleen, maar heeft stellig buren.”

De bedoeling is: „de deugd trekt de deugd aan, en een deugdzaam mensch zal spoedig andere deugdzamen tot vrienden hebben.”

XXVI. Tszʼ Yoe zeide: „In het dienen van een Vorst leiden veel vermaningen tot ongenade; onder vrienden leiden veel vermaningen tot verwijdering.”

Tenzij dit als eene verzuchting en niet als een les bedoeld is, komt dit hoofdstuk mij voor, niet best te correspondeeren met XVIII.

Ik heb dit Boek IV in zijn geheel vertaald, om den lezer een idee te geven, hoe zulk een boek in elkaar zit. In ’t vervolg bepaal ik mij weder tot fragmenten.

Uit Boek V.

Iemand zeide: „Young heeft menschelijkheid, maar is niet vaardig met den mond.”

De Meester zeide: „Wat voor nut heeft vaardigheid met den mond? Zij, die de menschen weerstaan met den mond, zullen voortdurend den haat van de menschen opwekken. Ik weet niet of hij menschelijk is. (Maar) wat is het nut van vaardigheid met den mond?”

De Meester zeide: „Mijn Leer wordt niet begaan. Ik zal op een vlot over de zee gaan drijven. Die mij vergezellen zal, zal Tszʼ Loe zijn, durf ik zeggen.” Toen Tszʼ Loe dit hoorde was hij verheugd. De Meester zeide: „Yioe houdt van dapperheid en overtreft mij (daarin), hij heeft (echter) geen talent (van doorzicht in zaken).”

Tszʼ Loe, of Yioe, was bekend om zijn dapperheid en zijn trouw. Hij viel dan ook in den strijd, toen hij later zijn vorst, van Wei, niet wilde verlaten. Confucius wist dan ook, dat hij op hem vertrouwen kon, maar vond het noodig, hem toch de waarheid te zeggen, toen hij zoo blij was met dien lof.

Woe vroeg over Tszʼ Loe, of hij menschelijk was. De Meester zeide: „Ik weet het niet.”

Toen vroeg hij het nog eens. En de Meester zeide: „In een staat van duizend wagens, zou Yioe kunnen gebruikt worden om het belastingstelsel te beheeren. (Maar) ik weet niet of hij menschelijk is.”

„En hoe is het met Kʼioe?” (werd weer gevraagd). De Meester zeide: „In een stad van duizend families, of een Huis van honderd wagens, zou Kʼioe kunnen gebruikt worden als gouverneur. (Maar) ik weet niet of hij menschelijk is.”

„En hoe is het met Chʼih?” (werd weer gevraagd.) De Meester zeide: „Chʼih met zijn gordel om en staande aan het hof zou gebruikt kunnen worden om het gesprek te voeren met bezoekers en gasten. (Maar) ik weet niet of hij menschelijk is.”

Hieruit blijkt, welk een groote waarde Confucius toekende aan zijn begrip „menschelijkheid” d. i. het bezitten van alle deugden, aan den mensch uit den aard van zijn Sing eigen. Al was iemand om zijne deugden reeds geschikt om hooge posten te bekleeden, dan nóg was het niet zeker, dat hij de volmaakte menschelijkheid bezat. En menschen als Yioe (Tszʼ Loe), Chʼih enz. waren nog wel de besten uit het land, zijn eigen discipelen! Een staat van honderd wagens was het tweederangsleengoed (Legge), behoorende tot de hoogste edelen van den staat, en bevattende duizend families. Een staat van duizend wagens was het eersterangsleengoed.

Chʼih, met den familienaam Koeng Si, en den titel Tszʼ Hwa, was een van Confucius’ discipelen, die bizonder uitmuntte door zijn kennis van de ceremoniën. Kʼioe was eveneens een leerling van Confucius.

De Meester vroeg aan Tszʼ Koeng: „Wie denkt gij dat meer is, gij of Hwoey?”

(Tszʼ Koeng) antwoordde: „Hoe zou ik mij durven vergelijken met Hwoey? Hwoey hoort één (punt) en weet er dan (reeds) tien. Ik hoor er één, en weet er dan (slechts) twee.”

De Meester zeide: „Gij zijt niet als hij, ik geef het u toe, gij zijt niet als hij.”

Uit deze, zoowel als uit nog meer episodes uit de „Loen Yü” blijkt, dat Yen Hwoey de meest geliefde leerling van Confucius was.

De Meester zeide: „Eerst was mijn methode (in den omgang) met menschen om hunne woorden aan te hooren en dan in hun gedrag te gelooven. Nu is het mijn methode (in den omgang) met menschen om hun woorden aan te hooren en naar hun gedrag te zien. Door Yu heb ik dat (leeren) veranderen.”

Yü of Tsae Yu was een van Confucius’ leerlingen, wel oprecht en van goeden wil, maar buitengewoon bot van verstand.

De Meester zeide: „Ik heb nog nooit een standvastig, onbuigbaar mensch gezien.” Men antwoordde: „Shin Chʼang (dan)?”

De Meester zeide: „Chʼang!! Met zijn begeerten en lusten!! Hoe wou die standvastigheid verkrijgen!”

Het ééne karakter „kang”, samengesteld uit twee deelen, waarvan het een „heuvel”, het andere „mes” beteekent, is zoowel metaalsterk en massief, als standvastig en onbuigbaar, solide en sterk, zooals die deelen aanduiden.

Tszʼ Koeng zeide: „Wat ik niet wil dat de menschen míj doen, dat doe ik ook niet aan de menschen.” De Meester zeide: „Tszʼ, daar zijt gíj nog niet aan toe.”

Iets van dien aard vindt men ook in de „Choeng Yoeng” (Hfdst. XIII. N^o. 3.) Confucius zag in, dat al wist men de waarheid van dezen gulden regel, het daarom nog zéér moeilijk was, hem altijd toe te passen, en er geheel aan toe te zijn.

Toen Yen Yoeën en Kie Loe aan zijne zijde stonden, zeide de Meester: „Wel, laat elk van u eens zijne wenschen zeggen!” Tszʼ Loe zeide: „Ik zou wenschen wagens en paarden en fijne bontkleederen om met mijne vrienden samen te deelen, en ik zou niet boos zijn als zij die bedierven.”

Yen Yoeën zeide: „Ik wensch niet te roemen over mijn goedheid, en geen vertoon te maken van mijne daden.”

Tszʼ Loe zeide: „Ik wensch te hooren de wenschen van mijn’ Meester.”

(En) de Meester zeide: „(Die zijn:) Aan de ouden van dagen rust te geven, aan vrienden oprechtheid te toonen, en de jeugdigen te koesteren.”

Boek VI.

De Hertog Ngai vroeg (aan Confucius) welke zijner discipelen hield van de studie. Confucius antwoordde: „Yen Hwoey! Hij hield van leeren. Hij was geen tweemaal vertoornd over hetzelfde, hij herhaalde geen fout. Ongelukkigerwijze was zijn (voorbestemde) levenstijd kort, en hij stierf; en nú is er géén meer als hij. Ik heb nog niet gehoord van een’, die (zóó als hij) van de studie hield.”

De Meester, sprekende over Choeng Koeng, zeide: „Als het jong van een bonte koe rood is en met wijde hoorns,—ofschoon de menschen het niet van nut zouden vinden, zouden (de geesten van) de bergen en de stroomen het weigeren (als offer)?”

Een bonte koe werd beschouwd als ongeschikt voor de offering. Confucius bedoelt hier blijkbaar, dat de fouten van den vader—Choeng Koeng was n.l. een berucht slecht mensch—niet aan het kind mochten verweten worden.

De Meester zeide: „Het hart van Hwoey was zoo, dat er drie maanden lang niets in hem was dat tegen menschelijkheid inging. Anderen mogen dat al eens eenmaal per dag of per maand hebben, maar daarmede is het dan ook uit.”

Choe Hie teekent hierbij aan, dat als er niets tegen menschelijk in is, er geen enkel haartje of greintje „heimelijke begeerte” mag zijn.

De Meester zeide: „De eerwaardige Hwoey! Met één bamboe-korfje rijst, één kalebas water, wonende in een ellendige buurt, waar anderen de misère niet zouden uithouden, liet Hwoey zijn geluk (daardoor toch) niet veranderen. De eerwaardige Hwoey!”

De Meester zeide: „Mĕng Chi Fan roemt niet (op zijn deugd). Op een vlucht, in de achterhoede zijnde, toen men aan ’t binnengaan van de poort was, zweepte hij zijn paard aan, en zeide: „Niet dat ik de laatste durf zijn, (maar) mijn paard wilde niet vooruit.”

Het is hinderlijk te zien, hoe Prof. Legge, uitstekend geleerde als hij is, in zijne vertaling overal à tort et à travers Confucius tracht af te breken, om op deze vreemde wijze het Christendom te verheffen. Zóó zegt hij, ook naar aanleiding hiervan: „But where was his virtue in deviating from the truth? (maar waar was (hier) zijn deugd in het afwijken van de waarheid?)” Op die manier zou natuurlijk alle bescheidenheid onmogelijk kunnen worden gemaakt.

De Meester zeide: „Aan hen, die boven het gemiddelde peil zijn, mogen de hoog(ere) dingen verkondigd worden. Aan hen, die beneden het gemiddelde peil zijn, mogen de hoog(ere) dingen niet verkondigd worden.”

Fan Chʼi vroeg wat wijsheid was. De Meester zeide: „Zich ernstig toeleggen op de plichten van de menschen (het volk) en, de kwei-shin (geesten) eerbiedigende, zich op een afstand van hen houden, dat mag wijsheid genoemd worden.” (Toen) vroeg (hij) wat menschelijkheid was. (En de Meester) zeide: „(Het overkomen van) de moeilijkheid als de hoofdzaak te beschouwen, en het verkrijgen (van het succes) als het later komende (de bijzaak), dat mag menschelijk genoemd worden.”

Hier hebben wij er weder een voorbeeld van, hoe bevreesd Confucius was, over geesten te spreken. Zie voor vergelijking ook de Choeng-Yoeng, Hfdst. XVI over „kwei-shin.”

De Meester zeide: „Een hoekige kelk zonder hoeken! Wat een (rare) hoekige kelk! Wat een (rare) hoekige kelk!”

Volgens het karakter „ku” waarin een hoorn (hoekig, puntig dus) voorkomt, was de gebruikelijke wijnkelk van een hoekigen vorm, wat in de grafische beteekening van het karakter ligt opgesloten. Later, in Confucius’ tijd, maakte men ze zonder hoeken, maar behield toch het karakter „ku” er voor, waarin het begrip hoekig was opgesloten. Confucius bedoelde er mede, dat de regeering en hare wetten de namen van het vroegere goede behielden, maar de hoofdeigenschap, het ware wezen er van misten.

De meester bezocht Nan Tszʼ. Tszʼ Loe was hierover niet verheugd. De Meester zwoer, en zeide: „Als ik hierin iets slechts heb gedaan, moge de Hemel mij vernietigen! moge de Hemel mij vernietigen!”

Zie hierover in het „Leven van Confucius” de door mij verhaalde omstandigheden, n.l. het bezoek van Confucius aan Nan Tszʼ, de vrouw van den hertog Ling van Wei.

De Meester zeide: „De deugd, die van Choeng Yoeng, is (aan Choeng Yoeng eigen), hoe uitstekend is zij! Zelden betracht het volk haar lang!”

