MÁXIMAS.
Reading edition
1. Quien pobló el Cielo de estrellas Hizo la tierra que huellas. 2. La flor más pequeña mira, Y el poder de Dios admira. 3. Dios al bravo mar enfrena Con muro de leve arena. 4. No hay nada que á Dios resista, Ni que se esconda á su vista. 5. Ama á Dios y ama á tu hermano: Esta es la ley del cristiano. 6. Quien cierra al pobre la puerta La del Cielo no halla abierta. 7. Sigue el camino derecho; Ganarás honra y provecho. 8. Si del riesgo no te alejas, En vano luego te quejas. 9. De tus hijos sólo esperes Lo que con tu padre hicieres. 10. Antes que una cosa emprendas Importa que al fin atiendas. 11. La conciencia es á la vez Testigo, Fiscal y Juez.
1. Ti agmulat maysa ng̃a imbag itá sadi Lang̃it sang̃agasuttot apitenna. 2. Iti apal icuycuyogna ti manotooc quen dusana. 3. Iti naimbag aramiden, quet no asin pang̃ipaayam dica quitaem. 4. Iti maysa á salioa oá á sao pasaray iluudnatayo. 5. No maquitam á agannaraar ti Init daydayaoem ti Dios á mang̃ipaaoit. 6. Iti la comá di mamacaoan ti siaammo á di mailaoan. 7. No iti aramid ti sabálit ocomen iti met aramidmot tontonem. 8. Iti sirib á di cuyuguen ti virtud cas caoayan á loáng, quet narucúp. 9. Iti mangyadayot iti quinasadut, tipdenna á sumbrec ti quinaduldug. 10. Ti Dios aclunénna á caasian ti manubbut iti nacayaoan. 11. Virtud á tumulad iti vicio cas cuarta quen pirac á falso. 12. Ti Dios ing̃atonat napacumbabá, quet iti napusong toccolenna. 13. Cadaguiti dadduma silulucnengcayo, quet castadanto met cadacayo. 14. Dica umsien ti patigmaan daguiti masirib quen lal-lacay. 15. Iti Dios mang̃inanamaca, ta padapadatay á sacupenna.
1. Quien un bien siembra en el suelo Ciento recoje en el cielo. 2. La envidia lleva consigo Su torcedor y castigo. 3. Siempre que puedas, haz bien; Y no repares á quien. 4. Una imprudente palabra Nuestra ruina á veces labra. 5. Al mirar la luz del dia, Bendice á Dios que la envia. 6. Sólo inexorable sea El que sin culpa se crea. 7. Al juzgar un hecho ajeno, Mete la mano en tu seno. 8. Sin virtud la ciencia humana Es caña frágil y vana. 9. Quien la ociosidad destierra, Al vicio la entrada cierra. 10. Dios se muestra compasivo Con quien redime al cautivo. 11. Virtud que el vicio remeda, Es como falsa moneda. 12. Dios al humilde levanta, Y al orgulloso quebranta. 13. Sed indulgentes con otros, Y lo serán con vosotros. 14. No desprecieis los consejos De los sabios y los viejos. 15. Poned en Dios la esperanza, Que á todos su diestra alcanza.
1. Maquitam ti virtud á mairurumen; ng̃em adda sabali á biag á urayen. 2. Iti salaoasao, quen salioaoa iti palimedmo dicanto ibagá. 3. Iti tao á iti ulbud iruamna isu met lat agaramid dúnorna. 4. Iti pudno pasaray napait; ng̃em iti daques á liclicanna, nasaquit. 5. Iti mamaspasiroc aguindadayao quenca, iti gongonana quen pagdacsam ti sigpenna. 6. No iti bulséc, bulséc met lat mang̃idalan agpadadanto á maitebbang. 7. Iti agtaguicuat saanna á cucua, dina urayen natalna á turugna. 8. Iti parpardaya quen ulbud gutugutendat pungtut ti Dios. 9. No addacat iti uneg ti simbaan patuladam iti naimbag amin ti caránam. 10. Macadadael ti daques á pagayam cas iti samusam á root iti catrigoan. 11. Ti agtaraquen tumatayab iti umucna dinanto bay-an iti aoan mabalbalinna. 12. Dicanto ipabpabareng ti agsapata iti nagan ti Dios á nang̃ina. 13. Iti di manengng̃el iti pungtutna icuyugnat iti basol ti tuucna. 14. No calicagumam ti tacneng ti cararua daguiti gartemmo pagtalnaem ida. 15. Na adda naquemmo, quet naparbengca dica masapul adu á cucua.
