Note 10 — DE DOGMATIESE VERDUBBELING VAN DE GEWAARWORDINGSVORM.

Men zal nu geen moeite hebben om te begrijpen, wat de bedoeling is, als we de ruimte noemen de „vorm” van een bepaald soort gewaarwordingen—waarschijnlik (naar ik tegenover Riehl, Liebmann en Wundt c.s.10, mèt Heymans11 aanneem) die van de bewegingszin. Dat betekent dan dat de ruimte slechts het schema is onzer mogelike bewegingsgewaarwordingen; deze kunnen we willekeurig teweegbrengen, maar altijd slechts in 3 onderling onafhankelik veranderlike qualiteiten12, en elke gewaarwording zal ten opzichte van elk dezer 3 volkomen bepaald zijn, een „plaats” moeten hebben in onze drie-dimensionele bewegings „vorm”, gelijk elke toon z’n „plaats” heeft op de één-dimensionele toonschaal. De ruimte „dingen” zijn dan niets dan voorshands onbekende, maar nooit ruimtelik te denken, oorzaken, die bewegingsgewaarwordingen op van onze willekeur onafhankelike wijze belemmeren, en hun ruimtelike eigenschappen bestaan enkel in hun bepaalde verhouding tot, hun mogelike verhindering van, onze mogelike bewegingsgewaarwordingen13.