Vergelijk „Choeng Yoeng”, Hfdst. II. N^o. 3.

Boek VII.

De Meester zeide: „Een overleveraar, en geen maker, geloof hebbende in de Ouden en hen liefhebbende, vergelijk ik mij nederig met den ouden Pʼang.”

Dit is een gewichtig punt, want hieruit zien wij, dat Confucius zelf heel goed wist, dat hij geen geheel nieuwe dingen verkondigde, maar die der Ouden—waaronder vooral Yaou, Shoen, koning Wĕn en de hertog van Chow—weder overleverde en hernieuwde. Pʼang was, volgens Choe Hie, een talentvol mandarijn uit de Shang dynastie.

De Meester zeide: „Het stilzwijgend kennis (verzamelen); het studeeren zonder (het) moe te worden; de menschen onderrichten zonder luiheid; wát daarvan is aan mij?”

Hier bewondert de chineesche lezer Confucius’ nederigheid.

De Meester zeide: „Erg is mijn verzwakking. In lang heb ik niet weder gedroomd dat ik Chow Koeng zag.”

Hier vindt men een der bijgeloovige zwakheden van Confucius. Als hij niet meer van Chow Koeng, den hertog van Chow droomde, beschouwde hij dat als een slecht voorteeken.

De Meester zeide: „Van af hem, die mij zijn bundeltje gedroogd vleesch bracht tot diegenen, die hooger (gaven schonken) heb ik nooit iemand mijn onderricht geweigerd.”

Het was de gewoonte, om bij een bezoek voor den Meester iets mede te brengen ten geschenke. Confucius was met wat gedroogd vleesch tevreden, als hij ernstigen wil tot leeren zag.

De Meester zeide: „Aan diegenen, die geen begeerigen ijver (toonen) open ik (de waarheid) niet; diegenen, bij wie de goede wil niet is, help ik er niet uit. Als ik één hoek (punt van een zaak) heb aangetoond, en men er dan niet de (andere) drie uit grijpt, herhaal ik mijn les niet.”

Als de Meester at aan de zijde van een rouwende, at hij zich niet verzadigd. Als de Meester op een’ dag geweend had, zong hij (dien dag) niet.

De Meester zeide tot Yen Yoeën: „Als men gebruikt wordt (in den staatsdienst) de plichten (daaraan verbonden) doen; als men (daarvan) uitgestooten is, verborgen (onbekend) (te leven)—, dit is, wat alleen ik en gij kunnen zijn.”

Dit correspondeert met Boek IV. Hfdst. XIV.

Meermalen doet Confucius voelen, dat de Staat het zelve moet weten, of hij hem dienst laat doen of niet, maar dat híj zich altijd tevreden zal voelen.

Tszʼ Loe zeide: „Als gij drie „kiün” troepen te leiden hadt, wien zoudt gij dan met u samen doen ageeren (als veldheer)?”

De Meester zeide: „Hem, die als een wilde tijger is, die een rivier oversteekt en dan sterft zonder dat hij er spijt over heeft, dien zou ik stellig niet nemen, maar (wèl) hem, die vol zorgzame vrees is bij het aanvaarden der zaken, die goed zijn plannen verzint en ze volvoert.

Men ziet hieruit, evenals men zal zien uit mijn laatste fragment uit Boek XIII, dat het het chineesche volk niet ontbroken heeft aan goede lessen uit de oudheid, om het te waarschuwen vóór den oorlog met Japan. Een „kiün” troepen is 12500 man. Een groote staat had er drie.—De vergelijking van den enkel woesten, maar niet verstandigen man met den tijger, die, niet kunnende zwemmen, zijn vijand in het water aanvalt of vervolgt, lijkt mij zeer juist.

Toen de Meester in Tsʼi was, hoorde hij de Shau, en in drie maanden kende hij niet den smaak van vleesch. Hij zeide: „Ik had niet gedacht, dat muziek zóó uitstekend kon worden gemaakt.”

Reeds in „Het Leven van Confucius” aangehaald. Zie ook het voorlaatste door mij aangehaalde fragment uit Boek II.

De Meester zeide: „Grove rijst om te eten, water drinken, mijn gebogen arm als kussen—te midden van deze dingen is óók geluk. Op onplichtmatige wijze verkregen rijkdom en aanzien is voor mij als drijvende wolken.”

De hertog van Shie vroeg Tszʼ Loe over Confucius. Tszʼ Loe antwoordde niet.

De Meester zeide (toen hij dit later hoorde): „Waarom zeidet gij niet, hij is een man die in zijn ijverig zoeken (naar wijsheid) zijn voedsel vergeet, die in de vreugde (van het verkrijgen) zijn smart vergeet, en niet weet (en bemerkt) dat de ouderdom naderende is?”

De Meester zeide: „Ik ben niet een, die bij zijne geboorte het weten (reeds) had; ik ben er een die (enkel) de Ouden liefheeft en het daar ernstig zoekt.”

Zie over de Wijzen, die reeds bij de geboorte het àlweten bezitten, de Choeng Yoeng. Confucius was te nederig om zich daar zelf onder te rekenen.

De Meester zeide: „De Hemel heeft de deugd in mij voortgebracht. Hwan Tʼoey,—wat kan híj mij (dan) doen?”

In het „Leven van Confucius” heb ik dit reeds besproken.

Het volk van Hoe Hiang was moeilijk om mede te spreken. Toen een jongentje (daarvan) den Meester kreeg te zien in een onderhoud twijfelde men (of hij daaraan wel goed deed).

De Meester zeide: „Ik heb te doen met zijne nadering tot mij, ik heb niet te maken met zijn alleen zijn (en wat hij dan doet); waarom zóó erg (streng) zijn? Als iemand zich verreint om bij mij te komen, heb ik (enkel) met zijn verreind zijn te maken, zonder te waarborgen wat zijn verleden (geweest is).”

Het volk Hoe Hiang was berucht om zijn slechtheid. Dit fragment geeft een schoon blijk van Confucius’ grootmoedigheid en zijn liberaal oordeel.

De Meester zeide: „In de literatuur ben ik niet minder en wel gelijk aan andere menschen; maar zélf mij gedragen als een Kiün Tszʼ, dát heb ik nog niet verkregen.”

Men ziet hieruit, hoe Confucius den superieuren mensch, den oppersten goeden mensch, dien hij Kiün Tszʼ noemde, boven den literator stelde.

De Meester was zacht en (toch) streng, majestueus en (toch) niet woest; vol eerbied, en (toch) rustig.

Boek VIII.

Toen de filosoof Tsĕng ziek was, riep hij de discipelen van zijn school, en zeide: „Ontbloot mijne voeten; ontbloot mijne handen. De Shi King zegt: „Vreezende, vreezende, bezorgd, bezorgd, als aan den rand van een afgrond, als gaande over dun ijs (moeten wij zijn).”

„Nu en hiernamaals weet ik, hoe te ontkomen (aan wonden) o! mijn kleine kinderen!”

De Hiao brengt mede, dat het lichaam, dat men van de ouders gekregen heeft, ook in gaven staat, zonder wonden, wordt behouden tot den dood. Daarom deed Tseng handen en voeten ontblooten om te laten zien, dat zij nog gaaf waren. Om dit lichaam zoo te kunnen behouden behoort het leven in eerbiedige vrees en met groote bezorgdheid te worden doorgegaan, alsof het langs afgronden ging, of over broos ijs.

Toen de filosoof Tsĕng ziek was vroeg de filosoof Meng King (hoe het met hem ging). De filosoof Tsĕng zeide: „Als de vogel zal gaan sterven is zijn gezang droef. Als de mensch zal gaan sterven zijn zijne woorden goed.”

De filosoof Tsĕng zeide: „Met zelf-kúnnen (toch) vragen aan wie niet kunnen; met zelf véél bezitten vragen aan wie weinig bezitten; hebbende alsof hij niet had; vol zijnde en toch zijn alsof hij ledig was; beleedigd, en er zich niet mede bemoeien; ik had vroeger een vriend, die dit alles volgde.”

De Meester zeide: „Een mensch, die houdt van dapperheid en moedeloos wordt door armoede zal oproerig worden. Een mensch zonder menschelijkheid, als gij uw afkeer van hem intens doet zijn, zal oproerig worden.”

De Meester zeide: „Al heeft iemand het schoone van de talenten van den hertog van Chow; als hij trotsch en gierig is, zullen de andere dingen niet genoeg waard zijn om naar te zien.”

(De Meester zeide:) „Als de staat Tao heeft, zijn armoede en een lage positie dingen van schaamte. Als de staat geen Tao heeft zijn rijkdom en aanzien dingen van schaamte!”

Ik vertaal tusschenbeide Tao expres niet, om het begrip goed te doen voelen. Er staat ook letterlijk „Yiu Tao”, Tao heeft. Bedoeld is natuurlijk als de staat een regeering heeft volgende aan, in overeenstemming met de goddelijke natuur, dat wat volgens den Hemel is, dus „als de staat goed, rechtvaardig geregeerd wordt.”

De Meester zeide: „Leer (altijd) alsof gij het (weten) toch niet kondt bereiken, alsof gij (altijd) vreesdet het te zullen verliezen.”

De Meester zeide: „Verheven was het, hoe Shoen en Yü het keizerrijk bezaten, alsof het niets voor hen was!”

De Meester zeide: „Groot inderdaad was Yiao als Vorst! Hoe verheven! Alleen de Hemel is groot, alleen Yaou was zijn gelijke. Hoe eindeloos! Het volk kon het niet met een naam (noemen).”

Zie de „Choeng Yoeng,” Hfdst. XXII.

Boek IX.

De Meester was in vrees (voor zijn leven) in Kwang.

En hij zeide: „Was na den dood van koning Wĕn de waarheid niet in mij gehuisvest?

Als de Hemel had gewild, dat de waarheid zou te niet gaan, zou ik, latere sterveling, niet in zulk eene betrekking tot haar zijn gekomen. Als de Hemel de waarheid nog niet laat ondergaan, wat kan het volk van Kʼwang mij dan doen?”

Het woord „wen” dat eigenlijk letteren, literatuur enz. beteekent, heb ik hier, evenals andere vertalers, door „waarheid” vertaald, omdat dit nog het dichtste bij komt aan Choe Hie’s verklaring daarvan: „Het zichtbaar (te voorschijn) komende van den Tao is wĕn,” dus „de manifestatie van den Tao.”

Yen Yoeën zuchtte klagend en zeide: „Ik zag tegen (de Leer van mijn’ Meester) op en des te hooger (scheen zij); ik trachtte er door héén te dringen en des te massiever (werd zij); ik keek er naar vóór mij, en plotseling was zij achter mij.”

De Meester wilde gaan wonen onder de negen barbaren (stammen) in het Oosten.

Iemand zeide: „Zij zijn ruw (en onwetend). Hoe kunt gij dat doen?”

(De Meester) zeide: „Als er een Kiün Tszʼ (onder hen) woont, wat voor ruwheid kan er dan zijn?”

De Meester, bij een stroom staande, zeide: „Het gaat voorbij juist als dit, het houdt niet op, dag noch nacht!”

Choe Hie zegt, en ik geloof dat hij het juist heeft gezien, dat hier bedoeld wordt „de loop der Natuur.”

