Note 45 — RESULTATEN. DE VERHOUDING VAN GEEST EN NATUUR, LICHAAM EN ZIEL.
Reading edition
Hoe vreemd een realist tegen kritiese wijsbegeerte kan blijven aan kijken bewijst Prof. Bruining in zijn merkwaardige Gids-bespreking van Heymans’ metaphysica (1905, „Wetenschappelijke Metaphysica” p. 490/1), waar hij b.v. vraagt: „Wanneer wij.… uitgaan van de onderstelling, dat hetgeen op de wilswerking volgt inderdaad is wat het in de waarneming zich voordoet te zijn, een het wilsbesluit verwezenlijkende beweging—hebben wij hier niet het op dit standpunt onverklaarbare feit, dat hier bij uitzondering de inhoud der waarneming de afspiegeling is van haar object?”
Allerminst. Elk phaenomeen is inderdaad, wat het in de (normale) waarneming zich voordoet te zijn—en elk phaenomeen heeft zijn reale. Zo dus elke beweging, ook die volgt op een wilsbesluit.
Heymans’ onderscheiding tussen „inhoud” en „voorwerp” („Gegenstand”) der waarneming echter bedoelt Gegenstand in de transobjectieve, transmateriële zin van reale, van werkelikheid, die de waarneming veroorzaakt en geenszins in die immanente zin, waarin wij een beweging of een tafel „voorwerp”, „objekt” van waarneming noemen, daarmee het verband uitdrukkend van onze afzonderlike waarneming tot een bepaald geheel van mogelike waarnemingsinhouden. ↑