Note 5 — HET TRANSOBJECTIEVE („AN-SICH”). ZIJN TWEELEDIGE KENNISTHEORETIESE FUNCTIE: METAPHYSIES SUBSTRAAT DER PHAENOMENA EN GEWAARWORDINGSOORZAAK.

Deze hele conceptie staat dus, en is ook bij Kant stellig ontstaan, vóór zijn tijdkritiek, die hij zonder twijfel na en naar analogie van zijn ruimtekritiek heeft ontdekt,5 gelijk die analogie de grote drijfkracht van Kant’s hele systeem is geweest.6 Opmerkelik is b.v. hoe pas in de Prolegomena (§ 10) de arithmetica in dezelfde verhouding tot de tijdkritiek komt te staan, als de meetkunde tot de ruimteleer, terwijl van die rekenkunde in de Aesthetik zelve … niet gerept wordt … terecht. Want deze analogie, hoe voor de hand liggend en verleidelik ook, is fout en waardeloos, al wordt die fout ook door nòg zoveel Kant-discipelen gelovig nagepraat: Cohen, Natorp, Stammler en zelfs de zelfstandige Schopenhauer en Riehl.7 Heymans heeft gelijk, dat hij ze nauweliks een enkel zinnetje van weerlegging waardig keurt (G. u. E. § 35).