Note 19 — OPMERKINGEN TOT TOELICHTING EN BEVESTIGING.1 (continued 3)

Over ons Kantiaanse „transcendentaal” en dit soort misduiding tot het tegendeel schrijft daarjuist (1911) terecht Bruno Bauch in zijn „Immanuel Kant” (p. 42): „Es mag innerhalb des Gesamtbereichs der philosophischen Terminologie wenig Worte geben, deren begrifflicher Sinn, deren logische Bedeutung in so schwerer und verhängnisvoller Weise missverstanden worden wäre, wie der Sinn und die Bedeutung des Wortes ‚transzendental’. Dabei ist die Bedeutung des von ihm bezeichneten Begriffes so wichtig, dass, wenn er einmal missverstanden ist, auch das Verständnis der ganzen Vernunftkritik vereitelt ist.” Striemend is dan zijn spot van bl. 43 met dat vulgaire Missverständnis „im Sinne des Überschwenglichen”, „allem Irdischen Entrückten”, „metaphysischer, über alle Erfahrung hinausliegender geheimnisvoller Dinge”, dat in Duitsland doet gewagen van de „transzendentalen Akkorden Beethovens” of zelfs van de „transzendentalen Magie des Novalis” (vergelijk ook mijn noot bij bl. 45, hoe du Prel c.s. het transcendentale hanteren!), dat een Prof. Hermann in zijn Lehrbuch der Physiologie doet schrijven: „Durch einen höchst glücklichen Gedanken Charles Darwin’s ist diese Zweckmässigkeit ihres transcendentalen Charakters entkleidet und auf ein Gesetz zurückgeführt worden”, gelijk het ten onzent Dr. Kuyper in de 2de Kamer de dragers van rode (dus voor Dr. K. blauwe) idealen „transcendentale idealisten” doet noemen of Mr. Levy doet schrijven (Het Indeterminisme, p. 27): „Niet langer zal men deze leer [van „den Koningsberger”] transcendentaal heeten, nu, met streng natuurwetenschappelijke gegevens, zij [n.b.!] opgenomen, geverifieerd, en als grondwet eener nieuwe wereldbeschouwing, afgekondigd wordt.” (Deze heerlike zin kan eerst ten volle genoten worden, wanneer men er nog bij weet, dat die „nieuwe wereldbeschouwing”, waaraan Kant’s niet langer transcendentaal transcendentalisme deze nog wel natuurwetenschappelike glorificatie te danken heeft, is.… ik geef het u te raden.… Ostwald’s „Energetiek”, alias het energeties materialisme! Vgk. Opmm. 2, 46 en 9). ↑