Note 43 — RESULTATEN. DE VERHOUDING VAN GEEST EN NATUUR, LICHAAM EN ZIEL.

2. Wij hebben daarmee Busse principieel afgedaan tot bl. 183—en zullen aan het tweede „nadeel”: „Die Künstlichkeit der parallelistischen Theorie” (183–208), speciaal ten aanzien van het causaliteitsbeginsel, niet al te veel aandacht wijden. Is de theorie waar, is het causalisme onmogelik juist dewijl alleen werkelikheid werkend, een reale causaal kan zijn, dan zijn wij geen „Naturalisten der reinen Vernunft”, die niet de „natuurlike”, voor de hand liggende („nächstliegende” zegt B. p. 188).… dwaling zouden opgeven voor een desnoods „ziemlich gekünstelte” waarheid. Al bedenken ook wij bij tijd en wijle, dat eenvoud het kenmerk van het ware, simplex veri sigillum is, bij tijd en wijle vergeten wij daarom niet de nauwe verwantschap tussen simplex en simpel, eenvoud en Einfalt.—Maar.… zelfs die „Künstlichkeit” valt mee, want die ondoorzichtigheid berust weer, als zo dikwels, op doorzichtloosheid, te weten op realistiese verwarring met de „Automatentheorie”, waartegen Busse zich richt met zijn: „Kausalität und physische Kausalität sind keine identischen Begriffe”. Het krities parallelisme zou wel waarlik gekunsteld zijn, ja lijnrecht in strijd met het causaliteitsbeginsel, als het, naar realisties misverstand, een deel der werkelikheid aan de causaliteit onttrok. Maar juist het inzicht dat niet alleen al wat werkelik is, maar ook alléén wat werkelik is, causaal kan zijn, maakt de psycho-physiese Wechselwirkungslehre onmogelik. Dus niet alleen „Die Wechselwirkungslehre”, maar evenzeer het monisties parallelisme „setzt alles Wirkliche in durchgängige Beziehung zueinander und lässt das Kausalitätsprinzip nirgends abbrechen; sie [auch er] statuiert einen lückenlosen universellen Weltzusammenhang.” (p. 207)43. „Der psychophysische Parallelismus dagegen teilt die Welt in zwei beziehungslos nebeneinander herlaufende Welten und sucht das Wunder ihres durchgängigen Parallelgehens durch das noch grössere Wunder ihrer heimlichen Identität zu erklären.” Wonder en heimelikheid vervallen met die „zwei Welten”—en hoe „beziehungslos” reale en phaenomeen, geest en natuur wel zijn, hebben wij met beeld en begrip verklaard en opgehelderd. En is eenvoudiger, doorzichtiger verklaring denkbaar van het ervaringsverband tussen geestesleven en hersenproces, verstands- en hersenontwikkeling, zielsziekte en hersenstoring, dan deze, dat het tweede phaenomeen is van het eerste, het eerste reale van het tweede?44