Note 35 — OPMERKINGEN TOT TOELICHTING EN BEVESTIGING.1 (continued 2)

Juist deze overtuiging is een der eerste criteria, die dogmaticus en filosoof scheidt. Van Berkeley’s en Kant’s grote kennistheoretiese ontdekking, dat de transindividuele (Hartmann spreekt van „transsubjective”) objecten niet transcendent (i.e. onafhankelik van „mogelike waarneming”, iets anders dan Hartmann’s individuele voorstelling!) zijn, maar immanent (i.e. een functie van en betrekking tot het waarnemingsvermogen, geenszins naar de misvatting van Hartmann en de Nederlandse Hartmannetjes: iets „individueels”, slechts „voorstelling”!)—hiervan heeft Hartmann’s denken hoegenaamd niets begrepen, zomin als ons Hegeliaans „idealisme”. Voor „immanent” in deze zuiver kritiese zin zetten Kant c.s. ook „subjectiv” (= van subjectiviteit, het „Subject überhaupt” afhankelik, geenszins = individueel!) of „empirisch” of „objectiv” of „phaenomenal”, Hartmann en dergelijken echter kennen en begrijpen dat „subjectieve”, de „Erscheinung” slechts als iets individueels, dat staat tegenover het objectieve!35