Note 16 — HET TRANSOBJECTIEVE („AN-SICH”). ZIJN TWEELEDIGE KENNISTHEORETIESE FUNCTIE: METAPHYSIES SUBSTRAAT DER PHAENOMENA EN GEWAARWORDINGSOORZAAK.

Pag. 569: „Wij zien den sinaasappel, het voorwerp, als het model aan, den maatstaf, waarnaar zich onze voorstelling moet richten”. N.b. die sinaasappel, die pas ontstaat door onze „voorstelling”16,—die al z’n eigenschappen te danken heeft aan de waarnemende geest! En hoe kent gij dan uw model? Hoe wilt gij vergelijken met uw model? Dat model, waarvan ge zelf beweert, dat het niet gegeven, maar tot taak gesteld („aufgegeben”) is!—Pag. 500: „De conclusie ligt voor de hand [gegeven: wij kennen aan onze ruimtelike kennis ’t zelfde karakter van algemeenheid en noodzakelike waarheid toe als aan de logica], dat ook de ruimtelike waarheden niets anders zijn dan regels, die ons zeggen hoe wij verplicht zijn [sic!] de dingen te aanschouwen.” Het behoeft nauweliks gezegd, dat in heel Kant’s „Aesthetik” dat woord „verplicht zijn” niet voorkomt, zo min als het begrip. We beleven echter in dit werk het genoegen, dat Spruyt’s onkants en onjuist ethicisme zowel ten aanzien van de ruimte als ten aanzien van de logica capituleert voor de werkelike Kantiaanse (natuur)wettelikheid van onze denkende en aanschouwende geest:—wat de ruimte betreft p. 563 reeds: