Note 17 — KANT’S WAARNEMINGSLEER EN HAAR MODERNE REALISTIES-DOGMATIESE MISVATTING.

Nu heeft Kant deze functie, deze vorm, die dus niet „empirisch” maar „rein” is (en bovendien „transcendental” in de zin van: het empiriese subjectief bepalend), zelf ook „Anschauung” genoemd: „Diese reine Form der Sinnlichkeit wird auch selber reine Anschauung heissen.” Deze inderdaad wat willekeurige naamgeving heeft ontzaglik veel misverstand en verwarring gewekt17 en is toch zo begrijpelik: Wij brengen ons deze „vorm” tot bewustzijn—door te abstraheren, een zinnelik voorwerp, een lichaam dus, in gedachten nemend, eerst van ’t geen hier enkel gedachte, begrip, verstandswerk is: substantie, kracht enz., dan van wat gewaarwordingsinhoud is: kleur, hardheid etc.—en zeg ik nu, dat deze laatste elementen uitmaken de waarnemings-inhoud, alias de „empirische Anschauung”, dan zal het overblijvende, de ruimtelikheid, behoren tot de waarnemings„vorm”: „reine Anschauung”.