Note 34 — KANT’S WAARNEMINGSLEER EN HAAR MODERNE REALISTIES-DOGMATIESE MISVATTING.

„Men bedenke … dat het dus physiologisch vast staat dat alle tastbaarheid ons slechts bewust kan worden in eene intuïtieve projectie van het middelpunt der gevoelszenuwen34 naar den buitenkant des lichaams”! Geniale intuïtie inderdaad!—Bolland bereikt op deze wijze, pag. 166/7, slechts een Leibniz-Hartmanniaans, maar ante- en anti-Kantiaans realisties dynamisme: „Alle werkelijkheid als zoodanig is kracht.”35 Dit is, wijl dogmaties-realisties, ook goed Spenceriaans. Zo wordt (p. 168/9) „afstooting en aantrekking in natuurkundigen zin”, de objectieve opvatting van hetzelfde reële „Streefvermogen”, dat subjectief als „haat en liefde” wordt opgevat … Op p. 170 drukt de Heer B. „Met eene bewuste en dus geestelijke kracht of inspanning” (zelfs deze dualistiese zonde tegen de physica!) tegen de werkelikheid, die hij als tafel ziet, en dit reale van het phaenomeen tafel … drukt tegen hem terug met evenredige sterkte! Heel de phaenomenaliteit van dit ruimtelike drukken zelf wordt … over ’t hoofd gezien, en dus ook de kleinigheid, dat hier reële ruimte voorondersteld wordt!—Wij staan hier eenvoudig voor de hollandse vertaling van gindse Hartmann, die „an das Ding an sich einer Tafel herantritt” om Kant’s meetkundeleer te weerleggen!—