Note 7 — OPMERKINGEN TOT TOELICHTING EN BEVESTIGING.1

Welk een vlijmscherp wapen die kritiese, transcendentale, vraagstelling is, zal elk lezer ondervinden, zodra hij het zelf gaat hanteren—en zich geen enkel oordeel meer laat opdringen, zonder het eerst te keuren op zijn kennistheoreties gehalte: al of niet syntheties, a priori of a posteriori, en het af te wijzen indien het dogmaties blijkt.—Hij kan zich dan het ironies genoegen verschaffen, hele lijsten van dogma’s aan te leggen uit de meest anti-dogmatiese schrijvers, als de positivisten (Comte c.s., of Laas of Petzoldt enz.) ten aanzien van logica, wiskunde en inductie (b.v. Comte’s „invariabilité des relations réelles subjectives et objectives” of Petzoldt’s „Voraussetzung vollkommener Bestimmheit.… vollkommener Eindeutigkeit alles Geschehens”, die op niets anders berust dan op zijn „overwonnen spook” der.… substantie, en heel zijn „Relativismus” van „Elemente” à la Mach, van betrekkingen zonder betrokkenheden, die over ’t hoofd ziet, hoe elke relatie.… reeds twee betrekkelike absoluta onderstelt,7 en dat op de keper beschouwd slechts een zichzelf en z’n prius verloochenend materialisme blijkt,—of het empiristies-miskend a priori in Laas’ Idealismus und Positivismus, zijn „wohlbegründeten Gesetze” b.v. van III p. 243, gelijk zijn „Uniformität des Naturlaufs” etc.) en de materialisten als Haeckel met zijn reële oneindigheden: materie, aether, ruimte, tijd.—Hegel’s bladzijden wemelen van dogmatiese synth. oordelen a priori, verscholen meestal achter een „also”, „demnach”, „somit” enz., maar ook Kant zelf heeft er zich niet van bevrijd, b.v. Proleg. p. 151: „weil alles, was in der Natur liegt, doch auf irgend eine nützliche Absicht ursprünglich angelegt sein muss” of K. d. r. V. p. 615: „Daher auch Jedermann die moralischen Gesetze als Gebote ansieht, welches sie aber nicht sein könnten, wenn sie nicht a priori angemessene Folgen mit ihrer Regel verknüpften und also Verheissungen und Drohungen bei sich führten.”, een merkwaardige plaats, door Schopenhauer klaarblijkelik niet gekend, waar Kant al van meet af, m.i. ten onrechte, capituleert voor Schopenhauer’s kritiek op de „contradictio in adjecto” van een „absolutem Sollen”, van „unbedingter Pflicht”, van een „kategorischem Gebote”: „Jedes Soll hat allen Sinn und Bedeutung schlechterdings nur in Beziehung auf angedrohte Strafe, oder verheissene Belohnung.” Daaruit volgt voor Schopenhauer, dat elk Sollen „in Kants Sprache zu reden, wesentlich und unausweichbar hypothetisch und niemals, wie er behauptet, kategorisch” is, ergo „Die völlige Undenkbarkeit und Widersinnigkeit dieses der Ethik Kants zum Grunde liegenden Begriffs eines unbedingten Sollens” (III p. 503)!—Zo is Kant’s beruchte leer der vergelding, der talio, als inhoud van een kategoriese imperativus een door Kant’s eigen kritiek onmogelik gemaakt, met zijn kennisleer en zijn ethica strijdig niet-formeel syntheties oordeel a priori of dogma!—