Note 47 — RESULTATEN. DE VERHOUDING VAN GEEST EN NATUUR, LICHAAM EN ZIEL.

De werkelike Evolutie, de werkelike „struggle for life” is natuurlik weer zuiver onstoffelik, een strijd om behoeftebevrediging, begeertevervulling, waarbij dus gevoelens, neigingen, instinkten, voorkeur en tegenzin, waarnemingsvermogen der onderscheiden zinnen, pijn en genot, geheugen, overleg en begrip de grote faktoren, voorwaarden en wapenen zijn, terwijl de parallele phaenomenale ontwikkeling der organismen en organen even vanzelfsprekend zuiver stoffelik is en blijft. En zo behoeft het nauweliks nog vermelding, dat dan ook nooit evolutie uit stof geest kan voortbrengen, uit een phaenomeen een subjekt of een reale, een kennistheoreties of ontologies prius van een phaenomeen47, zo min als uit geest stof kan ontstaan, maar dat, zuiver monisties, heel de werkelike ontwikkeling onruimtelik, immaterieel, ’t zij ten dele ’t zij geheel psychies moet worden gedacht, van de primitieve, blind-instinktieve, onder- of on-bewuste, vage, niet- of nauweliks-onderscheidbare kiemen, elementen en faktoren van het zielse leven, door specialisering, individualisering, concentrering, organisering, intensificering tot de verheldering, verruiming, verrijking, verdieping van bewustzijnsleven, tot de volle ontplooiing van heel ons menselik, persoonlik en gemeenschappelik begrips- en gemoeds-leven, een ontwikkeling tot steeds machtiger beheersing der subjektieve en objektieve voorwaarden van geluk, een ontwikkeling waaraan al de geestelike verworvenheden onzer kultuur, wijsheid en kunsten en wetenschappen en de vooruitzichten op een rechtelik en zedelik geordende maatschappelike samenleving, op een Blijde Wereld, ontbloeid zijn.