Note 16 — KANT’S WAARNEMINGSLEER EN HAAR MODERNE REALISTIES-DOGMATIESE MISVATTING.
Reading edition
Een onzer Bolland-discipelen toont zijn begrip van Kant’s „vorm” aldus: „Nu moet dus het algemeene ervaringsmateriaal (wat Kant de ‚vorm’ daarvan [?] noemt p. 32) [bedoeld is ed. Ros.] worden geschift en moet er worden onderzocht, wat er beantwoordt aan de beide vooronderstellingen [!] aangaande het objectieve en het subjectieve in die ervaring. Het subjectieve gaat bij Kant geheel weg” etc.!—Had niet Hegel in § 42, Kl. Logik, gewaagd van Kant’s: „Formen (das Allgemeine) des Anschauens”?
Dezelfde schrijver legt een bladzij vroeger Kant’s (transcendentaal) „idealisme” gepaard met „empirisch realisme” aldus uit, dat „het nadenken noch mag besluiten, dat de dingen alleen geestesspinnewebben zijn, noch dat zij zoo maar voor zich, onafhankelijk van het bewustzijn bestaan, maar beide moet aannemen [sic!] als keerzijden van dezelfde intellectueele aanschouwing.”!
Zijn „de dingen” hier de „voorwerpen aller waarneming” (waarvan het verband en de schrijver zelf spreekt) dan weet nu mijn aandachtige lezer, dat men naar Kant’s leer in pl. v. „beide moet” juist geen van beide mag aannemen, nòch dat zij geestesspinnewebben zijn, nòch dat zij onafhankelik van het bewustzijn bestaan.
Zijn het, bij geval, de transcendente dingen, ook dan zijn ze naar Kant niet geestesspinnewebben, maar bestaan wel onafhankelik van het bewustzijn.
Zo illustreert deze exegeet de woorden, die hij terecht op de geciteerde laat volgen: „Het is minder makkelijk, Kant te begrijpen dan te banaliseeren!” ↑