Note 19 — KANT’S WAARNEMINGSLEER EN HAAR MODERNE REALISTIES-DOGMATIESE MISVATTING.

Onze exegeet der „Groote Denkers”, Dr. A. H. de Hartog, schrijft, „Kant” p. 13: „Het begrip koe b.v. komt met het begrip paard in zooverre overeen, dat beide zoogdieren zijn” …! Begrippen, zo vervolgt het betoog, komen onderling deels overeen, deels verschillen ze. Tijd en ruimte „verschillen slechts” … zijn dus geen begrippen! Ziedaar hoe Dr. de Hartog Kant … vertaalt. Traduttore—traditore.—Men bewijst zulk een Kant-voorstelling misschien nog te veel eer door de terechtwijzende opmerking: Evenals paard en koe beide zoogdieren zijn, precies zo zijn voor Kant tijd en ruimte beide „Anschauungsformen”,—en evenals de begrippen paard en koe species zijn van het begrip zoogdier, precies zo zijn voor Kant de begrippen tijd en ruimte gesubsumeerd onder het genus-begrip Anschauungsform.—Terloops: juist Kant heeft de verhaspeling van het subject eens oordeels en het subject-begrip, waaruit alle ontologisme leeft, zowel de vóór-Kantiaanse wereldwijsheid als het Hegelisme, principieel vernietigd: „bestaan is een eigenschap niet van het subjectbegrip, maar van het subject” … deze éne zin stoot niet alleen elk „ontologies bewijs” omver, maar tevens elke speculatieve „rationele” metaphysica. Herbart vond hier naar men weet Kant’s hoofdverdienste! ↑