Note 43 — Derde Sprookje.

(Noot van 1865). Om ook onkundigen te doen begrypen, wat de reden is dat alle personen op eenmaal verdwenen zyn, die in 1860 en 1861 zoo welsprekend aandrongen op recht, herhaal ik hier de vaak meegedeelde byzonderheid dat èn Liberalen èn Behouders den Max Havelaar wilden gebruiken als machine de guerre in hun partijgekibbel. Toen ik de beide cliques barsch had afgewezen, en alleen hulp vraagde aan wie ’t wèl meende met menschelykheid en rechtvaardigheid, bleek er dat niemand den moed had zich aan m’n zy te stellen. Indien ik de taele Kanaäns van ’t Liberalisme had willen spreken, ware ik sedert lang Minister van koloniën. En ook de behouders hadden myn «talent» kunnen gebruiken, als nu maar eenmaal dat talent «te gebruiken» ware. Lieve god, ikzelf ben er geen meester van, en geloof er niet aan. (Idee 112).