Note 14 — OPMERKINGEN TOT TOELICHTING EN BEVESTIGING.1

Wie tot waarnemingsleer die van Locke heeft (het in de tekst weerlegd „spiegel”-dogmatisme, met „een physiek-materieele wereld als oorzaak” van de gewaarwordingen; aldus b.v. in de Psychologische Omtrekken II § 2, over het „Phaenomenaal karakter onzer kennis”) en als metaphysica het (ten onrechte) anti-metaphysies wijl (deels terecht) anti-dualisties naturalisme—die is materialist—in z’n goede consequente ogenblikken „epiphaenomenalist”—en die moet de Paulsens of Adickes geen „weerlegging van het materialisme” en deszelfs „gebrekkigen, ‚erkenntnisstheoretischen’ grondslag”, ja zelf geen trap aan Haeckel, gaan nadoen. Want hoe onverdiend-zacht Dr. W. F.’s oordeel ook zij: „Trouwens in wijsgeerig doorzicht ligt niet Haeckel’s grootste kracht”, het lokt de opmerking uit, dat altans Dr. W. F. geen enkel wijsgerig inzicht op Haeckel vóór heeft, wèl in zoverre beneden hem blijft, als Haeckel een apostel is van zijn materialistiese overtuiging (al verkiest ook hij het geüsurpeerde materialistiese modewoord „monisme”14 boven het veelgesmade „materialisme”) en Dr. W. F. een verloochenaar.