De Meester zeide: „Ik heb nog niemand gezien, die de deugd even lief heeft als de schoonheid.”

De Meester zeide: „Het gebeurt, dat er spruitjes zijn, maar dat zij niet in bloei komen; het gebeurt, dat er bloesems zijn, maar er geen vruchten komen.”

De Meester zeide: „De aanvoerder van drie „kiün’s” troepen kan weggerukt worden. De Wil (zelfs) van den gemeenen man kan niet weggerukt worden.”

Choe Hie voegt hieraan in zijn commentaar terecht toe: „Als de wil kon weggerukt worden, dan was het geen voldoende wil.”

De Meester zeide: „Zelf gekleed in een ontrafeld, lang gewaad, bij menschen, die in bonten zijn gekleed, en zich (toch) niet schamende,—dit is zooals Yioe is.”

Men ziet, dat Confucius, die den dapperen, onstuimigen Tszʼ Loe zoo dikwijls berispte om zijn gebrek aan kalm doorzicht, ook wel degelijk zijne andere goede eigenschappen, b. v. hier zijne waardigheid in de armoede, erkende.

De Meester zeide: „Als het jaar koud wordt, dan weten wij dat de pijnboom en de cypres het laatst hunne blaren verliezen.”

„In den nood leert men zijne vrienden kennen,” zou hier wel eenigszins op gelijken. De pijnboom en de cypres zijn, daar zij zoo lang goed blijven, de symbolen in China van langdurigheid, trouw, ouderdom.

Boek X.

Voorwoord.

Dit Boek handelt geheel over de karakteristiek van Confucius. Yang Shi zegt hierover o. a.: „Wat de Wijzen Tao noemen is niet iets buiten wat elken dag noodig is. Daarom hebben de leerlingen van Confucius’ school nauwkeurig onderzocht en gezien naar zijn bewegen en rusten van elken dag, en het opgeteekend.” Iets verder zegt Yang Shi: „Als het nageslacht nu hun boek leest zal het vanzelf zijn, of zij den Wijze voor hunne oogen zien.” (Vert.)

Confucius zag er in zijn dorp oprecht en ernstig uit, en als iemand, die niet kan spreken (zoo eenvoudig).

Als hij in den voorvaderlijken tempel was, of aan het hof, sprak hij gemakkelijk, maar zorgzaam.

Als hij aan het hof was, sprak hij met de mandarijnen van minderen rang eenvoudig, en sprak hij met de mandarijnen van hoogeren rang eerbiedig.

Ik heb in dezen de chineesche karakters „k’an” en „yin” met één woord elk vertaald, maar dan ook niet de preciese bedoeling gekregen. Onder het eerste „k’an” met „eenvoudig” vertaald, behoort tegelijk „oprecht, ronduit” te worden verstaan. In het chineesch is dit aan ’t karakter zélve te zien, dat samengesteld is uit twee andere, waarvan het een „waarheid” beteekent, het andere „vloeien” (eenvoudig als een stroom). Zóó is ook „yin” niet alleen eerbiedig, maar ook „zacht, nederig”, hetgeen ’t karakter eveneens uitdrukt, dat bestaat uit twee andere, waarvan het ééne, dat „spreken” beteekent, is geplaatst in een ander, dat „deur” is, dus spreken „als iemand die aan de deur iets vraagt.” Zulke uit zich zelf sprekende karakters zijn natuurlijk niet precies weer te geven in één hollandsch woord.

Als de Vorst aanwezig was drukte zijn gezicht de grootst mogelijke reverente zorg uit, en was hij van eerbied geslagen.

Dit heb ik vrij moeten vertalen. De woorden „tik tsih” achter elkaar beteekenen „het heel voorzichtig stappen, als bang op iets te trappen, en met gelijkmatigen stap.” Dit, vergeleken met de uitdrukking van een gezicht, bracht mij tot mijne vertaling. Choe Hie geeft óók als synoniem „vereeren en vrees” dus „eerbied.” Voor het andere „ü ü” geeft de geleerde Chang Tszʼ „niet vergeten dat de Vorst voor u is” en Choe Hie „eerbiedige vrees”, waaruit ik mijne vertaling putte. Een en ander kan den lezer een idee geven van de moeilijkheid om héél enkele chineesche karakters weer te geven. Legge geeft voor het eerste „respectful uneasiness” en voor het tweede „grave, but self-possessed.”

Als de Vorst hem riep om een’ hoogen edele te ontvangen veranderde zijn gelaatskleur en bogen zijne beenen (als om te knielen).

Confucius’ eerbied voor een bevel wordt hierin beschreven.

Hij boog (dan) tegen de (andere mandarijnen) onder welke hij stond, daarbij zijn rechter- of linkerarm bewegende (al naar gelang zij stonden), maar maakte dat de panden van zijn gewaad voor en achter recht bleven.

Het wordt als onopgevoed beschouwd als bij het buigen het gewaad scheef gaat zitten.

(Dan) ijlde hij vooruit als op wieken van een vogel vliegend.

Dit drukt de eerbied uit, om haastig aan het bevel te voldoen. Statig ijlde hij vooruit, als een vogel die zijn vlucht neemt (den gast tegemoet).

Als de gast (weder) weg was, gaf hij het bericht terug (aan den Vorst): „De gast ziet niet meer om (en ik zie hém niet meer).”

Als hij de groote (paleis)deur binnenkwam, boog hij zijn lichaam, alsof hij er eigenlijk niet door mocht.

Dit drukte zijn eerbied voor den Vorst uit. Zelfs voor de paleisdeur moest hij buigen, alsof hij eigenlijk niet waard was, er binnen te komen.

Ik moet hierbij aanteekenen, dat het chineesche „küh kung” door de meeste vertalers door „het lichaam buigen” vertaald, en ook door Choe Hie als zoodanig aangegeven, tegenwoordig veel wordt gebruikt voor: „de armen bij elkaar brengen”, hetzij met de handen in de mouwen (als wíj doen bij koud weer, voor de warmte), hetzij met de handen over elkaar, ter hoogte van de borst, zoodat velen beweren, dat van „buigen” in dezen zin bij Confucius geen sprake was.

Als hij stond, stond hij niet in het midden van de poort; als hij liep trapte hij niet op den drempel.

Alleen de Vorst mocht in het midden staan en op den drempel treden.

Als hij voorbij de (ledige) plaats (van den Vorst) ging, verschoot hij van kleur, en bogen zijne beenen onder hem; en de woorden (die hij sprak) waren als die van een’ die nauwelijks genoeg kon spreken.

Zelfs voor de ledige plaats van den Vorst moest groote eerbied worden betuigd.

Hij hield zijn gewaad op, bij het naderen tot den vorstelijken zetel, zijn lichaam boog, en hij hield zijn adem in, alsof hij geen adem (durfde) halen.

Bij het naderen tot den Vorst moest de grootst mogelijke eerbied worden betuigd, en als in vrees, met buigende knieën, nauwelijks ademhalende, ging Confucius tot hem. Maar bij het verlaten,—wat ook de antwoorden of gezegden van den Vorst mochten geweest zijn—moest een gezicht worden vertoond, blij in de vreugde van den Vorst te hebben aanschouwd. Men moet hierbij altijd goed onthouden, hoe hoog Confucius over het vorst-zijn dacht, anders zou dit alles slaafschheid zijn.

Als hij den staf (van den Vorst gekregen) droeg, boog zijn lichaam, alsof hij het gewicht niet meester was. Hooggehouden hield hij hem (ter hoogte van de borst) als bij het buigen, laaggehouden hield hij hem (niet lager dan) alsof hij iemand iets gaf. Zijn gelaat verschoot, als van vrees, en hij liep schuifelend, en nog nauwkeurig onderzoekend naar iederen stap dien hij deed.

In dien ouden tijd kregen de hooge edelen van den Vorst een’ korten, kleinen staf of scepter ten geschenke als teeken van hun waardigheid, dien zij in de beide handen omhoog droegen, ter hoogte van de borst. Hij was van kostbaren steen, b. v. jaspis.

Ook tegenwoordig dragen de hooge mandarijnen dien staf aan het hof, maar schaffen zich dien zelf aan. Behalve van jaspis zijn ze ook van andere stoffen, b. v. ivoor, stukken olifantsslagtand. Deze staf wordt eveneens ter hoogte van de borst gehouden, en bij groetenis met de handen mede op en neder bewogen.

Deze kleuren waren n.l. alleen goed voor vrouwen of meisjes, die zich op moeten schikken.

Over schaapsbont droeg hij een zwart zijden kleed; over hertenbont een van wit; over vossenbont een van geel.

Het bonte gewaad van zijn huisdracht was lang, met de rechtermouw kort (voor het gemak in het schrijven en zaken behandelen).

Zijn slaapgewaad moest stellig een halve lengte langer zijn dan zijn lichaam.

Sommigen zeggen, dat dit alleen gold voor als hij vastte.

Hij droeg geen schapenbont, of een zwarte muts, als hij op rouwbezoek ging.

Omdat bruin-geelachtig wit de kleur der rouwenden is, die hier dus alleen paste.

Op den eersten dag van de maand trok hij zijne staatsiekleederen aan en presenteerde zich aan het hof.

Toen hij geen officieel ambt meer bekleedde, bleef dit zijne gewoonte. Men ontving hem altijd met groote eer, al liet men hem niet in den staatsdienst toe.

Hij vond het niet onaangenaam als zijn rijst nauwkeurig schoongemaakt was, en vond het niet onaangenaam als zijn gehakt vleesch (heel) fijn was.

Rijst, die dampig was geworden en zuur, en visch of vleesch, die bedorven waren, at hij niet. Wat verkleurd was, at hij niet. Wat een slechten reuk had, at hij niet. Wat slecht gekookt was, at hij niet. Dat wat niet tot het seizoen behoorde, at hij niet.

Wat niet goed afgesneden was, at hij niet, wat niet zijn (daarbij behoorende) saus kreeg, at hij niet.

Ofschoon er veel vleesch mocht zijn, liet hij, wat hij er van nam, niet meer zijn dan in de juiste verhouding met de rijst. Alleen voor wijn had hij geen maat, maar nam nooit tot hij er verward van was.

Wijn of gedroogd vleesch van de markt at hij niet.

Hij at nooit zonder gember.

„Van gember wordt de ziel helder,” zegt Choe Hie hierbij. De chineezen zeggen, dat zij alleen vóór 12 uur ’s middags mag gegeten worden.

Hij at niet veel.

Als hij at converseerde hij niet, als hij te bed lag sprak hij niet.

Als zijn mat niet recht was ging hij niet zitten.

Als de dorpelingen aan het wijn drinken waren en zij, die lange staven droegen uitgingen, ging hij er achter.

Vanaf den leeftijd van zestig jaren droegen de ouden van dagen lange houten of bamboestaven om op te steunen, wat nú ook nog veel wordt gedaan. Confucius ging nooit, uit respect voor den ouderdom, vóór de ouden, altijd achter hen.

Als hij om informaties zond naar een’ anderen staat, boog hij tweemalen als hij den (boodschapper) uitgeleide deed.

Dit buigen was niet tegen den boodschapper, maar tegen den staat.

Als hij ziek was en de Vorst kwam naar hem zien, lag hij met het hoofd naar het Oosten, had hij zijne staatsiekleederen aan, en trok den gordel er over heen.

