Note 22 — OPMERKINGEN TOT TOELICHTING EN BEVESTIGING.1

: p. 44. Het realisme zal onder ’t lezen van dit, gelijk van elk anti-realisties betoog, reeds voortdurend de gemenelike kanttekening hebben gezet: maar ik bedoel met b.v. „die rode bal” volstrekt niet een systeem van mogelike gewaarwordingsinhouden, maar juist de transcendente oorzaak van mijn en anderer gewaarwordingen, met hun bepaalde inhouden. Juist—maar van tweeën één: òf gij bedoelt inderdaad deze (transcendente) oorzaak,—maar dan moogt gij haar, als zodanig, geen enkele der „zinnelike” eigenschappen toeschrijven22: die werkelike oorzaak is noch rood noch rond, zelfs niet eens ruimtelik enz.—òf gij bedoelt iets roods en ronds, maar dan hebt ge weer een uit werkelike en mogelike gewaarwordingsinhouden samengesteld abstractum, een product uit, in plaats van een oorzaak van waarnemingsinhouden.