Note 12 — KANT’S WAARNEMINGSLEER EN HAAR MODERNE REALISTIES-DOGMATIESE MISVATTING.

Zo heeft dan ook het realisme en empirisme zich, consequent, genoopt gezien, u voor „inhärirend” te verklaren,—niet meer beweging en atomen afhankelik van de ruimte, maar omgekeerd, horribile dictu, de ruimte afhankelik van beweging (Trendelenburg12, Wartenberg (42)) of lichamen (Hartmann)!—En zo moeten dan deze zich zelf wat wijs makende geesten beweren, dat voor hun de „werkelike” ruimte … eindig is, wat Wartenberg aldus, kostelik zich zelf weerleggend, uitspreekt: „die Welt, als in sich geschlossenes Ganze, schliesst auch den Raum ein und begrenzt sich selbst; was jenseits [!] dieser Grenzen liegt, das wissen wir nicht; wir wissen nur, das es dort [!] keinen Raum mehr giebt.” (Das Problem des Wirkens und die monistische Weltanschauung, p. 150). (43)