Note 114 — INTRODUZIONE STORIA GENERALE DEGLI ANFITEATRI.
Reading edition
Ulpiano fa distinzione fra i gladiatori condannati ad gladium, e fra quelli condannati ad ludum. «Nam, dice, ad gladium dannati, confestim consumuntur, vel certe intra annum debent consumi; enimvero qui in ludum damnantur, non utique consumuntur, sed etiam pilleari et rudem accipere possunt post intervallum. Siquidem post QUINQUENNIUM pilleari: post TRIENNIUM autem rudem induere iis permittere». I Rudiarii (ossia i gladiatori che avevano riacquistato la libertà) non tornavano a pugnare nisi pretio aut sponte inducti; ed eran soliti di consacrare le loro armi (e talvolta anche i premî) a Ercole gymnasiorum deo.