1. Veis la virtud abatida, Mas tambien hay otra vida. 2. A hombre hablador é indiscreto No confies tu secreto. 3. Quien se acostumbra al engaño, El mismo labra su daño. 4. La verdad amargar suele; Mas el mal que evita, duele. 5. Quien te adula y lisonjea, Su bien y tu mal desea. 6. Si un ciego lleva à otro ciego En el abismo dan luego. 7. Quien su bien usurpa al dueño, No espere tranquilo sueño. 8. La calumnia y la mentira De Dios provocan la ira. 9. Cuando estés dentro del templo, A todos da buen ejemplo. 10. Mal amigo tanto daña Como á la mies la zizaña. 11. Quien cuida al ave en el nido No abandona al desvalido. 12. Nunca en vano jure el hombre De Dios por el Santo nombre. 13. Quien su cólera no enfrena, Lleva en la culpa la pena. 14. Si anhelas la paz del alma, Ten tus pasiones en calma. 15. Si juicio y templanza tienes, No has menester muchos bienes.
1. Pacanem tì mabisin. quet iti Dios itdennanto met ti canem. 2. Painomem ti mauáo, quet iti Dios lac-amemtot gungunam. 3. Iti mamasangbay iti gangannaet masurutnat dalan ti Lang̃it. 4. Itdem ti tulong quen saranay iti masaquit quen lacay. 5. Dica macatumpong maysa á naagaoa ng̃a agtalna, quet mapnec iti cucua. 6. Ti di agsursuro no ubingpay, napaitto lac-amenna no lumacay. 7. Dicanto laeng lalasien uray iti ibilangmo á nanengneng. 8. Iti linteg, uray no naing̃et, pagayam á napaypayso, quet napateg. 9. Iti virtud gameng á maysa ng̃a abaquennat balitoc ti pautna. 10. Panang̃oát nalintég quen masirib ti mamacaoan iti ulpit. 11. Ayatém ti Ilim quen Arim, quet iti linteg annugutem. 12. Dicanto maturug no di umoná ng̃a icacaasim ti naganac quenca. 13. Dag̃uiti caicariam dica papaaduen, quet iti nababbaba dica met irurumen. 14. Iti daoat ti napanglao dicanto paáyen, ta anac ti Dios, quet cabsatmo met laeng. 15. Pagraemam daguiti agturaymo, ta pannacabagui ti Dios Apo.
1. Da de comer al hambriento; Y Dios te dará sustento. 2. Templa al sediento la sed; Y en Dios hallaras merced. 3. Quien alberga peregrino, Del cielo encuentra el camino. 4. Da apoyo y tiende la mano Al enfermo y al anciano. 5. No hallarás un avariento Que esté tranquilo y contento. 6. Quien no aprende con los años, Sufre amargos desengaños. 7. Nunca trates con desprecio Ni aun al que tengas por necio. 8. La razon, aunque severa, Es amiga verdadera. 9. La virtud es un tesoro, Mas duradero que el oro. 10. Propio es del justo y del sábio El perdonar un agravio. 11. Ama á tu pátria y tu rey, Y sé obediente á la ley. 12. Al sueño nunca te entregues Sin que por tus padres ruegues. 13. Tus méritos nunca abultes, Ni al que es inferior insultes. 14. No te pida el pobre en vano, Que es de Dios hijo y tu hermano. 15. Honra y venera á los jueces, Que de Dios hacen las veces.