Hoe ongemakkelijk dit ook voor een’ zieke mocht zijn, het Decorum ging bij Confucius vóór alles.

Als een bevel van den Vorst hem ontbood, wachtte hij niet tot zijn wagen klaar was, maar ging (dadelijk).

Als een vriend stierf, zonder betrekkingen te hebben (die voor de begrafenis konden zorgen) zeide hij: „Het is aan mij, hem te begraven.”

Als een vriend hem een cadeau zond, al was het paard of wagen, als het geen vleesch voor offering was, boog hij er niet voor.

Als hij sliep lag hij niet als een lijk.

Voor iemand in rouwkleederen boog hij tot het dwarshout van zijn wagen; hij boog (eveneens) tot het dwarshout van zijn wagen tegen een’, die de tafels der bevolking droeg.

Als het op eens donderde, of er een hevige wind was, verschoot hij van gelaatskleur.

Dit drukte zijn vrees en zijn eerbied uit voor wat hij „de toorn des hemels” dacht te zijn.

Als hij zijn wagen besteeg stond hij recht, het koord vasthoudende.

Als hij in zijn wagen stond, draaide hij zijn hoofd niet om, praatte hij niet gejaagd, en wees niet met zijne handen.

Kortheidshalve heb ik wel een groot deel, maar niet het geheele hoofdstuk dezer karakteristiek van Confucius vertaald. Het bovenstaande zal, hoop ik, genoeg zijn.

De wagens in dien tijd waren meer karren op twee wielen, wel eenigszins gelijkende op die der grieken, waarin men stond naast een menner.

Boek XI.

De Meester zeide: „De menschen van vroeger waren in Decorum en Muziek „landelijke menschen”; die van latere tijden zijn in Decorum en Muziek Kiün Tszʼ.

Als ik deze dingen gebruik volg ik die van vroeger.”

Met „landelijk” wordt hier eenvoudig, primitief (in den goeden zin) bedoeld. Met Kiün Tszʼ niet zoozeer de overal door Confucius verheerlijkte ideaal-mensch, maar meer de „accomplished gentleman”, waarmede o. a. Legge het hier heeft vertaald. De bedoeling is, dat muziek en decorum vroeger meer simpel van groote, eenvoudige waarheid waren, en de latere menschen, door deze ál te beschaafd en gepolijst te willen maken, het ware wezen er van te veel opofferden aan mooien schijn.

Om hun deugdzaam gedrag waren onderscheiden Yen Yuen, Min Tszʼ Kʼien, Yen Pih Nioe, en Choeng Koeng; om hun talent van spreken Tsae Woe en Tszʼ Koeng; om hunne vaardigheid in het beheeren van zaken Yen Yioe en Kie Loe; om hunne studie van literatuur Tszʼ Yioe en Tszʼ Tszʼ Hia.

Deze vier soorten—deugdzaam gedrag, talent van spreken, vaardigheid in beheeren, en studie van literatuur worden genoemd „de vier klassen” van discipelen en die tien bovengenoemde volgelingen „de tien wijzen.”

Toen Yen Yuen gestorven was, riep de Meester uit: „Helaas! De Hemel vernietigt mij! De Hemel vernietigt mij!”

Toen Yen Yuen (Yen Hwoey) gestorven was, weende hij van smart. Zijne volgelingen vroegen: „Is uw smart zoo bovenmatig?”

(En de Meester zeide:) „Is mijn smart bovenmatig? (Ik weet dat niet eens!) Als ik om dezen mensch niet ontroerd ware van smart, om wien zou ik het dán zijn?”

Kie Loe vroeg (den Meester) over het dienen van de kwei-shin (geesten der dooden). De Meester zeide: „Als gij de menschen nog niet kunt dienen, hoe kunt gij dan de geesten (van menschen) dienen?”

(Toen) vroeg (Kie Loe) over den dood. (En de Meester) zeide: „Gij kent nog niet het leven; hoe zoudt gij dan den dood kennen?”

Dit gezegde is zeer karakteristiek voor de filosofie van Confucius, die van den dood en een „hiernamaals” bijna nooit sprak, en enkel over het leven en de levenden filosofeerde. Vergelijk ook Boek VI „Pan Chi vroeg enz.” en vergelijk Bespreking van „Choeng Yoeng”, XVI. Men ziet hieruit, dat de overmatige, belachelijke vereering der dooden—zooals wij die in de kleinste bizonderheden in Prof. de Groots standaardwerk „The religious system of China” hebben leeren kennen—absoluut in strijd is met de Confucianistische leer, en deze misbruiken dus allerminst aan háár moeten worden toegeschreven.

Min Tszʼ stond aan zijne zijde, zacht en hoffelijk; Tszʼ Loe stout en energiek; Yen Yioe en Tszʼ Koeng oprecht en open. De Meester was verheugd.

Dit is als een schilderijtje, voorstellende Confucius met zijne vier discipelen, die allen in simpele trekken hun karakteristiek vertoonen. In het chineesch is het nog simpeler, daar voor de door mij gebruikte twee verschillende woorden in het origineel één chineesch karakter voldoet. Zie de Bespreking bij het 1e fragment in Boek X.

Tszʼ Koeng vroeg: „Szi of Shang, wie is de waardigste?” De Meester zeide: „Szi gaat er naast, Shang komt er niet aan toe.” (Tszʼ Koeng) zeide: „Dan is Szi de beste, denk ik.” De Meester zeide: „Er naast gaan is (even verkeerd) als er niet aan toe komen.”

Hier wordt het afwijken of niet bereiken van „Choeng Yoeng” bedoeld. Vergelijk ook „Choeng Yoeng”, Hfdst. IV.

De Meester zeide: „Hwoey! Hij was er bíjna! (En) hij was voortdurend in armoede.”

Bedoeld is: Hwoey was bijna geheel toe aan Tao, het volgen van de Sing. En dan kon hij in armoede ook best rust hebben.

Tszʼ Loe vroeg: „Wat ik gehoord heb, moet ik dat dadelijk uitvoeren?” De Meester zeide: „Uw vader en uwe oudere broeders zijn er bijvoorbeeld nog (wie gij kunt raadplegen). Waarom wat gij hoort dadelijk uitvoeren?”

Yen Yioe vroeg: „Wat ik gehoord heb, moet ik dat dadelijk uitvoeren?” De Meester zeide: „Voer het dadelijk uit.”

Koeng Si Hwa zeide: „Yioe vroeg, of hij dadelijk moest uitvoeren wat hij gehoord had en gij zeidet: „Uw vader en uw oudere broeders zijn er (wie gij kunt raadplegen)”.—„Kʼioe vroeg, of hij dadelijk moest uitvoeren wat hij gehoord had, en gij zeidet: „Voer het dadelijk uit!”—Chʼih is verward, en durft u vragen (hoe het hiermede is).” De Meester zeide: „Kʼioe is dralerig, daarom laat ik hem vooruit gaan. Yioe is meer dan anderen, daarom laat ik hem achteruit gaan.”

Men vergete niet dat Tszʼ Loe = Yioe, Yen Yioe = Kʼioe, en Koeng Si Hwa = Chʼih is.

Tszʼ, die in energie en dapperheid méér was dan andere menschen, had gebrek aan doorzicht en correctheid, Kʼioe was te verlegen om te ageeren. Confucius lette dus bij zijn antwoord op hun beider karakters, en gaf hierdoor blijk van zijn menschenkennis.

Boek XII.

Yen Yuen vroeg over menschelijkheid. De Meester zeide: „Zichzelf onderwerpen, en terugkeeren tot de Lí, is menschelijkheid. Als iemand zichzelf voor één dag onderwerpt, zullen allen onder den Hemel zijne menschelijkheid roemen. Komt menschelijkheid uit het zelf of uit andere menschen?”

Choe Hie geeft in zijn commentaar ter verduidelijking nog eens de definitie: „Jen (menschelijkheid) is de volmaakte deugd van het oorspronkelijke hart” en „Lí (decorum) is de kuische beschaving van het principe van den Hemel.” Men ziet ook aan dit fragment weer, dat het Decorum niet beschouwd werd als enkel beleefdheidsvormen, maar als iets diviens, een beschaving van zeden, die alleen door de goddelijke deugd werd verkregen. „Zichzelf onderwerpen” is volgens Choe Hie „al zijne heimelijke lusten en begeerten bedwingen” en volgens anderen ook nog „alle egoïsme.”

Yen Yuen zeide: „Ik verzoek U, mij daar de (verschillende) stappen (artikelen) toe te zeggen.”

De Meester zeide: „Wat geen Lí is, zie daar niet naar. Wat geen Lí is, luister daar niet naar; wat geen Lí is, spreek daar niet over; wat geen Lí is, maak daar geen (enkele) beweging van.” Yen Yoen zeide: „Ofschoon ik niet actief en knap ben, zal ik trachten mijne zaak van deze woorden (lessen) te maken.”

Alweer een bewijs, dat Lí volstrekt niet enkel een uitwendig beleefdheidsvertoon was, maar ook een reine staat van inwendige zedelijkheid, geeft Choe Hie weer, door o. a. in zijn commentaar te zeggen: „Geen Lí is het egoïsme van het zelf (met de heimelijke begeerten).”

Choeng Koeng vroeg over menschelijkheid. De Meester zeide: „Als gij in den vreemde gaat, (te doen) alsof gij in alle (vreemden) hooge gasten ziet; het volk te gebruiken, alsof gij deelnaamt aan een groote offering; wat gij zelf niet wenscht gedaan te worden, dat niet aan anderen doen, in den staat geen gemurmureer tegen u te hebben; in uwe familie geen gemurmureer tegen u te hebben.”

Choeng Koeng zeide: „Ofschoon ik niet actief en knap ben, zal ik trachten mijne zaak van deze woorden (lessen) te maken.”

Szi Ma Nioe zeide bezorgd: „De (andere) menschen hebben allen broeders, (maar) ik alleen heb er geen.”

Tszʼ Hia zeide: „Ik heb het volgende hooren zeggen: De dood en het leven hebben hun vast lot (van den Hemel); rijkdom en aanzien zijn in den Hemel (vastgesteld). Laat een Kiün Tszʼ reverent zijn en niet falen, laat hem tegenover de menschen eerbiedig zijn, en Lí hebben, dan zullen allen tusschen de vier zeeën zijne broeders zijn. Waarom zou de Kiün Tszʼ bedroefd zijn, omdat hij geen broeders heeft?”

Zoowel in dit fragment als in „Choeng Yoeng” zal men eene analogie met gouden spreuken uit den bijbel zien. Choe Hie geeft aan, dat Tszʼ Hia dit weer van Confucius heeft gehoord, die dus de eigenlijke zegsman is.

Tszʼ Koeng vroeg over regeering. De Meester zeide: „(Die bestaat dáaruit dat zij moet zorgen dat er) genoeg eten (is), genoeg uitrusting voor soldaten, en dat het volk vertrouwen heeft (in den Vorst).”

Tszʼ Koeng zeide: „Als er stellig niets aan te doen is of één moet er weg, welke van deze drie dingen zou men dan het eerst weg moeten doen?”

(De Meester) zeide: „De uitrusting van soldaten (moet dan eerst) weg.”

Tszʼ Koeng zeide: „Als er stellig niets aan te doen is of één moet er weg, welke van de twee (overige) dingen zou men dan het eerst weg moeten doen?”

