Note 20 — RESULTATEN. DE VERHOUDING VAN GEEST EN NATUUR, LICHAAM EN ZIEL.
Reading edition
Hegeliaans-theologies natuurrealisme met „Natur” als „Vorstufe” van „Geist” en „das seelische Leben.… bis dahin ein blosser Anhang des Naturprozesses”. Zijn anti-naturalisme dan ook, als bij de meeste realisten (vgk. ten onzent Dr. J. D. Bierens de Haan) ethiese appreciatie i.p.v. kennistheoretiese demonstratie. Als theoloog noemt hij het anti-relativisme, objectivisme, eenvoudig.… religie, en omgekeerd het anti-religieuse even eenvoudig.… relativisme, individualisme, subjectivisme.
Ziehier de synthese van Eucken’s werkelikheidsleer en geschiedenisfilosofie in 3 trekken:
niet enkel beweging (tijd—„Bloss-menschliches”—relativisme enz.),
niet enkel zijn (eeuwigheid—„Geist”—religie enz.),
maar tijdelike, menselike verwerkeliking van het eeuwige, goddelike: „Aktivismus”—„ethischer Charakter der Geschichte”.
Op deze „verwerkeliking” (in de ware zin van „ver-”) van geestelike waarden, van idealen als „de waarheid” en derg. staat Eucken’s „objectief idealisme”—en ligt er mee omver. Onze natuur- en geesteswettelikheid daarentegen stelt „der blossen Bewegung und ihrem zerstörenden Relativismus” de zuiver empiriese, niet ideologiese, weerlegging in de weg.
Over Eucken spreken we nader. ↑