Note 15 — OPMERKINGEN TOT TOELICHTING EN BEVESTIGING.1

Dr. W. F. is geen empirist of materialist sans phrase, hij is een wèl-empirist-maar, een wèl-materialist-maar. Ik geef twee zinnetjes, die deze zijn houding typeren: „Wel kan men de waarheid der causaliteitswet willen bewijzen uit de ervaring [wel!]; maar het zoeken naar zulke empirische gegevens gaat alreeds uit van de aanwezigheid van een vast causaal verband, en veronderstelt reeds het bestaan van regelmaat en wet.” (Inleiding tot de Wijsbegeerte, p. 83.—Dr. W. F. ziet hier het apriori natuurlik even helder in, als wie ’t hieruit zou moeten leren. Hij geeft dan ook over het apriorisme zowel in deze „Inleiding”, p. 76 ss., als elders, b.v. Psychologische Omtrekken, p. 61 ss., slechts de bekende vermaterialisering en verSpencerisering ten beste, met een ruimtelik zenuwstelsel als prius van ruimtevoorstelling en met „typische denkvormen”, die op de „oneindige reeks” ervaringen van het mensengeslacht.… „berusten”!) en: „De psychische verschijnselen dragen een bizonder karakter, dat ze niet zonder meer vergelijkbaar maakt met physische. Wèl kan men hun kenmerkend bestanddeel, het bewustzijn, een functie [c15] van de hersenwerkzaamheid noemen, een functioneelen verschijningsvorm [a] van bepaalde stoffelijke processen onder bepaalde omstandigheden en voorwaarden. Maar hoe het daaruit geboren wordt [b], blijft ons volkomen duister, aangezien voor onze voorstelling die beide grootheden zóó verschillend zijn van karakter, dat wij de klove tusschen haar niet kunnen overbruggen.” (Inlg. p. 113/4). Stel u voor, het bewustzijn geboren uit processen,… wier logies prius het bewustzijn is! Men ziet, hoe goed Dr. W. Fr. heeft opgestoken, dat psyche en physis kennistheoreties „heterogeen” zijn! Maar tegenover het dogmaties agnosticisme van zijn echt materialisties „Ignorabimus”, sc. hoe, hebben wij de kritiese zekerheid te stellen van ons echt phaenomenalisties „Negamus”, sc. dat!—