(De Meester) zeide: „Het eten (moet dan eerst) weg. (Want) van ouds moeten allen tóch dood. Maar als het volk geen vertrouwen heeft (in den Vorst) is (de Staat) niet gevestigd.”

De hertog King van Tsʼi vroeg aan Confucius over regeering. Confucius antwoordde: „Als de Vorst Vorst is, de minister minister is, de vader vader is en de zoon zoon is, (dan is er eene goede regeering).”

Choe Hie zegt er bij: „Dit is de wortel (oorsprong) van regeering.” Toen ter tijde was er in Tsʼi groote wanorde, daar King zich liet overheerschen door zijn ministers, en er over dacht, zijn’ oudsten zoon van het erfschap uit te sluiten. Confucius was beroemd om zijne treffende, laconieke antwoorden, die altijd den spijker op den kop troffen.

De Meester zeide: „Wie met een half woord processen kan beslechten, dat is Yioe!”

„Tszʼ Loe draalde niet na een belofte.”

Hier wordt Yioe wederom geprezen om zijne vaardigheid in het bemiddelen, en het beslechten van gedingen, en om de trouw aan zijn woord. Letterlijk staat in den tweeden zin „Tszʼ Loe sliep niet over een belofte” maar Choe Hie geeft „dralen.”

Kie Kʼang vroeg over regeering aan Confucius. Confucius antwoordde: „Regeeren, is recht maken. Als de Leermeester (de Vorst) het volk voorgaat in het rechte, wie zal dan niet recht durven zijn?”

Ik heb expresselijk het chineesche woord, dat „recht” beteekent, ook met „recht” vertaald, het engelsche „right.” Recht, dat is correct, zuiver als een rechte lijn in het goede. Onmiddellijk hiermede in verband staat het volgende.

Kie Kʼang was bezorgd over de (vele) dieven en ondervroeg daarover Confucius. Confucius antwoordde: „Als gij zelf, Heer, niet zoo begeerig waart, al werden zij er voor beloond, zij zouden niet stelen.”

Alweer een voorbeeld van Confucius’ treffende, onbewimpelde wijze van antwoorden. Kie Kang, het hoofd van den machtigen Kie clan in Loe, was zelf een usurpator, die het wettige stamhoofd, een jongen neef, had verjaagd, en vol begeerten was. Want Confucius’ grondbeginsel was nu eenmaal, dat de vorsten en hoofden zélf moesten voorgaan in het goede, dat hun deugd het volk tot de deugd bracht, even zeker als hun ondeugd het tot zonde leidde.

Kie Kʼang, over regeering aan Confucius vragende, zeide: „Zij, die geen Tao hebben te dooden voor het goed van diegenen, die wèl Tao hebben, hoe is het daarmede (denkt gij)?”

De Meester zeide: „Wat voor nut is er om te dooden, als gíj, Heer, de regeering uitoefent? Begeert gij, Heer, naar het Goede, dan is het volk (vanzelf ook) goed. De deugden van den Kiün Tszʼ (de superieuren) zijn als de wind, de deugden van de kleine menschen (de inferieuren) als het gras. Het gras moet stellig buigen als de wind er over heen gaat.”

Ik heb expresselijk weer het woord Tao behouden. „Geen Tao hebben” is dus „niet de Sing volgen”, dus ook vanzelf niet „het principe van den Hemel volgen.” Legge vertaalt het met „the unprincipled” wat daar eveneens uit volgt. Ik houd gaarne het woord Tao in zijne beteekenissen, die in het Boeddhisme en Taoïsme weer zoo geheel anders zijn.

Fan Chʼi vroeg over menschlievendheid. De Meester zeide: „(dat is) de menschen liefhebben.” (Fan Chʼi) vroeg over weten. De Meester zeide: „(dat is) de menschen kennen.”

Hier is een voorbeeld dat „Jên” elders in dit werk „menschelijkheid” (in den zin van de menschelijke deugden hebbend) beteekenend, thans „de menschen liefhebben” beteekent, zooals in boeddhistische werken.

Fan Chʼi begreep het nog niet.

(Toen) zeide de Meester: „Gebruik de rechten, en zet de krommen aan den kant; dan kunnen de krommen recht worden.”

Fan Chʼi trok zich terug, zag Tszʼ Hia, en zeide: „Heer, (zooeven) had ik een onderhoud met den Meester, en vroeg hem over weten, en de Meester zeide: „Gebruik de rechten en zet de krommen aan den kant, dan kunnen de krommen recht worden.” Wat kan hij daarmede bedoeld hebben?” Tszʼ Hia zeide: „Hoe rijk zijn deze woorden! Toen Shoen het rijk bezat koos hij uit allen, en gebruikte Kaou Yan, en zij, die geen menschelijkheid hadden waren ver (te zoeken). Toen Tʼang het keizerrijk bezat koos hij uit allen, en gebruikte Ie Yin en zij, die geen menschelijkheid hadden, waren ver (te zoeken).”

De ware menschelijkheid van een’ vorst, zoowel als zijn ware kennis, bestaat dus, volgens Confucius, uit het kiezen van de geschikte ministers en ambtenaren. De rechten, d. i. de oprechten moeten gebruikt worden (lett. staat er „opgeheven worden”) in den staatsdienst, en de krommen, d. i. de heimelijken, valschen, aan wal gezet. Want dan alleen bestaat er gelegenheid, dat de krommen onder het volk door het voorbeeld der regeeringsambtenaren, en den van hen uitgaanden transformeerenden invloed, ook recht worden.

Tszʼ Hia vroeg over vriendschap. De Meester zeide: „Vermaan (uw vriend) trouwelijk en leid hem goed. Als (gij ziet) dat het niet kan, schei dán uit. Breng uzelf niet tot schande.”

Als voorbeeld van de veelvuldig verschillende beteekenis van het karakter Tao diene, dat het hier voorkomt in den zin van „leiden”. Niet alleen kan het dus beteekenen „weg” maar zelfs „leiden” (op een weg).

Boek XIII.

Fan Chʼi vroeg (den Meester) om hem landbouwkunde te leeren. (De Meester) zeide: „Ik ben niet zoo goed daarvoor als een oude landbouwer.”

(Fan Chʼi) vroeg (den Meester) om hem tuinieren te leeren. (De Meester) zeide: „Ik ben niet zoo goed daarvoor als een oude tuinman.”

Confucius vond dus, dat dingen als landbouwkunde, tuinieren enz. voor het volk waren, maar dat „die van boven”, d. i. de Kiün Tszʼ, de minister en de vorst de hoogere dingen hadden te kennen. Choe Hie zegt dan ook „Lí, Iʼ en Sin zijn de zaken van den grooten mensch.” Ik wijs er nog eens op dat men Lí vertalende door Decorum, Iʼ door plichtmatigheid (of, zooals Legge geeft, righteousness), en Sin door oprechtheid en trouw, wel heel dicht bij het chineesche begrip is, maar het niet gehéél omvat. Lí heb ik reeds omschreven door Choe Hie’s gezegde: „De kuische beschaving van het principe van den Hemel,” voor Iʼ geeft Wells Williams „dat, wat het hart in staat stelt, zichzelf te regeeren, en de dingen om op hun juiste plaats te zijn,” en ook „dat wat per se gepast en juist is.” Sin is zoowel oprechtheid, waarheid, integriteit en trouw, volgens Wells Williams.

De Meester zeide: „Als iemand (al) driehonderd Odes kan opzeggen, (maar) als hij in de regeering met iets belast wordt, niet bedreven is, (of) als hij naar een der vier windstreken met een opdracht wordt gezonden, niet (zelf) alleen kan antwoorden, al (leerde hij) ook nóg zooveel, wat presteert hij er mede?”

De Odes van de Shi King zijn van dien aard, dat, als men ze goed bestudeerd en gevoeld had, men vanzelf van regeeringszaken en opdrachten af moest weten, zóóveel staat er van in. Het opzeggen van de Odes zonder ze practisch te kunnen toepassen vond Confucius echter van geen nut.

De Meester zeide: „Als zijn eigen karakter recht is, zal de regeering (van den Vorst) goed gaan zonder (het uitvaardigen van) bevelen. Als zijn eigen karakter niet recht is, al (vaardigt de Vorst) bevelen uit, men zal ze niet opvolgen.”

De Meester zeide: „Als eenigen onder de Vorsten mij wilden gebruiken, zou ik in twaalf maanden iets (belangrijks) hebben kunnen doen. In drie jaren (zou de regeering) volmaakt zijn.”

De Meester zeide: „Als goede menschen een’ staat honderd jaren achtereen regeerden, zouden zij ook de allerslechtsten kunnen vervormen (tot goeden) en de doodstraf afschaffen. Hoe volmaakt waar zijn deze woorden!”

De Meester zeide: „Als er eens een (echte) koning was, zouden er stellig dertig jaar verloopen en daarna zou er menschelijkheid zijn.”

Choe Hie wijst er op, dat deze koning een heilige wijze zou moeten zijn. Chʼing Tsoe wijst hierbij op het feit, hoe onder de regeering van koning Woe (de eerste regeerder der Chow dynastie) de Lí en de Muziek gingen bloeien.

De Meester zeide: „Als een minister zijn eigen karakter recht maakt, wat zal er dan (moeilijks) voor hem zijn in het deelnemen aan de regeering? Als hij zijn eigen karakter niet recht maakt, wat heeft hij dan (andere) menschen recht te maken?”

De hertog Ngai vroeg over regeering. De Meester zeide: „(Eene goede regeering bestaat) als zij die nabij zijn gelukkig zijn, en zij die veraf zijn (naderbij) komen.”

Fan Chʼi vroeg over menschelijkheid. De Meester zeide: „(Dat is) thuis zijnde bedaard en ernstig zijn, in het behandelen van zaken een eerbiedige nauwgezetheid hebben, en in den omgang met anderen loyaal zijn. Al mocht gij onder barbaarsche stammen zijn, mocht gij deze dingen niet veronachtzamen.”

Tszʼ Koeng zeide, vragend: „Hoe moet iemand zijn, om ambtenaar te mogen genoemd worden?” De Meester zeide: „Hij, die in zijn eigen gedrag (gevoel voor) schaamte heeft en ergens in de vier windstreken gezonden, den last van zijn’ Vorst geen oneer aandoet, mag een ambtenaar worden genoemd.”

De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ is waardig en niet trotsch. De kleine mensch is trotsch en niet waardig.”

De Meester zeide: „Als een goed mensch het volk zeven jaren onderwijst, dan kan men het ook in den oorlog gebruiken.”

Het volk, om moreel geschikt te zijn, zijn vaderland te verdedigen, moet eerst onderwezen zijn in de deugden die zijn land groot maken. „Ouderlijke liefde, broederlijke liefde, loyauteit en trouw” noemt Choe Hie onder dezen op.

De Meester zeide: „Een niet-onderwezen volk voor den oorlog gebruiken is het weggooien.”

De laatste chineesch-japansche oorlog heeft de waarheid dezer woorden nog eens bewezen. Men ziet, dat het den chineezen niet aan goeden raad heeft ontbroken.

Boek XIV.

Hjen vroeg, wat schaamte was.

De Meester zeide: „Als er goede regeering in den staat is (alleen om) traktement te denken, en als er geen goede regeering in den staat is (ook alleen om) traktement te denken, dat is om schaamte over te hebben.”

