Note 8 — HET TRANSOBJECTIEVE („AN-SICH”). ZIJN TWEELEDIGE KENNISTHEORETIESE FUNCTIE: METAPHYSIES SUBSTRAAT DER PHAENOMENA EN GEWAARWORDINGSOORZAAK.

De verhouding van grond tot phaenomeen een „causale” te noemen is altijd onzuiver, ja zelfs kortweg onjuist, onverschillig of men ’t begrip causaliteit reserveert uitsluitend voor de tevens ruimtelike phaenomenale verhouding van zgn. „oorzaak en gevolg” in de physica („pseudo-causaliteit” van Heymans) of wel het uitstrekt over het terrein van het psychies gebeuren. In geen der beide gevallen behoeven wij de door Ziehen’s realisties misverstand ons aangewreven „dubbele causaliteit”8 voor onze rekening te nemen. Want naar de eerstgenoemde terminologie heeft elke beweging haar „oorzaak” uitsluitend in voorafgaande beweging, naar het andere zuiverder woordgebruik is het (vermoedelik psychies) reale, waarvan de beweging phaenomeen is, wel oorzaak van elke concrete psychiese bewegingsgewaarwording, niet echter van het abstract systeem van bepaalde mogelike gewaarwordingsinhouden, geformuleerd tot een bepaalde „beweging”. Ik acht het dus aanbevelenswaardig, vooral tegenover realisties misverstand, voor deze specifieke verhouding van Reale tot Phaenomeen de kennistheor. naam „Grond” (in de zin van hetgeen „ten grondslag ligt”) of reëel „Substraat” te behouden.9 Het „phaenomeen” van een „reale” is het geheel der phaenomenale (op het universeel subject betrokken) eigenschappen van dit reale, een niet-tijdelike verhouding dus, in tegenstelling tot de causale.