Note 12 — RESULTATEN. DE VERHOUDING VAN GEEST EN NATUUR, LICHAAM EN ZIEL.

Want de kritiek is de rots in de branding der hedendaagse filosofieën en quasi-filosofieën. Daar boven zien wij, hoe die moderne pragmatismen, ethicismen en aestheticismen, die tot waarheid dogmaties niet meer willen en krities nog niet kunnen komen, van de nood een deugd maken door de wijsbegeerte van waarheidsvorsing te verlagen tot levensbroodwinning, braafheidsdienst of kunstvermaak, door het nuttige, het zedelike of het schone uit te geven voor het ware. En ook de wemeling van „idealismen” en „monismen” heden ten dage wordt door de kritiek onverbiddelik op hun kennistheoreties, al of niet dogmaties-realisties gehalte gekeurd—en de waarnemingsleer alleen reeds openbaart het materie-realisme zowel in Hartmanniaans „konkreet monisme” als in Hegeliaans „absoluut idealisme”, in het „ethies idealisme” van Münsterberg en Rickert c.s. als in het „objectief idealisme” van Eucken en Bergmann, evenzeer in het „kennistheoreties monisme” van de „empiriocritici” of de Immanenzphilosophen (met hun voorstellings- of gewaarwordingsnaturalisme) als in het „monisties spiritualisme” van dualisten (t.a.v. natuur en geest) als Lotze en Busse, of zelfs in het „psycho-monisme” of „pan-psychisme”12 van een Verworn of een Forel.