Er staat weer letterlijk „Als de staat Tao heeft” enz. Een goede regeering is n.l. óók volgen van de hemelsche natuur. Hjen of Yuen Szi was een der discipelen van Confucius, die zich bizonder onderscheidde door zijn onverschilligheid voor rijkdom en wereldsche dingen, en in groote armoede leefde. Hij bekleedde eerst het ambt van gouverneur eener stad, maar na Confucius’ dood trok hij zich geheel terug.

De Meester zeide: „Een geleerde, die veel van gemak houdt, is niet genoeg waard om een geleerde te zijn.”

De Meester zeide: „Als er een goede regeering in den staat is (mogen) de woorden hoog-verheven en de daden hoog-verheven zijn; als er geen goede regeering in den staat is (mogen) de daden hoog-verheven zijn, maar de woorden bescheiden.”

De Meester zeide: „Kiün Tszʼs, die toch niet (altijd) menschelijkheid hadden, zijn er geweest, maar er zijn nog geen kleine menschen geweest, die menschelijkheid hadden.”

De Meester sprak er over dat hertog Ling van Wei geen Tao had. Kie Kʼang zeide: „Als het zóó met hem was, hoe komt het dan, dat hij het rijk niet verloor?” Confucius zeide: „Yü, de Choeng Choeh, was de superintendent voor (de ontvangst van) gasten en vreemden; Tʼo, de litanist, had het beheer over den voorvaderlijken tempel, en Wang Soen Kia had het beheer over het leger; welnu, dit aldus zijnde, hoe zou hij het rijk verliezen?”

De goede, hooge staatsdienaren behielden het rijk, waar de vorst alleen het zoude verliezen. „Choeng Choeh” is een naam voor zekeren familiegraad.

De Meester zeide: „Als iemands woorden niet bescheiden zijn, zal het uitvoeren (daarvan) moeilijk zijn.”

Kü Pih Yuh zond een bode naar Confucius. Confucius zat met hem, en vroeg: „Wat doet uw Meester (alzoo)?” (De bode) antwoordde: „Mijn Meester begeert zijne fouten weinigen te maken, maar heeft het nog niet gekund.” De bode ging uit, en de Meester zeide: „Wat een bode! Wat een bode!”

Dit bewijst, dat Confucius ook kernachtige antwoorden in anderen apprecieerde. Kü Pih Yuh was een mandarijn van den staat Wei, en een van Confucius’ discipelen.

Iemand zeide: „Hoe denkt gij over het met vriendelijkheid beantwoorden van beleediging?”

De Meester zeide: „Waarmede moet men dan vriendelijkheid beantwoorden? Beantwoordt beleediging met recht, beantwoordt vriendelijkheid met vriendelijkheid.”

Het „met vriendelijkheid beleediging beantwoorden” is een der teksten uit de Tao Teh King van Lao Tszʼ. Uit dit enkele fragmentje kan men reeds zien, hoe véél verder en hooger Lao Tszʼ ging dan Confucius.

De Meester zeide: „Helaas, er is niemand, die mij kent!”

Tszʼ Koeng zeide: „Wat bedoelt gij met dat men u niet kent?” De Meester antwoordde: „Ik murmureer niet tegen den Hemel. Ik toorn niet op de menschen. Laag (begint) mijne studie en hoog doordringt zij den Hemel. Wie míj kent, dat is de Hemel!”

Confucius’ studie begon dus laag, bij de eenvoudigste dingen, om daarna den Hemel te doordringen, te omvatten.

Tszʼ Loe vroeg over den Kiün Tszʼ. De Meester zeide: „(De Kiün Tszʼ betracht) cultivatie van zijn Zelf, in reverentie.” (Tszʼ Loe) zeide: „En is het hiermede uit?” (De Meester) zeide: „(De Kiün Tszʼ) betracht de cultivatie van zijn Zelf om anderen tot rust te brengen.” (Tszʼ Loe) zeide: „En is het hiermede uit?” (De Meester) zeide: „(Hij) cultiveert zijn Zelf om het geheele volk tot rust te brengen. (Hij) cultiveert zijn Zelf om het geheele volk tot rust te brengen. (Zelfs) Yaou en Shoen waren hier nog begeerig naar.”

Boek XV.

De hertog Ling van Wei vroeg Confucius over tactiek. Confucius antwoordde: „Ik heb alles gehoord van offervazen, maar militaire zaken heb ik niet geleerd.” Den volgenden dag aanvaardde hij zijn vertrek.

De Meester zeide: „Tsʼze, gij ziet mij meen ik aan voor iemand, die veel leert en dat onthoudt?”

Tszʼ Koeng antwoordde: „Ja, of is het niet zoo?”

De Meester zeide: „Neen,—ik breng het (alles) tot Één (terug).”

Zie Boek IV. N^o. XV met de Bespreking. Letterlijk staat er „ik rijg het (alles) met één aan elkaar.”

Tszʼ Chang vroeg over het gedrag (van den Kiün Tszʼ zoodat hij overal geapprecieerd zou worden). De Meester zeide: „Zijn woorden (moeten) oprecht en waar (zijn), zijn daden eerlijk en reverent; al is men onder de wilde barbarenstammen van ’t Zuiden of Noorden, moet men zich zoo gedragen. Zijn zijne woorden niet oprecht en waar, en zijne daden niet eerlijk en reverent, al is hij in (zijn eigen) „cheu”, hoe zal zulk een gedrag geapprecieerd worden?”

„Als hij staat, laat hem (dan) die twee dingen zien, alsof ze vóór hem waren. Als hij in zijn wagen is, laat hem ze dan zien (als) aan zijn juk gehecht. Dan zal hij ze later ook in practijk kunnen brengen.”

Tszʼ Chang schreef deze raadgevingen op zijn gordel.

Een „cheu” is een streek van 2500 families.

De Meester zeide: „De vastbesloten geleerde en de mensch van volmaakte deugd willen niet leven als zij hun menschelijkheid er door benadeelen. Zij willen hun lichaam dooden om hun menschelijkheid te volmaken.”

Confucius leerde dus, dat, liever dan te leven ten koste zijner menschelijkheid, de geleerde (of de deugdzame) zijn leven opofferde om zijn menschelijkheid te redden.

De Meester zeide: „Als een mensch niet bezorgd denkt om wat veraf is, zal het verdriet nabij zijn.”

De Meester zeide: „Het is gedaan! Ik heb nog géén gezien, die de deugd liefheeft als de schoonheid.”

De Meester zeide: „Hij, die van zichzelf véél vergt, en van anderen weinig, zal wrok vér van zich hebben.”

De Meester zeide: „Als een mensch niet (gewoon is) te zeggen: „Wat moet ik hier van denken? Wat moet ik hier van denken?” zou ik niet weten wat ik van hem moest denken.”

De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ is in nood over zijn (eigen) onkunde; hij is niet in nood omdat de menschen hem niet kennen.”

De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ heeft er een afkeer van dat na zijn’ dood zijn naam niet (meer) genoemd zal worden.”

Hierin verschilt Confucius geheel van Lao Tszʼ die leerde, dat als het werk maar overbleef, de naam van den mensch er niets meer toe deed.

De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ zoekt (het) in zich zelven. De kleine mensch zoekt (het) in anderen.”

De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ steekt geen mensch in de hoogte (enkel) om zijn woorden, (maar) verwerpt (ook) geen woorden om den mensch (die ze uitspreekt).”

De Meester zeide: „Als alle menschen iemand haten, moet men daar stellig onderzoek in doen. Als alle menschen iemand liefhebben, moet men daar stellig onderzoek in doen.”

Tszʼ Koeng vroeg over deugd. De Meester zeide: „De handwerksman, die zijn zaken goed wil doen, moet stellig eerst zijne gereedschappen scherpen. Als gij in een staat leeft, neem dan dienst met de meest eerwaardigen onder de hooge ambtenaren, en wees vrienden met de menschelijken onder de geleerden.”

De meester zeide: „Fouten hebben en ze niet verbeteren, dit is (eerst recht) fouten hebben te noemen.”

De Meester zeide: „Voor het volk is menschelijkheid méér dan water of vuur. Ik heb gezien, dat wie op water of vuur traden stierven, (maar) ik heb nooit gezien, dat wie in (het pad van) de menschelijkheid traden stierven.”

De Meester zeide: „(Ieder) moet de menschelijkheid op zichzelf nemen. Men mag haar niet aan zijn’ Meester overlaten.”

De Meester zeide: „In ’t dienen van zijn’ Vorst doet (de Kiün Tszʼ) zijn dienstzaken in reverentie, en zijn eten beschouwt hij als een latere zaak.”

Dit sloeg op de begeerigheid der ambtenaren, die hun traktement als de hoofdzaak beschouwen.

De Meester zeide: „Is er onderricht dan zijn er geen klassen (van menschen).”

Confucius was alzoo het liberale en democratische beginsel toegedaan, dat door goed onderricht alle menschen, van welken rang of stand ook, gelijken konden worden.

De Meester zeide: „Zijn hunne principes niet gelijk, dan kunnen menschen niet samen plannen maken.”

Letterlijk staat er „Is de Tao niet gelijk,” wat ik meen hier met „principes” te mogen vertalen. Confucius bedoelde, dat als de grondbeginselen, de fundamenteele ideeën „van wat goed of slecht is,” zooals Choe Hie in zijn commentaar zegt, niet gelijk zijn, er ook verder geen redeneering of samenwerking mogelijk is. Twee menschen kunnen elk van hun standpunt gelijk hebben, maar de kwestie is, welke die principieele standpunten zijn. Wij zouden deze gelijkheid van principes gerustelijke eene „sympathie” kunnen noemen. Waar die tusschen menschen ontbreekt is samenwerken en begrijpen onmogelijk.

De Meester zeide: „De taal moet (de bedoeling) overbrengen, daarmede houdt het op.”

Eenvoud, leerde Confucius dus, moet het kenmerk van de taal zijn, die simpel de meening moet uitdrukken, anders niets. Choe Hie voegt er in zijn commentaar aan toe: „Men moet geen werk maken van rijkheid of mooiïgheid (van taal).”

Boek XVI.

(De Meester zeide:) „Ik heb gehoord, dat zij, die het hoofd van een rijk of eene familie zijn, er niet bezorgd over zijn, dat hun volk weinig in getal zoude zijn, maar wel, dat elk niet zijn deel zoude krijgen; dat zij er niet bezorgd over zijn, dat (hun volk) arm zoude zijn, maar wel, dat (het) geen rust zoude hebben. (Want) als elk zijn deel heeft, is er geen armoede, als (het volk) rust heeft, is er geen rebellie.”

Het „elk zijn deel hebben,” of, zooals het meer voorkomt, „elk zijn oorspronkelijk deel hebben” is een typisch chineesche uitdrukking. De chineezen gelooven dat elk, van arm tot rijk, een hem voorbeschikt „deel” heeft, dat hij niet overschrijden kan. Vandaar misschien die tevredenheid en gelatenheid van chineezen in de grootste misère. Choe Hie geeft voor rust hebben „dat hoogen en lagen met elkaar in rust zijn.” Onmiddellijk hierop volgt:

„Ja, zóó is het. Daarom, als het volk van véraf zich niet onderwerpt, dan moet de cultivatie van de beschaving en de deugd het (tot ons) doen komen. En als het tot komen is aangetrokken, dan is het (ook) tot rust gebracht.”

