Note 31 — HET TRANSOBJECTIEVE („AN-SICH”). ZIJN TWEELEDIGE KENNISTHEORETIESE FUNCTIE: METAPHYSIES SUBSTRAAT DER PHAENOMENA EN GEWAARWORDINGSOORZAAK.

Een aardige illustratie levert hier Dr. de Hartog’s „Kant”, p. 16/17: „Als we ons b.v. een lijn mathematisch voorstellen, dan is onze geest hierbij niet allereerst receptief maar spontaan werkzaam. Ook op een andere wijze kunnen wij dit nog, zij het al niet in den zin van Kant, aantoonen. Wanneer ik een voorwerp buiten mij, b.v. een stoel waarneem, dan wordt dit gezichtsbeeld in mijn geest gewekt, doordat lichttrillingen, door dien stoel teruggeworpen, op het netvlies van mijn oog treffen, vandaar door de gezichtszenuw tot de hersenen worden voortgeleid om in de hersenmassa moleculentrillingen te wekken. Bij dit proces hebben we dus als eindresultaat niets dan intensieve [?!] moleculen-trillingen der hersenen binnen de kleine ruimte van de schedel te constateeren. Hoe komt het nu dat wij naar aanleiding [?!] van die intensieve beweging der hersendeeltjes extensief, uitgebreid naar de ruimte, dien stoel in zijn volle breedte en hoogte, als buiten ons plaatsen? Dit kan alleen geschieden, doordat onze geest spontaan, naar aanleiding van de intensieve trillingen, den stoel, in den aanschouwingsvorm der ruimte, extensief buiten zich zet. Hier blijkt derhalve in onzen geest spontaan (de extensieve ruimte tengevolge van de intensieve trillingen) iets nieuws geboren te worden.”

Dit soort ruimte-realisme ter bestrijding van het ruimte-realisme levert dus, naar analogie van Taine’s „ware hallucinatie” een … ware illusie! ↑