Note 34 — OPMERKINGEN TOT TOELICHTING EN BEVESTIGING.1 (continued 2)

De meetkunde-oordelen zijn dus vooreerst èn analyties èn syntheties a posteriori èn synth. a priori, vervolgens nòch synth. a posteriori nòch synth. of analyties a priori! Ze zijn mitsdien, o driedubbel overgehaalde eenheid van tegendelen, behalve dit alles, eindelik, horribile dictu, analyties a posteriori! Hartmann overtreft en overtroeft dus nog in „redelikheid” zijn oud-leerling Bolland, die op pp. 73/74 van „Het Verstand” (de plaats, waar hij Kant „ex professo” behandelt, volgens z’n eigen Coll. Logic. p. 67) verkondigt, dat Kant nooit heeft doorgedacht tot de voorgegeven (p. 62 ss.) diepten van Bollandiaans „bedenksel”, „laat staan, dat hij helder zoude beseft hebben, hoe het wezen van het oordeel zonder meer het wezen van het synthetische oordeel blijkt, het ware oordeel a priori tevens het ware oordeel a posteriori moet zijn” enz. Al kent men dat refrein, nochtans verbijstert bijkans, zelfs van Bolland, de wijze waarop hij Hegeliaans-blasphemiese wartaal ten beste geeft over Kant’s tegenstellingen analyties—syntheties en apriori—aposteriori. Hij vertelt dat Kant „eene ‚synthesis a posteriori’ eene zelfweerspreking in de bewoordingen [had] kunnen noemen” (p. 64).34 „En zijne [sc. Kant’s!] opvatting der ‚synthetische oordeelen a priori’ is even ondoordacht gebleven” (p. 65). Met even wijs als diep sensualisme wordt tegen Kant als nieuw logies subject bedacht … de tastzin: „Het (voor den tastzin betrekkelijk synthetische!) oordeel, dat een lichaam a.z. uitgebreidheid heeft en deelbaar is” (p. 66–67)… „het (voor den tastzin betrekkelijk analytische!) oordeel, dat een lichaam zwaarte heeft” (p. 67)… „zelfs” de „Hegelbestrijder Trendelenburg” mag hier meespreken tegen Kant: ‚Ieder oordeel is analytisch, doch ieder oordeel is evenzeer synthetisch’ (p. 68)… „hoewel het Kantische denken nooit heeft uitgesproken, of dan de aprioriteit in hare waarheid … aposterioriteit moet heeten” (p. 67), enz. tot: „Zoover heeft Kant nooit doorgedacht” enz.