Note 28 — RESULTATEN. DE VERHOUDING VAN GEEST EN NATUUR, LICHAAM EN ZIEL.

G. u K. p. 402: „Die Natur ist schliesslich nicht das Weltganze, sondern nur ein Teil desselben, der der Ergänzung durch einen anderen Teil—die seelische Welt—bedarf.”

Ziedaar de realistiese grondfout waarmee Busse’s boek staat en valt. Busse’s „idealisme” is dan ook het realistiese voorstellings-idealisme, meermalen in mijn werk aan- en afgewezen, dat „die ganze Körperwelt Erscheinung für mein sie vorstellendes Bewusstsein” noemt (p. 18 en evenzo p. 20) en waant, dat het „standpunt” der „idealistisch-spiritualistischen Weltanschauung” de lichamen door voorstellingen van de lichamen vervangt (p. 145 en p. 158 en passim, vgk. noot ¹) bij vor. bl.) en aldus van de physieke reeks (de phaenomena) maakt: „die Vorstellungen der körperlichen Phänomene” (p. 146) en van de hersenen „die Vorstellungen der Gehirnprozesse” (147), zodat die physische Seite „ja in Wahrheit auch eine psychische ist” (146), het fundamentele misverstand, waarop heel zijn betoog tegen „Der idealistisch-monistische Parallelismus” (144–174), tegen Paulsen, Ebbinghaus en Heymans steunt en in ’t niet zinkt, waardoor zijn polemiek speciaal Heymans niet eens bereikt, laat staan weerlegt, waarbij dan nog komt, dat het begrip van de materie als mogelike waarnemingsinhoud van een immers slechts denkbeeldig universeel subjekt ontbreekt, een gebrek, waaraan Busse zijn 2 foutieve argumenten ontleent tegen het parallelisme van psychiese realiteit en physies phaenomeen: 1^o. de onvolledigheid der physiese reeks (zo deze nl. van werkelike subjekten, werkelike waarneming afhankelik wordt gedacht), 2^o. de niet-gelijktijdigheid van reale en phaenomeen (zo dit laatste nl. als werkelike waarneming i.p.v. als ideële mogelike waarnemingsinhoud wordt geduid). Zo blijft voor hem het parallelisme op z’n best een hylozoïsme, realistiese stofbezieling (366–368, 379)—en treft zijn verweer en zijn oordeel alleen dit laatste—zonder het niet-realisties, krities parallelisme te deren of zelfs maar te zien.—Heel het boek is dogmaties-realisties, dus causalisties gebleven, trots de hoffelike buiging, waarmee de kritiek, het idealisme, z’n afscheid krijgt, van meet af, als te moeilik en diepgaand, te gecompliceerd en te abstrakt enz. („wissenschaftlich unanfechtbar aber schwer anwendbar” enz.—zie 18–21—en hoe wij juist al die zwarigheden en Einwände, die Busse laat staan, hebben aangepakt en opgeheven) en trots de „idealistisch-spiritualistische” toegift der paar bladzijden Schlussbetrachtung, die een los aanhangsel blijft, dat niets meer kan goed maken. Zo blijft Busse ten einde toe een trouw discipel van zijn meester Lotze, wie soortgelijk verwijt treft t.a.v. zijn Mikrokosmus. Ook daar komt de ruimte- en materie-kritiek te laat, eerst in deel III, boek IX, hoofdstuk II, bl. 489 vv., nadat reeds in I: III: I bl. 314 vv. Der Zusammenhang zwischen Leib und Seele.… realisties, dus dogmaties, dus causalisties behandeld is en zonder dat ze meer terug kan werken op Lotze’s realistiese waarnemingsleer, reeds in boek II gegeven, bl. 182, 193, 357, 412.—Is de kritiek niet de zuurdesem, die heel het denken doortrekt, dan is ze niets dan een lafgeworden zout. ↑