Note 32 — OPMERKINGEN TOT TOELICHTING EN BEVESTIGING.1 (continued 3)
Reading edition
Vgk. b.v. niemand minder dan de Leipziger Professor Johannes Volkelt, ten deze met Külpe verwant, over „den Unfug, den gewisse Richtungen mit den Empfindungs- und Wahrnehmungsmöglichkeiten treiben” („Die Quellen der menschlichen Gewissheit” 1906 p. 51). Zijn verzet (p. 56 ss.) berust uitsluitend op de miskenning van het onpersoonlik subjekt dier mogelikheden en deert slechts dat onzinnig misvattingsprodukt van een voorstellings-„idealisme” (p. 58). Juist Volkelt’s „kontinuierliche”, „gesetzmässig verknüpfte” „transsubjective Wesenheiten” der „einmaligen Sinnenwelt” (b.v. de zon), gelijk zijn „jenseits aller Wahrnehmbarkeit für Menschen” gelegen bewegingen, ja zelfs die nooit door „ein menschliches Auge” geziene „Gruppierungen und Umlagerungen von Atomen” zijn kenniskrities niets anders dan zulke „waarnemingsmogelikheden”, in plaats van „Dinge an sich” („Sonne ‚an sich’” zegt p. 49) louter immanente objekten, immers in het geheel hunner eigenschappen afhankelik van vooronderstelde mogelike waarneming, „mogelik” niet voor enig individu, maar voor het subjekt der natuur.
Zo vormen niet „die Wahrnehmungsmöglichkeiten”, maar veeleer de weerleggingen van Volkelt c.s. „eine der gröbsten Selbsttäuschungen, die es je in der Philosophie gegeben hat.” (p. 60).
Volkelt heeft echter anderzijds gelijk, p. 61: „Auch für den, der in den physikalisch-chemischen Gesetzen nur sinnbildliche Bezeichnungen für eine im letzten Grunde geistige Weltgesetzlichkeit erblickt, besteht die jetzt behandelte Seite des transsubjektiven Minimums [zeker, in transindividuele maar immanente zin!]. Nur wäre für ihn der Naturzusammenhang selbst wieder bloss eine Oberfläche [een lelik beeld voor het kennistheoreties begrip Phaenomeen], die auf ein metaphysisch-geistiges Geschehen hinwiese.”
Onjuist dan ook p. 108: „Die Vorstellung z.B., dass das Seelische als ein rein Innerliches, Ausdehnungsloses sich räumlich äussern und verwirklichen soll, erscheint uns wie ein Widerspruch”, al is het maar „ein logisch erträglicher Widerspruch”. Vooreerst: het is evenmin een „Widerspruch”, dat iets onruimteliks eerst in verhouding tot het waarnemingsvermogen, i.c. de bewegingszin, ruimtelik wordt, als dat iets ongekleurds eerst aan de mogelike reactie van een kleurzin, waarop het inwerkt, zijn kleur te danken heeft, en secundo: de énige logisch erträgliche Widerspruch is deze, dat een „logisch erträglicher Widerspruch” een logisch unerträglicher Widerspruch is! ↑