1. No iti quinabayang-gudao caumam iti trabajot naimbag á pamuspusam. 2. No iti dayao ti sabali ranggasam. dayaomo met lat tulaoam. 3. No cayatmo á pacaoanennaca ti Dios, iti pammales ranggas dica igalut. 4. No agduaduacat iti surutem, tactaquem; castat aramid ti addaan naquem. 5. Iti tacneg adadda pay sudina iti mang̃ipudnot iti basolna. 6. Dica pagmamaél ti pigsa, quet daotem iti Dios ng̃a aluadannaca. 7. Iti maestro pagraemam, quet daguiti padasna tandaanam. 8. Napanglao quen bacnang ag̃padpada, iti saclang ti Dios aoan maiduma. 9. No inca agaramid daques, quitaem, ta ni patay isut turung̃em. 10. No natudio ti ubing, quet naimbag, aoan quencuna ti di agayat. 11. Iti ubing á managuimtuud, quet nanengneng, macauma, quet saan á cancanoen, 12. Iti managuil-lilipat iti rancap. di casian ti Dios á igasat. 13. Iti sao ti maysa á natiri. nray pudno, saan á mapati. 14. Dica agsasaot nacas-ang. ta baguim met lat damcaam. 15. Iti manotoóc maysa ng̃a animal. iti naimbag á aoid di maimatang̃an.
1. Si el ócio te causa tédio, El trabajo es buen remedio. 2. El que á otro ofende en su honra, A sí propio se deshonra. 3. Si de Dios perdon deseas, Nunca vengativo seas. 4. En caso de duda, abstente: Eso hace el hombre prudente. 5. La modestia más resalta En quien confiesa su falta. 6. No hagas de tu fuerza alarde, Y pide á Dios que te guarde. 7. Al maestro reverencia, Y aprovecha su experiencia. 8. Pobres ó ricos, iguales Son ante Dios los mortales. 9. Si vas á obrar mal, advierte Que caminas á la muerte. 10. Si es bueno y dócil el niño, De todos gana el cariño. 11. El niño curioso y necio Causa fastidio y desprecio. 12. El ingrato á un beneficio A Dios no hallará propicio. 13. En boca del mentiroso Lo cierto se hace dudoso. 14. No uses palabras soéces; Que á tí propio te envileces. 15. Quien maltrata á un animal No muestra buen natural.
1. Iti mamabalao iti pagcurang̃am igáganacat pag̃uimbagan. 2. Iti imaig, oenno panagdaldalus naruay á imbag ti maisagut. 3. Iti apal taot tutuúquenna; ng̃em iti essem pagagtenna. 4. Iti Dios tulung̃anna á sidudungng̃o ti mang̃aoés iti lamolámo. 5. Itdem iti nalading̃it ti liolioa, quet sadi Lang̃it lac-amentot casta. 6. Iti mamacuspag mamadacquel quenca iti aoan á naquemmo catcataoaanna. 7. Iti naimbag áaoid, quen natan-oc á cababalin daguiti cadaclán á ruang̃an oanitenda laeng. 8. Iti gasat á ipabuya ti daques, saan a balang̃at, ng̃em pannacalalais. 9. Daguiti basol guraem, quet iti macabasol isnecmot caasim. 10. Surutem ti nalinteg á panunut, á ipangronam ng̃em iti ubbao á pagarup. 11. Iti macaigalút iti daques á aoidna, agbiag á adipen toy, quet matayto á casta.
1. El que tus faltas reprende, A tu bien futuro atiende. 2. El aseo en la persona, Muchos bienes proporciona. 3. La envidia al hombre átormenta, Mas la emulacion le alienta. 4. Dios con su bondad asiste, A quien el desnudo viste. 5. Da al afligido consuelo, Y lo hallarás en el Cielo. 6. Quien te envanece y te engrie De tu necedad se rie. 7. Buen porte y nobles modales Abren puertas principales. 8. La gloria que el malo ostenta, No es corona, sino afrenta. 9. Los delitos aborrece, Y al culpable compadece. 10. Sigue á la sana razón Mas que á la vana opinion. 11. Quien un mal hábito adquiere, Esclavo de él vive y muere.