Note 8 — KANT’S WAARNEMINGSLEER EN HAAR MODERNE REALISTIES-DOGMATIESE MISVATTING.

1°.: Niet alle gewaarwordingen, maar alleen die van gezichts- en tast-zin worden onmiddellik gelocaliseerd. Op de vraag „warum diese Zutat unseres Erkenntnisvermögens bloss diesen beiden Sinnen unmittelbar zuteil geworden sei”… „kann Kant von seinem Standpunkte aus keine befriedigende Antwort geben.” Dit is, naar men weet, de voorstelling van Wundt. Heymans echter heeft mij overtuigd, dat zelfs niet eens door een psychiese „schöpferische Synthese” (door Riehl, Kr. I 304/5, met Kant’s Synthesis a priori schromelik verward) de ruimtelikheid ontstaat, maar slechts eigen is aan één enkele, de bewegings-zin, zodat de localisering der gezichts-gewaarwordingen slechts een uit „locaal-tekens” afgeleide, associatieve is.8 Had Kant van de psychologiese onderzoekingen, waarop zowel de ene als de andere theorie steunt, kennis kunnen nemen, hij zou enkel geantwoord hebben: Goed,… dan is de ruimte niet „vorm” of schema des äusseren Sinnes überhaupt maar … „Form” jener beiden Sinne, of jenes einzigen Sinnes.—En hij zou er bij hebben kunnen voegen, dat het voor de beantwoording van bovenstaande vraag geen verschil maakt of men de ruimte als „vorm” dan wel als „materie” der gewaarwording beschouwt, immers waarom stelt slechts één zin geluiden of kleuren?—en dat in dit laatste geval het „realisme” dat de geachte vrager hier in petto schijnt te houden altans geen enkele beantwoordingsmogelikheid op het „idealisme” vóór zou hebben.