Note 22 — DE DOGMATIESE VERDUBBELING VAN DE GEWAARWORDINGSVORM.

Hartmann’s heldere, zakelike, zelfverzekerde, gezondverstandelike betoogtrant werkt dan ook zo overredend, dat niet alleen de vele wetenschappelik-ontwikkelde leken, voor wie Kant ontoegankelik blijft, terwijl de filosoof van het Onbewuste hun vertrouwde leidsman is geworden omtrent „Philosophische Fragen der Gegenwart” en „Moderne Probleme”, maar ook schrijvers van naam22 Kant’s „transcendentaal idealisme”, zijn waarnemingsleer in ’t biezonder, door Hartmann’s zgn. „transcendentaal realisme” weerlegd en afgedaan achten. Inderdaad formuleert H. zó zuiver de tegenwerpingen, die ieder „onbevangene” voelt en denkt, dat het mij van groot belang toeschijnt, juist deze representatieve Kantmisvatting te niet te doen. Maar eer ik daartoe overga, zullen wij ons nader vergewissen van de daartoe benodigde, merendeels reeds boven gewonnen, kennistheoretiese resultaten der kritiek, daarbij speciaal het Transobjectieve behandelend in zijn verhouding tot het objectieve en het individuele. Immers, de kritiek heeft aan het Objekt twee functies ontnomen, die beide onmisbaar zijn: die van gewaarwordingsoorzaak, en die van concrete werkelikheid, onafhankelik van mogelike waarneming. Deze haar ontkenning verwijst dus onmiddellik, positief, naar de Drager dier functies—naar het Transobjectieve, dat ten aanzien van mogelike waarneming „an-sich” of „transcendent” moet heten.