Note 15 — HET TRANSOBJECTIEVE („AN-SICH”). ZIJN TWEELEDIGE KENNISTHEORETIESE FUNCTIE: METAPHYSIES SUBSTRAAT DER PHAENOMENA EN GEWAARWORDINGSOORZAAK.

Trouwens, heel dat An-sich-loochenend ethiserend irrealisme, deze Kantverzaking in naam van Kant, waarvan in Duitsland Windelband, Rickert, Natorp de hoofdvertegenwoordigers zijn en dat hier te lande een echo gevonden heeft in Bellaar Spruyt, Kohnstamm en Dr. Ovink, berust in de grond op het oude, door Kant vernietigde, object-realisme, op physicisme (om de tegenstelling tegen het psychisme scherper te doen uitkomen dan met het woord naturalisme, daar „natuur” juist bij deze richting al het causaal-verbondene, heel de wereld in tijd en ruimte, heel Kant’s Erfahrungswelt, dus in elk geval ook het psychiese omvat). Zij allen moeten Kant’s leer verlaten reeds bij die fundamentele vraag: hoe komen we aan onze gewaarwordingen? Zij loochenen het An-sich dat ons voor Kant15 en in waarheid de gewaarwordingen geeft,—voor hun is „het begrip ‚gegeven zijn’ (is) het allerlastigste van de geheele Erkenntniskritik”, zoals Dr. Ovink (Twm. Ts. 1897, p. 554) het uitdrukt,—natuurlik, want nu blijft hun als oorzaak onzer gewaarwording alleen … het object over! En hoezeer men nu dit object ook „idealiseren” moge—het is en blijft een gewaarwordings-derivaat, een ruimtelik iets. (36)