Deze woorden zeide Confucius tot Yen Yioe en Kie Loe, toen zij hem berichtten, dat hun vorst, het hoofd der Kie clan, tegen het staatje Choeën Yu wilde te velde trekken. Niet door geweld van wapenen, zeide dus Confucius, maar door de aantrekkingskracht van beschaving en deugd, moeten vreemde volken onderworpen worden. Merkwaardig is te weten dat het karakter „wen”, dat meestal „literatuur” beteekent, ook wordt gebruikt voor „beschaving”.

(De Meester zeide:) „Als er Tao is (in de regeering) van het rijk zullen er geen (heimelijke) redeneeringen zijn onder het gewone volk.”

Confucius zeide: „Er zijn drie dingen, waar de Kiün Tszʼ zich voor hoedt: In den tijd der jeugd, als zijn fysieke natuur nog niet vastgesteld is, hoedt hij zich voor schoonheid. Als hij zijne (volledige) sterkte bereikt heeft en zijne fysieke natuur in volle kracht is, hoedt hij zich voor vechtlustigheid. Als hij den hoogen ouderdom heeft bereikt, en zijne fysieke natuur verkwijnd is, hoedt hij zich voor begeerigheid.”

Met „fysieke natuur” is het chineesche „hüeh kʼi” onvolledig vertaald. „Hüeh” is lett. vertaald „het bloed” en „kʼi” is, wat Wells Williams terecht noemt „nervous matter or the stamina of a being”, een soort „vital fluid” dat de chineesche filosoof in den mensch onderstelt. „Hüeh” is van „Yin”, het vrouwelijke of duistere principe, „kʼi” is van „Yang”, het mannelijke of lichte principe. Onder „schoonheid” heeft men natuurlijk weer te verstaan „schoonheid van vrouwen”, die lust opwekt, niet de ideale schoonheid.

Confucius zeide: „De Kiün Tszʼ heeft drie (eerbiedige) vreezen. Hij vreest de besluiten van den Hemel. Hij vreest groote mannen. Hij vreest de woorden der heiligen.”

„De kleine mensch weet de besluiten van den Hemel niet, en vreest ze (dus) niet. Hij is oneerbiedig tegen groote mannen. Hij vermaakt zich over de woorden der Wijzen.”

De geleerde Yin Shi teekent hierbij aan, dat deze „drie vreezen” zijn de volmaking der cultivatie van het eigen karakter.

Confucius zeide: „Zij, die geboren zijn met het (ál) weten zijn de hoogsten (onder de menschen). Zij, die (eerst) leeren, en dan weten volgen hierop. Zij, die ellendig zijn, en het (toch) leeren volgen hier weder op. Zij, die ellendig zijn, en (toch) niet leeren, zijn de laagsten (onder de menschen).”

Met „ellendig” wordt hier natuurlijk bedoeld bot en dom. Het chineesche karakter, voorstellende een boom, opgesloten in een omringend vierkant, geeft symbolisch de beteekenis „kwijnend, uit gebrek aan ruimte.” Vergelijk met dit hoofdstuk ook de „Choeng Yoeng”, Hfdst. XX. N^o. 3.

Confucius zeide: „De Kiün Tszʼ heeft negen dingen, waarin hij (aandachtig) nadenkt. In ’t zien denkt hij er om, dat hij helder moet zien. In ’t hooren denkt hij er om, dat hij duidelijk moet hooren. (Met betrekking op) zijn gelaatsuitdrukking denkt hij er om, dat zij vriendelijk moet zijn. (Met betrekking op) zijne houding denkt hij er om, dat zij eerbiedig moet zijn. (In het spreken van) zijne woorden denkt hij er om, dat zij oprecht moeten zijn. In (het doen van) zijne zaken denkt hij er om, dat hij reverent moet zijn. In zijn twijfelen denkt hij er om, dat hij (anderen) moet vragen. In zijn toorn denkt hij om de moeilijkheden (die er door kunnen ontstaan). Als hij ziet dat er winst te behalen is, denkt hij om rechtmatigheid.”

Het „reverent” zijn in zaken doen is het eerbied hebben voor de principes van eerlijkheid en plicht, en die met vreeze in het oog houden.

De hertog King van Tsʼi had duizend span van vier paarden, maar op den dag van zijn’ dood prees het volk hem voor geen enkele deugd. Poh Ie en Shoe Tsʼi stierven van honger aan den voet van den Shau Yang berg, en het volk prees hen tot den huidigen dag.

Poh Ie en Shoeh Tsʼi waren twee broeders, en zonen van den koning Koe Choeh, ergens gelegen in de tegenwoordige provincie Pechili. Zij leefden in de laatste periode der Shangdynastie. Daar de oude koning den jongsten zoon, met voorbijgang van den oudsten tot opvolger benoemde, weigerde deze uit broederliefde, en verlieten beiden het rijk, om in afzondering te leven. Toen koning Woe van Chow tegen den tyran Cheu Sin optrok en hem overwon, wilden zij niet onder de nieuwe dynastie dienen, en stierven liever van honger onder een boom. Sedert werden zij vereerd om hun broederliefde en hun trouw.

Chʼin Kang vroeg aan Poh Yü: „Hebt gij ook iets anders gehoord (van uw’ vader) dan wat hij tot ons heeft gesproken?” (Poh Yü) antwoordde: „Nog niet! Hij stond eens alleen toen ik haastig beneden de zaal doorging, en zeide: „Hebt gij de Odes bestudeerd?” Ik antwoordde: „Nog niet.” (Toen zeide hij:) „Als gij de Odes niet hebt bestudeerd valt er met u niet te converseeren.” Toen ging ik heen en bestudeerde de Odes. Op een’ anderen dag stond hij (weder) alleen. Ik ging door de zaal voorbij en hij zeide: „Hebt gij de Lí bestudeerd?” Ik antwoordde: „Nog niet.” „Als gij de Lí niet hebt bestudeerd” (zeide hij) „is uw deugd nog niet gevestigd.” Toen ging ik heen en bestudeerde de Lí. Deze twee dingen heb ik (alleen) gehoord.”

Chʼin Kʼang ging heen en zeide verheugd: „Ik vroeg één ding en kreeg er drie. Ik heb gehoord van de Odes. Ik heb gehoord van de Lí. Ik heb bovendien gehoord, dat de Kiün Tszʼ zijn’ zoon ver van zich houdt.”

Men herinnere zich, dat Poh Yü Confucius’ zoon was. Chʼin Kʼang of Tszʼ Kʼin, o. a. ook voorkomende in het 7^e. door mij aangehaalde fragment uit Boek I, was een der mindere discipelen van Confucius.

Het „ver van zich houden” is door velen beschouwd, alsof Confucius niet bizonder van zijn’ zoon hield. Maar Choe Hie neemt in zijn commentaar de uitlegging op van den geleerde Yin Shih, die verklaarde, dat dit niet anders beteekende dan „dat Confucius aan zijn’ zoon niet anders leerde, dan wat hij zijn discipelen leerde.” Dus ook, dat Confucius zijne discipelen beschouwde als zijne kinderen. In dit licht gezien wordt het schijnbaar onsympathieke van dit geval juist sympathiek.

Boek XVII.

De Meester zeide: „Door hunne natuur zijn de menschen elkaar nabij. In de practijk gaan zij ver van elkaar.”

Choe Hie teekent hierbij aan, dat hier niet de „Sing” wordt bedoeld (uit de „Choeng Yoeng”) maar de complexe, actueele natuur, „met haar elementen van het materieele, het animale, en het intellectueele.”

De Meester zeide: „Alleen de opperste wijzen en de laagste dommen (kunnen niet) veranderd (worden).”

De Meester zeide tot Poh Yü: „Maak werk van de Chow Nan en de Shaou Nan. De mensch, die geen werk maakt van de Chow Nan en de Shaou Nan is als iemand die recht tegenover een muur staat. Is dat niet zoo?”

De Chow Nan en Shaou Nan zijn de eerste twee boeken in de Shi King. Hij, die deze boeken, waarin zooveel over deugd en regeering staat, niet had gelezen, kon volgens Confucius evenmin vooruit als iemand, die tegenover een muur staat.

De Meester zeide: „(Het is volgens) de Lí, zeggen zij. Zijn edelsteenen en zijde (alles) wat zij bedoelen met de Lí? Muziek, zeggen zij. Zijn bellen en trommen (alles) wat zij bedoelen met muziek?”

Ziehier dus een klacht van Confucius, dat in zijn’ tijd de menschen alleen het uitwendige, den schijn van Decorum en Muziek hoog achtten, maar het waarachtige wezen daarvan verwaarloosden.

De Meester zeide: „Hij, die een uiterlijk vertoont van ernstige strengheid, en van binnen zwak is, is als een klein mensch; is hij zelfs niet als een dief, die zich door een muur heendringt, of er overheen klimt?” (en ieder oogenblik bang is, betrapt te worden?)

De Meester zeide: „Het volk van de oudheid had drie fouten, die tegenwoordig misschien verloren zijn gegaan.”

„Het hoogvliegen van de oudheid was een niet achtslaan op kleine dingen; het hoogvliegen van heden is losbandigheid. De strenge waardigheid van de oudheid was een ernstige teruggetrokkenheid; de strenge waardigheid van heden is twistzieke gemeenheid. De domheid van de oudheid was oprechtheid; de domheid van tegenwoordig is enkel bedrog.”

Eigenaardig is deze wijze, om uit het falen van de oudheid hare deugd te bewijzen.

De Meester zeide: „Ik zou wenschen, niet te spreken.”

Tszʼ Koeng zeide: „Als de Meester niet spreekt, hoe moeten uwe kleine kinderen (discipelen) dan overleveren?”

De Meester zeide: „Spreekt de Hemel dan? De vier jaargetijden gaan (hunnen loopgang). Alle dingen worden geboren. Maar spreekt de Hemel?”

Ziehier een episode, die eerder in een werk van Lao Tszʼ of Chuang Tszʼ te verwachten ware dan in een van Kʼoeng Tszʼ (Confucius). Ching Tszʼ geeft van dezen tekst de dichterlijke verklaring: „De Leer van Confucius had de helderheid van de zon en de sterren.” Zijn leer behoefde dus geen woorden om duidelijk te zijn, maar straalde uit van zijn persoon en al zijne daden. Om in Lao Tszʼs zin te spreken, zijn Leer was „Wu Wei,” behoefde geen actie van woorden, maar werkte vanzelf, zooals ook de natuur doet.

De Meester zeide: „Hard (is het geval van) iemand, die zich den geheelen dag zat eet, zonder zijn geest ergens voor te gebruiken. Zijn er (dan) geen spelers en schakers? Daar één van te zijn is (nog) waardiger dan niets te doen.”

Tszʼ Loe vroeg: „Waardeert de Kiün Tszʼ dapperheid?” De Meester zeide: „De Kiün Tszʼ houdt rechtmatigheid voor het hoogste. De Kiün Tszʼ, die dapperheid heeft en geen rechtmatigheid, zal insubordinent worden; de kleine mensch, die dapperheid heeft en geen rechtmatigheid zal gaan stelen.”

De Meester zeide: „Alleen meisjes en dienstknechten zijn moeilijk te onderhouden. Komt gij dicht bij hen (dus: wordt gij familiaar met hen) dan zijn zij niet eerbiedig. Houdt gij u ver van hen dan zijn zij boos.”

Door sommige vertalers is dit „meisjes” ook voor „vrouwen” in ’t algemeen genomen. Dit „meisjes” beteekent hier, zooals ook Legge zegt, meer het engelsche „girls”, dus concubinen. Dienstknechten in den chineeschen zin van slaven hier te nemen.

De Meester zeide: „Yioe, hebt gij gehoord van de zes woorden en de zes overschaduwingen?” (Tszʼ Loe) antwoordde: „Neen.”

„Ga zitten, ik zal het U zeggen” (zeide Confucius). „Houden van menschelijkheid en niet houden van de studie, deze overschaduwing (veroorzaakt domme) naïeveteit. Houden van wijsheid en niet houden van de studie, deze overschaduwing (veroorzaakt) losbandigheid (van den geest.) Houden van oprechtheid en niet houden van de studie, deze overschaduwing (veroorzaakt) kwetsing (of benadeeling). Houden van openheid en niet houden van de studie, deze overschaduwing (veroorzaakt) grofheid. Houden van dapperheid en niet houden van de studie, deze overschaduwing (veroorzaakt) insubordinatie. Houden van onwankelbaarheid en niet houden van de studie, deze overschaduwing (veroorzaakt) dolzinnigheid.”

De Meester zeide: „Als iemand, als hij veertig jaar is, met haat wordt aangezien, zal hij zijn geheele leven blijven zooals hij is.”

Choe Hie merkt hierbij aan, dat „veertig jaar is de tijd van de volmaking der deugd,” de tijd „om te verhuizen naar het goede en de fouten te verbeteren.” De stelling dat iemand, die bij de menigte gehaat is, slecht moet zijn, en dus ook, dat iemand, die bij de menigte geliefd is, goed, komt mij zeer gewaagd voor, en is lijnrecht in strijd met andere principieele uitingen van Confucius. Had hij er, zooals elders bijgezegd „Als er Tao is in het rijk” dan ware het iets anders geweest.

Boek XVIII.

Hwoey van Lioe Hia was strafrechter, en werd driemaal ontslagen. Iemand vroeg hem: „Zoudt gij, Heer, nog niet kunnen weggaan (naar elders)?” (Hwoey) zeide: „Als ik op oprechte wijze de menschen dien, wáár zou ik heen moeten gaan om niet driemaal ontslagen te worden? Als ik de menschen op een kromme wijze dien, waarom zou ik dan absoluut uit het land van mijne ouders gaan?”

Hwoey hier was een rechterlijk hoofdambtenaar in Loe. Hij was een opperste strafrechter, boven magistraten staande, maar onder den minister van Justitie. Zijn antwoord getuigt van de verdorvenheid zijner tijden. Ik heb hier opzettelijk „krom” vertaald om de tegenstelling met recht, zooals in ’t chineesch staat, waar „oneerlijk” of „onoprecht” beter zou zijn in het hollandsch.

Hertog King van Tsʼi zeide omtrent zijne behandeling ten opzichte van Confucius: „Ik kan hem niet behandelen als het hoofd der clan Kie. Ik zal hem behandelen als tusschen deze en het hoofd der Meng clan in.” (En hij) zeide: „Ik ben oud. Ik kan (zijn leer) niet gebruiken.” En Confucius ging (heen).

Het volk van Tsʼi zond meisjes-muzikanten (naar Loe); Kie Hwan ontving haar en in drie dagen werd geen audiëntie gehouden. En Confucius ging (heen).

(In „Het Leven van Confucius” reeds besproken.)

Tszʼ Loe, den Meester volgende, bleef (eens) achter en ontmoette een oud man, die een mandje voor onkruid op zijn’ schouder droeg aan een staf. Tszʼ Loe zeide vragend: „Heer, hebt gij mijn’ Meester gezien?” De oude zeide: „Uwe vier leden (zijn) niet (gewoon om te) bewegen. Gij kunt de vijf soorten graan niet onderscheiden. Wie is uw Meester?” Hij stak zijn staf in den grond, en wiedde.

Tszʼ Loe bracht zijne handen samen voor de borst en bleef voor hem staan.

De oude hield Tszʼ Loe bij zich om bij hem te overnachten, slachtte een kip, bereidde gierst, gaf hem te eten, en deed hem kennismaken met zijn twee zonen. Den volgenden dag ging Tszʼ Loe (verder) en deelde het (aan Confucius) mede.

De Meester zeide: „Het is een, die zich teruggetrokken heeft” en zond Tszʼ Loe terug om hem weer te ontmoeten, maar toen deze (aan zijn woning) aangekomen was, was hij heengegaan.

Tszʼ Loe zeide: „Geen ambt aanvaarden is geen plichtmatigheid. De betrekking tusschen oud en jong mag niet veronachtzaamd worden, hoe zou dan de betrekking tusschen Vorst en onderdaan veronachtzaamd kunnen worden? Zich zelven rein wenschende te houden, laat (deze oude) die groote betrekking in verwarring komen. De Kiün Tszʼ aanvaardt een ambt en oefent het uit met (de plichten volgens) zijn plichtmatigheid. Dat zijn Leer niet begaan wordt, dát weet hij al (vooruit).”

Het samenbrengen van de handen op de borst en dan stilstaan, wat Tszʼ Loe deed, is een betuiging van eerbied volgens de Lí.

De hertog van Chow zeide tegen den hertog van Loe: „De Kiün Tszʼ verwaarloost zijn bloedverwanten niet. Hij maakt, dat de hooge ministers niet op hem toornen, doordat hij hen niet (in den dienst) zou gebruiken. Als er geen groote oorzaak voor is, ontslaat hij niet de ambtenaren uit oude families. Hij zoekt niet naar vaardigheid (voor alle ambten) in één mensch.”

De hertog van Loe was de zoon van den hertog van Chow, en werd door zijn vader, die zelf recht had op de regeering, maar daartoe geen tijd had, naar Loe als regeerder gezonden met deze wijze les. De geleerde Koei Shi zegt hierover: „Deze vier dingen zijn de zaken van den Kiün Tszʼ en het opperste van de trouw en de eerlijkheid.”

Boek XIX.

De geleerde (die in staatsdienst is) is, als hij gevaar ziet, gereed zijn leven te geven. Als hij (winst) te verkrijgen ziet denkt hij om rechtmatigheid. In de offering denkt hij om reverentie. In het rouwen denkt hij om de smart. Deze is, zooals hij wezen moet.

Tszʼ Hia zeide: „Elken dag erkennen, wat ons (nog) ontbreekt, en elke maand niet vergeten, wat men (reeds) kan, kan met recht liefde voor de studie heeten, naar ik meen.”

Tszʼ Hia zeide: „Handwerkslieden wonen in hun winkels om hun werk te volmaken. De Kiün Tszʼ studeert om zijne principes tot het hoogste op te voeren.”

Tszʼ Hia zeide: „De Kiün Tszʼ heeft drie gedaanteverwisselingen. Van ver af gezien is hij streng; naderbij gekomen is hij zacht; als zijne woorden worden gehoord is hij beslist en ernstig.”

Tszʼ Hia zeide: „Als de Kiün Tszʼ (eerst) het vertrouwen van zijn volk heeft, kan hij het later werk opleggen. Als hij dat vertrouwen niet heeft, zal het voor hem zijn of hij het verdrukt. Als hij eerst het vertrouwen (van zijn’ Vorst) heeft, kan hij hem later vermanen. Als hij dat vertrouwen niet heeft, zal (de Vorst) van hem denken, dat hij hem belastert.”

Met „de Kiün Tszʼ” wordt hier blijkbaar bedoeld „de Kiün Tszʼ, die een minister of hoog ambtenaar is.” Als voorbeeld van de uitgebreide en dikwijls geheel met elkaar in contrast zijnde beteekenissen, die één chineesch karakter kan hebben, diene, dat het woord „Lī” dat in het vorige fragment „majestueus”, „ernstig” en „beslist” kon beteekenen, hier „verdrukken” is.

Tszʼ Hia zeide: „De ambtenaar (als zijn dienst is afgedaan) moet zijn overige krachten besteden aan de studie; de (geleerde) als zijne studies (afgedaan zijn) moet zijn overige krachten besteden aan (de studie van) regeeren.”

Tszʼ Hia zeide: „De rouw moet tot het hoogste opgevoerd worden van de smart, en daarmede uit.”

Ook hier, evenals in vele vorige gevallen, zien wij, dat buitensporig uiterlijk rouwvertoon volstrekt niet werd vereischt, maar het ware wezen van den rouw, de smart, het eenige was dat hare waarde bepaalde.

De filosoof Tseng zeide: „Ik heb onzen Meester hooren zeggen: „Iemand kan nog niet het alleruiterste waartoe hij in staat is getoond hebben, en het dan (later) toonen in den rouw voor zijne ouders.”

M. a. w. het beste wat in den mensch is komt dikwijls eerst te voorschijn als een groote smart over hem is gekomen.

De filosoof Tseng zeide: „Ik heb onzen Meester hooren zeggen: De Hiao (ouderlievendheid) van Meng Choeang was iets, wat andere menschen ook (wel) kunnen, maar zijn niet veranderen van de ministers zijns vaders en van de regeering zijns vaders, dat was iets moeilijks om te kunnen (doen).”

Meng Choeang was het hoofd van de groote clan Meng, en leefde kort voor Confucius.

Tszʼ Koeng zeide: „De fouten van den Kiün Tszʼ zijn als de zon- en maaneclipsen. Hij faalt, en alle menschen zien het; hij verandert (weer) en alle menschen zien er tegen op.”

Shoeh Soen Woe Shoeh zeide tot de hooge ambtenaren aan het hof: „Tszʼ Koeng is eerwaardiger (mensch) dan Choeng Ni (Confucius).”

Tszʼ Foeh King Poh deelde dit mede aan Tszʼ Koeng. Tszʼ Koeng zeide: „Laat mij dit vergelijken met een huis en zijn ommuring. Mijn muur komt (slechts) tot de schouders. Als men er (overheen) gluurt ziet men wat er voor goeds in moge zijn.

„De muur van mijn’ Meester is vele vademen hoog. Als men de deur niet (te vinden) krijgt om binnen te komen, ziet men niet de schoonheid van den voorvaderlijken tempel en de rijke glorie van de vele mandarijnen. Maar er zijn er misschien weinigen, die de deur vinden.

„Was (dus) het gezegde van uwen Meester (die immers die deur niet wist) niet, wat hij wel móest zeggen?”

Shoe Soen Woeh Shoeh was het hoofd der groote clan Shoeh Soen. Tszʼ Koeng, die beroemd was om zijn vaardigheid in ’t spreken, geeft hier in een zeer dichterlijk beeld een goed bewijs van zijne welsprekendheid. Het volgende sluit hierbij aan:

Toen Shoeh Soen Woe Shoeh (eens) beleedigend van Choeng Ni (Confucius) sprak, zeide Tszʼ Koeng: „Doe maar geen moeite. Choeng Ni kán niet besmet worden. De deugden en talenten van andere menschen zijn (als) heuveltjes en walletjes waar men overheen kan stappen. Choeng Ni is (als) de zon of de maan, waar men niet overheen kan stappen. Al wil iemand zich geheel afsnijden (van zijn omgang) hoe kan hij (ooit) de zon of de maan kwetsen?”