Note 4 — HET TRANSOBJECTIEVE („AN-SICH”). ZIJN TWEELEDIGE KENNISTHEORETIESE FUNCTIE: METAPHYSIES SUBSTRAAT DER PHAENOMENA EN GEWAARWORDINGSOORZAAK.

Al de zelftegenspraak, die men Kant ten aanzien van het An-sich verweten heeft, vindt haar verklaring, zover zij onloochenbaar is, in die tweeërlei zin van het An-sich. Alle tegenstrijdigheden verdwijnen, indien men slechts die beide uitéén houdt: 1°. het meta-physies = psychies An-sich4, dat causaal kan zijn, ons „afficirt”, en zelf weer afhankelik is van 2°. het meta-psychies An-sich. Al wat van het eerste gezegd wordt is dus in de grond slechts het in de bewustzijnssfeer getransponeerde symbool van het tweede, eigenlike, van alle bewustzijn onafhankelike An-sich. We kunnen dus ook zeggen: men moet onderscheiden het An-sich an-und-für-sich en de „Erscheinung” van dit „An-sich” voor de „innere Sinn”, dus z’n vertijdeliking (heel het bewustzijnsleven, het psychiese als zodanig). Terwijl dan deze tijdelike (en a.z. „phaenomenale”) wereld nog weer door haar verhouding tot het waarnemingsvermogen, tot de uitwendige zinnelikheid, haar ruimtelik, in engere zin „zinnelik”, stoffelik, „physies” wereldphaenomeen meebrengt en daarvan het An-sich, de „grond”, kan worden genoemd. Wij behoeven bij elke plaats slechts te vragen: staan wij hier achter ruimte- en tijd-kritiek of achter de 1ste, maar nog vóór deze laatste.